মহাভারত · অধ্যায় 8.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.93.1
रथौ तयोः श्वेतहयौ दिव्यौ युक्तौ महास्वनौ ।
समास्थितौ लोकवीरौ शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथकम्।
वासुदेवार्जुनौ वीरौ कर्णशल्यौ च भारत ॥ ८.९३.१ ॥
তাঁদের দুই রথ, শ্বেত অশ্বযুক্ত, দিব্য ও মহাশব্দকারী ছিল। লোকবীরেরা তাতে দাঁড়ালেন; তাঁরা পৃথক পৃথক শঙ্খ বাজালেন। হে ভারত, বাসুদেব ও অর্জুন, এবং বীর কর্ণ ও শল্য (ও)।
8.93.2
तद्भीरुसन्त्रासकरं युद्धं समभवत्तदा ।
अन्योन्यस्पांधेनोरुग्रं शक्रशम्बरयोरिव ॥ ८.९३.२ ॥
তখন সেই যুদ্ধ, যা ভীরুদের ত্রাস জাগায়, পরস্পর প্রতিদ্বন্দ্বিতায় ভয়ংকর হয়ে উঠল; ইন্দ্র ও শম্বরের যুদ্ধের মতো।
8.93.3
तयोर्ध्वजौ हि विमलौ शुशुभाते रथे स्थितौ ।
राहुकेतू यथाऽऽकाशे उदितौ जगतः क्षये ॥ ८.९३.३ ॥
তাঁদের দুটি নির্মল ধ্বজা রথে স্থাপিত হয়ে শোভা পেল; জগৎ-প্রলয়ের সময় আকাশে উদিত রাহু ও কেতুর মতো।
8.93.4
कर्णस्याशीविषनिभा रत्नसारमयी दृढ़ा ।
पुरन्दरधनुः प्रख्या हस्तिकक्ष्या विराजते ॥ ८.९३.४ ॥
কর্ণের বিষধর সর্পের মতো, শ্রেষ্ঠ রত্নসারে গঠিত দৃঢ় (বন্ধনী), ইন্দ্রধনুর ন্যায়, হাতির কটিবন্ধের মতো শোভা পাচ্ছে।
8.93.5
कपिश्रेष्ठस्तु पार्थस्य व्यादितास्य इवान्तकः ।
दंष्ट्राभिर्भीषयन्भाभिर्दुर्निरीक्ष्यो रविर्यथा ॥ ८.९३.५ ॥
পার্থের শ্রেষ্ঠ কপি (ধ্বজ) তো, হাঁ-করা যমের মতো, দাঁতের ভয় দেখিয়ে, নিজ প্রভায় সূর্যের মতো দুর্নিরীক্ষ্য ছিল।
8.93.6
युद्धाभिलाषुको भूत्वा ध्वजो गाण्डीवधन्वनः ।
कर्णध्वजमुपातिष्ठत्स्वस्थानाद्वेगवान्कपिः ॥ ८.९३.६ ॥
যুদ্ধাভিলাষী গাণ্ডীবধারীর ধ্বজ (কপি) নিজের স্থান থেকে বেগে কর্ণের ধ্বজার কাছে উপস্থিত হলো।
8.93.7
उत्पत्य च महावेगः कक्ष्यामभ्याहनत्तदा ।
नखैश्च दशनैश्चैव गरुडः पन्नगं यथा ॥ ८.९३.७ ॥
তখন মহাবেগে লাফিয়ে উঠে সে সেই ধ্বজার বাঁধনে আঘাত করল, নখ ও দাঁত দিয়ে, যেমন গরুড় সাপের উপর ঝাঁপিয়ে পড়ে।
8.93.8
सा किङ्किणीकाभरणा कालपाशोपमा तदा ।
अभ्यद्रवत्सुसंरब्धा हस्तिकक्ष्याऽथ तं कपिम् ॥ ८.९३.८ ॥
ঘণ্টায় সজ্জিত সেই বাঁধন, তখন কালপাশের মতো, অতিশয় ক্রুদ্ধ হয়ে সেই বানরের দিকে ছুটে গেল।
8.93.9
तयोर्घोरतरे युद्धे द्वैरथे द्यूत आहिते ।
प्राकुर्वतां ध्वजौ युद्धं पूर्वं पूर्वतरं तदा ॥ ८.९३.९ ॥
তাদের দুজনের মধ্যে সেই অতি ভয়ঙ্কর দ্বৈরথ যুদ্ধে, যেন বাজি ধরা হয়েছে, তখন দুই ধ্বজা আগের চেয়েও আগে যুদ্ধ শুরু করল।
8.93.10
हया हयानभ्यहेषन्स्पर्धमानाः परस्परम् ।
अविध्यत्पुण्डरीकाक्षः शल्यं नयनसायकैः।
शल्यश्च पुण्डरीकाक्षं तथैवाभिसमैक्षत ॥ ८.९३.१० ॥
ঘোড়াগুলি একে অপরের সঙ্গে প্রতিযোগিতা করে পরস্পরকে ডেকে উঠল। পুণ্ডরীকাক্ষ শল্যকে চোখের বাণে বিদ্ধ করলেন; শল্যও পুণ্ডরীকাক্ষের দিকে তেমনই তাকালেন।
8.93.11
तत्राजयद्वासुदेवः शल्यं नयनसायकैः ।
कर्णं चाप्यजयदृष्ट्या कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ॥ ८.९३.११ ॥
সেখানে বাসুদেব চোখের বাণে শল্যকে জয় করলেন; কুন্তীপুত্র ধনঞ্জয় দৃষ্টি দিয়ে কর্ণকেও জয় করলেন।
8.93.12
अयाब्रवीत्सूतपुत्रः शल्यमाभाष्य सस्मितम् ॥ ८.९३.१२ ॥
সূতপুত্র হাসতে হাসতে শল্যকে সম্বোধন করে এই কথা বললেন।
8.93.13
यदि पार्थो रणे हन्यादद्य मामिह कर्हिचित् ।
किं करिष्यसि सङ्घामे शल्य सत्यमथोच्यताम् ॥ ८.९३.१३ ॥
আজ যদি যুদ্ধে পার্থ আমাকে বধ করে, তবে হে শল্য, তুমি যুদ্ধে কী করবে? সত্য বলো।
8.93.14
यदि कर्ण रणे हन्यादद्य त्वां श्वेतवाहनः ।
उभावेकरयेनाहं हन्यां माधवपाण्डवौ ॥ ८.९३.१४ ॥
আজ যদি যুদ্ধে শ্বেতবাহন অর্জুন তোমাকে বধ করে, তবে আমি একটিমাত্র রথে মাধব ও পাণ্ডব উভয়কেই বধ করব।
8.93.15
एवमेव तु गोविन्दमर्जुनः प्रत्यभाषत ।
तं प्रहस्याब्रवीत्कृष्णः पार्थं परमिदं वचः ॥ ८.९३.१५ ॥
অর্জুনও গোবিন্দকে এভাবেই উত্তর দিলেন। তখন কৃষ্ণ হেসে পার্থকে এই পরম বাক্য বললেন।
8.93.16
पतेद्दिवाकरः स्थानाच्छीर्येद्भूमिरनेकधा ।
शैल्यमग्निरियान्न त्वां हन्यात्कार्णो धनञ्जय ॥ ८.९३.१६ ॥
সূর্য স্বস্থান থেকে পতিত হোক, পৃথিবী নানাভাবে বিদীর্ণ হোক, অগ্নি পর্বতের দিকে যাক, তবুও হে ধনঞ্জয়, কর্ণ তোমাকে বধ করবে না।
8.93.17
यदि चैतत्कथञ्चित्स्याल्लोकपर्यसनं भवेत् ।
हन्यां कर्णं तथा शल्यं बाहुभ्यामेव संयुगे ॥ ८.९३.१७ ॥
যদি কোনোভাবে এমন হয় এবং জগৎ ধ্বংস হয়, তবুও আমি যুদ্ধে নিজ বাহুবলে কর্ণ ও শল্যকে বধ করব।
8.93.18
इति कृष्णवचः श्रुत्वा प्रहसन्कपिकेतनः ।
अर्जुनः प्रत्युवाचेदं कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥ ८.९३.१८ ॥
কৃষ্ণের এই বাক্য শুনে কপিধ্বজ অর্জুন হেসে অনায়াসে কর্মকারী কৃষ্ণকে এই কথা বললেন।
8.93.19
मम तावदपर्याप्तौ कर्णशल्यौ जनार्दन ।
सपताकध्वजं कर्णं सशल्यरथवाजिनम् ॥ ८.९३.१९ ॥
হে জনার্দন, আমার কাছে কর্ণ ও শল্য যথেষ্ট নয়; পতাকা ও ধ্বজসহ কর্ণকে, এবং শল্য, রথ ও অশ্বসহ তাকে…
8.93.20
सच्छत्रकवचं चैव सशक्तिशरकार्मुकम् ।
द्रष्टाऽस्यद्य रणे कृष्ण शरैश्छिन्नमनेकधा ॥ ८.९३.२० ॥
হে কৃষ্ণ, ছত্র ও কবচ, শক্তি, শর ও ধনুসহ তাকে আজ রণে বাণে বহুধা ছিন্ন অবস্থায় দেখবেন।
8.93.21
अद्यैव सरथं साश्वं सशक्तिकवचायुधम् ।
सञ्चूर्णितमिवारण्ये वृक्षं पश्याद्य दन्तिना ॥ ८.९३.२१ ॥
আজই রথ, অশ্ব, শক্তি, কবচ ও আয়ুধসহ তাকে বনে হাতির দ্বারা চূর্ণ করা বৃক্ষের মতো দেখবেন।
8.93.22
अद्य राधेयभार्याणां वैधव्यं समुपस्थितम् ।
ध्रुवं स्वप्नेष्वनिष्टानि ताभिर्दृष्टानि माधव ॥ ८.९३.२२ ॥
হে মাধব, আজ রাধেয়ের (কর্ণের) পত্নীদের বৈধব্য উপস্থিত হয়েছে; তারা স্বপ্নে অশুভ লক্ষণ দেখেছে নিশ্চয়ই।
8.93.23
द्रष्टासि ध्रुवमद्यैव विधवाः कर्णयोषितः ।
न हि मे शाम्यते मन्युर्यदनेन पुरा कृतम् ॥ ८.९३.२३ ॥
আজই নিশ্চয়ই কর্ণের স্ত্রীদের বিধবা দেখবেন। পূর্বে সে যা করেছিল, তাতে আমার ক্রোধ শান্ত হচ্ছে না।
8.93.24
कृष्णां सभागतां दृष्ट्वा मूढेनादीर्घदर्शिना ।
अस्मांस्तथाऽवहसता क्षिपता च पुनःपुनः ॥ ८.९३.२४ ॥
সভায় আনীতা কৃষ্ণাকে (দ্রৌপদীকে) দেখে, সেই মূঢ় দূরদর্শিতাহীন ব্যক্তি আমাদের প্রতি এইভাবে বারবার উপহাস ও নিন্দা করেছিল।
8.93.25
अद्य द्रष्टासि गोविन्द कर्णमुन्मथितं मया ।
वारणेनेव मत्तेन पुष्पितं गजतीरुहम् ॥ ८.९३.२५ ॥
হে গোবিন্দ, আজ তুমি দেখবে, মত্ত হাতি যেমন ফুলে ভরা গাছ উপড়ে ফেলে, তেমনি আমি কর্ণকে উৎপাটিত করেছি।
8.93.26
अद्य ता मधुरा वाचः श्रोतासि मधुसूदन ।
दिष्ट्या जयसि वार्ष्णेय इति कर्णे निपातिते ॥ ८.९३.२६ ॥
হে মধুসূদন, কর্ণ নিপতিত হলে আজ তুমি সেই মধুর বাক্য শুনবে—'সৌভাগ্যক্রমে তুমি জয়ী হলে, হে বার্ষ্ণেয়'।
8.93.27
अद्याभिमन्युजननीं प्रहृष्टः सांत्वयिष्यसि ।
कुन्तीं पितृष्वसारं च प्रहृष्टः सन् जनार्दन ॥ ८.९३.२७ ॥
হে জনার্দন, আজ তুমি প্রসন্ন চিত্তে অভিমন্যুর জননী এবং তোমার পিসি কুন্তীকে সান্ত্বনা দেবে।
8.93.28
अद्य बाष्पमुखीं कृष्णां सान्त्वयिष्यसि माधव ।
वाग्भिश्चामृतकल्पाभिर्धर्मराजं च पाण्डवम् ॥ ८.९३.२८ ॥
হে মাধব, আজ অশ্রুসিক্ত মুখী কৃষ্ণাকে এবং অমৃততুল্য বাক্যে ধর্মরাজ পাণ্ডবকে তুমি সান্ত্বনা দেবে।