महाभारत · अध्याय 8.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.80.1
र्नयाम्येतान्धार्तराष्ट्रान्यमाय ॥ ८.८०.१ ॥
मी या धृतराष्ट्रपुत्रांना यमाकडे नेत आहे.
8.80.2
सञ्चोदितो भीमसेनेन चैवं ।
स सारथिः पुत्रबलं त्वदीयम्।
प्रायात्ततः सत्वरमुग्रवेगो ।
यतो भीमस्तद्बलं गन्तुमैच्छत् ॥ ८.८०.२ ॥
भीमसेनाने असे प्रेरित केल्यावर तो सारथी तुमच्या पुत्रांच्या सैन्याकडे वेगाने निघाला; भीमाला त्या सैन्यापर्यंत जायचे होते.
8.80.3
ततोऽपरे नागरथाश्वपत्तिभिः ।
प्रत्युद्ययुस्तं कुरवः समन्तात्।
भीमस्य वाहाग्र्यमुदारवेगं ।
समन्ततो बाणगणैर्निजघ्नुः ॥ ८.८०.३ ॥
तेव्हा इतर कौरव हत्ती, रथ, घोडे आणि पायदळ यांच्यासह चहूबाजूंनी त्याच्यावर चालून गेले आणि भीमाच्या श्रेष्ठ, वेगवान घोड्यांना बाणांच्या समूहांनी घायाळ केले.
8.80.4
ततः शरानापततो महात्मा ।
चिच्छेद बाणैस्तपीनयपुङ्खैः।
ते वै निपेतुस्तपनीयपुङ्खा ।
द्विधा त्रिधा भीमशरैर्निकृत्ताः ॥ ८.८०.४ ॥
तेव्हा त्या महात्म्याने आपल्यावर येणारे बाण सोनेरी पिसांच्या बाणांनी तोडले; ते सोनेरी पिसांचे बाण भीमाच्या बाणांनी दोन-तीन तुकडे होऊन पडले.
8.80.5
ततो राजन्नागरथाश्वयूनां ।
भीमाहतानां वरराजमध्ये।
घोरो निनादः सुमहानभूत्तदा ।
वज्राहतानामिव पर्वतानाम् ॥ ८.८०.५ ॥
हे राजा! तेव्हा भीमाने घायाळ केलेल्या श्रेष्ठ राजांमध्ये, हत्ती, रथ आणि घोडे यांच्या समूहातून वज्राने आघात झालेल्या पर्वतांप्रमाणे भयंकर आणि प्रचंड गर्जना उठली.
8.80.6
ते वध्यमानाश्च नरेन्द्रमुख्या ।
निर्भिद्यन्तो भीमशरप्रवेकैः।
भीमं समन्तात्समरेऽभ्यरोहन् ।
वृक्षं शकुन्ता इव पुष्पहेतोः ॥ ८.८०.६ ॥
भीमाच्या तीक्ष्ण बाणांनी छेदले जाऊन मारले जाणारे ते प्रमुख राजे युद्धात सर्व बाजूंनी भीमावर तुटून पडले, जसे फुलांसाठी पक्षी वृक्षावर झेपावतात.
8.80.7
ततोऽभियाते तव सैन्ये स भीमः ।
प्रादुश्चक्रे वेगमनन्तवेगः।
यथाऽन्तकाले क्षपयन्दिधक्षु… ।
र्भूतान्तकृत्काल इवात्तदण्डः ॥ ८.८०.७ ॥
तुमच्या सैन्यावर हल्ला झाल्यावर अनंतवेग भीमाने वेग प्रकट केला; अंतकाळी दहन करू इच्छिणाऱ्या, दंड घेतलेल्या कालासारखा…
8.80.8
तस्यातिवेगस्य रणेऽतिवेगं ।
नाशक्नुवन्धारयितुं त्वदीयाः।
व्यात्ताननस्यापततो यथैव ।
कालस्य काले हरतः प्रजा वै ॥ ८.८०.८ ॥
रणात त्या अतिवेगाचा अतिवेग तुमचे योद्धे रोखू शकले नाहीत; तोंड पसरून धावणाऱ्या, काल आल्यावर प्रजांना हरण करणाऱ्या कालासारखा.
8.80.9
ततो बलं भारत भारतानां ।
प्रदह्यमानं समरे महात्मना।
भीतं दिशोऽकीर्यत भीमनुन्नं ।
महानिलेनाभ्रगणा यथैव ॥ ८.८०.९ ॥
तेव्हा हे भारता! भारतांचे सैन्य महात्मा भीमाने रणात जाळले जाऊन भयभीत होऊन दिशांना विखुरले, महावायूने ढकललेल्या मेघसमूहांप्रमाणे.
8.80.10
ततो धीमान्सारथिमब्रवीद्बली ।
स भीमसेनः पुनरेव हृष्टः ॥ ८.८०.१० ॥
तेव्हा बुद्धिमान आणि बलवान त्या भीमसेनाने पुन्हा आनंदाने आपल्या सारथ्याला म्हटले.
8.80.11
सूताभिजानीहि परान्स्वकान्वा ।
रथान्ध्वजांश्चापततः समेतान्।
युध्यन्ह्यहं नाभिजानामि किञ्चि… ।
न्मा सैन्यं स्वं छादयिष्ये प्रमत्तः ॥ ८.८०.११ ॥
सारथ्या! शत्रूंना किंवा आपल्या माणसांना, जवळ येणारे रथ आणि ध्वज ओळख. युद्ध करणारा मी काहीच ओळखू शकत नाही… बेसावधपणे मी माझ्याच सैन्याला झाकून टाकू नये.
8.80.12
अरीन्विशोकान्हि निरीक्ष्य सर्वतो ।
महांश्च मन्युः पुनरेति मां भृशम्।
राजातुरो नागमद्यत्किरीटी ।
बहूनि दुःखान्यभिचिन्तयामि ॥ ८.८०.१२ ॥
शत्रू सर्वत्र दिसत असताना, शोकरहित असलेल्या त्यांच्याकडे पाहून माझा महान संताप पुन्हा पुन्हा मला तीव्रपणे घेरतो. राजाच्या वेदनेमुळे किरीटी गेला नाही; मी अनेक दुःखांचा विचार करतो.
8.80.13
एतद्दुःखं धारये धर्मराजो ।
यन्मां हित्वा यातवाञ्शत्रुमध्ये।
नैनं जीवं नाभिजानाम्यजीवं ।
बीभत्सुं वा तन्ममाद्यातिदुःखम् ॥ ८.८०.१३ ॥
धर्मराज हे दुःख सहन करत आहेत; ते मला सोडून शत्रूंच्या मध्ये गेले. ते जिवंत आहेत की मृत, हे मला माहीत नाही; बीभत्सूबद्दलही मला माहीत नाही. आज हे माझ्यासाठी अत्यंत दुःखदायक आहे.
8.80.14
सोऽहं द्विषत्सैन्यमुदग्रकल्पं ।
विनाशयिष्ये परमप्रतीतः।
एतन्निहत्याजिमध्ये समेतं ।
प्रीतो भविष्यामि सह त्वयाद्य ॥ ८.८०.१४ ॥
म्हणून मी, अत्यंत आनंदाने, पाहण्यास भयंकर असलेल्या शत्रूसेनेचा नाश करीन. रणांगणाच्या मध्ये एकत्र आलेल्यांना मारून आज मी तुझ्यासोबत आनंदित होईन.
8.80.15
ह्याचक्ष्व मे सारथे क्षिप्रमेव ॥ ८.८०.१५ ॥
हे सारथी, मला लवकर सांग.
8.80.16
सर्वं विदित्वैवमहं वदामि ।
तवार्थसिद्धिप्रदमद्य वीर।
कैकेयकाम्भोजसुराष्ट्रबाह्लिका ।
म्लेच्छाश्च सुह्माः परतङ्कणाश्च। ॥ ८.८०.१६ ॥
हे सर्व जाणूनच मी असे सांगतो; आज तुझे उद्दिष्ट सिद्ध करणारे, हे वीरा. कैकेय, कांबोज, सुराष्ट्र, बाह्लिक, म्लेच्छ, सुह्म आणि परतंकण.
8.80.17
मद्राश्च वङ्गा मगधाः कुणिन्दा ।
आनर्तकावर्तकाः पार्वतीयाः।
सर्वे गृहीतप्रवरायुधास्त्वां ।
संवेष्ट्य संवेष्ट्य ततो विवेदुः ॥ ८.८०.१७ ॥
मद्र, वंग, मगध, कुणिन्द, आनर्तक, आवर्तक आणि पर्वतीय सर्वजण उत्तम शस्त्रे घेऊन तुला वेढून वेढून मग आक्रमण करू लागले.
8.80.18
रथे तवास्मिन्निशिताः सुपीता… ।
स्ततो भल्ला द्वादश वै सहस्राः।
षण्मार्गणानामयुतानि वीर ।
क्षुराश्च भल्लाश्च तथायुताख्याः ॥ ८.८०.१८ ॥
तुझ्या या रथात तीक्ष्ण, चांगले तापवलेले…; मग बारा हजार भल्ल, हे वीरा, सहा-मार्गांचे बाण दहा हजार, क्षुर आणि भल्ल, तसेच दहा हजार नावाचे.
8.80.19
नाराचानां द्वे सहस्रे च वीर ।
त्रीण्येप च प्रदराणां स्म पार्थ।
अस्त्यायुधं पाण्डवेयावशिष्टं ।
न यद्वहेच्छकटं षङ्गवीयम् ॥ ८.८०.१९ ॥
हे वीरा, नाराच दोन हजार आणि हे पार्था, प्रदर तीनही. हे पांडवा, उरलेली आयुधे इतकी आहेत की सहा बैलांची गाडीही वाहून नेऊ शकणार नाही.
8.80.20
एतद्विद्वन्मुञ्च सहस्रशोऽपि ।
गदासिबाहुद्रविणं च तेऽस्ति।
प्रासाश्च मुद्रराः शक्तयस्तोमराश्च ।
माभैषीस्त्वं संक्षयादायुधानाम् ॥ ८.८०.२० ॥
हे विद्वान, हे हजारोंनी सोड; तुझ्याजवळ गदा, तलवार, धनुष्य ही संपत्ती आहे, तसेच प्रास, मुद्गर, शक्ती आणि तोमर आहेत. आयुधांच्या क्षयाला तू भिऊ नकोस.
8.80.21
तन्मे देवाः सकलं साधयन्तु ॥ ८.८०.२१ ॥
ते सर्व देव माझ्यासाठी साध्य करोत.
8.80.22
सूताद्य मद्बाहुयुतैः समस्ता… ।
न्समाहनद्भिः पार्थिवानाशुवेगैः।
च्छन्नं बाणैराहवं घोररूपं ।
नष्टादित्यं मृत्युलोकेन तुल्यम् ॥ ८.८०.२२ ॥
हे सूता, आज माझ्या बाहूंनी युक्त होऊन सर्व… राजांना, वेगवान बाणांनी प्रहार करून, बाणांनी आच्छादलेल्या, भयंकर रूपाच्या या रणभूमीला सूर्य मावळलेल्या मृत्युलोकासारखे करीन.
8.80.23
अद्यैतद्यै विदितं पार्थिवानां ।
भविष्यति ह्याकुमारं च सूत।
निमग्नो वा समरे भीमसेन ।
एकः कुरून्वा समरे व्यजैषीत् ॥ ८.८०.२३ ॥
हे सूता, आज हे राजांना आणि बालकांनासुद्धा कळेल की भीमसेन युद्धात बुडेल की एकटाच कुरूंना युद्धात जिंकेल.
8.80.24
सर्वे सङ्ख्ये कुरवो निष्पतन्तु ।
मां वा लोकाः कीर्तयन्त्वाकुमारम्।
सर्वानेकस्तानहं पातयिष्ये ।
ते वा सर्वे भीमसेनं तुदन्तु ॥ ८.८०.२४ ॥
युद्धात सर्व कुरू माझ्यावर तुटून पडोत, किंवा लोक बालकांपर्यंत माझी कीर्ती गावोत; मी एकटाच त्या सर्वांना पाडीन, किंवा ते सर्व भीमसेनाला पीडा देवोत.
8.80.25
आशास्तारः कर्म चाप्युत्तमं ये ।
तन्मे देवाः सफलं साधयन्तु।
आयातीह केशवसारथी रथी ।
शक्रस्तूर्णं यज्ञ इवोपहूतः ॥ ८.८०.२५ ॥
उत्तम कर्माची आशा करणारे, देव माझे ते कर्म सफल करोत. येथे केशव सारथी म्हणून येत आहे, रथी यज्ञासाठी बोलावलेल्या इंद्राप्रमाणे लवकर येत आहे.
8.80.26
ईक्षस्वैतां भारतीं दीर्यमाणा… ।
मेते कस्माद्विद्रवन्ते नरेन्द्राः।
व्यक्तं धीमान्सव्यसाची नराग्र्यः ।
सैन्यं ह्येतच्छादयत्याशु बाणैः ॥ ८.८०.२६ ॥
पाहा, ही भारती सेना छिन्नभिन्न होत आहे… माझ्यासमोर हे नरेंद्र का पळत आहेत? निश्चित बुद्धिमान सव्यसाची, नरांमधील श्रेष्ठ अर्जुन बाणांनी या सेनेला वेगाने झाकत आहे.
8.80.27
पश्य ध्वजांश्च द्रवतो विशोक ।
नागान्हयान्पत्तिसङ्घांश्च सङ्ख्ये।
रथान्विकीर्णाञ्शरशक्तिताडिता… ।
न्पश्यस्वैतान्रथिनश्चैव सूत ॥ ८.८०.२७ ॥
विशोका, पळणाऱ्या ध्वजांकडे पाहा. युद्धात विखुरलेले हत्ती, घोडे आणि पायदळाचे समूह पाहा. बाण आणि शक्तींनी आघात झालेले विखुरलेले रथ आणि हे रथी पाहा, सूता.
8.80.28
आपूर्यते कौरवी चाप्यभीक्ष्णं ।
सेना ह्यसौ सुभृशं हन्यमाना।
धनञ्जयस्याशनितुल्यवेगै… ।
र्ग्रस्ता शरैः काञ्चनबर्हजालैः ॥ ८.८०.२८ ॥
कौरव सेना सतत भरत आहे; धनंजयाच्या वज्रासमान वेगाने अत्यंत मारली जाणारी ती सेना सोन्याच्या पंखांच्या बाणांच्या जाळ्यात अडकत आहे… .
8.80.29
एते द्रवन्ति स्म रथाश्वनागाः ।
पदातिसङ्घानतिमर्दयन्तः।
सम्मुह्यमानाः कौरवाः सर्व एव ।
द्रवन्ति नागा इव दाहभीताः ॥ ८.८०.२९ ॥
हे रथ, घोडे आणि हत्ती पायदळाच्या समूहांना तुडवत पळत आहेत; गोंधळलेले सर्व कौरव अग्नीला घाबरलेल्या हत्तींप्रमाणे पळत आहेत.
8.80.30
हाहाकृताश्चैव रणे विशोक ।
मुञ्चन्ति नादान्विपुलान्गजेन्द्राः ॥ ८.८०.३० ॥
विशोका, रणात 'अरेरे' करत हे श्रेष्ठ हत्ती मोठ्या चित्कारी सोडत आहेत.
8.80.31
किं भीम नैनं त्वमिहाशृणोषि ।
विस्फारितं गाण्डिवस्यातिघोरम्।
क्रुद्धेन पार्थेन विकृष्यतोऽद्य ।
कच्चिन्नेमौ तव कर्णौ विनष्टौ ॥ ८.८०.३१ ॥
भीमा, तुला येथे हे ऐकू येत नाही का? आज क्रुद्ध पृथापुत्र ओढत असलेल्या गाण्डीवाचा अत्यंत भयंकर टणत्कार! तुझे हे दोन्ही कान नष्ट तर झाले नाहीत ना?
8.80.32
सर्वे कामाः पाण्डव ते समृद्धाः ।
कपिर्ह्यसौ दृश्यते हस्तिसैन्ये।
नीलाद्धनाद्विद्युतमुच्चरन्तीं ।
तथा पश्य विस्फुरन्तीं धनुर्ज्याम् ॥ ८.८०.३२ ॥
हे पाण्डुपुत्रा, तुझ्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या. हत्तींच्या सैन्यात तो वानर दिसत आहे. निळ्या मेघातून झेपावणाऱ्या विजेप्रमाणे थरथरणारी धनुष्याची प्रत्यंचा पाहा.
8.80.33
कपिर्ह्यसौ वीक्षते सर्वतो वै ।
ध्वजाग्रमारुह्य धनञ्जयस्य।
वित्रासयन्रि पुसङ्घान्विमर्दे ।
बिभेम्यस्मादात्मनैवाभिवीक्ष्य ॥ ८.८०.३३ ॥
तो वानर चहूकडे पाहतो. धनंजयाच्या ध्वजाच्या टोकावर चढून, युद्धाच्या गर्दीत शत्रुसमूहांना भयभीत करत आहे. त्याला पाहून मी स्वतःच भीत आहे.
8.80.34
विभ्राजते चातिमात्रं किरीटं ।
विचित्रमेतच्च धनञ्जयस्य।
दिवाकराभो मणिरेष दिव्यो ।
विभ्राजते चैव किरीटसंस्थः ॥ ८.८०.३४ ॥
धनंजयाचा मुकुट अतिशय तेजाने चमकत आहे; हे किती विचित्र आहे. सूर्यासारखा तेजस्वी हा दिव्य मणी मुकुटावर विराजमान होऊन चमकत आहे.
8.80.35
पार्श्वे भीमं पाण्डुराभ्रप्रकाशं ।
पश्यस्व सङ्खं देवदत्तं सुघोषम्।
अभीषुहस्तस्य जनार्दनस्य ।
विगाहमानस्य चमूं परेषाम् ॥ ८.८०.३५ ॥
बाजूला पांढऱ्या ढगासारखा चमकणारा, भयंकर, सुंदर घोष करणारा देवदत्त नावाचा शंख पाहा. हातात लगाम धरलेला जनार्दन शत्रुसैन्यात शिरत आहे.
8.80.36
रविप्रभं वज्रनाभं क्षुरान्तं ।
पार्श्वे स्थितं पश्य जनार्दनस्य।
चक्रं यशोवर्धनं केशवस्य ।
सदार्चितं यदिभिः पश्य वीर ॥ ८.८०.३६ ॥
हे वीरा, बाजूला उभ्या असलेल्या जनार्दनाचे चक्र पाहा. सूर्यासारखे तेजस्वी, वज्रासारखी नाभी असलेले, क्षुरासारख्या धारेचे हे चक्र केशवाचे यश वाढवते; नेहमी पूजित आहे.
8.80.37
महाद्विपानां सरलद्रुमोपमाः ।
करा निकृत्ताः प्रपतन्त्यमी क्षुरैः।
किरीटिना तेन पुनः ससादिनः ।
शरैर्निकृत्ताः कुलिशैरिवाद्रयः ॥ ८.८०.३७ ॥
मोठ्या हत्तींच्या सोंडा सरळ झाडांसारख्या तुटून या क्षुरांनी पडत आहेत. त्या किरीटीने पुन्हा स्वारांसह बाणांनी तोडले, जसे वज्रांनी पर्वत तुटतात.
8.80.38
तथैव कृष्णस्य च पाञ्चजन्यं ।
महार्हमेतं द्विजराजवर्णम्।
कौन्तेय पश्योरसि कौस्तुभं च ।
जाज्वल्यमानं विजयां स्रजं च ॥ ८.८०.३८ ॥
तसेच कृष्णाचा अत्यंत मौल्यवान पांचजन्य शंख, चंद्रवर्णाचा, पाहा. हे कौंतेया, त्याच्या छातीवरील तेजस्वी कौस्तुभ आणि विजयमाला पाहा.
8.80.39
ध्रवं रथाग्र्यः समुपैति पार्थो ।
विद्रावयन्सैन्यमिदं परेषाम्।
सिताभ्रवर्णैरसितप्रयुक्तै… ।
र्हयैर्महार्है रथिनां वरिष्ठः ॥ ८.८०.३९ ॥
निश्चितच रथीश्रेष्ठ पार्थ शत्रूंचे हे सैन्य पळवून लावत येत आहे, मेघासारख्या शुभ्र आणि काळ्या लगाम लावलेल्या मौल्यवान घोड्यांसह.
8.80.40
रथान्हयान्पत्तिगणांश्च सायकै… ।
र्विदारितान्पश्य पतन्त्यमी यथा।
तवानुजेनामरराजतेजसा ।
महावनानीव सुपर्णवायुना ॥ ८.८०.४० ॥
पाहा, बाणांनी विदीर्ण झालेले रथ, घोडे व पायदळाचे तुकडे पडत आहेत; तुझ्या धाकट्या भावाने देवराजाच्या तेजाने, सुपर्णाच्या (गरुडाच्या) वाऱ्याने मोठी अरण्ये पडावीत तसे.
8.80.41
चतुः शतान्पश्य रथानिमान्हतान् ।
सवाजिसूतान्समरे किरीटिना।
महेषुभिः सप्तशतानि दन्तिनां ।
पदातिसादींश्च रथाननेकशः ॥ ८.८०.४१ ॥
पाहा, युद्धात किरीटीने घोडे व सारथ्यांसह हे चारशे रथ मारले; मोठ्या बाणांनी सातशे हत्ती, पायदळ व घोडेस्वार आणि अनेक रथ.
8.80.42
अयं समभ्येति तवान्तिकं बली ।
निघ्नन्कुरूंश्चित्र इव ग्रहोऽर्जुनः।
समृद्धकामोऽसि हतास्तवाहिता ।
बलं तवायुश्च चिराय वर्धताम् ॥ ८.८०.४२ ॥
हा बलवान अर्जुन तुमच्या जवळ येत आहे, कुरूंचा संहार करत, एखाद्या अद्भुत ग्रहासारखा. तुमच्या इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत, तुमचे शत्रू मारले गेले आहेत. तुमचे बल आणि आयुष्य चिरकाल वाढो.
8.80.43
ददानि ते ग्रामवरांश्चतुर्दश ।
प्रियाख्याने सारथे सुप्रसन्नः।
दासीशतं चापि रथांश्च विंशतिं ।
यदर्जुनं वेदयसे विशोक ॥ ८.८०.४३ ॥
सारथी, प्रिय वार्ता सांगितल्याबद्दल मी अत्यंत प्रसन्न आहे; मी तुला चौदा उत्तम गावे, शंभर दासी आणि वीस रथ देईन, कारण तू अर्जुनाची वार्ता सांगतोस, हे विशोक.