महाभारत · अध्याय 8.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.96.1
अथाब्रवीच्चक्रधरोऽपि पार्थं ।
दृष्ट्वा रथेषून्प्रतिहन्यमानान्।
अमूमुषत्पश्यत एव तेऽद्य ।
ह्यस्त्राणि कर्णोऽस्त्रगणैः किरीटिन् ॥ ८.९६.१ ॥
तेव्हा चक्रधारी कृष्णानेही पार्थाला म्हटले — रथबाणांना आघात होत असलेले पाहून, हे किरीटी, आज तुझ्या डोळ्यादेखत कर्णाने अस्त्रसमूहांनी तुझी अस्त्रे हरण केली आहेत.
8.96.2
स पार्थ किं मुह्यसि वेत्सि चैव ता… ।
न्दृष्ट्वा समेतान्नदतः कुरूस्त्वम्।
कर्णं पुरस्कृत्य विदुर्हि सर्वे ।
तवास्त्रमस्त्रैर्विनिहन्यमानम् ॥ ८.९६.२ ॥
हे पार्था, तू का मोहात पडला आहेस? तुला तर माहीतच आहे… गर्जना करत जमलेल्या कौरवांना पाहून, कर्णाला पुढे करून ते सर्व जाणतात — तुझे अस्त्र अस्त्रांनी नष्ट केले जात आहे.
8.96.3
पार्थाहवे त्यक्तुमस्त्रं समर्थः ॥ ८.९६.३ ॥
हे पार्था, युद्धात अस्त्राचा त्याग करण्यास तू समर्थ आहेस.
8.96.4
अनेन चाशु क्षुरनेमिनाद्य ।
मया विसृष्टेन सुदर्शनेन।
छिन्ध्यस्य मूर्धानमरेः प्रसह्य ।
वज्रेण शक्रो नमुचेरिवारेः ॥ ८.९६.४ ॥
या क्षुरनेमि बाणाने आणि मी सोडलेल्या सुदर्शनाने आता त्वरेने बलपूर्वक या शत्रूचे मस्तक छेद — इंद्राने वज्राने नमुचीच्या शत्रूचे मस्तक छेदले होते तसे.
8.96.5
किरातरूपी भगवान्यया च ।
त्वया महात्मा परितोषितोऽभूत्।
स तां पुनर्वीर धृतिं गृहीत्वा ।
सहानुबन्धं जहि सूतपुत्रम् ॥ ८.९६.५ ॥
किरातरूपी भगवान ज्या धैर्याने महात्म्या तुझ्यावर प्रसन्न झाले होते, हे वीरा, तेच धैर्य पुन्हा धारण करून सहानुचर सूतपुत्राला ठार कर.
8.96.6
ततो महीं सागरमेखलां त्वं ।
सपत्तगा ग्रामवतीं समृद्धाम्।
प्रयच्छ राज्ञे निहतारिसङ्घां ।
यशश्च पार्थातुलमाप्नुहि त्वम् ॥ ८.९६.६ ॥
नंतर समुद्र ज्याची मेखला आहे, पायदळ आणि गावांनी भरलेली, समृद्ध अशी पृथ्वी, ज्याच्या शत्रुसमूहांचा वध झाला आहे, ती राजाला दे; पार्था, तू अतुल यश मिळवशील.
8.96.7
त्वां चापि दृष्ट्वा परिहीयमानम् ॥ ८.९६.७ ॥
तुलाही क्षीण होताना पाहून (संजय म्हणाला).
8.96.8
सञ्चोदितो भीमजनार्दनाभ्यां ।
स्मृत्वा तदात्मानमवेत्य सर्वम्।
इहात्मनश्चागमने विदित्वा ।
प्रयोजनं केशवमित्युवाच ॥ ८.९६.८ ॥
भीम आणि जनार्दनाने प्रेरित होऊन, स्वतःची आठवण ठेवून, सर्व जाणून, येथे आपल्या येण्याचे प्रयोजन समजून, त्याने केशवाला असे म्हटले.
8.96.9
प्रादुष्करोभ्येष महास्त्रमुग्रं ।
शिवाय लोकस्य वधाय सौतेः।
तन्मेऽनुजानातु भवान्सुराश्च ।
ब्रह्मा शिवो ब्रह्मविदश्च सर्वे ॥ ८.९६.९ ॥
लोकाच्या कल्याणासाठी आणि सूतपुत्राच्या वधासाठी मी हे उग्र महास्त्र प्रकट करतो; तुम्ही, देव, ब्रह्मा, शिव आणि सर्व ब्रह्मज्ञ मला अनुमती द्या.
8.96.10
इति स्मोक्त्वा पाण्डवः सव्यसाची ।
नमस्कृत्वा ब्रह्मणे सोऽमितात्मा।
अनुत्तमं ब्राह्ममसह्यमस्त्रं ।
प्रादुश्चक्रे मनसा यद्विधेयम् ॥ ८.९६.१० ॥
असे बोलून, पांडव सव्यसाची, अमितात्मा, ब्रह्मदेवाला नमस्कार करून, मनानेच प्रयोग करायचे ते सर्वोत्तम, असह्य ब्राह्म अस्त्र प्रकट करता झाला.
8.96.11
ततो दिशश्च प्रदिशश्च सर्वाः ।
समावृणोत्सायकैर्भूरितेजाः।
गाण्डीवमुक्तैर्भुजगैरिवोग्रै… ।
र्दिवाकरांशुप्रतिमैर्ज्वलद्भिः ॥ ८.९६.११ ॥
तेव्हा महातेजस्वी अर्जुनाने गाण्डीवातून सुटलेल्या, उग्र सर्पांसारख्या, सूर्यकिरणांप्रमाणे तळपणाऱ्या बाणांनी सर्व दिशा व उपदिशा झाकून टाकल्या.
8.96.12
सृष्टास्तु बाणा भरतर्षभेण ।
शतं शतं भीममुखाः सुतीक्ष्णाः।
प्राच्छादयन्कर्णरथं क्षणेन ।
युगान्तकालार्ककरप्रकाशाः ॥ ८.९६.१२ ॥
भरतश्रेष्ठाने सोडलेल्या, भयानक मुखांच्या, अतिशय तीक्ष्ण शेकडो बाणांनी क्षणात कर्णाचा रथ झाकून टाकला; ते युगान्तकाळच्या सूर्यकिरणांप्रमाणे तळपत होते.
8.96.13
वैकर्तनेनाशु तदाजिमध्ये ।
सहस्रशो बाणगणा विसृष्टाः।
ते चाक्षयाः पाण्डवमभ्युपेयुः ।
पर्जन्यसृष्टा इव वारिधाराः ॥ ८.९६.१३ ॥
तेव्हा युद्धाच्या मध्यभागी वैकर्तनाने वेगाने हजारो बाणसमूह सोडले; ते अक्षय होऊन पांडवाकडे चालून गेले, मेघाने वर्षवलेल्या जलधारांसारखे.
8.96.14
ततः स कृष्णं च किरीटिनं च ।
वृकोदरं चाप्रतिमप्रभावः।
त्रिभिस्त्रिभिर्भीमबलो निहत्य ।
ननाद घोरं महता स्वनेन ॥ ८.९६.१४ ॥
तेव्हा अप्रतिम प्रभाव आणि भयंकर बल असलेल्या त्याने कृष्ण, किरीटी आणि वृकोदर यांना प्रत्येकी तीन तीन बाणांनी घायाळ करून महाध्वनीने भयंकर गर्जना केली.
8.96.15
ततः स बाणाभिहतः किरीटी ।
भीमं तथा प्रेक्ष्य जनार्दनं च।
अमृष्यमाणः पुनरेव पार्थः ।
शरान्दशाष्टौ सममुद्ववर्ष ॥ ८.९६.१५ ॥
तेव्हा बाणांनी घायाळ झालेल्या किरीटीने भीम आणि जनार्दन यांना पाहून सहन न होऊन पार्थाने पुन्हा अठरा बाण एकाच वेळी वर्षवले.
8.96.16
स केतुमेकेन शरेण विद्ध्वा ।
शल्यं चतुर्भिस्त्रिभिरेव कर्णम्।
ततः सुमुक्तैर्दशभिर्जघान ।
सेनापतिं काञ्चनवर्मनद्वम् ॥ ८.९६.१६ ॥
त्याने एका बाणाने ध्वज भेदला, चार बाणांनी शल्याला आणि तीन बाणांनी कर्णाला विद्ध केले. मग उत्तम प्रकारे सोडलेल्या दहा बाणांनी सुवर्णकवच धारण केलेल्या सेनापतीवर प्रहार केला.
8.96.17
स राजपुत्रो विशिरा विबाहु… ।
र्विवाजिसूतो विधनुर्विकेतुः।
अथो रथाग्रादपतत्प्ररुग्णः ।
परश्वथैः साल इवावकृत्तः ॥ ८.९६.१७ ॥
तो राजपुत्र मस्तकहीन, बाहूहीन … सारथी व घोडे विखुरलेला, धनुष्य व ध्वजहीन होऊन कुऱ्हाडींनी तोडलेल्या साल वृक्षाप्रमाणे रथाग्रातून पडला.
8.96.18
नष्टौ सहस्राणि च पत्तिवीरान् ॥ ८.९६.१८ ॥
आणि हजारो पायदळ वीर नष्ट झाले.
8.96.19
दृष्ट्वा तु मुख्यावतिविध्यमानौ ।
वरेषुभिः शूरवरावरिघ्नौ।
कर्णं च पार्थं च नियम्य वाहा-
न्सर्वे वरिष्ठाश्च ततोऽवतस्थुः ॥ ८.९६.१९ ॥
शत्रूंचा संहार करणारे श्रेष्ठ वीर कर्ण आणि अर्जुन उत्तम बाणांनी अत्यंत विद्ध होत आहेत हे पाहून, सर्व श्रेष्ठ योद्धे घोडे आवरून तेथेच उभे राहिले.
8.96.20
प्रच्छादयामास ततः पृषत्कैः ।
सघोषमाच्छिद्य च गाण्डिवज्याम्।
अस्मिन्क्षणे फल्गुनं सूतपुत्रः ।
समाचिनोत्क्षुद्रकाणां शतेन ॥ ८.९६.२० ॥
मग त्याने बाणांनी आच्छादले; त्याच क्षणी सूतपुत्राने गांडीवाची दोरी आवाजासह तोडून फाल्गुनाला शंभर लहान बाणांनी झाकून टाकले.
8.96.21
निर्मुक्तसर्पप्रतिमैश्च तीक्ष्णै… ।
स्तैलप्रघौतैः खगपत्रवाजैः।
षष्ट्या बिभेदाशु च वासुदेवं ।
तदन्तरे प्रात्वरन्सोमकाश्च ॥ ८.९६.२१ ॥
सापाच्या कातडीप्रमाणे गुळगुळीत, तीक्ष्ण… बाणांनी, तेलाने घासलेल्या, पक्ष्यांच्या पंखांनी युक्त साठ बाणांनी त्याने वासुदेवाला तत्काळ विद्ध केले; तितक्यात सोमक पुढे धावले.
8.96.22
ततो नवज्यां सुदृढां किरीटि ।
स्वबाहुविक्षेपसहां प्रगृह्य।
समादधे गाण्डिवे क्षिप्रकारी ।
निमेषमात्रेण महाधनुष्मान् ॥ ८.९६.२२ ॥
मग किरीटीने आपल्या बाहूंचा झटका सहन करू शकणारी नवी, अत्यंत मजबूत प्रत्यंचा उचलली आणि क्षिप्रकारी त्या महाधनुर्धराने डोळ्याची पाती लवण्याच्या आत ती गाण्डीवाला चढवली.
8.96.23
ज्याछेदनं ज्याविधानं च तस्य ।
नैवावबुध्यत्सूतपुत्रो लघुत्वात्।
पार्थस्य सङ्ख्ये द्विषतां निहन्तु… ।
स्तदद्भुतं तत्र बभूव राजन् ॥ ८.९६.२३ ॥
पार्थाच्या चपळाईमुळे सूतपुत्राला त्याची प्रत्यंचा तुटणे आणि बांधली जाणे यातले काहीच कळले नाही; हे राजन्, युद्धात शत्रूंचा संहार करणाऱ्याचे … ते अद्भुत तेथे घडले.
8.96.24
पार्थोऽपि तां ज्यामवधाय तूर्णं ।
शरासनज्यामाधिरथेर्विहत्य।
सुसंरब्धः कर्णशरैः क्षताङ्गो ।
रणे योधांस्तावकान्प्रत्यगृह्णात् ॥ ८.९६.२४ ॥
पार्थानेही ती प्रत्यंचा त्वरित स्थिर करून अधिरथपुत्राच्या धनुष्याची प्रत्यंचा तोडली; कर्णाच्या बाणांनी अंगांना जखमा झालेला, अत्यंत संतप्त होऊन तो रणात तुझ्या योद्ध्यांवर प्रतिहल्ला करू लागला.
8.96.25
नैवापत्पक्षिगणोऽन्तरिक्षे ।
पार्थेन चास्त्रेण कृतेऽन्धकारे ॥ ८.९६.२५ ॥
पार्थाने अस्त्राने अंधार निर्माण केला तेव्हा आकाशातील पक्ष्यांच्या थव्याला काहीही संकट आले नाही.
8.96.26
शल्यं तु पार्थो दशभिर्निमेषा… ।
द्भृशं तनुत्रे प्रहसन्नविध्यत्।
ततः कर्णं द्वादशभिः पृषत्कै… ।
र्विद्ध्वा पुनः सप्तभिरप्यविध्यत् ॥ ८.९६.२६ ॥
पार्थाने शल्याला दहा क्षणांत… कवचात हसत हसत भेदले. मग कर्णाला बारा बाणांनी… भेदून पुन्हा सात बाणांनीही भेदले.
8.96.27
स पार्थबाणासनवेगनुन्नै… ।
र्दृढाहतः पत्रिभिरुग्रवेगैः।
विभिन्नगात्रः क्षतजोक्षिताङ्गः ।
कर्णो बभौ रुद्र इवान्तकाले ॥ ८.९६.२७ ॥
पार्थाच्या बाणांच्या आणि धनुष्याच्या वेगाने प्रेरित झालेला तो… तीव्र वेगाच्या बाणांनी दृढपणे आघात झालेला, शरीर विदीर्ण व रक्ताने माखलेल्या अंगांचा कर्ण अंतकाळी रुद्रासारखा शोभला.
8.96.28
ततस्त्रिभिस्तं त्रिदशाधिपोपमं ।
शरैर्बिभेदाधिरथिर्धनञ्जयम्।
शरांश्च पञ्च ज्वलनानिवोरगा… ।
न्प्रवेशयामास जिघांसुरच्युते ॥ ८.९६.२८ ॥
नंतर अधिरथपुत्र कर्णाने इंद्रासारख्या धनंजयाला तीन बाणांनी भेदले. प्रज्वलित सर्पांप्रमाणे पाच बाण… अच्युतात वध करण्याच्या इच्छेने घुसवले.
8.96.29
सुवर्णचित्रं पुरुषोत्तमस्य ।
वर्माथ भित्त्वाभ्यपतन्सुपुङ्खाः।
वेगेन गां ते विविशुश्च राज… ।
न्स्नात्वा कर्णाऽभिमुखाः प्रतीयुः ॥ ८.९६.२९ ॥
सोन्याने चित्रित पुरुषोत्तमाचे कवच भेदून, सुंदर पंख असलेले ते बाण वेगाने भूमीत पडून… राजात शिरले; स्नान करून कर्णाकडे तोंड करून परत गेले.
8.96.30
तान्पञ्चभल्लैर्दशभिः सुमुक्तै… ।
स्त्रिधात्रिधैकैकमथोच्चकर्त।
धनञ्जयस्ते न्यपतन्पृथिव्यां ।
यथाऽहयस्तार्क्ष्यमुखेन कृत्ताः ॥ ८.९६.३० ॥
अर्जुनाने पाच भल्ल आणि दहा सुमुक्त बाणांनी त्यांना प्रत्येकी तीन तुकडे करून कापले; गरुडाच्या चोचीने तोडलेल्या सापांप्रमाणे ते पृथ्वीवर कोसळले.
8.96.31
द्धैर्यात्तुं तस्थावतिमात्रधैर्यः ॥ ८.९६.३१ ॥
…अत्यंत धैर्याने तो उभा राहिला.
8.96.32
प्रादुश्चकाराथ शरान्महात्मा ।
देहं विचिन्वन्निव सूतजस्य।
शरास्तु ते काञ्चनचित्रपुङ्खाः ।
सम्पेतुरुर्व्यां शतशो महान्तः ॥ ८.९६.३२ ॥
मग त्या महात्म्याने बाण सोडले, जणू सूतपुत्राचे शरीर शोधत आहे. सोनेरी रंगीत पिसांचे ते महान बाण शेकडो संख्येने पृथ्वीवर कोसळले.
8.96.33
ततः शरौघैः प्रदिशो दिशश्च ।
रविप्रभाः कर्णरथश्च राजन्।
अदृश्य आसीत्कुपिते धनञ्जये ।
तुषारनीहारवृतो गिरिर्यथा ॥ ८.९६.३३ ॥
मग हे राजा! क्रुद्ध झालेल्या धनंजयाच्या बाणांच्या प्रवाहाने दिशा, उपदिशा आणि सूर्यासारखा तेजस्वी कर्णाचा रथ अदृश्य झाला; हिम आणि धुक्याने झाकलेल्या पर्वतासारखा.
8.96.34
सचक्ररक्षा अपि पृष्ठगोपाः ।
कर्णस्य ये चापि पुरःसराश्च।
भीता द्रवन्ति स्म निहन्यमाना ।
महेषुभिः पार्थकरप्रणुन्नैः ॥ ८.९६.३४ ॥
कर्णाचे चक्ररक्षक, पृष्ठरक्षक आणि जे पुढे होते तेही भयभीत होऊन पळू लागले; पार्थाच्या हाताने सोडलेल्या महान बाणांनी मारले जात.
8.96.35
ततोऽर्जुनो वै भरतप्रवीरो ।
महानुभावः समरे निहन्ता।
सुयोधनेनानुमतान्विनिघ्न… ।
न्समुच्छ्रितान्सरथान्सारभूतान् ॥ ८.९६.३५ ॥
नंतर भरतवंशातील वीर अर्जुन, महाप्रतापी आणि युद्धात संहारक, सुयोधनाने मान्यता दिलेल्या उंच उभ्या असलेल्या श्रेष्ठ रथींना मारू लागला.
8.96.36
गाण्डीवधन्वा द्विगुणं सहस्रं ।
कुरुप्रवीरानृषभः कुरूणाम्।
क्षणेन सर्वान्सरथान्ससूता… ।
न्निनाय राजन्क्षयमेकवीरः ॥ ८.९६.३६ ॥
गांडीव धनुष्य धारण करणारा, कुरूंमधील वृषभ असा एकवीर अर्जुन, हे राजा, क्षणार्धात रथ व सारथ्यांसह दोन हजार कुरुवीरांना नाशाकडे पाठवता झाला.
8.96.37
अथो पलायन्त विहाय कर्णं ।
तवात्मजा ये कुरवश्च शिष्टाः।
एतानवाकीर्य शरक्षतांश्च ।
विलप्यमानांस्तनयान्विमृद्गन् ॥ ८.९६.३७ ॥
नंतर तुमचे पुत्र आणि उरलेले कुरु कर्णाला सोडून पळून गेले. बाणांनी जखमी होऊन विलाप करणाऱ्या पुत्रांना त्याने विखरून चिरडले.
8.96.38
सर्वे प्रणेशुः कुरवो विभग्नाः ।
पार्थेषुभिः सम्परितप्यमानाः।
सुयोधनेनाथ पुनर्वरिष्ठाः ।
प्रचोदिताः कर्णरथानुयाने ॥ ८.९६.३८ ॥
सर्व कुरु पार्थाच्या बाणांनी छिन्नभिन्न व पीडित होऊन नष्ट झाले. मग सुयोधनाने प्रेरित केलेल्या श्रेष्ठ वीरांनी पुन्हा कर्णाच्या रथाचा पाठलाग केला.
8.96.39
भोः क्षत्रियाः शूरतमास्तु सर्वे ।
क्षत्रे च धर्मे निरताः स्थ यूयम्।
न युक्तरूपं भवतां समीपा… ।
त्पलायनं कर्णमतिप्रहाय ॥ ८.९६.३९ ॥
हे क्षत्रियांनो, तुम्ही सर्व अत्यंत शूर आहात आणि क्षत्रियधर्मात निरत आहात. कर्णाला सोडून पळणे तुम्हाला योग्य नाही.
8.96.40
तवात्मजेनापि तथोच्यमाना ।
नैवावतिष्ठन्त भयाद्विवर्णाः।
क्षणेन नष्टाः प्रदिशो दिशश्च ।
सर्वे ततः प्रेक्ष्य दिशो विशून्याः ॥ ८.९६.४० ॥
तुमच्या पुत्राने असे सांगितले तरीही ते भयाने विवर्ण होऊन उभे राहू शकले नाहीत. क्षणार्धात ते सर्व दिशा-उपदिशांकडे पळून गेले; मग दिशा शून्य झालेल्या पाहून.
8.96.41
भयावदीर्णः कुरुभिर्विहीनः ।
पार्थेषुभिः सम्परितप्यमानः।
न विव्यधे भारत तत्र कर्णः ।
प्रतीपमेवार्जुनमभ्यधावत् ॥ ८.९६.४१ ॥
भयाने विदीर्ण, कौरवांनी सोडलेला, पार्थाच्या बाणांनी पीडित झालेला कर्ण तेथे कोणावरही प्रहार करू शकला नाही, भारता; तो थेट अर्जुनाकडेच धावला.