મહાભારત · અધ્યાય 8.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.97.1
ततोऽपयाताः शरपातमात्रमवस्थिता वै कुरवो नरेन्द्र ।
विद्युत्प्रकाशं ददृशुः समन्ताद्धनञ्जयास्त्रं समुदीर्यमाणम् ॥ ८.९७.१ ॥
બાણના માર્ગની બહાર પાછા ખસીને ઊભેલા કુરુઓએ, હે નરેન્દ્ર, ધનંજયનું અસ્ત્ર વીજળીના પ્રકાશ સાથે ચારેય બાજુ છોડાતું જોયું.
8.97.2
ततोऽग्रसत्सूतपुत्रोऽर्जुनस्य वियद्गतं घोरतरं शरैस्तत् ।
क्रुद्धेन पार्थेन शरं विसृष्टं वधाय कर्णस्य महाविमर्दे ॥ ८.९७.२ ॥
ત્યારે સૂતપુત્રે, ક્રોધિત પાર્થે મહાસંગ્રામમાં કર્ણના વધ માટે છોડેલા આકાશમાં ઊડતા અત્યંત ભયાનક બાણને પોતાના બાણોથી રોકી લીધું.
8.97.3
उदीर्यमाणं स्म कुरुन्दहन्तं सुवर्णपुङ्खैर्विशिखैर्ममर्द ।
कर्णस्त्वमोघेष्वसनं दृढज्यं विस्फारयित्वा विसृजञ्छरौघान ॥ ८.९७.३ ॥
કુરુઓને બાળતા ઊછળતા તે બાણને કર્ણે સોનેરી પીંછાવાળા બાણોથી કચડી નાખ્યું; અચૂક ધનુષ્યને દૃઢ દોરી સાથે પૂરેપૂરું ખેંચીને બાણોની ધારાઓ છોડી.
8.97.4
रामादुपात्तेन महामहिम्ना ह्याथर्वणेनारिविनाशनेन ।
तदर्जुनास्त्रं व्यघमद्दहन्तं पार्थ च वाणैर्निशितैरविध्यत् ॥ ८.९७.४ ॥
પરશુરામ પાસેથી પ્રાપ્ત, મહાન મહિમાવાળા, શત્રુનાશક આથર્વણ અસ્ત્રથી તેણે બળતા અર્જુનાસ્ત્રને કચડી નાખ્યું; તીક્ષ્ણ બાણોથી પાર્થને પણ વીંધ્યો.
8.97.5
ततो विमर्दः सुमहान्वभूव तत्रार्जुनस्याधिरथेश्च राजन् ।
अन्योन्यमासादयतोः पृषत्कैर्विषाणघातैर्द्विपयोरिवाजौ ॥ ८.९७.५ ॥
પછી, હે રાજન, ત્યાં અર્જુન અને અધિરથપુત્ર કર્ણ વચ્ચે મહાન ઘર્ષણ થયું; યુદ્ધમાં બે હાથીઓ દાંતના પ્રહારથી ભટકાય તેમ તેઓ બાણોથી એકબીજા પર ધસી પડ્યા.
8.97.6
ततोऽस्त्रसंघातसमावृतं तदा बभूव राजंस्तुमुलं रणाजिरम् ।
य्त्कर्णपार्थै शरवृष्टिसङ्घैर्निरन्तरं चक्रतुरम्बरं तदा ॥ ८.९७.६ ॥
ત્યારે, હે રાજન, શસ્ત્રોના સમૂહોથી ઢંકાયેલું તે રણાંગણ ભયંકર કોલાહલથી ભરાઈ ગયું; કર્ણ અને પાર્થે બાણવર્ષાના સમૂહોથી સતત આકાશ ભરી દીધું.
8.97.7
ततो जालं वाणमयं महान्तं सर्वेऽद्राक्षुः कुरवः सोमकाश्च ।
नान्यं च भूतं ददृशुस्तदा ते बाणान्धकारे तुमुलेऽथ किंचित् ॥ ८.९७.७ ॥
ત્યારે કુરુઓ અને સોમકોએ બાણોથી બનેલી એક મોટી જાળ જોઈ; બાણોના અંધકાર અને કોલાહલમાં તેમને બીજું કંઈ દેખાયું નહીં.
8.97.8
तौ सन्दधानावनिशं च राजन् समस्यन्तौ चापि शराननेकान् ।
सन्दर्शयेतां युधि मार्गान्दिचित्रा न्धनुर्धरौ तौ विविधैः कृतास्त्रैः ॥ ८.९७.८ ॥
હે રાજન, એ બંને સતત બાણો ચડાવીને છોડતા રહ્યા; યુદ્ધમાં તેમણે અનેક બાણો છોડીને અદ્ભુત માર્ગો બતાવ્યા — એ બંને ધનુર્ધરો વિવિધ અસ્ત્રોમાં કુશળ હતા.
8.97.9
तयोरेवं युध्यतोराजिमध्ये सूतात्मजोऽभूदधिकः कदाचित् ।
पार्थः कदाचित्त्वधिकः किरीटी वीर्यास्त्रमायाबलपौरुषेण ॥ ८.९७.९ ॥
આ રીતે રણાંગણની મધ્યમાં તેઓ બંને લડતા હતા ત્યારે, ક્યારેક સૂતપુત્ર અધિક થતો, તો ક્યારેક કિરીટી પાર્થ અધિક થતો — પરાક્રમ, અસ્ત્ર, માયા, બળ અને પુરુષાર્થથી.
8.97.10
दृष्ट्वा तयोस्तं युधि संप्रहारं परस्परस्यान्तरमीक्षमाणयोः ।
घोरं तयोर्दुर्विषहं रणेऽन्यैर्योधाः सर्वे विस्मयमभ्यगच्छन् ॥ ८.९७.१० ॥
એકબીજાનું અંતર શોધતા તેમના તે ભયંકર, અસહ્ય યુદ્ધ-પ્રહારને જોઈને રણમાંના બીજા બધા યોદ્ધાઓ વિસ્મય પામ્યા.
8.97.11
ततो भूतान्यन्तरिक्षस्थितानि तौ कर्णपार्थै प्रशशंसुर्नरेन्द्र ।
भोः कर्ण साध्वर्जुन साधु चेति वियत्सु वाणी श्रूयते सर्वतोपि ॥ ८.९७.११ ॥
ત્યારે આકાશમાં રહેલા પ્રાણીઓએ, હે નરેન્દ્ર, તે બંને, કર્ણ અને પાર્થ, ની પ્રશંસા કરી. "અરે કર્ણ, સારું! અર્જુન, સારું!" એવી વાણી આકાશમાં ચારે બાજુથી સંભળાઈ.
8.97.12
तस्मिन्विमर्दे रथवाजिनागैस्तदाऽभिघातैर्दलिते हि भूतले ।
ततस्तु पातालतले शयानो नागोऽश्वसेनः कृतवैरोऽर्जुनेन ॥ ८.९७.१२ ॥
તે યુદ્ધની ભીડમાં, રથ, ઘોડા અને હાથીઓના પ્રહારોથી જ્યારે ભૂમિ કચડાઈ ગઈ, ત્યારે પાતાળતળમાં સૂતેલો નાગ અશ્વસેન, જેણે અર્જુન સાથે વેર બાંધ્યું હતું, તે ત્યાં હતો.
8.97.13
राजंस्तदा खाण्डवदाहमुक्तो विवेश कोपाद्वसुधातले यः ।
अथोत्पपातोर्ध्वगतिर्जवेन सन्दृश्य कर्णार्जुनयोर्विमर्दम् ॥ ८.९७.१३ ॥
હે રાજન! ત્યારે ખાંડવદાહથી મુક્ત થઈને જે નાગ ક્રોધથી પૃથ્વીમાં પ્રવેશ્યો હતો, તેણે કર્ણ અને અર્જુનનો તે સંઘર્ષ જોયો, અને વેગથી ઉપર તરફ ઊછળ્યો.
8.97.14
अयं हि कालेस्य दुरात्मनो वै पार्थस्य वैरप्रतियातनाय ।
सञ्चिन्त्य तूर्ण प्रविवेश चैव कर्णस्य राजन्शररुपधारी ॥ ८.९७.१४ ॥
"આ દુરાત્માને પાર્થ સાથેના વેરનો બદલો લેવાનો આ સમય આવી ગયો છે" એમ વિચારીને, હે રાજન્, બાણનું રૂપ ધારણ કરી તે ઝડપથી કર્ણમાં પ્રવેશ્યો.
8.97.15
ततोस्रसङ्घातसमाकुलं तदा बभूव जन्यं विततांशुजालम् ।
तत्कर्णपार्थौ शरसङ्घ्वृष्टिभिर्निरन्तरं चक्रतुरंबरं तदा ॥ ८.९७.१५ ॥
ત્યારે લોહીના પ્રવાહોથી ભરેલું તે યુદ્ધક્ષેત્ર ફેલાયેલા કિરણજાળ જેવું થયું. ત્યારે કર્ણ અને પાર્થે બાણસમૂહોની વૃષ્ટિથી સતત આકાશને ભરી દીધું.
8.97.16
तद्वाणजालैकमयं महान्तं सर्वेऽत्रसन्कुरवः सोमकाश्च ।
नान्यत्किञ्चिद्ददृशुः सम्पतद्वै बाणान्धकारे तुमुलेऽतिमात्रम् ॥ ८.९७.१६ ॥
તે બાણજાળથી બનેલો મહાન અંધકાર જોઈને કૌરવો અને સોમકો બધા ભયભીત થયા. બાણોના ભયંકર અંધકારમાં પડતાં બાણો સિવાય તેમને બીજું કંઈ દેખાયું નહીં.
8.97.17
ततस्तौ पुरुषव्याघ्रौ सर्वलोकधनुर्धरौ ।
त्यक्तप्राणौ रणे वीरौ युध्दश्रममुपागतौ ॥ ८.९७.१७ ॥
ત્યારે મનુષ્યોમાં વાઘ સમાન, સર્વ લોકના ધનુર્ધર એ બે વીરો રણમાં પ્રાણ છોડીને યુદ્ધના શ્રમને પ્રાપ્ત થયા.
8.97.18
समुत्क्षेपैर्वीक्षमाणौ सिक्तौ चन्दनवारिणा ।
सवालव्यजनैर्दिव्यैर्दिविस्थैरप्सरोगणैः ।
शक्रसूर्यकराब्जाभ्यां प्रमार्जितमुखावुभौ ॥ ८.९७.१८ ॥
ચંદનજળથી છાંટાયેલા, ચામર અને દિવ્ય વ્યજનોથી પવન નાખાયેલા, આકાશમાં ઊભેલા અપ્સરાઓના સમૂહો જોઈ રહ્યા હોય ત્યારે, ઇન્દ્ર અને સૂર્યના કમળસમાન હાથોથી મુખ લૂછાયેલા એ બંને.
8.97.19
कर्णोऽथ पार्थ न विशेषयद्यदा भृशं च पार्थेन शराभितप्तः ।
ततस्तु वीरः शरविक्षताङ्गो दघ्रे मनो ह्येकशयस्य तस्य ॥ ८.९७.१९ ॥
અર્જુને બાણોથી અત્યંત પીડા આપી ત્યારે કર્ણ અર્જુનને અલગ ઓળખી શક્યો નહીં. ત્યારે બાણોથી ઘાયલ શરીરવાળા એ વીરે પોતાનું મન એક જ શય્યા પર સ્થિર કર્યું.
8.97.20
ततो रिपुघ्नं समधत्त कर्णः सुसंचितं सर्पमुखं ज्वलन्तम् ।
रौद्रं शरं सन्नतमुग्रघौतं पार्थार्थमित्येव चिराभिगुप्तम् ॥ ८.९७.२० ॥
ત્યારે કર્ણે શત્રુઘાતક, સારી રીતે સંચિત, સર્પમુખી, બળતો, ભયંકર, વાંકો કરેલો, તીવ્ર રીતે ધાર કાઢેલો, અર્જુન માટે જ લાંબા સમયથી સાચવેલો એ બાણ ધનુષ્ય પર ચઢાવ્યો.
8.97.21
सदार्चितं चन्दनचूर्णशायितं सुवर्णतूणीरशयं महार्चिषम् ।
आकर्णपूर्ण विचकर्ष कर्णो विमोक्तुकामः शरमुग्रवेगम् ॥ ८.९७.२१ ॥
સદા પૂજિત, ચંદનચૂર્ણ પર સૂતેલું, સોનાના ભાથામાં શયન કરતું, મહાપ્રકાશવાળું તે બાણ; કર્ણે કાન સુધી ખેંચ્યું, તેને છોડવાની ઇચ્છાથી, ઉગ્ર વેગવાળું બાણ.
8.97.22
प्रदीप्तमैरावतवंशसंभवं शिरो जिहीर्षुर्युधि सव्यसाचिनः ।
ततः प्रजज्वाल दिशो नमश्च उल्काश्च घोराः शतशः प्रपेतुः ॥ ८.९७.२२ ॥
ઐરાવત વંશમાં જન્મેલું, પ્રજ્વલિત તે (બાણ) યુદ્ધમાં સવ્યસાચી (અર્જુન)નું મસ્તક હરવા ઇચ્છતું હતું; ત્યારે દિશાઓ અને આકાશ બળી ઊઠ્યાં; સેંકડો ભયંકર ઉલ્કાઓ પડી.
8.97.23
तस्मिस्तु नागे धनुषि प्रयुक्ते हाहाकृता लोकपालाः सशक्राः ॥ ८.९७.२३ ॥
તે નાગબાણ ધનુષ પર પ્રયોજાતાં, શક્ર સહિત લોકપાલો 'હાય હાય' કરી ઊઠ્યા.
8.97.24
स सूतपुत्रस्तमपाङ्गदेशे अवाड्मुखं संधयति स्म रोषात् ।
न तं स्म जानाति महानुभावमपङ्गदेशेऽभिनिविष्टमाजौ ॥ ८.९७.२४ ॥
તે સૂતપુત્રે ક્રોધથી તે — નીચે મુખવાળું બાણ — આંખના ખૂણે સાધ્યું; યુદ્ધમાં આંખના ખૂણે સ્થિત તે મહાનુભાવને તે જાણતો ન હતો.
8.97.25
न चापि तं बुबुधे सूतपुत्रो बाणे प्रविष्टं योगबलेन नागम् ।
दशशतनयनोऽहिं दृश्य बाणे प्रविष्टं निहत इति सुतो मे स्रस्तगात्रो बभूव ।
जलजकुसुमयोनिः श्रेष्ठभावो जितात्मा त्रिदशपतिमवोचन्मा व्यथिष्ठा जये श्रीः ॥ ८.९७.२५ ॥
સૂતપુત્રે યોગબળથી બાણમાં પ્રવેશેલા તે નાગને જાણ્યો નહીં. સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રે નાગને બાણમાં પ્રવેશેલો જોઈને, 'મારો પુત્ર હણાયો' એમ કહી શિથિલાંગ થયા. ત્યારે કમળજન્મા બ્રહ્મા, શ્રેષ્ઠ સ્વભાવવાળા અને જિતાત્મા, ઇન્દ્રને બોલ્યા: 'વ્યથા ન કર; જયમાં શ્રી રહે છે.'
8.97.26
ततोऽब्रवीन्मद्रराजो महात्मा दृष्ट्वा कर्ण प्रहितेषुं तमुग्रम् ।
ग्रीवायतः कर्ण न् संहितोऽयं समीक्ष्य संधत्स्व शरं परध्नम् ॥ ८.९७.२६ ॥
ત્યારે મહાત્મા મદ્રરાજે કર્ણે છોડેલું તે ભયંકર બાણ જોઈને કહ્યું, "કર્ણ, આ ગરદન લક્ષ્ય કરીને આવે છે; આ જોઈને શત્રુનાશક બાણ ચડાવ."
8.97.27
अथाब्रवीत्क्रोधसंरक्तनेत्रो मद्राधिपं सूतपुत्रो मनस्वी ।
न संधत्ते द्विः शरं शल्य कर्णो न मादृशा जिह्ययुध्दा भवन्ति ॥ ८.९७.२७ ॥
ત્યારે ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો મનસ્વી સૂતપુત્ર મદ્રરાજને બોલ્યો, "શલ્ય, કર્ણ બે વાર બાણ ચડાવતો નથી; મારા જેવા છળકપટથી યુદ્ધ કરતા નથી."
8.97.28
इतिदमुक्त्वा विससर्ज तं शरं प्रयत्नतो वर्षगणाभिपूजितम् ।
हतोसि रे फल्गुन इत्यधिक्षिपन्नुवाच चोच्चैर्गिरमूर्जितां वृषः ॥ ८.९७.२८ ॥
એમ કહીને તેણે વર્ષો સુધી પૂજાયેલું તે બાણ પૂરા પ્રયત્નથી છોડ્યું; "અરે ફાલ્ગુન, તું માર્યો ગયો!" એમ તિરસ્કારથી કહી તે વૃષભ-સમાન વીરે ઊંચા સ્વરે કહ્યું.
8.97.29
स सायकः कर्णभुजप्रसृष्टो हुताशनार्कप्रतिमः सुघोरः ।
गुणच्युतः कर्णधनुः प्रमुक्तो वियद्गतः प्राज्वलदन्तरिक्षे ॥ ८.९७.२९ ॥
કર્ણના ભુજમાંથી છૂટેલું તે બાણ અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન અતિ ભયંકર હતું; કર્ણના ધનુષ્યની દોરીમાંથી છૂટીને આકાશમાં જઈને અંતરિક્ષમાં પ્રજ્વલી ઊઠ્યું.
8.97.30
तमापतन्तं ज्वलितं निरीक्ष्य वियद्गतं वृष्णिकुलप्रवीरः ।
रथस्य चक्रं सहसा निपीड्य पञ्चाङ्गुलं मञ्जयति स्म वीरः ॥ ८.९७.३० ॥
તે બળતું બાણ આકાશમાંથી પોતાની તરફ આવતું જોઈને વૃષ્ણિકુળના શ્રેષ્ઠ વીરે તરત રથનું ચક્ર દબાવીને પાંચ આંગળ જેટલું ભૂમિમાં ખૂંપાવી દીધું.
8.97.31
ततोऽन्तरिक्षे सुमहान्निनादः संपूजनार्थ मधुसूदनस्य ।
र्दिव्यानि पुष्पाण्यथ सिंहनादाः ।
तस्मिंस्तथा वै धरणीं निमग्ने रथे प्रयत्नान्मधुसूदनस्य ॥ ८.९७.३१ ॥
ત્યારે આકાશમાં મધુસૂદનની પૂજા માટે મહાન ગર્જના થઈ; દિવ્ય પુષ્પો વરસ્યાં, સિંહનાદો થયા; તે સમયે રથ ભૂમિમાં ડૂબતો હતો, અને મધુસૂદને પ્રયત્નથી તેને થંભાવ્યો.
8.97.32
ततः किरीटं वहुरत्नचित्रं जघान नागोऽर्जुनमूर्धतो बलात् ।
गिरेः सुजाताङ्कुरपुष्पितद्रुमं महेन्द्रवज्रं शिखरं यथोत्तमम् ॥ ८.९७.३२ ॥
ત્યારે નાગે અર્જુનના માથા પરથી અનેક રત્નોથી ચિત્રિત મુકુટ બળપૂર્વક પાડી નાખ્યો; જેમ સુંદર અંકુરો અને ખીલેલાં વૃક્ષોવાળા પર્વતનું ઉત્તમ શિખર ઇન્દ્રના વજ્રથી તૂટે.
8.97.33
ततः किरीटं तपनीयचित्रं पार्थोत्तमाङ्गदहरत्तरस्वी ।
तद्धेमजालावनतं सुघोरं संप्रज्वलत्तन्निपपात भूमौ ॥ ८.९७.३३ ॥
ત્યારે વેગવાન પાર્થે અર્જુનના માથા પરથી સોનેરી ચિત્રોવાળો મુકુટ ખેંચી લીધો; સોનાની જાળથી વળેલો તે ભયંકર મુકુટ બળતો ભૂમિ પર પડ્યો.
8.97.34
ततोऽर्जुनस्योत्तमगात्रभूषणं सुवर्णमुक्तामणिवज्रचित्रितम् ।
धरावियद्दयोसलिलेषु विश्रुतं बलं निसर्गोत्तममन्युभिः सदा ॥ ८.९७.३४ ॥
ત્યારે અર્જુનના ઉત્તમ શરીરનું આભૂષણ, સોના, મોતી, મણિ અને વજ્રથી ચિત્રિત, પૃથ્વી, આકાશ, સ્વર્ગ અને જળમાં પ્રસિદ્ધ, સદા સ્વાભાવિક ઉત્તમ ક્રોધના બળવાળું.
8.97.35
शरेण मूर्ध्नि प्रजहार सूतजो दिवाकरेन्दुज्वलनग्रहत्विषम् ।
सुवर्णमुक्तामणिवज्रभूषणं पुरन्दरार्थ तपसा प्रयत्नतः ॥ ८.९७.३५ ॥
સૂતપુત્રે બાણથી અર્જુનના માથા પર પ્રહાર કર્યો; સૂર્ય, ચંદ્ર, અગ્નિ અને ગ્રહો જેવી કાંતિવાળું તે આભૂષણ, સોના, મોતી, મણિ અને વજ્રથી અલંકૃત, ઇન્દ્ર માટે તપથી પ્રયત્નપૂર્વક રચાયેલું.
8.97.36
स्वयं कृतं यद्विधिना स्वयंभुवा महार्हरुपं द्विषतां भयंकरम् ।
निजघ्नते देवरिपून्सुरेश्वरः स्वयं ददौ यध्दि मुदाऽर्जुनाय ॥ ८.९७.३६ ॥
બ્રહ્માએ પોતે રચેલું, મહામૂલ્યવાન રૂપવાળું અને શત્રુઓ માટે ભયંકર એવું જે હતું, જેનાથી દેવશત્રુઓનો વધ કરનાર સુરેશ્વર ઇન્દ્રે આનંદપૂર્વક અર્જુનને આપ્યું.
8.97.37
हरिप्रचेतोहरिवित्तगोप्तृभिः पिनाकपाशाशनिदण्डधारिभिः ।
सुरोत्तमैरप्यविषह्यमर्दितुं प्रसह्य नागेन जहार तद्वृषा ॥ ८.९७.३७ ॥
હરિ, પ્રચેતસ, કુબેર વગેરે રક્ષકો, જેઓ પિનાક, પાશ, વજ્ર અને દંડ ધારણ કરે છે, શ્રેષ્ઠ દેવતાઓથી પણ ચૂરવું અસહ્ય, તેને વૃષ (ઇન્દ્ર) એ નાગ વડે બળપૂર્વક હરી લીધું.
8.97.38
तदुत्तमेषून्मथितं विषाहिना प्रदीप्तपर्चिष्मदतीव सुन्दरम् ।
पपात पार्थस्य किरीटमुत्तमं दिवाकरोस्तादिव पर्वताज्ज्वलन् ॥ ८.९७.३८ ॥
ઉત્તમ બાણોથી હલાવાયેલો તે, વિષધર નાગથી (હલાવાયેલો), પ્રજ્વલિત જ્વાળાઓવાળો, અત્યંત સુંદર, પાર્થનો ઉત્તમ મુગટ પર્વત પરથી સળગતા સૂર્યની જેમ પડ્યો.
8.97.39
महीवियद्दयोसलिलानि वायुना प्रसह्य रुग्णानि विघूर्णितानि वा ।
इतीव शब्दं भुवनेषु तत्तथा जना व्यवस्यन्ति दिशश्च विह्वलाः ॥ ८.९७.३९ ॥
પૃથ્વી, આકાશ, સ્વર્ગ, જળ પવન વડે બળપૂર્વક તૂટીને ફરતાં હોય તેમ—એવો તે શબ્દ લોકોમાં ગાજ્યો; મનુષ્યો અને દિશાઓ વિહ્વળ થઈને એમ જ માનવા લાગ્યાં.
8.97.40
विना किरीटं शुशुभे स पार्थः श्यामो युवा शैल इव त्रिशृङ्गैः ॥ ८.९७.४० ॥
મુગટ વિના તે પાર્થ, શ્યામવર્ણ અને યુવાન, ત્રણ શિખરવાળા પર્વતની જેમ શોભ્યો.
8.97.42
ततः समुद्ग्र्थ्य सितेन वाससा स्वमूर्घजानव्यथितस्तदाऽर्जुनः ।
बभौ सुसंपूर्णमरीचिनेन्दुना शिरोगतेनोदयपर्वतो यथा
स चापि राधेयभुजप्रमुक्तो हुताशनार्कप्रतिमद्युतिर्महान् ।
महोरगः कृतवैरोऽर्जुनेन किरीटमाहृत्य समुत्पपात ॥ ८.९७.४२ ॥
પછી સફેદ વસ્ત્રથી પોતાના વાળ બાંધીને અવ્યથિત અર્જુન, માથા પર પૂર્ણ કિરણોવાળા ચંદ્રને ધારણ કરતા ઉદયપર્વત જેવા શોભ્યા. કર્ણના બાહુમાંથી છૂટેલો તે મહાસર્પ, અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજવાળો, અર્જુન સાથે વૈર રાખીને મુગટ હરીને ઉપર ઊડ્યો.
8.97.43
तमुत्पतन्तं द्विपदां वरिष्ठो दृष्ट्वा वचः पार्थमुवाच कृष्णः ।
महोरगं पाण्डव पश्यपश्य प्रयोजितं त्वन्निधनार्थमुग्रम् ॥ ८.९७.४३ ॥
ઉડી રહેલા તે સર્પને જોઈને દ્વિપાદોમાં શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું: હે પાંડવ, જુઓ જુઓ, તારા વિનાશ માટે પ્રેરિત કરાયેલો તે ઉગ્ર મહાસર્પ!
8.97.44
स एवमुक्तो मधुसूदनेन गाण्डीवधन्वा हरिमुग्रवाचा ।
उवाच को न्वेष ममाद्य नागः क्षयाय नागाद्गरुडस्य वक्त्रम् ॥ ८.९७.४४ ॥
મધુસૂદને એમ કહ્યું ત્યારે ગાંડીવધારી અર્જુને ઉગ્ર વાણીથી હરિને કહ્યું: આજે મારા વિનાશ માટે નાગ બનીને આવ્યો છે તે કોણ છે? ગરુડના મુખમાંથી બચેલા સર્પ જેવો આ કોણ છે?
8.97.45
योऽसौ त्वया खाण्डवे चित्रभानुं संतर्पयाणेन धनुर्धरेण ।
वियद्गतो जननीगुप्तदेहो मत्वैकरूपं निहताऽस्य माता ॥ ८.९७.४५ ॥
ખાંડવ વનમાં ચિત્રભાનુ (અગ્નિ)ને તૃપ્ત કરતી વખતે તેં ધનુર્ધર તરીકે જેને માર્યો હતો, માતાએ જેનું શરીર સુરક્ષિત રાખ્યું હતું તે આ જ આકાશમાં ગયો છે. તને અને તારી માતાને એક રૂપ માનીને તેણે તારી માતાને મારી નાખી હતી.
8.97.46
स एष तद्वैरमनुस्मरन्वै त्वां प्रार्थयत्यात्मवधाय नूनम् ।
नभश्च्युतां प्रज्वलितामिवोल्कां पश्यैनमायान्तममित्रसाह ॥ ८.९७.४६ ॥
એ વેરને યાદ કરીને તે ખરેખર પોતાના મૃત્યુ માટે તને આહ્વાન કરે છે. આકાશમાંથી ખરેલી બળતી ઉલ્કા જેમ આવતા આને જો, હે શત્રુવિજેતા.
8.97.47
ततः स जिष्णुः परिवृत्य रोषाच्चिच्छेद षड्भिर्निशितैः सुधारैः ।
नागं वियत्तिर्यगिवोत्पतन्तं स च्छिन्नगात्रो निपपात भूमौ ॥ ८.९७.४७ ॥
પછી જિષ્ણુ અર્જુને ક્રોધથી ફરીને, તીક્ષ્ણ ધારવાળા છ બાણોથી આકાશમાં આડા ઊછળતા તે નાગને કાપી નાખ્યો; તેનું શરીર કપાઈને ભૂમિ પર પડ્યું.
8.97.48
हते च तस्मिन्भुजगे किरीटिना स्वयं विभुः पार्थिव भूतलादथ ।
समुज्जहाराशु पुनः पतन्तं रथं भुजाभ्यां पुरुषोत्तमस्ततः ॥ ८.९७.४८ ॥
હે રાજન, કિરીટધારી અર્જુને તે નાગને માર્યો ત્યારે, વિભુ પુરુષોત્તમ (કૃષ્ણ) પોતે જમીન પરથી પડતા રથને પોતાના બાહુઓથી તરત જ ફરી ઉપર ઉઠાવી લીધો.
8.97.49
तस्मिन्मुहूर्ते दशभिः पृषत्कैः शिलाशितैर्बर्हिणबर्हवाजितैः ।
विव्याघ कर्णः पुरुषप्रवीरो धनञ्जयं तिर्यगवेक्षमाणः ॥ ८.९७.४९ ॥
તે ક્ષણે પુરુષશ્રેષ્ઠ વીર કર્ણે પથ્થર પર ધાર કાઢેલા, મોરપીંછથી શણગારેલા દસ બાણોથી ધનંજય (અર્જુન)ને વીંધ્યો; આડી નજરે જોતાં.
8.97.50
ततोऽर्जुनो द्वादशभिः सुमुक्तैर्वराहकर्णैर्निशितैः समर्प्य ।
नाराचमाशीविषतुल्यवेगमाकर्णपूर्णायतमुत्ससर्ज ॥ ८.९७.५० ॥
પછી અર્જુને બાર સારી રીતે છોડેલા, ભૂંડના કાન જેવા તીક્ષ્ણ બાણો જોડીને, ઝેરી સર્પ જેવા વેગવાળો નારાચ કાન સુધી ખેંચીને છોડ્યો.
8.97.51
स चित्रवर्मेषुवरो विदार्य प्राणान्निरस्यन्निव साधुमुक्तः ।
कर्णस्य पीत्वा रुधिरं विवेश वसुंधरां शॊणितदिग्धवाजः ॥ ८.९७.५१ ॥
ચિત્ર કવચવાળું તે શ્રેષ્ઠ બાણ, જાણે પ્રાણોને બહાર કાઢતું હોય તેમ, સારી રીતે છોડાયેલું, કર્ણને વીંધીને તેનું રક્ત પીને પૃથ્વીમાં પ્રવેશ્યું; તેના પીંછા રક્તથી લથપથ હતા.
8.97.52
ततो वृषो बाणनिपातकोपितो महोरगो दण्डविघट्टितो यथा ।
तदाऽऽशुकारी व्यसृजच्छरोत्तमान् महाविषः सर्प इवोत्तमं विषम् ॥ ८.९७.५२ ॥
ત્યારે વૃષ, બાણના પતનથી ક્રોધિત થઈને, દંડથી પ્રહાર પામેલા મહાસર્પની જેમ, ઝડપથી શ્રેષ્ઠ બાણો છોડવા લાગ્યો; મહાવિષી સર્પ જેમ ઉત્તમ વિષ છોડે તેમ.
8.97.53
जनार्दनं द्वादशभिः पराभिनन्नवैर्नवत्या च शरैस्तथाऽर्जुनम् ।
शरेण घोरेण पुनश्च पाण्डवं विदार्य कर्णो व्यनदज्जहास च ॥ ८.९७.५३ ॥
જનાર્દનને બાર બાણોથી અને અર્જુનને નેવું બાણોથી તેણે પ્રહાર કર્યો; ફરી ભયંકર બાણથી પાંડવને વીંધીને કર્ણ ગર્જ્યો અને હસ્યો.
8.97.54
तमस्य हर्षं ममृषे न पाण्डवो बिभेद मर्माणि ततोऽस्य मर्मवित् ।
परःशतैः पत्रिभिरिन्द्रविक्रमस्तथा यथेन्द्रो बलमोजसा रणे ॥ ८.९७.५४ ॥
પાંડવ તેના તે હર્ષને સહી શક્યા નહીં; મર્મો જાણનારા, ઇન્દ્ર જેવા પરાક્રમી તેમણે સેંકડો પીંછાવાળા બાણોથી તેના મર્મસ્થાનો વીંધ્યા; જેમ ઇન્દ્ર યુદ્ધમાં પોતાના બળ અને ઓજથી કરે છે.
8.97.55
ततः शराणां नवतिं तदाऽर्जुनः ससर्ज कर्णेऽन्तकदण्डसंनिभाम् ।
तैः पत्रिभिर्विद्धतनुः स विव्यथे तथा यथा वज्रविदारितोऽचलः । ॥ ८.९७.५५ ॥
ત્યારે અર્જુને કર્ણ પર યમદંડ સમાન નેવું બાણ છોડ્યાં; તે પીંછાવાળા બાણોથી શરીર વિંધાયેલો તે, વજ્રથી ભેદાયેલા પર્વતની જેમ પીડાયો.
8.97.56
मणिप्रवेकोत्तमवज्रहाटकैरलंकृतं चास्य वराङ्गभूषणम् ।
प्रविद्धमुर्व्यां निपपात पत्रिभिर्धनञ्जयेनोत्तमकुण्डलेपि च ॥ ८.९७.५६ ॥
મણિ, શ્રેષ્ઠ હીરા અને સોનાથી શણગારેલું તેનું ઉત્તમ દેહાભૂષણ અર્જુનનાં બાણોથી વીંધાઈને ભૂમિ પર પડ્યું; ઉત્તમ કુંડલ પણ પડ્યું.
8.97.57
महाधनं शिल्पिवरैः प्रयत्नतः कृतं यदस्योत्तमवर्म भास्वरम् ।
सुदीर्घकालेन ततोऽस्य पाण्डवः क्षणेन बाणैर्बहुधा व्यशातयत् ॥ ८.९७.५७ ॥
અત્યંત મૂલ્યવાન, શ્રેષ્ઠ કારીગરોએ ઘણા પ્રયત્નથી લાંબા સમય સુધી બનાવેલું તેનું તેજસ્વી ઉત્તમ કવચ પાંડવે ક્ષણમાં બાણોથી અનેક ટુકડા કરી નાખ્યું.
8.97.58
तस्येषुभिः खण्डितकुण्डलोऽन्तः परिक्षतश्चाभ्यधिकं तदानीम् ।
सलोहिताङ्गश्रवणश्चकाशे सलोहिताङ्गश्रवणो यथा दिवि ॥ ८.९७.५८ ॥
તેના બાણોથી તેનાં કુંડળ તૂટી ગયાં; ત્યારે તે અંદરથી અત્યંત ઘાયલ થયો; લોહીલુહાણ અંગ અને કાનવાળો તે આકાશમાં (મંગળની જેમ) ચમક્યો.
8.97.59
स तं विवर्माणमथोत्तपेषुभिः शितैश्चतुर्भिः कुपितः पराभिनत् ।
स विव्यथेऽत्यर्थमरिप्रताडितो यथाऽऽतुरः पित्तकफानिलज्वरैः ॥ ८.९७.५९ ॥
બખ્તર વિનાના તેને ક્રોધિત અર્જુને ચાર તીક્ષ્ણ, તપતાં બાણોથી પ્રહાર કર્યો; શત્રુથી ઘવાયેલો તે પિત્ત, કફ અને વાયુના તાવથી પીડિત રોગીની જેમ અત્યંત વ્યથિત થયો.
8.97.60
महाधनुर्मण्डलनिः सृतैः शितैः क्रियाप्रयत्नप्रहितैर्बलेन च ।
ततक्ष कर्ण बहुभिः शरोत्तमैर्बिभेद मर्मस्वपि चार्जुनस्त्वरन् ॥ ८.९७.६० ॥
મહાન ધનુષ્યના વર્તુળમાંથી છૂટેલાં, તીક્ષ્ણ, કૌશલ્યપૂર્ણ પ્રયત્ન અને બળથી પ્રેરેલાં અનેક શ્રેષ્ઠ બાણોથી અર્જુને કર્ણ પર પ્રહાર કર્યો; ઉતાવળ કરતા અર્જુને તેના મર્મસ્થાનોને પણ વીંધ્યાં.
8.97.61
दृढाहतः पत्रिभिरुग्रवेगैः पार्थेन कर्णो विविधैः शिताग्रैः ।
बभौ गिरिर्गैरिकधातुरक्तः क्षरन्प्रपातैरिव रक्तमम्भः ॥ ८.९७.६१ ॥
પાર્થના ઉગ્ર વેગવાળા વિવિધ તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા બાણોથી સખત ઘાયલ થયેલો કર્ણ, ગૈરિક ધાતુથી લાલ થયેલા પર્વત જેવો, ધોધમાંથી લોહી જેવું પાણી વહાવતો શોભ્યો.
8.97.62
ततोऽर्जुनः कर्णमवक्रगैर्नवैः सुवर्णपुङ्खैः सुदृढैरयस्मयैः ।
यमाग्निदण्डप्रतिमैः स्तनान्तरे पराभिनत्क्रौञ्चमिवाद्रिमग्निजः ॥ ८.९७.६२ ॥
ત્યારે અર્જુને કર્ણની છાતીની મધ્યમાં સીધા જતા, નવા, સોનેરી પીંછાવાળા, અતિ દૃઢ લોખંડી બાણોથી, યમ અને અગ્નિના દંડ સમાન બાણોથી ભેદ્યો, જેમ અગ્નિપુત્રે ક્રૌંચ પર્વતને ભેદ્યો હતો.
8.97.63
ततः शरावापमपास्य सूतजो धनुश्च तच्छक्रशरासनोपमम् ।
ततो रथस्थः स मुमोह च स्खलन् प्रशीर्णमुष्टिः सुभृशाहतः प्रभो ॥ ८.९७.६३ ॥
ત્યારે સૂતપુત્રે ઇન્દ્રધનુષ સમાન તે ધનુષ અને બાણનો ભાર ફેંકી દીધો; પછી રથમાં ઊભેલો તે મોહિત થઈ ડગમગ્યો, મુઠ્ઠી ઢીલી પડી, અત્યંત ઘાયલ થઈને, હે પ્રભો!
8.97.64
न चार्जुनस्तं व्यसने तदेषिवान्निहन्तुमार्यः पुरुषव्रते स्थितः ।
ततस्तमिन्द्रावरजः सुसंभ्रमादुवाच किं पाण्डव हे प्रमाद्यसे ॥ ८.९७.६४ ॥
આર્ય અર્જુન પુરુષવ્રતમાં સ્થિર હોવાથી તે આપત્તિમાં પડેલા કર્ણને મારવા ઈચ્છતા ન હતા; ત્યારે ઇન્દ્રના નાનાભાઈએ અત્યંત ઉતાવળથી તેમને કહ્યું, 'હે પાંડવ, તું કેમ પ્રમાદ કરે છે?'
8.97.65
नैवाहितानां सततं विपश्चितः क्षणं प्रतीक्षन्त्यपि दुर्बलीयसाम् ।
विशेषतोऽरीन्व्यसनेषु पण्डितो निहत्य धर्मं च यशश्च विन्दते ॥ ८.९७.६५ ॥
જ્ઞાની લોકો શત્રુઓની, ખાસ કરીને નિર્બળોની, એક ક્ષણ પણ રાહ જોતા નથી; આપત્તિમાં શત્રુઓને હણીને પંડિત ધર્મ અને યશ બંને મેળવે છે.
8.97.66
तदेकवीरं तव चाहितं सदा त्वरस्व कर्ण सहसाऽभिमर्दितुम् ।
पुरा समर्थः समुपैति सूतजो भिन्धि त्वमेनं नमुचिं यथा हरिः ॥ ८.९७.६६ ॥
તેથી તારા સદા શત્રુ તે એકવીરને, હે કર્ણ, તરત કચડી નાખવા ઉતાવળ કર. સૂતપુત્ર સમર્થ બનીને આગળ આવે છે; ઇન્દ્રે નમુચિને ભેદ્યો તેમ આને ભેદ.
8.97.67
ततस्तदेवेत्यभिपूज्य सत्वरं जनार्दनं कर्णमविध्यदर्जुनः ।
शरोत्तमैः सर्वकुरुत्तमस्त्वरं स्तथा यथा शम्बरहा पुरा बलिम् ॥ ८.९७.६७ ॥
ત્યારે 'એમ જ થાઓ' કહીને જનાર્દનને ઝડપથી પૂજીને, સર્વ કુરુઓમાં ઉત્તમ અર્જુને શ્રેષ્ઠ બાણોથી કર્ણને વીંધ્યો; પૂર્વે શંબરહંતા બલિને વીંધ્યો હતો તેમ.
8.97.68
साश्चं तु कर्णं सरथं किरीटी समाचिनोद्भारत वत्सदन्तैः ।
प्रच्छादयामास दिशश्च बाणैः सर्वप्रयत्नात्तपनीयपुङ्खैः ॥ ८.९७.६८ ॥
પરંતુ કિરીટી (અર્જુન) ઘોડાઓ અને રથ સહિત કર્ણને, હે ભારત, વત્સદંત બાણોથી ઢાંકી દીધો; સર્વ પ્રયત્નથી સોનેરી પાંખવાળા બાણોથી દિશાઓને પણ આચ્છાદિત કરી.
8.97.69
स वत्सदन्तैः पृथुपीनवक्षाः समाचितः सोऽधिरथिर्विभाति ।
सुपुष्पिताशोकपलाशशाल्मलिर्यथाऽचलश्चन्दनकाननायुतः ॥ ८.९७.६९ ॥
વત્સદંત બાણોથી ઢંકાયેલો, વિશાળ અને પુષ્ટ છાતીવાળો તે અધિરથિપુત્ર, સરસ ખીલેલા અશોક, પલાશ અને શાલ્મલી વૃક્ષો તથા ચંદન વનોથી ઘેરાયેલા પર્વતની જેમ શોભે છે.
8.97.70
शरैः शरीरे बहुभिः समर्पितैर्विभाति कर्णः समरे विशांपते ।
महीरुहैराचितसानुकन्दरो यथा गिरीन्द्रः स्फुटकर्णिकारवान् ॥ ८.९७.७० ॥
હે વિશાંપતિ, યુદ્ધમાં શરીર પર રોપાયેલાં ઘણાં બાણોથી કર્ણ શોભે છે, જેમ વૃક્ષોથી ઢંકાયેલાં શિખર અને ગુફાવાળો, ખીલેલાં કર્ણિકાર વૃક્ષોથી યુક્ત ગિરીન્દ્ર.
8.97.71
स बाणस्ङ्घान्बहुधा व्यवासृजन् विभाति कर्णः शरजालरश्मिवान् ।
सलोहितो रक्तगभस्तिमण्डलो दिवाकरोऽस्ताभिमिखो यथा तथा ॥ ८.९७.७१ ॥
તેણે અનેક રીતે બાણસમૂહો છોડ્યા; બાણજાળનાં કિરણોથી યુક્ત કર્ણ એવો શોભ્યો જેમ લાલ કિરણમંડળવાળો સૂર્ય અસ્તાભિમુખ થઈને શોભે.
8.97.72
बाह्वन्तरादाधिरथेर्विमुक्तान् बाणान्महाहीनिव दीप्यमानान् ।
व्यध्वंसयन्नर्जुनवाहुमुक्ताः शराः समासाद्य दिशः शिताग्राः ॥ ८.९७.७२ ॥
કર્ણની ભુજાઓ વચ્ચેથી છોડાયેલા, મહાસર્પો જેવા દીપ્તિમાન બાણોને અર્જુનની ભુજાઓથી છૂટેલા તીક્ષ્ણાગ્ર બાણોએ નષ્ટ કર્યા; તે દિશાઓ સુધી પહોંચ્યા.
8.97.73
ततः स कर्णः समवाप्य धैर्य बाणान्विमुञ्चन्कुपिताहिकल्पान् ।
विव्याध पार्थ दशभिः पृषत्कैः कृष्णं च षड्भिः कुपिताहिकल्पैः ॥ ८.९७.७३ ॥
ત્યારે કર્ણે ધૈર્ય મેળવીને ક્રુદ્ધ સર્પો સમાન બાણો છોડ્યા; દશ પૃષત બાણોથી પાર્થને અને છ ક્રુદ્ધ સર્પસમાન બાણોથી કૃષ્ણને વીંધ્યા.
8.97.74
ततः किरीटी भृशमुग्रनिः स्वनं महाशरं सर्पविषानलोपमम् ।
अयस्मयं रौद्रमहास्रसंभृतं महाहवे क्षेप्तुमना महामतिः ॥ ८.९७.७४ ॥
ત્યારે મહામતિ કિરીટી અર્જુને મહાયુદ્ધમાં ભયંકર ગર્જના કરતું, સર્પવિષની અગ્નિ સમાન, લોખંડનું, ભયાનક, મહાસ્ત્રોથી ભરેલું એક મહાબાણ છોડવાનું મન કર્યું.
8.97.75
कालो ह्यदृश्यो नृप विप्रशापान्निदर्शयन्कर्णवधं ब्रुवाणः ।
भूमिस्तु चक्रं ग्रसतीत्यवोच त्कर्णस्य तस्मिन्वघकाल आगते ॥ ८.९७.७५ ॥
હે રાજન, બ્રાહ્મણના શાપથી અદૃશ્ય કાળ કર્ણવધ બતાવતો કહેતો હતો— 'પૃથ્વી જ ચક્રને ગળી રહી છે'; કર્ણનો તે વધકાળ આવ્યો ત્યારે તેણે એમ કહ્યું.
8.97.76
न चास्य धोरं प्रतिभाति चास्त्रं यद्भार्गवोऽस्मै प्रददौ महात्मा ।
चक्रं च वामं ग्रसते भूमिरस्य प्राप्ते तस्मिन्वध्काले नृवीर ॥ ८.९७.७६ ॥
મહાત્મા ભાર્ગવે તેને આપેલું તે ભયંકર અસ્ત્ર તેને યાદ આવતું નથી. હે નરવીર, તેના વધકાળ આવતાં પૃથ્વી તેનું ડાબું ચક્ર ગળી રહી છે.
8.97.77
ततो रथो घूर्णितवान्नरेन्द्र शापात्तदा ब्राह्मणसत्तमस्य ।
प्राप्तं वधं शंसति चाप्यथास्रं प्रणश्यमानं द्विजमुख्यशापात् ॥ ८.९७.७७ ॥
ત્યારે, હે નરેન્દ્ર, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠના શાપથી તેનો રથ ફરવા લાગ્યો. તે તેના વધના નજીક આવવાનું સૂચવે છે; દ્વિજશ્રેષ્ઠના શાપથી અસ્ત્ર પણ નષ્ટ થઈ રહ્યું છે.
8.97.78
ततश्च क्रमपतत्तस्य भूमौ स विह्वलः समरे सूतपुत्रः ।
सवेदिकश्चैत्य इवातिमात्रः सुपुष्पितो भूमितले निमग्नः ॥ ८.९७.७८ ॥
પછી સૂતપુત્ર યુદ્ધમાં વિહ્વળ થઈને ધીમે ધીમે ભૂમિ પર પડ્યો; વેદિકા સહિત અતિ ઊંચું, ફૂલેલું ચૈત્ય વૃક્ષ જેમ નમી પડે તેમ તે ભૂમિતળમાં ડૂબી ગયો.
8.97.79
मग्ने रथे ब्राह्मणशापमूढो ह्यस्त्रं च तं मोघमिषुं च सर्पम् ।
अमृष्यमाणो व्यसनानि तानि ह्स्तौ विधुन्वन्विजगर्ह धर्मम् ॥ ८.९७.७९ ॥
રથ ડૂબી જતાં, બ્રાહ્મણના શાપથી મોહિત થઈને, તે અસ્ત્ર, નિષ્ફળ બાણ અને સર્પબાણને યાદ કરી, આ આપત્તિઓ સહન ન થતાં, હાથ હલાવતાં તેણે ધર્મની નિંદા કરી.
8.97.80
धर्मप्रधानं किल पाति धर्म इत्यब्रुवन्धर्मविदः सदैव ।
वयं च धर्मे प्रयताम नित्यं चर्तुयथाशक्ति यथाश्रुतं च ।
स चापि निघ्नाति न पाति भक्तान् मन्ये न नित्यं परिपाति धर्मः ॥ ८.९७.८० ॥
ધર્મ જ પ્રધાન છે, તે જ રક્ષણ કરે છે, એમ ધર્મજ્ઞો સદા કહેતા આવ્યા છે. અમે પણ સાંભળ્યા મુજબ, શક્તિ અનુસાર સદા ધર્મનું આચરણ કરવા પ્રયત્નશીલ રહીએ છીએ. પણ તે ધર્મ જ ભક્તોને મારે છે, રક્ષતો નથી; મારા મતે ધર્મ સદા રક્ષણ કરતો નથી.
8.97.81
एवं ब्रुवन्प्रस्खलिताश्वसूतो विचाल्यमानोऽर्जुनबाणपातैः ।
मर्माभिघाताच्छिथिलः त्रियासु पुनः पुनर्धर्ममसौ जगर्ह ॥ ८.९७.८१ ॥
આ પ્રમાણે બોલતાં, જેના ઘોડા અને સારથિ ઠોકર ખાધા હતા, અર્જુનનાં બાણોના પાતથી કંપિત થયેલો, મર્મસ્થાનોના આઘાતથી શિથિલ થયેલો, તે વારંવાર ધર્મની નિંદા કરવા લાગ્યો.
8.97.82
ततः शरैर्भीमतरैरविध्यत्रिभिराहवे ।
हस्ते कृष्णं तथा पार्थमभ्यविध्यच्च सप्तभिः ॥ ८.९७.८२ ॥
પછી યુદ્ધમાં અતિ ભયંકર ત્રણ બાણોથી તેણે તેને વીંધ્યો; હાથમાં રહેલા કૃષ્ણને અને પાર્થને પણ સાત બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
8.97.83
ततोऽर्जुनः सप्तदश तिग्मवेगानजिह्नगान् ।
इन्द्राशनिसमान्घोरानसृजत्पावकोपमान् ॥ ८.९७.८३ ॥
પછી અર્જુને સત્તર તીવ્ર વેગવાળા, સીધા જનારા, ઇન્દ્રના વજ્ર સમાન, ભયંકર, અગ્નિ સમાન બાણો છોડ્યા.
8.97.84
निर्भिद्य ते भीमवेगा ह्यपतन्प्रूथिवीतले ।
कम्पितात्मा ततः कर्णः शक्त्या चेष्टामदर्शयत् ॥ ८.९७.८४ ॥
તે ભયંકર વેગવાળા બાણો તેને વીંધી ધરતી પર પડ્યા. ત્યારે કંપિત મનવાળા કર્ણે શક્તિ (ભાલા) વડે પોતાનો પ્રયત્ન બતાવ્યો.
8.97.85
बलेनाथ स संस्तभ्य ब्रह्मास्त्रं समुदैरयत् ।
ऎन्द्रं ततोऽर्जुनश्चापि तं दृष्ट्वाऽभ्युपमन्त्रयत् ॥ ८.९७.८५ ॥
પછી કર્ણે બળથી પોતાને સ્થિર કરીને બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ્યું. પછી અર્જુને પણ તે જોઈને ઐન્દ્ર અસ્ત્રનું આવાહન કર્યું.
8.97.86
गाण्डीवं ज्यां च बाणांश्च सोऽनुमत्र्य परंतपः ।
व्यसृजच्छरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः ॥ ८.९७.८६ ॥
શત્રુઓને તપાવનાર તેણે ગાંડીવ, પણછ અને બાણોને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરીને ઇન્દ્રની જેમ બાણોની વર્ષા છોડી.
8.97.87
ततस्तेजोमया वाणा रथात्पार्थस्य निः सृताः ।
प्रादुरासन्महावीर्याः कर्णस्य रथमन्तिकात् ।
स कर्णोऽग्रसदस्यास्त्रं कुर्वन्मोक्षं महारथः ॥ ८.९७.८७ ॥
પછી અર્જુનના રથમાંથી તેજોમય બાણો નીકળ્યાં અને મહાશક્તિશાળી બનીને કર્ણના રથની નજીક પ્રગટ્યાં. મહારથી કર્ણે તે અસ્ત્રને ગળી જઈને તેના મોક્ષને અટકાવ્યો.
8.97.88
ततोऽब्रवीद्वृष्णिवीरस्तस्मिन्नस्रे विनाशिते ।
विसृजास्रं परं पार्थ राधेयो ग्रसते शरान् ॥ ८.९७.८८ ॥
તે અસ્ત્ર નાશ પામતાં વૃષ્ણિવીર (કૃષ્ણ) બોલ્યા: 'હે પાર્થ, પરમ અસ્ત્ર છોડ! રાધેય તારા બાણોને ગળી રહ્યો છે.'
8.97.89
ततो ब्रह्मास्त्रमत्युग्रं संमत्र्य समयोदयत् ।
छादयित्वा ततो बाणैः कर्ण प्रत्यस्यदर्जुनः ॥ ८.९७.८९ ॥
પછી અર્જુને અતિ ઉગ્ર બ્રહ્માસ્ત્રને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરીને છોડ્યું. પછી બાણોથી કર્ણને ઢાંકીને તેના પર પ્રહાર કર્યો.
8.97.90
द्वितीयां च तृतीयां च चतुर्थी पञ्चमीं तथा ।
षष्ठीमथास्य चिच्छेद सप्तमीं च तथाऽष्टमीम् ।
नवमीं दशमीं चास्य तथा चैकादशीं वृषः ॥ ८.९७.९० ॥
તેણે (અર્જુને) તેની બીજી, ત્રીજી, ચોથી, પાંચમી, છઠ્ઠી, સાતમી, આઠમી, નવમી, દસમી અને અગિયારમી (પણછ) પણ કાપી; તે વૃષભ (અર્જુન).
8.97.91
ज्याशतं शतसंधानः स क्रर्णो नावबुध्यते ॥ ८.९७.९१ ॥
સો ધનુષ્યની દોરીઓ; સો બાણ સંધાન કરનાર તે કર્ણ (આ) જાણતો નથી.
8.97.92
ततो ज्यां विनिधायान्यामभिमत्र्य च पाण्डवः ।
शरैरवाकिरत्कर्ण दीप्यमानैरिवाहिभिः ॥ ८.९७.९२ ॥
પછી પાંડવે બીજી દોરી ચડાવી, મંત્રથી અભિમંત્રિત કરી, બળતા સર્પો જેવાં બાણ કર્ણ પર વરસાવ્યાં.
8.97.93
तस्य ज्याच्छेदनं कर्णो ज्यावधानं च संयुगे ।
नान्वभुध्यत शीघ्रत्वात्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.९७.९३ ॥
યુદ્ધમાં તેની દોરી કપાવી અને ફરી ચડાવાઈ — ઝડપને કારણે કર્ણ તે સમજ્યો નહીં; તે અદ્ભુત જેવું થયું.
8.97.94
अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य प्रनिघ्नन्सव्यसाचिनः ।
चक्रे चाप्यधिकं पार्थात्स्ववीर्यमतिदर्शयन् ॥ ८.९७.९४ ॥
અસ્ત્રોથી અસ્ત્રોને રોકી, સવ્યસાચી (અર્જુન)ને પ્રતિપ્રહાર કરી, પાર્થ કરતાં પણ વધુ પોતાનું પરાક્રમ બતાવ્યું.
8.97.95
ततः कर्णोऽर्जुनं दृष्ट्वा स्वस्यास्त्रेण च पीडितम् ।
अभ्यसेत्यब्रवीत्पार्थमातिष्ठास्त्रं व्रजेति च ॥ ८.९७.९५ ॥
પછી કર્ણે અર્જુનને પોતાના જ અસ્ત્રથી પીડિત જોઈને પાર્થને કહ્યું — “આવ, અસ્ત્ર ધારણ કરીને ઊભો રહે, આગળ વધ.”
8.97.96
ततोऽग्निसदृशं घोरं शरं सर्पविषोपमम् ।
अश्मसारमयं दिव्यमभिमत्र्य परंतपः ।
रौद्रमस्रं समाधाय क्षेतुकामः किरीटिने ॥ ८.९७.९६ ॥
ત્યારે અગ્નિ જેવું ભયંકર, સર્પવિષ સમાન, પથ્થર જેવું કઠોર દિવ્ય બાણ શત્રુતાપન કર્ણે મંત્રથી અભિમંત્રિત કરી, રૌદ્રાસ્ત્ર ધનુષ પર ચઢાવી કિરીટી પર છોડવા ઇચ્છ્યું.
8.97.97
ततोऽग्रसन्मही चक्रं राधेयस्य तदा नृप ॥ ८.९७.९७ ॥
ત્યારે, હે રાજન્, પૃથ્વીએ રાધેયના (કર્ણના) રથચક્રને ગળી લીધું.
8.97.98
ततोऽवतीर्य राघेयो रथादाशु समुद्यतः ।
चक्रं भुजाभ्यामालम्ब्य सुमुत्क्षेप्तुमियेष सः ॥ ८.९७.९८ ॥
પછી રાધેયે ઝડપથી રથથી ઊતરીને તૈયાર થઈ, બંને હાથે ચક્ર પકડીને તેને ઊંચકી ફેંકવાની ઇચ્છા કરી.
8.97.99
सप्तद्वीपा वसुमती सशैलवनकानना ।
गीर्णाचक्रा समुत्क्षिप्ता कर्णॆन चतुरङ्गुलम् ॥ ८.९७.९९ ॥
સાત દ્વીપો, પર્વતો-વન-ઉપવનો સહિતની વસુમતી (પૃથ્વી), જેનું ચક્ર ગળાયેલું હતું, કર્ણે ચાર આંગળ ઊંચકી.
8.97.100
ग्रस्तचकस्तु राधेयः क्रोधादश्रूण्यवर्तयत् ।
अर्जुनं वीक्ष्य संरब्धमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ८.९७.१०० ॥
પરંતુ ચક્ર ગળાયેલો રાધેય કર્ણ ક્રોધથી આંસુ વહાવવા લાગ્યો; ક્રોધિત અર્જુનને જોઈને આ શબ્દો બોલ્યો.
8.97.101
भोभो पार्थ महेष्वास मुहूर्त परिपालय ।
यावच्चक्रमिदं ग्रस्तमुध्दरामि महीतलात् ॥ ८.९७.१०१ ॥
હે પાર્થ, હે મહાધનુર્ધર! ક્ષણભર રાહ જો; જ્યાં સુધી હું આ ગળાયેલા ચક્રને ધરતીતલમાંથી ઉદ્ધારું નહીં.
8.97.102
सव्यं चक्रं महीग्रस्तं दृष्ट्वा दैवादिदं मम ।
पार्थ कापुरुषाचीर्णमभिसन्धिं विसर्जय ॥ ८.९७.१०२ ॥
હે પાર્થ, દૈવવશ મારું ડાબું ચક્ર ધરતીમાં ધસી ગયેલું જોઈને કાયરોએ આચરેલો આ ઇરાદો છોડી દે.
8.97.103
न त्वं कापुरुषाचीर्ण मार्गमास्थातुमर्हसि ।
ख्यातस्त्वमसि कौन्तेय विशिष्टो रणकर्मसु ।
विशिष्टतरमेव त्वं कर्तुमर्हसि पाण्डव ॥ ८.९७.१०३ ॥
તારે કાયરોએ આચરેલા માર્ગે ચાલવું ન જોઈએ. હે કૌંતેય, તું યુદ્ધકર્મમાં ખ્યાતનામ અને વિશિષ્ટ છે. હે પાંડવ, તારે તો વધુ વિશિષ્ટ કર્મ જ કરવું જોઈએ.
8.97.104
प्रकीर्णकेशे विमुखे ब्राह्मणेऽथ कृताञ्जलौ ।
शरणागते न्यस्तशस्त्रे याचमाने तथाऽर्जुन ॥ ८.९७.१०४ ॥
હે અર્જુન, વિખરાયેલા વાળવાળા, મોં ફેરવેલા, હાથ જોડેલા બ્રાહ્મણ પર, શરણે આવેલા, શસ્ત્ર નીચે મૂકી યાચના કરનાર પર પણ (શસ્ત્ર ન ચલાવવું).
8.97.105
अबाणे भ्रष्टकवचे भ्रष्टभग्नायुधे तथा ।
न विमुञ्चन्ति शस्त्राणि शूराः साधुव्रते स्थिताः ॥ ८.९७.१०५ ॥
બાણરહિત, કવચ ખરી ગયેલ, આયુધો પડીને ભાંગી ગયેલા — એમના પર પણ શૂરવીરો શસ્ત્ર છોડતા નથી; તેઓ સાધુવ્રતમાં સ્થિર રહે છે.
8.97.106
त्वं च शूरतमो लोके साधुवृत्तश्च पाण्डव ।
अभिज्ञो युध्दधर्माणां तस्मात्क्षममुहूर्तकम् ॥ ८.९७.१०६ ॥
હે પાંડવ, તું જગતમાં સૌથી મોટો શૂરવીર અને સાધુ આચરણવાળો છે, યુદ્ધધર્મોને જાણનાર છે; તેથી એક ક્ષણ રોકાઈ જા.
8.97.107
दिव्यास्त्रविदमेयात्मा कार्तवीर्यसमो युधि ।
यावच्चक्रमिदं ग्रस्तमुद्धरामि महाभुज ॥ ८.९७.१०७ ॥
હે મહાભુજ, હું દિવ્ય અસ્ત્રોનો જ્ઞાતા, અપરિમિત આત્માવાળો, યુદ્ધમાં કાર્તવીર્ય સમાન છું; જ્યાં સુધી આ ચક્ર ધસેલું છે ત્યાં સુધી હું તેને ઉપાડી લઉં છું.
8.97.108
न मां रथस्थो भूमिष्ठं विकलं हन्तुमर्हसि ।
न वासुदेवात्त्वत्तो वा पाण्डवेयविभेम्यहम् ॥ ८.९७.१०८ ॥
રથ પર ઊભેલા તારે, ભૂમિ પર ઊભેલા અને અપંગ એવા મને મારવો યોગ્ય નથી. વાસુદેવ, તારાથી કે પાંડવથી હું ડરતો નથી.
8.97.109
त्वं हि क्षत्रियदायादो महाकुलविवर्धनः ।
अतस्त्वां प्रब्रवीम्येष मुहूर्त क्षम पाण्डव ॥ ८.९७.१०९ ॥
તું ક્ષત્રિય કુળનો વારસદાર છે, મહાન કુળને વધારનારો છે. તેથી હે પાંડવ, તને આ કહું છું: એક ક્ષણ રાહ જો.