महाभारत · अध्याय 8.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.95.1
तौ शङ्खभेरीनिनदे समृद्धे ।
समीयतुः श्वेतहयौ नराग्र्यौ।
वैकर्तनः सूतपुत्रोऽर्जुनश्च ।
दुर्मन्त्रिते ते ससुतस्य राजन् ॥ ८.९५.१ ॥
शंख आणि भेरींच्या प्रचंड निनादात श्वेत अश्व असलेले ते दोन नरश्रेष्ठ — वैकर्तन कर्ण आणि अर्जुन — समोरासमोर आले. हे राजा, हे तुमच्या आणि तुमच्या पुत्रांच्या दुर्मंत्रणेचे फळ आहे.
8.95.2
आशीविषावग्निमिवोत्सृजन्तौ ।
तथा मुखाभ्यामभिनिः श्वसन्तौ।
यशस्विनौ जज्वलतुर्मृधे तदा ।
घृतावसिक्ताविव हव्यवाहौ ॥ ८.९५.२ ॥
विषदंती सर्पांप्रमाणे अग्नी ओकत, मुखातून उसासे टाकत, ते दोन यशस्वी वीर त्या वेळी रणात प्रज्वलित झाले — तुपाने सिंचलेल्या दोन हव्यवाहक अग्नींप्रमाणे.
8.95.3
यथा गजौ हैमवतौ प्रभिन्नौ ।
प्रवृद्धदन्ताविव वासितार्थे।
तथा समाजग्मतुरुग्रवीर्यौ ।
धनञ्जयश्चाधिरथिश्च वीरौ ॥ ८.९५.३ ॥
हिमालयातील दोन मदोन्मत्त हत्ती, वाढलेल्या दातांसह, हत्तीणीसाठी जसे भिडतात, तसेच उग्र पराक्रमी ते दोन वीर — धनंजय आणि अधिरथपुत्र कर्ण — समोरासमोर आले.
8.95.4
बलाहकेनेव महाबलाहको ।
यदृच्छया वा गिरिणा यथा गिरिः।
तथा धनुर्ज्यातलनेमिनिःस्वनौ ।
समीयतुस्ताविषुवर्षवर्षिणौ ॥ ८.९५.४ ॥
एक महामेघ दुसऱ्या मेघाशी आदळावा, किंवा एक पर्वत दुसऱ्या पर्वताशी अपघाताने भिडावा, तसे धनुष्याची दोरी आणि धनुष्याच्या कडा निनादवत, बाणांचा वर्षाव करत ते दोघे भिडले.
8.95.5
शरास्त्रशक्त्यृष्टिगदासिसर्पौ ।
रोषानिलोद्वूतमहोर्मिमालौ।
यथाऽचलौ द्वौ चलतस्तथा तौ ।
यथाऽर्णवौ चाशु चतुर्युगान्ते ॥ ८.९५.५ ॥
बाण, अस्त्रे, शक्ती, ऋष्टी, गदा आणि तलवारी या सर्पांनी युक्त, रोषाच्या वाऱ्याने उठलेल्या महालाटांच्या माळांनी युक्त ते दोघे, दोन अचल पर्वत चालू लागावेत, आणि चार युगांच्या अंती दोन समुद्र झटकन उसळावेत, तसे भिडले.
8.95.6
प्रवृद्धशृङ्गद्रुमवीरुदोषधी ।
प्रवृद्वनानाविधनिर्झरौघौ।
यथाऽचलौ वा चलितौ महाजलै… ।
स्तथा महास्त्रैरितरेतरं हतः ॥ ८.९५.६ ॥
वाढलेली शिखरे, वृक्ष, वेली व औषधी असलेले, अनेक प्रकारच्या धबधब्यांचे प्रवाह उसळलेले दोन पर्वत जसे, किंवा महाजलांनी हलवलेले दोन पर्वत जसे, तसेच ते दोघे महास्त्रांनी एकमेकांना आघात करीत होते.
8.95.7
स सन्निपातो रथयोर्महानभू… ।
त्सुरेशवैरोचनयोर्यथा पुरा।
शरैर्विनुन्नाश्वनियन्तृदेहयोः ।
सुदुःसहास्त्रैः परिभिन्नदेहयोः ॥ ८.९५.७ ॥
त्या दोन रथांचा तो महान संघर्ष झाला, पूर्वी देवराज आणि वैरोचन यांच्यात झाला होता तसा. बाणांनी ज्यांचे घोडे व सारथ्यांची शरीरे आहत झाली, अतिदुःसह अस्त्रांनी ज्यांची शरीरे विदीर्ण झाली.
8.95.8
प्रभूतपद्मोत्पलमत्स्यकच्छपौ ।
महाहदौ पक्षिगणानुनादितौ।
सुसन्निकृष्टावनिलोद्धतौ यथा ।
तथा रथौ तौ ध्वजिनौ समीयतुः ॥ ८.९५.८ ॥
कमळे, नीलकमळे, मासे व कासवांनी भरलेली, पक्ष्यांच्या थव्यांच्या आवाजाने दुमदुमणारी दोन महान सरोवरे जशी, वाऱ्याने ढवळून अगदी जवळ आल्यासारखी, तसे ते ध्वजांनी युक्त दोन रथ एकत्र आले.
8.95.9
उभौ महेन्द्रस्य समानविक्रमा… ।
वुभौ महेन्द्रप्रतिमौ महारथौ।
महेन्द्रवज्रप्रतिमैश्च सायकै… ।
र्महेन्द्रवृत्राविव सम्प्रजघ्नतुः ॥ ८.९५.९ ॥
दोघेही महेंद्राच्या बरोबरीचे पराक्रमी, दोघेही इंद्रासारखे महारथी, इंद्राच्या वज्रासारख्या बाणांनी, इंद्र व वृत्र यांच्याप्रमाणे त्यांनी एकमेकांवर प्रहार केले.
8.95.10
सनागपत्त्यश्वरथे उभे बले ।
विचित्रवर्माभरणाम्बरायुधे।
चकम्पतुश्चोन्नदतुश्च विस्मया… ।
द्धरा वियच्चार्जुनकर्णसङ्गमे ॥ ८.९५.१० ॥
हत्ती, पायदळ, घोडे व रथांसह दोन्ही सैन्ये, विचित्र कवच, अलंकार, वस्त्रे व आयुधांनी युक्त, थरथरली व गर्जली; आश्चर्याने पृथ्वी व आकाशही, अर्जुन व कर्ण यांच्या त्या संगमात.
8.95.11
भुजाः सवस्त्राङ्गुलयः समुच्छ्रिताः ।
ससिंहनादैर्हृषितैर्दिदृक्षुभिः।
यदाऽर्जुनं मत्त इव द्विपो द्विपं ।
समभ्ययादाधिरथिर्जिघांसया ॥ ८.९५.११ ॥
अधिरथाचा पुत्र कर्ण, वस्त्राने वेढलेली बोटे असलेले बाहू उंचावून, सिंहगर्जना करत, पाहण्यास उत्सुक आणि हर्षित लोकांसमोर, मदोन्मत्त हत्ती जसा दुसऱ्या हत्तीवर धावतो तसा, वधाच्या इच्छेने अर्जुनावर चालून गेला.
8.95.12
उदक्रोशन्सोमकास्तत्र पार्थं ।
त्वरस्व याह्यर्जुन भिन्धि कर्णम्।
छिन्ध्यस्य मूर्धानमलं चिरेण ।
श्रद्धां च राज्याद्वृतराष्ट्रसूनोः ॥ ८.९५.१२ ॥
तेथे सोमकांनी पार्थाला मोठ्याने हाक मारली, 'अर्जुना, लवकर पुढे जा, कर्णाला भेद, विलंब न करता त्याचे मस्तक छेद, आणि धृतराष्ट्रपुत्राच्या राज्याची आशाही तोड.'
8.95.13
तथाऽस्माकं बहवस्तत्र योधाः ।
कर्णं तथा याहि याहीत्यवोचन्।
जह्यर्जुनं कर्ण ततः सुदीनाः ।
पुनर्वनं यान्त्वचिराय पार्थाः ॥ ८.९५.१३ ॥
तसेच आमच्या बाजूचे अनेक योद्धे म्हणाले, 'कर्णा, पुढे जा, पुढे जा! अर्जुनाला ठार कर, कर्णा!' तेव्हा अत्यंत दुःखी झालेले पार्थ लवकरच पुन्हा वनात जावोत.
8.95.14
कर्णोऽथ पूर्वं दशभिः पृषत्कै… ।
र्गाण्डीवधन्वानमविध्यदाशु।
जघान तं चापि ततः किरीटी ।
शरैस्तदाष्टादशभिः सुमुक्तैः ॥ ८.९५.१४ ॥
तेव्हा कर्णाने प्रथम दहा बाणांनी…गांडीवधन्वा अर्जुनाला लवकर भेदले. नंतर किरीटीने त्याला प्रहार केला, तेव्हा चांगल्या रीतीने सोडलेल्या अठरा बाणांनी.
8.95.15
पुनश्च कर्णस्त्वरितोऽपि पार्थं ।
रथेषुभिस्तं दशभिर्जघान।
तं चापि पार्थो दशभिः शिताग्रैः ।
कक्ष्यान्तरे तीक्ष्णमुखैरविध्यत् ॥ ८.९५.१५ ॥
पुन्हा कर्णाने त्वरेने पार्थाला रथबाणांनी दहा बाणांनी प्रहार केला.
8.95.16
कर्णस्ततो भारत साम्पराये ।
घोरेऽतिवेलं रणसंविमर्दी।
जघान पार्थं नवभिः शिताग्रैः ।
कक्ष्यान्ते नागमिव प्रभिन्नम् ॥ ८.९५.१६ ॥
नंतर हे भारता, त्या भयंकर युद्धात रणाला अतिशय चिरडणारा कर्ण तीक्ष्ण नऊ बाणांनी पार्थाला मारता झाला, जसा मदमत्त हत्तीला त्याच्या कुशीत मारावे.
8.95.17
ततोऽपराभ्यां युधि सूतपुत्रो ।
द्वाभ्यां क्षुराभ्यां हरिमाशुकारी।
समाजघान त्वरया महात्मा ।
यथा सुरेन्द्रं नमुचिः प्रसह्य ॥ ८.९५.१७ ॥
नंतर युद्धात सूतपुत्राने दोन क्षुरबाणांनी, वेगाने कार्य करणाऱ्या त्या महात्म्याने हरीला (घोड्याला) मारले, जसे नमुचीने बलाने सुरेंद्राला मारले.
8.95.18
तं पाण्डवः पञ्चभिरायसाग्रै… ।
राकर्णपूर्णैर्निजघान कर्णम्।
ते शोणितं तस्य पपुस्तदानीं ।
कालस्य दूता इव पार्थबाणाः ॥ ८.९५.१८ ॥
पांडुपुत्राने लोखंडी टोकांच्या पाच बाणांनी… कानापर्यंत ओढलेल्या बाणांनी कर्णाला ठार केले. तेव्हा ते पार्थबाण कालाच्या दूतांसारखे त्याचे रक्त प्याले.
8.95.19
कर्णोऽपि पार्थं सह वासुदेवं ।
समाचिनोद्भारत वत्सदन्तैः।
परस्परं तौ विशिखैः प्रमुक्तै… ।
स्ततक्षतुः सूतपुत्रोऽर्जुनश्च ॥ ८.९५.१९ ॥
कर्णानेही पार्थाला वासुदेवासह, हे भारता, वत्सदंत बाणांनी झाकले. एकमेकांवर सोडलेल्या बाणांनी… सूतपुत्र कर्ण आणि अर्जुन एकमेकांना जखमी केले.
8.95.20
परस्परं छिद्रदिदृक्षया च ।
सुभीममभ्याययतुः प्ररुष्टौ ॥ ८.९५.२० ॥
एकमेकांतील छिद्र पाहण्याच्या इच्छेने, अत्यंत संतप्त झालेले ते दोघे अत्यंत भयंकरपणे पुढे सरसावले.
8.95.21
ततोऽस्त्रमाग्नेयममित्रतापनं ।
मुमोच कर्णाय सुरेश्वरात्मजः।
धनञ्जयात्संयुगमूर्ध्नि निःसृतं ।
तदा प्रजज्वाल तदस्त्रमुत्तमम् ॥ ८.९५.२१ ॥
तेव्हा शत्रूंना तापविणाऱ्या सुरेश्वराच्या (इंद्राच्या) पुत्राने (अर्जुनाने) कर्णावर आग्नेय अस्त्र सोडले. युद्धाच्या आघाडीवर धनंजयाने सोडलेले ते उत्तम अस्त्र तेव्हा प्रज्वलित झाले.
8.95.22
समीक्ष्य कर्णो ज्वलनास्त्रमुद्यतं ।
स वारुणं तत्प्रशमार्थमाहवे।
समुत्सृजत्सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
स तेन वह्निं शमयाञ्चकार ॥ ८.९५.२२ ॥
कर्णाने उगारलेले आग्नेय अस्त्र पाहून, युद्धात ते शमविण्यासाठी त्या पराक्रमी सूतपुत्राने वारुण अस्त्र सोडले; त्याने त्या अग्नीला शांत केले.
8.95.23
वलाहकास्त्रेण दिशस्तरस्वी ।
चकार सर्वास्तिमिरेण संवृताः।
अपावहन्मेघगणांस्ततस्तान् ।
समीरणास्त्रेण समीरितेन ॥ ८.९५.२३ ॥
त्या वेगवान वीराने वलाहक अस्त्राने सर्व दिशा अंधाराने व्यापून टाकल्या; नंतर समीरण अस्त्राने प्रेरित होऊन त्याने ते मेघसमूह दूर घालवले.
8.95.24
ततः सोऽस्त्रं दयितं देवराज्ञः ।
प्रादुश्चक्रे वज्रममित्रतापनः।
गाण्डीवज्या विमृशंश्चातिमन्यु… ।
र्धनञ्जयः शत्रुसङ्घप्रमाथी ॥ ८.९५.२४ ॥
तेव्हा शत्रूंना तापविणाऱ्या त्याने देवराज (इंद्र) याचे प्रिय वज्र अस्त्र प्रकट केले. गांडीवाच्या दोरीचा विचार करत, अत्यंत संतप्त झालेला, शत्रुसमूहांचा संहार करणारा धनंजय असे करत होता.
8.95.25
नाराचनालीकवराहकर्णा ।
गाण्डीवतः प्रादुरासन्सुतीक्ष्णाः।
सहस्रशो वज्रसमानवेगा… ।
स्ते सर्वतः पर्यधावन्त घोराः ॥ ८.९५.२५ ॥
गांडीवातून नाराच, नालीक आणि वराहकर्ण नावाचे अतिशय तीक्ष्ण बाण बाहेर पडले. हजारोंनी, वज्रासारख्या वेगाने… ते भयंकर बाण सर्वत्र धावले.
8.95.26
पार्थेषवः कर्णरथं विलग्ना ।
अधोमुखाः पक्षिगणा दिनान्ते।
निशानिकेतार्थमिवाशु वृक्षं ।
जग्राह तान्सूतपुत्रः पृषत्कैः ॥ ८.९५.२६ ॥
पार्थाचे बाण कर्णाच्या रथाला येऊन लागले, खालच्या दिशेने तोंड करून, दिवसाच्या शेवटी रात्रीच्या निवाऱ्यासाठी पक्ष्यांचे थवे जसे झाडाला धावत जातात. सूतपुत्राने आपल्या बाणांनी ते अडवले.
8.95.27
क्षिप्तांस्तथा पाण्डवबाणसङ्घा… ।
नमृष्यमाणस्य धनञ्जयस्य।
रणाजिरे त्वन्तकतुल्यकर्मा ।
वैकर्तनो रोषपरीतचेताः ॥ ८.९५.२७ ॥
पांडवांच्या बाणांचे समूहही तसेच सोडले गेले. परंतु धनंजयाच्या असह्य हल्ल्याने, यमासारखे कर्म करणारा वैकर्तन (कर्ण), क्रोधाने व्यापलेल्या मनाने, रणांगणात…
8.95.28
ज्योतिष्प्रभां यद्वदुपागतः स… ।
न्दिवाकरो नाशयते क्षणेन।
पार्थस्य तान्बाणगणान्समग्रा… ।
न्व्यनाशयद्युध्यत एव कर्णः ॥ ८.९५.२८ ॥
सूर्य जसा प्रकाशकिरणांच्या जवळ येऊन क्षणात त्यांचा नाश करतो, तसा युद्ध करणाऱ्या कर्णाने पार्थाचे ते सर्व बाणसमूह नष्ट केले.
8.95.29
रोषात्प्रदीप्तः सुमहाविमर्दे ।
भीमस्ततोऽक्रुध्यददीनसत्वः।
पाणिं स्वपाणौ स विनिष्पिष्य रोषा… ।
दमर्षितो वाक्यमुवाच पार्थम् ॥ ८.९५.२९ ॥
तेव्हा महासंघर्षात क्रोधाने पेटलेला, दीन न होणारा पराक्रमी भीम संतापला. आपल्या हाताने आपला हात चोळून, रागाने… असह्य होऊन पार्थाला हे वचन बोलला.
8.95.30
त्वां सूतपुत्रो नु कथं किरीटि… ।
न्रथेषुभिर्हन्ति शिताग्रधारैः।
धृत्या हि भूतानि ययाऽजयस्त्वं ।
ग्रासं ददत्खाण्डवे पावकाय ॥ ८.९५.३० ॥
सूतपुत्र तुला, किरीटी… कसा मारील? तीक्ष्ण धारांच्या बाणांनी? ज्या धैर्याने तू भूतांना जिंकलेस, त्याच धैर्याने खांडवात अग्नीला आहुती देताना तू जिंकलास.
8.95.31
धृत्या तया सूतपुत्रं जहि त्व… ।
महं वैनं गदया पोथयिष्ये।
समेत्य पार्थं सुनृशंसवादी ।
जीवन्नायं यास्यति कालपक्वः ॥ ८.९५.३१ ॥
त्या धैर्याने तू सूतपुत्राला ठार कर… मी याला गदेने चिरडीन. पार्थाला सामोरा जाऊन, क्रूर बोलणारा हा, कालपक्व होऊन, जिवंत परत जाणार नाही.