महाभारत · अध्याय 8.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.81.1
श्रुत्वा तु रथनिर्घोषं सिंहनादं च संयुगे ।
अर्जुनः प्राह गोविन्दं शीघ्रं वाहय वाजिनः ॥ ८.८१.१ ॥
युद्धात रथांचा घोष आणि सिंहनाद ऐकून अर्जुन गोविंदाला म्हणाला, "लवकर घोडे हाक."
8.81.2
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा गोविन्दोऽर्जुनमब्रवीत् ।
एष गच्छामि सुक्षिप्रं यत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ ८.८१.२ ॥
अर्जुनाचे बोलणे ऐकून गोविंद अर्जुनाला म्हणाला, "हा मी अति वेगाने तिथे जातो जिथे भीम उभा आहे."
8.81.3
तं यान्तमश्वा हिमशङ्खवर्णाः ।
सुवर्णमुक्तामणिजालनद्धाः।
जम्भं जिघांसुं प्रगृहीतवज्रं ।
हया यथा तत्र यथा वहंस्तदा ॥ ८.८१.३ ॥
हिम आणि शंखाच्या वर्णाचे घोडे, सोने-मोती-मण्यांच्या जाळ्यांनी बांधलेले, वज्र उगारून जंभाला मारू इच्छिणाऱ्याला जसे वाहतात, तसे तेव्हा तिथे त्या रथाला वाहत होते.
8.81.4
रथाश्वमातङ्गपदातिसङ्घा ।
बाणस्वनैर्नेमिखुरस्वनैश्च।
सन्नादयन्तो वसुधां दिशश्च ।
क्रुद्धा नृसिंहा जयमभ्युदीयः ॥ ८.८१.४ ॥
रथ, घोडे, हत्ती आणि पायदळाचे समूह बाणांच्या स्वनाने आणि चाकांच्या व खुरांच्या स्वनाने पृथ्वी आणि दिशा दुमदुमवत, संतप्त नरसिंह योद्धे विजयाकडे पुढे सरसावले.
8.81.5
तेषां च पार्थस्य च मारिषासी… ।
द्देहासुपापक्षपणं सुयुद्धम्।
त्रैलोक्यहेतोरसुरैर्यथासी… ।
द्देवस्य विष्णोर्जयतां वरस्य ॥ ८.८१.५ ॥
त्यांच्यात आणि पार्थाच्यात, हे मारिष, … पापी देहांचा नाश करणारे घोर युद्ध झाले; त्रैलोक्याच्या हितासाठी असुरांशी जसे झाले होते, तसेच … विजयी श्रेष्ठ देव विष्णूचे (युद्ध जसे).
8.81.6
तैरस्तमुच्चावचमायुधं त… ।
देकः प्रचिच्छेद किरीटमाली।
क्षुरार्धचन्द्रैर्निशितैश्च भल्लैः ।
शिरांसि तेषां बहुधा च बाहून् ॥ ८.८१.६ ॥
किरीटमाली अर्जुनाने एकट्याच त्यांची उंच-सखल नाना शस्त्रे तोडली; तीक्ष्ण क्षुर, अर्धचंद्र बाण आणि भल्लांनी त्यांची मस्तके व बाहू अनेक प्रकारे छेदले.
8.81.7
छत्राणि वालव्यजनानि केतू… ।
नश्वान्रथान्पत्तिगणान्द्विपांश्च।
ते पेतुरुर्व्यां बहुधा विकृत्ता ।
वातप्रणुन्नानि यथा वनानि ॥ ८.८१.७ ॥
छत्रे, चामरे, ध्वज, हत्ती, घोडे, रथ, पायदळाच्या तुकड्या, हत्ती — ती अनेक प्रकारे तुटून भूमीवर पडली, वाऱ्याने उन्मळलेल्या वनांप्रमाणे.
8.81.8
सुवर्णजालावनता महागजाः ।
सवैजयन्तीध्वजयोधकल्पिताः।
सुवर्णपुङ्घैरिषुभिः समाचिता… ।
शकाशिरे प्रज्वलिता यथाचलाः ॥ ८.८१.८ ॥
सोन्याच्या जाळ्याने वाकलेले महागज, विजयध्वज व योद्ध्यांनी सजलेले, सोन्याच्या पंखांच्या बाणांनी भरलेले — जळत्या पर्वतांप्रमाणे पडले.
8.81.9
विदार्य नागाश्वरथान्धञ्जयः ।
शरोत्तमैर्वासववज्रसन्निभैः।
द्रुतं ययौ कर्णजिघांसया तथा ।
यथा मरुत्वान्बलभेदने पुरा ॥ ८.८१.९ ॥
हत्ती, घोडे, रथ फोडून, इंद्राच्या वज्रासारख्या उत्तम बाणांनी कर्णाला मारण्याच्या इच्छेने वेगाने गेला — पूर्वी बलासुराचा भेद करण्यास मरुत्वान (इंद्र) गेला होता तसा.
8.81.10
ततः स पुरुषव्याघ्रस्तव सैन्यमरिन्दमः ।
प्रविवेश महाबाहुर्मकरः सागरं यथा ॥ ८.८१.१० ॥
तेव्हा तो पुरुषव्याघ्र, शत्रूंचे दमन करणारा, महाबाहू तुमच्या सैन्यात शिरला — मकर जसा सागरात शिरतो तसा.
8.81.11
तं हृष्टास्तावका राजन्रथपत्तिसमन्विताः ।
गजाश्वसादिबहुलाः पाण्डवं समुपाद्रवन् ॥ ८.८१.११ ॥
राजा, आनंदित होऊन तुमचे सैनिक रथ व पायदळासह, हत्ती, घोडे व स्वारांसह मोठ्या संख्येने पाण्डवाकडे धावून गेले.
8.81.12
तेषामापततां पार्थमारावः सुमहानभूत् ।
सागरस्येव क्षुब्धस्य यथा स्यात्सलिलस्वनः ॥ ८.८१.१२ ॥
पार्थाकडे धावणाऱ्या त्यांचा मोठा आवाज उठला, जसा खवळलेल्या समुद्राचा जलध्वनी होतो.
8.81.13
ते तु तं पुरुषव्याघ्रं व्याघ्रा इव महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्ग्रामे त्यक्त्वा प्राणकृतं भयम् ॥ ८.८१.१३ ॥
ते महारथी वाघांप्रमाणे त्या पुरुषव्याघ्रावर युद्धात धावून गेले, प्राणभय सोडून.
8.81.14
तेषामापततां तत्र शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
अर्जुनो व्यधमत्सैन्यं महावातो घनानिव ॥ ८.८१.१४ ॥
तेथे बाणांचा वर्षाव करत धावत आलेल्या त्यांच्या सैन्याला अर्जुनाने महावायू ढगांना विखुरतो तसे विखरून टाकले.
8.81.15
तेऽर्जुनं सहिता भूत्वा रथवंशैः ग्रहारिणः ।
अभियाय महेष्वासा विव्यधुर्निशितैः शरैः ॥ ८.८१.१५ ॥
ते महाधनुर्धर रथांच्या रांगांसह एकत्र होऊन अर्जुनाजवळ गेले आणि तीक्ष्ण बाणांनी त्याला विद्ध केले.
8.81.16
ततोऽर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम् ।
प्रेषयामास विशिखैर्यमस्य सदनं प्रति ॥ ८.८१.१६ ॥
मग अर्जुनाने बाणांनी हजारो रथ, हत्ती व घोडे यमाच्या निवासाकडे पाठवले.
8.81.17
ते वध्यमानाः समरे पार्थचापच्युतैः शरैः ।
तत्रतत्र स्म लीयन्ते भये जाते महारथाः ॥ ८.८१.१७ ॥
युद्धात पार्थाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी घायाळ होऊन, भय निर्माण झाल्यावर ते महारथी इकडेतिकडे लपू लागले.
8.81.18
तेषां चतुःशतान्वीरान्यतमानान्महारथान् ।
अर्जुनो निशितैर्बाणैरनयद्यमसादनम् ॥ ८.८१.१८ ॥
त्यांपैकी लढणाऱ्या चारशे वीर महारथींना अर्जुनाने तीक्ष्ण बाणांनी यमसदनाला पाठवले.
8.81.19
ते वध्यमानाः समरे नानालिङ्गैः शितैः शरैः ।
अर्जुनं समभित्यज्य दुद्रुवुर्वै दिशो दश ॥ ८.८१.१९ ॥
युद्धात विविध चिन्हांच्या तीक्ष्ण बाणांनी घायाळ होऊन त्यांनी अर्जुनाला पूर्णपणे सोडून दहा दिशांना पळ काढला.
8.81.20
तेषां शब्दो महानासीद्द्रवतां वाहिनीमुखे ।
मेघौघस्येव भद्रं ते गिरिमासाद्य दीर्यतः ॥ ८.८१.२० ॥
सैन्याच्या अग्रभागी पळणाऱ्या त्यांचा महाभयंकर आवाज झाला, पर्वतावर आदळून फुटणाऱ्या मेघप्रवाहासारखा. तुमचे कल्याण असो.
8.81.21
तां तु सेनां भृशं विद्ध्वा द्रावयित्वाऽर्जुनः शरैः ।
प्रायादभिमुखः पार्थः सूतानीकं हि मारिष ॥ ८.८१.२१ ॥
त्या सैन्याला मोठ्या प्रमाणात विद्ध करून, बाणांनी पळवून लावून, हे माननीया, पार्थ अर्जुन पुढे जाऊन सारथ्यांच्या सैन्याकडे गेला.
8.81.22
तस्य शब्दो महानासीत्परानभिमुखस्य वै ।
गरुडस्येव पततः पन्नगार्थे यथा पुरा ॥ ८.८१.२२ ॥
शत्रूंच्या दिशेने पुढे जाणाऱ्या त्याचा महान आवाज झाला, पूर्वी सर्पांसाठी झेपावणाऱ्या गरुडाच्या आवाजासारखा.
8.81.23
तं तु शब्दमभिश्रुत्य भीमसेनो महाबलः ।
बभूव परमप्रीतः पार्थदर्शनलालसः ॥ ८.८१.२३ ॥
तो आवाज ऐकून महाबली भीमसेन अत्यंत आनंदित झाला; पार्थाला (अर्जुनाला) पाहण्याच्या आतुरतेने तो भरून गेला.
8.81.24
श्रुत्वैव पार्थमायान्तं भीमसेनः प्रतापवान् ।
त्यक्त्वा प्राणान्महाराज सेनां तव ममर्द ह ॥ ८.८१.२४ ॥
पार्थ (अर्जुन) येत असल्याचे ऐकताच पराक्रमी भीमसेनाने, हे महाराजा, प्राणांची पर्वा न करता तुमच्या सेनेला चिरडून टाकले.
8.81.25
स वायुवीर्यप्रतिमो वायुवेगसमो जवे ।
वायुवद्व्यचरद्भीमो वायुपुत्रः प्रतापवान् ॥ ८.८१.२५ ॥
वायूच्या पराक्रमाशी आणि वेगाशी बरोबरी करणारा तो वायुपुत्र पराक्रमी भीम वाऱ्यासारखा संचार करू लागला.
8.81.26
तेनाद्यमाना राजेन्द्र सेना तव विशाम्पते ।
व्यभ्रश्यत महाराज भिन्ना नौरिव सागरे ॥ ८.८१.२६ ॥
त्याच्या प्रहारांनी पीडित होऊन, हे राजेंद्रा, हे विशांपते, हे महाराजा, तुमची सेना समुद्रात फुटलेल्या नौकेसारखी विखुरली.
8.81.27
तां तु सेनां तदा भीमो दर्शयन्पाणिलाघवम् ।
शरैरवचकर्तोग्रैः प्रेपयिष्यन्यमक्षयम् ॥ ८.८१.२७ ॥
तेव्हा भीमाने आपल्या हाताच्या चपळाईचे प्रदर्शन करीत भयंकर बाणांनी त्या सेनेला कापून काढले, जणू तिला यमलोकी पाठवायचेच आहे.
8.81.28
तत्र भारत भीमस्य बलं दृष्ट्वातिमानुषम् ।
व्यत्रस्यन्त रणे योधाः कालस्येव युगक्षये ॥ ८.८१.२८ ॥
हे भारता, तिथे भीमाचे अतिमानुष बल पाहून युगांती काळाला पाहिल्याप्रमाणे योद्धे रणात भयभीत झाले.
8.81.29
तथाऽर्दितान्भीमबलान्भीमसेनेन भारत ।
दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा इदं वचनमब्रवीत् ॥ ८.८१.२९ ॥
हे भारता, भीमसेनाने अशा प्रकारे पीडित झालेल्या भीमाच्या सैन्याला पाहून राजा दुर्योधन हे वचन म्हणाला.
8.81.30
सैनिकांश्च महेष्वासान्योधांश्च भरतर्षभ ।
समादिशन्रणे सर्वान्हत भीममिति स्म ह ॥ ८.८१.३० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, त्याने रणात सर्व सैनिकांना, महान धनुर्धरांना आणि योद्ध्यांना "भीमाला मारा" अशी आज्ञा दिली.
8.81.31
तस्मिन्हते हतं मन्ये पाण्डुसैन्यमशेषतः ॥ ८.८१.३१ ॥
तो मारला गेला की पांडवांचे सर्व सैन्य पूर्णपणे मारले गेले असे मला वाटते.
8.81.32
प्रतिगृह्य च तामाज्ञां तव पुत्रस्य पार्थिवाः ।
भीमं प्रच्छादयामासुः शरवर्षैः समन्ततः ॥ ८.८१.३२ ॥
तुझ्या पुत्राची ती आज्ञा स्वीकारून राजांनी सर्व बाजूंनी बाणांच्या वर्षावाने भीमाला झाकून टाकले.
8.81.33
गजाश्च बहुला राजन्नराश्च जयगृद्धिनः ।
रथे स्थिताश्च राजेन्द्र परिवव्रुर्वृकोदरम् ॥ ८.८१.३३ ॥
हे राजा, विजयाची इच्छा करणारे अनेक हत्ती आणि सैनिक, तसेच रथांवर उभे असलेले योद्धे, हे राजेंद्रा, वृकोदराला वेढून बसले.
8.81.34
स तैः परिवृतः शूरैः शूरो राजन्समन्ततः ।
शुशुभे भरतश्रेष्ठो नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ॥ ८.८१.३४ ॥
त्या शूरांनी चारही बाजूंनी वेढलेला तो शूर, हे राजा, भरतश्रेष्ठ, ताऱ्यांनी वेढलेल्या चंद्रासारखा शोभला.
8.81.35
परिवेषी यथा सोमः परिपूर्णो विराजते ।
स रराज तथा सङ्ख्ये दर्शनीयो नरोत्तमः।
निर्विशेषो महाराज विजयेनैव संयुगे ॥ ८.८१.३५ ॥
परिवेषाने वेढलेला पूर्ण चंद्र जसा शोभतो, तसा युद्धात तो नरश्रेष्ठ दर्शनीय होऊन झळकला. हे महाराजा, विजयानेच तो अद्वितीय ठरला.
8.81.36
तस्य ते पार्थिवाः सर्वे शरवृष्टिं समासृजन् ।
क्रोधरक्तेक्षणाः शूरा हन्तुकामा वृकोदरम् ॥ ८.८१.३६ ॥
त्याच्यावर सर्व राजांनी बाणांचा वर्षाव केला. क्रोधाने लाल डोळे झालेले वीर, वृकोदराला ठार मारण्याच्या इच्छेने.
8.81.37
तां विदार्य महासेनां शरैः सन्नतपर्वभिः ।
निश्चक्राम रणाद्भीमो मत्स्यो जालादिवाम्भसि ॥ ८.८१.३७ ॥
वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी त्या महासेनेला फोडून भीम युद्धातून बाहेर पडला—पाण्यात मासा जाळ्यातून निसटतो तसा.
8.81.38
हत्वा दशसहस्राणि गजानामनिवर्तिनाम् ।
नृणां शतसहस्रे द्वे द्वे शते चैव भारत ॥ ८.८१.३८ ॥
हे भारता, मागे न फिरलेले दहा हजार हत्ती आणि दोन लाख दोनशे माणसे त्याने ठार केली.
8.81.39
पञ्च चाश्वसहस्राणि रथानां शतमेव च ।
हत्वा प्रास्यन्दयद्भीमो नदीं शोणितवाहिनीम् ॥ ८.८१.३९ ॥
पाच हजार घोडे आणि शंभर रथ ठार मारून भीमाने रक्त वाहणारी नदी वाहवली.
8.81.40
शोणितोदां रथावर्तां हस्तिग्राहसमाकुलाम् ।
नरमीनाश्वनक्रान्तां केशशैवलशाद्वलाम् ॥ ८.८१.४० ॥
रक्त हेच जल, रथ हेच भोवरे, हत्ती-मगरींनी भरलेली, माणसे मासे व घोडे मगरींनी व्यापलेली, केस हेच शेवाळ व गवत असलेली नदी.
8.81.41
सञ्छिन्नभुजनागेन्द्रां बहुरत्नापहारिणीम् ।
ऊरुग्राहां मज्जपङ्कां शीर्षोपलसमावृताम् ॥ ८.८१.४१ ॥
तुटलेल्या सोंडा व बाहूंचे श्रेष्ठ हत्ती असलेली, अनेक रत्ने वाहून नेणारी, मांड्यांरूपी मगरी असलेली, मज्जेच्या चिखलाची, मस्तकरूपी दगडांनी झाकलेली (नदी).
8.81.42
धनुःकाशां शरावापां गदापरिघकेतनाम् ।
हंसछत्रध्वजोपेतामुष्णीषवरफेनिलाम् ॥ ८.८१.४२ ॥
धनुष्यरूपी काशाची, बाणरूपी पेरणीच्या भूमीची, गदा व परिघरूपी ध्वजांची, हंसछत्र व ध्वजांनी युक्त, श्रेष्ठ पगड्यांच्या फेसाची (नदी).
8.81.43
हारपद्माकरां चैव भूमिरेणूर्मिमालिनीम् ।
आर्यवृत्तवतीं सङ्ख्ये सुतरां भीरुदुस्तराम् ॥ ८.८१.४३ ॥
हाररूपी कमळांचे सरोवर, भूमीच्या धुळीच्या लाटांची माळा असलेली, युद्धात आर्यवृत्ती असलेली, वीरांना अत्यंत सुगम व भित्र्यांना दुस्तर (नदी).
8.81.44
योधग्राहवतीं सङ्ख्ये वहन्तीं पितृसादनम् ।
क्षणेन पुरुषव्याघ्रः प्रावर्तयत निम्नगाम् ॥ ८.८१.४४ ॥
युद्धात योद्धे हीच मगरी असलेली, पितृलोकाकडे वाहून नेणारी नदी त्या पुरुषव्याघ्राने क्षणार्धात वाहवली.
8.81.45
यथा वैतरणीमुग्रां दुस्तरामकृतात्मभिः ।
तथा दुस्तरणीं घोरां भीरूणां भयवर्धनीम् ॥ ८.८१.४५ ॥
अकृतात्म्यांना उग्र व दुस्तर अशी वैतरणी नदी जशी, तशीच ही भयंकर, दुस्तर आणि भित्र्यांचे भय वाढवणारी नदी आहे.
8.81.46
यतोयतः पाण्डवेयः प्रविष्टो रथसत्तमः ।
ततस्ततः प्रापतन्वै योधाः शतसहस्रशः ॥ ८.८१.४६ ॥
पांडुपुत्र, श्रेष्ठ रथी जिथे जिथे शिरला, तिथे तिथे शेकडो-हजारो योद्धे कोसळले.
8.81.47
एवं दृष्ट्वा कृतं कर्म भीमसेनेन संयुगे ।
दुर्योधनो महाराज शकुनिं वाक्यमब्रवीत् ॥ ८.८१.४७ ॥
युद्धात भीमसेनाने केलेले ते कर्म पाहून, हे महाराज, दुर्योधन शकुनीला हे वचन म्हणाला.
8.81.48
जहि मातुल सङ्ग्रामे भीमसेनं महाबलम् ।
अस्मिञ्जिते जितं मन्ये पाण्डवेयं महाबलम् ॥ ८.८१.४८ ॥
मामा, युद्धात महाबली भीमसेनाला मार. त्याला जिंकल्यावर महाबली पांडुपुत्रही जिंकला गेला असे मला वाटते.
8.81.49
ततः प्रायान्महाराज सौबलेयः प्रतापवान् ।
रणाय महते युक्तो भ्रातृभिः परिवारितः ॥ ८.८१.४९ ॥
मग, हे महाराज, प्रतापी सौबलेय बंधूंनी वेढलेला होऊन महायुद्धासाठी सज्ज होऊन पुढे गेला.
8.81.50
स समासाद्य सङ्ग्रामे भीमं भीमपराक्रमम् ।
वारयामास तं वीरो वेलेव मकरालयम् ॥ ८.८१.५० ॥
त्या वीराने युद्धात भयंकर पराक्रमी भीमाजवळ जाऊन, समुद्राला किनारा रोखतो तसा त्याला रोखले.
8.81.51
सन्न्यवर्तत तं भीमो वार्यमाणः शितैः शरैः ।
शकुनिस्तस्य राजेन्द्र वामपार्श्वे स्तनान्तरे।
प्रेषयामास नाराचान्रुक्मपुङ्खाञ्शिलाशितान् ॥ ८.८१.५१ ॥
त्याने अडवला गेलेला भीम तीक्ष्ण बाणांनी मागे फिरला. हे राजेंद्रा, शकुनीने त्याच्या डाव्या बाजूला, छातीच्या मध्यभागी, दगडावर धारदार केलेले सोन्याच्या पंखांचे लोखंडी बाण सोडले.
8.81.52
वर्म भित्त्वा तु ते घोराः पाण्डवस्य महात्मनः ।
न्यम़ञ्जन्त महाराज कङ्कबर्हिणवाससः ॥ ८.८१.५२ ॥
ते भयंकर बाण महात्म्या पांडवाचे चिलखत भेदून, हे महाराज, बगळ्या आणि मोराच्या पिसांनी सजलेले आत घुसले.
8.81.53
सोऽतिविद्धो रणे भीमः शरं रुक्मविभूषितम् ।
प्रेषयामास स रुषा सौबलं प्रति भारत ॥ ८.८१.५३ ॥
युद्धात अतिशय जखमी झालेल्या भीमाने क्रोधाने सुबलपुत्राच्या दिशेने सोन्याने शोभिवंत असा एक बाण सोडला, हे भारता.
8.81.54
तमायान्तं शरं घोरं शकुनिः शत्रुतापनः ।
चिच्छेद सप्तधा राजन्कृतहस्तो महाबलः ॥ ८.८१.५४ ॥
शत्रूंना पीडा देणाऱ्या, कुशल हात असलेल्या महाबली शकुनीने आपल्याकडे येणाऱ्या त्या भयानक बाणाचे सात तुकडे केले, हे राजा.
8.81.55
तस्मिन्निपतिते भूमौ भीमः क्रुद्धो विशाम्पते ।
धनुश्छिच्छेद भल्लेन सौबलस्य हसन्निव ॥ ८.८१.५५ ॥
हे प्रजापते, तो भूमीवर पडल्यावर संतप्त भीमाने जणू हसत हसत भल्ल बाणाने सुबलपुत्राचे धनुष्य तोडले.
8.81.56
तदपास्य धनुश्छिन्नं सौबलेयः प्रतापवान् ।
अन्यदादाय वेगेन धनुर्भल्लांश्च षोडश।
तैस्तस्य तु महाराज भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.८१.५६ ॥
तेव्हा प्रतापी सौबलेयाने तुटलेले धनुष्य फेकून देऊन वेगाने दुसरे धनुष्य व सोळा भल्ल बाण घेतले; हे महाराजा, त्या वाकलेल्या पेरांच्या भल्लांनी त्याने...
8.81.57
द्वाभ्यां स सारथिं ह्यार्च्छद्भीमं सप्तभिरेव च ।
ध्वजमेकेन चिच्छेद द्वाभ्यां छत्रं विशाम्पते।
चतुर्भिश्चतुरो वाहान्विव्याध सुबलात्मजः ॥ ८.८१.५७ ॥
त्याने दोन बाणांनी भीमाच्या सारथ्याला आणि सातांनी आणखी आघात केला; एकाने ध्वज, हे प्रजापते, दोन बाणांनी छत्र तोडले; चार बाणांनी सुबलपुत्राने चार घोड्यांना विद्ध केले.
8.81.58
ततः क्रुद्धो महाराज भीमसेनः प्रतापवान् ।
शक्तिं चिक्षेप समरे रुक्मदण्डामयस्मयीम् ॥ ८.८१.५८ ॥
तेव्हा, हे महाराजा, संतप्त व प्रतापी भीमसेनाने युद्धात सोनेरी दांडा असलेली लोखंडी शक्ती फेकली.
8.81.59
सा भीमभुजनिर्मुक्ता नागजिह्वेन चञ्चला ।
निपपात रणे तूर्णं सौबलस्य महात्मनः ॥ ८.८१.५९ ॥
भीमाच्या बाहूंतून सुटलेली ती चंचल शक्ती, नागजिह्वेसारखी लवलवत, युद्धात त्वरित महात्मा सौबलावर कोसळली.
8.81.60
ततस्तामेव संगृह्य शक्तिं कनकभूषणाम् ।
भीमसेनाय चिक्षेप क्रुद्धरूपो विशाम्पते ॥ ८.८१.६० ॥
मग सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेली ती शक्ती हाती घेऊन, क्रुद्ध रूपाने, हे प्रजापते, भीमसेनावर फेकली.
8.81.61
सा निर्भिद्य भुजं सव्यं पाण्डवस्य महात्मनः ।
निपपात तदा भूमौ यथा विद्युन्नभश्च्युता ॥ ८.८१.६१ ॥
ती पांडव महात्म्याचा डावा बाहू भेदून, आकाशातून कोसळलेल्या विजेसारखी तेव्हा भूमीवर पडली.
8.81.62
अथोत्क्रुष्टं महाराज धार्तराष्ट्रैः समन्ततः ।
न तु तं ममृषे भीमः सिंहनादं तरस्विनाम् ॥ ८.८१.६२ ॥
तेव्हा हे महाराजा, धृतराष्ट्रपुत्रांनी चहूकडून गर्जना केली; पण भीमाने त्या वीरांचा सिंहनाद सहन केला नाही.
8.81.63
अन्यद्गृह्य धनुः सज्यं त्वरमाणो महाबलः ।
मुहूर्तादिव राजेन्द्र च्छादयामास सायकैः।
सौबलस्य बलं सङ्ख्ये त्यक्त्वा नादं महाबलः ॥ ८.८१.६३ ॥
दुसरे प्रत्यंचा चढवलेले धनुष्य घेऊन, त्वरा करणारा महाबल, हे राजेंद्रा, क्षणात बाणांनी सौबलाच्या सैन्याला झाकून टाकले; युद्धात सिंहनाद केला.
8.81.64
तस्याश्वांश्चतुरो हत्वा सूतं चैव विशाम्पते ।
ध्वजं चिच्छेद भल्लेन त्वरमाणः पराक्रमी ॥ ८.८१.६४ ॥
त्याचे चार घोडे व सारथी ठार करून, हे प्रजापते, त्वरा करणाऱ्या पराक्रमी भीमाने भल्लाने त्याचा ध्वज तोडला.
8.81.65
हताश्वं रथमुत्सृज्य त्वरमाणो नरोत्तमः ।
तस्थौ विस्फारयंश्चापं क्रोधरक्तेक्षणः श्वसन् ॥ ८.८१.६५ ॥
घोडे मारले गेलेला रथ सोडून त्वरेने नरोत्तम धनुष्य ताणत उभा राहिला; क्रोधाने लाल डोळे असलेला, जोरजोराने श्वास घेत.
8.81.66
शरैश्च बहुधा राजन्भीममार्च्छत्समन्ततः ॥ ८.८१.६६ ॥
हे राजा, अनेक प्रकारे बाणांनी भीमाला सर्व बाजूंनी प्रहार केला.
8.81.67
प्रतिहत्य तु वेगेन भीमसेनः प्रतापवान् ।
धनुश्चिच्छेद सङ्क्रुद्धो विव्याध च शितैः शरैः ॥ ८.८१.६७ ॥
पण पराक्रमी भीमसेनाने वेगाने प्रत्युत्तर देऊन, संतप्त होऊन त्याचे धनुष्य तोडले आणि तीक्ष्ण बाणांनी त्याला विद्ध केले.
8.81.68
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शनः ।
निपपात तदा भूमौ किञ्चित्प्राणो नराधिपः ॥ ८.८१.६८ ॥
बलवान शत्रूने अत्यंत विद्ध केलेला, शत्रूंना पीडा देणारा तो नराधिप तेव्हा प्राण थोडाच उरलेला असताना भूमीवर पडला.
8.81.69
ततस्तं विह्वलं ज्ञात्वा पुत्रस्तव विशाम्पते ।
अपोवाह रथेनाजौ भीमसेनस्य पश्यतः ॥ ८.८१.६९ ॥
तेव्हा त्याला विह्वल जाणून, हे विशांपते, तुझ्या पुत्राने भीमसेन पाहत असताना रथातून त्याला रणभूमीतून नेले.
8.81.70
शकुनिं विह्वलं दृष्ट्वा धार्तराष्ट्राः पराङ्मुखाः ।
प्रदुद्रुवुर्दिशो भीता भीमसेनभयात्प्रभो ॥ ८.८१.७० ॥
शकुनीला विह्वल पाहून धृतराष्ट्राचे पुत्र तोंड फिरवून भयभीत होऊन भीमसेनाच्या भयाने, हे प्रभो, दिशांकडे पळाले.
8.81.71
सौबले निर्जिते राजन्भीमसेनेन धन्विना ।
भयेन महताऽऽविष्टः पुत्रो दुर्योधनस्तव।
अपायाज्जवनैरश्वैः सापेक्षो मातुलं प्रति ॥ ८.८१.७१ ॥
हे राजा, धनुर्धर भीमसेनाने सौबल (शकुनी) पराजित केल्यावर तुमचा पुत्र दुर्योधन मोठ्या भयाने ग्रासला गेला आणि मामाकडे काळजीने वेगवान घोड्यांवरून पळून गेला.
8.81.72
पराङ्मुखं तु राजानं दृष्ट्वा सैन्यानि भारत ।
विप्रजग्मुः समुत्सृज्य द्वैरथानि समन्ततः ॥ ८.८१.७२ ॥
हे भरता, राजा पाठ फिरवून पळताना पाहून सैन्ये द्वैरथ युद्धे सोडून सर्वत्र विखुरली.
8.81.73
तान्दृष्ट्वा विद्रुतान्सर्वान्धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान् ।
जवेनाभ्यापतद्भीमः किरञ्शरशतान्बहून् ॥ ८.८१.७३ ॥
ते सर्व पळत पाठ फिरवत असलेले पाहून भीम वेगाने त्यांच्यावर तुटून पडला आणि शेकडो बाण सोडत त्यांच्या दिशेने धावला.
8.81.74
ते वध्यमाना भीमेन धार्तराष्ट्राः पराङ्मुखाः ।
कर्णमासाद्य समरे स्थिता राजन्समन्ततः ॥ ८.८१.७४ ॥
भीमाकडून मारले जात असलेले, पाठ फिरवलेले धृतराष्ट्राचे पुत्र कर्णाजवळ जाऊन रणभूमीत सर्वत्र उभे राहिले.
8.81.75
स हि तेषां महावीर्यो द्वीपोऽभूत्सुमहाबलः ।
भिन्ननौका यथा राजन्द्वीपमासाद्य निर्वृताः ॥ ८.८१.७५ ॥
हे राजा, तो महापराक्रमी आणि अत्यंत बलवान होता; त्यांच्यासाठी तो बेटासारखा होता, जसे तुटलेल्या नावांसह बेटावर पोहोचून लोक विसावा घेतात.
8.81.76
भवन्ति पुरुषव्याघ्र नाविकाः कालपर्यये ।
तथा कर्णं समासाद्य तावकाः पुरुषर्षभ ॥ ८.८१.७६ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, काळाच्या फेरफारात नावाडे होतात; तसेच हे पुरुषर्षभा, कर्णाजवळ पोहोचून तुमचे लोक (आश्रय पावले).
8.81.77
समाश्वस्ताः स्थिता राजन्सम्प्रहृष्टाः परस्परम् ।
समाजग्मुश्च युद्धाय मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ८.८१.७७ ॥
हे राजा, ते आश्वस्त होऊन उभे राहिले आणि एकमेकांविषयी अत्यंत आनंदित झाले. मृत्यूला परतवून लावण्याचा निश्चय करून ते युद्धासाठी एकत्र आले.