महाभारत · अध्याय 9.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.14.1
दुर्योधनो महाराज धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
चक्रतुः सुमहद्युद्धं शरशक्तिसमाकुलम् ॥ ९.१४.१ ॥
महाराज, दुर्योधन आणि पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न यांनी बाण आणि शक्तींनी भरलेले अति भीषण युद्ध केले.
9.14.2
ततो राजन्समापेतुः शरधाराः सहस्रशः ।
अम्बुदानां यथा काले जलधाराः समन्ततः ॥ ९.१४.२ ॥
मग, राजा, योग्य काळी ढगांतून जलधारा कोसळाव्यात तसे हजारो बाणधारा चहूकडून कोसळल्या.
9.14.3
राजा च पार्षतं विद्ध्वा शरैः पञ्चभिराशुगैः ।
द्रोणहन्तारमुग्रेषुं पुनर्विव्याध सप्तभिः ॥ ९.१४.३ ॥
राजाने पृषताच्या पुत्राला पाच वेगवान बाणांनी विद्ध केले, आणि मग द्रोणाचा वध करणाऱ्या त्या उग्र धनुर्धराला पुन्हा सात बाणांनी विद्ध केले.
9.14.4
धृष्टद्युम्नस्तु समरे बलवान्दृढविक्रमः ।
सप्तत्या विशिखानां वै दुर्योधनमपीडयत् ॥ ९.१४.४ ॥
पण युद्धात बलवान आणि दृढ पराक्रमी धृष्टद्युम्नाने सत्तर बाणांनी दुर्योधनाला पीडा दिली.
9.14.5
पीडितं वीक्ष्य राजानं सोदर्या भरतर्षभ ।
महत्या सेनया सार्धं परिवव्रुः स्म पार्षतम् ॥ ९.१४.५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, राजाला पीडित पाहून त्याच्या सहोदरांनी मोठ्या सेनेसह पृषताच्या पुत्राला वेढा घातला.
9.14.6
स तैः परिवृतः शूरः सर्वतोऽतिरथै र्भृशम् ।
व्यचरत्समरे राजन्दर्शयन्नस्त्रलाघवम् ॥ ९.१४.६ ॥
हे राजा, त्या महारथींनी चहूकडून वेढलेला तो शूर युद्धात अस्त्रकौशल्य दाखवत प्रचंड वेगाने फिरू लागला.
9.14.7
शिखण्डी कृतवर्माणं गौतमं च महारथम् ।
प्रभद्रकैः समायुक्तो योधयामास धन्विनौ ॥ ९.१४.७ ॥
शिखंडी प्रभद्रकांसह कृतवर्मा आणि महारथी गौतम या दोन धनुर्धरांशी युद्ध करू लागला.
9.14.8
तत्रापि सुमहद्युद्धं घोररूपं विशाम्पते ।
प्राणान्सन्तजतां युद्धे प्राणद्यूताभिदेवने ॥ ९.१४.८ ॥
तेथेही अत्यंत भयंकर महायुद्ध झाले, हे प्रजापते; युद्धात प्राण सोडणाऱ्यांमध्ये, प्राण पणाला लावलेल्या द्यूतासारखे.
9.14.9
शल्यः सायकवर्षाणि विमुञ्जन्सर्वतोदिशम् ।
पाण्डवान्पीडयामास ससात्यकिवृकोदरान् ॥ ९.१४.९ ॥
शल्य सर्व दिशांना बाणांचा वर्षाव करत पांडवांना — सात्यकी आणि वृकोदर (भीम) यांसह — पीडा देऊ लागला.
9.14.10
तथा तौ तु यमौ यमतुल्यपराक्रमौ ।
योधयामास राजेन्द्र वीर्येणास्त्रबलेन च ॥ ९.१४.१० ॥
तसेच ते दोन यम — यमासमान पराक्रमी नकुल-सहदेव — हे राजेंद्रा, पराक्रम आणि अस्त्रबलाने लढले.
9.14.11
शल्यसायकनुन्नानां पाण्डवानां महामृधे ।
त्रातारं नाध्यगच्छन्त केचित्तत्र महारथाः ॥ ९.१४.११ ॥
महायुद्धात शल्याच्या बाणांनी घायाळ झालेल्या पांडवांना — तेथील काही महारथींमध्येही — कोणी रक्षक सापडला नाही.
9.14.12
ततस्तु नकुलः शूरो धर्मराजे प्रपीडिते ।
अभिदुद्राव वेगेन मातुलं माद्रिनन्दनः ॥ ९.१४.१२ ॥
तेव्हा धर्मराज (युधिष्ठिर) अत्यंत पीडित झाल्यावर, शूर माद्रीपुत्र नकुल वेगाने आपल्या मामांवर धावून गेला.
9.14.13
सञ्छाद्य समरे वीरं नकुलः परवीरहा ।
विव्याध चैनं दशभिः स्मयमानः स्तनान्तरे ॥ ९.१४.१३ ॥
शत्रुवीरांचा संहारक नकुल युद्धात त्या वीराला झाकून, हसत हसत दहा बाणांनी त्याच्या छातीच्या मध्यभागी वार करता झाला.
9.14.14
सर्वपारसवैर्बाणैः कर्मारपरिमार्जितैः ।
स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैर्धनुर्यन्त्रप्रचोदितैः ॥ ९.१४.१४ ॥
सर्व पारसव लाकडाचे बाण, लोहारांनी घासून चकचकीत केलेले, सोनेरी पिसांचे, दगडावर धुतलेले, धनुष्य-यंत्राने सोडलेले.
9.14.15
शल्यस्तु पीडितस्तेन स्वस्रीयेण हि मातुलः ।
नकुलं पीडयामास पत्रिभिर्नतपर्वभिः ॥ ९.१४.१५ ॥
पण बहिणीच्या पुत्राने पीडित झालेल्या मामा शल्याने वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी नकुलाला पीडित केले.
9.14.16
ततो युधिष्ठिरो राजा भीमसेनोऽथ सात्यकिः ।
सहदेवश्च माद्रेणो मद्रराजमुपाद्रवन् ॥ ९.१४.१६ ॥
नंतर राजा युधिष्ठिर, भीमसेन, सात्यकी आणि माद्रीचा पुत्र सहदेव मद्रराजावर धावून गेले.
9.14.17
तानापतत एवाशु पूरयाणान्रथस्वनैः ।
दिशश्च विदिशश्चैव कम्पयानांश्च मेदिनीम्।
प्रतिजग्राह समरे सेनापतिरमित्रजित् ॥ ९.१४.१७ ॥
ते वेगाने येत असताना, रथांच्या गर्जनेने दिशा व उपदिशा भरून आणि पृथ्वी कंपित करीत असताना, सेनापती अमित्रजित् युद्धात त्यांना अडवता झाला.
9.14.18
युधिष्ठिरं त्रिभिर्विद्ध्वा भीमसेनं च पञ्चभिः ।
सात्यकिं च शतेनाजौ सहदेवं त्रिभिः शरैः ॥ ९.१४.१८ ॥
युधिष्ठिराला तीन बाणांनी, भीमसेनाला पाच बाणांनी, युद्धात सात्यकीला शंभराने आणि सहदेवाला तीन बाणांनी विद्ध करून.
9.14.19
ततस्तु सशरं चापं नकुलस्य महात्मनः ।
मद्रेश्वरः क्षुरप्रेण मध्ये चिच्छेद मारिष ॥ ९.१४.१९ ॥
नंतर मद्रराजाने महात्मा नकुलाचे बाणासह धनुष्य क्षुरप्र बाणाने मधोमध तोडले, हे मारिष.
9.14.20
तदपास्य धनुश्छिन्नं ततः शल्यस्य सायकैः ।
अथान्यद्धनुरादाय माद्रीपुत्रो महारथः।
मद्रराजरथं तूर्णं पूरयामास पत्रिभिः ॥ ९.१४.२० ॥
तुटलेले ते धनुष्य टाकून माद्रीचा पुत्र महारथी दुसरे धनुष्य घेऊन मद्रराजाचा रथ त्वरित बाणांनी भरून टाकला.
9.14.21
युधिष्ठिरस्तु मद्रेशं सहदेवश्च मारिष ।
दशभिर्दशभिर्बाणैरुरस्येनमविध्यताम् ॥ ९.१४.२१ ॥
युधिष्ठिर आणि सहदेव, हे मारिष, मद्रराजाला दहा-दहा बाणांनी त्याच्या छातीत भेदले.
9.14.22
भीमसेनस्तु तं षष्ट्या सात्यकिर्दशभिः शरैः ।
मद्रराजमभिद्रुत्य जघ्नतुः …ङ्कपत्रिभिः ॥ ९.१४.२२ ॥
भीमसेनाने त्याला साठ बाणांनी आणि सात्यकीने दहा बाणांनी मद्रराजावर धावून जाऊन प्रहार केला; …ङ्कपत्रिभिः (बाणांनी).
9.14.23
मद्रराजस्ततः क्रुद्धः सात्यकिं नवभिः शरैः ।
विव्याध भूयः सप्तत्या शराणां नतपर्वणाम् ॥ ९.१४.२३ ॥
नंतर संतापलेल्या मद्रराजाने सात्यकीला नऊ बाणांनी विंधले आणि पुन्हा वाकलेल्या पेऱ्यांच्या सत्तर बाणांनी विंधले.
9.14.24
अथास्य सशरं चापं मुष्टौ चिच्छेद मारिष ।
हयांश्च चतुरः सङ्ख्ये प्रेषयामास मृत्यवे ॥ ९.१४.२४ ॥
नंतर त्याने, हे मारिष, त्याचे बाणासह धनुष्य मुठीजवळ तोडले आणि युद्धात चार घोड्यांना मृत्यूकडे पाठवले.
9.14.25
विरथं सात्यकिं कृत्वा मद्रराजो महारथः ।
विशिखानां शतेनैनमाजघान समन्ततः ॥ ९.१४.२५ ॥
मद्रराज महारथाने सात्यकीला रथहीन करून शेकडो बाणांनी सर्व बाजूंनी त्याच्यावर प्रहार केला.
9.14.26
माद्रीपुत्रं च संरब्धो भीमसेनं च पाण्डवम् ।
युधिष्ठिरं च कौरव्य विव्याध दशभिः शरैः ॥ ९.१४.२६ ॥
हे कौरव्या, संतप्त होऊन त्याने माद्रीच्या पुत्रांना, पांडव भीमसेनाला आणि युधिष्ठिराला प्रत्येकी दहा बाणांनी विद्ध केले.
9.14.27
तत्राद्भुतमपश्याम मद्रराजस्य पौरुषम् ।
यदेनं सहिताः पार्था नाभ्यवर्तन्त संयुगे ॥ ९.१४.२७ ॥
तेथे मद्रराजाचा पराक्रम आम्ही अद्भुत पाहिला; पृथेचे पुत्र एकत्र असूनही युद्धात त्याला रोखू शकले नाहीत.
9.14.28
अथान्यं रथमास्थाय सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
पीडितान्पाण्डवान्दृष्ट्वा मद्रराजवशं गतान्।
अभिदुद्राव वेगेन मद्राणामधिपं बलात् ॥ ९.१४.२८ ॥
मग सत्यपराक्रमी सात्यकी दुसऱ्या रथावर चढून, पांडवांना पीडित आणि मद्रराजाच्या वशात गेलेले पाहून, वेगाने मद्रांच्या अधिपतीवर बलपूर्वक धावून गेला.
9.14.29
आपतन्तं रथं तस्य शल्यः समितिशोभनः ।
प्रत्युद्ययौ रथेनैव मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ९.१४.२९ ॥
त्याच्या धावत्या रथासमोर युद्धशोभन शल्य आपल्या रथासह पुढे सरसावला, जसा मदोन्मत्त हत्ती दुसऱ्या मदोन्मत्त हत्तीला सामोरा जातो.
9.14.30
स सन्निपातस्तुमुलो बभूवाद्भुतदर्शनः ।
सात्यकेश्चैव शूरस्य मद्राणामधिपस्य च।
यादृशो वै पुरा वृत्तः शम्बरामरराजयोः ॥ ९.१४.३० ॥
सात्यकी आणि मद्रांच्या वीर अधिपतीमधील ती धडक तुमुल व अद्भुत झाली; पूर्वी शंबर आणि देवराज यांच्यात घडली होती तशीच.
9.14.31
सात्यकिः प्रेक्ष्य समरे मद्रराजमवस्थितम् ।
विव्याध दशभिर्बाणैस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ९.१४.३१ ॥
युद्धात उभ्या असलेल्या मद्रराजाला पाहून सात्यकीने दहा बाणांनी त्याला विद्ध केले आणि म्हणाला, 'थांब, थांब!'
9.14.32
मद्रराजस्तु सुभृशं विद्धस्तेन महात्मना ।
सात्यकिं प्रतिविव्याध चित्रपुङ्खैः शितैः शरैः ॥ ९.१४.३२ ॥
पण मद्रराज त्या महात्म्याने अत्यंत विद्ध होऊन विचित्र पंखांच्या तीक्ष्ण बाणांनी सात्यकीला प्रत्युत्तर म्हणून विद्ध केले.
9.14.33
ततः पार्था महेष्वासाः सात्वताऽभिसृतं नृपम् ।
अभ्यवर्तन्रथैस्तूर्णं मातुलं वधकाङ्क्षया ॥ ९.१४.३३ ॥
नंतर महाधनुर्धर पार्थांनी सात्वताने पाठलाग केलेल्या त्या राजाला—आपल्या मामाला—वध करण्याच्या इच्छेने वेगाने रथांनिशी घेरले.
9.14.34
तत आसीत्परामर्दस्तुमुलः शोणितोदकः ।
शूराणां युध्यमानानां सिंहानामिव नर्दताम् ॥ ९.१४.३४ ॥
नंतर शूरांमध्ये भयानक संहार झाला; रक्ताचे पाणी वाहू लागले; लढणारे शूर गर्जणाऱ्या सिंहांसारखे गर्जले.
9.14.35
तेषामासीन्महाराज व्यधिक्षेपः परस्परम् ।
सिंहानामामिषेप्सूनां कूजतामिव संयुगे ॥ ९.१४.३५ ॥
हे महाराजा! त्यांच्यामध्ये परस्परांवर शस्त्रांचा मारा सुरू झाला, जणू मांसाची इच्छा करणारे सिंह युद्धात गुरगुरत आहेत.
9.14.36
तेषां बाणसहस्रौघैराकीर्णा वसुधाऽभवत् ।
अन्तरिक्षं च सहसा बाणभूतमभूत्तदा ॥ ९.१४.३६ ॥
त्यांच्या हजारो बाणांच्या प्रवाहांनी पृथ्वी व्यापली गेली; त्या वेळी आकाशही अचानक बाणमय झाले.
9.14.37
शरान्धकारं सहसा कृतं तेन समन्ततः ।
अभ्रच्छायेव सञ्जज्ञे शरैर्मुक्तैर्महात्मभिः ॥ ९.१४.३७ ॥
त्याने क्षणात सर्वत्र बाणांचा अंधकार निर्माण केला. महात्म्यांनी सोडलेल्या बाणांनी तो मेघच्छायेसारखा झाला.
9.14.38
तत्र राजञ्शरैर्मुक्तैर्निर्मुक्तैरिव पन्नैगः ।
स्वर्णपुङ्खैः प्रकाशद्भिर्व्यरोचन्त दिशस्तदा ॥ ९.१४.३८ ॥
राजा, तेथे सोडलेल्या बाणांनी—सर्पांनी टाकलेल्या कातडीसारख्या—सोनेरी पंखांच्या चमकणाऱ्या बाणांनी तेव्हा दिशा उजळल्या.
9.14.39
तत्राद्भुतं परं चक्रे शल्यः शत्रुनिबर्हणः ।
यदेकः समरे शूरो योधयामास वै बहून् ॥ ९.१४.३९ ॥
तेथे शत्रूंचा नाश करणाऱ्या शल्याने अत्यंत अद्भुत कर्म केले; तो एकटा शूर युद्धात अनेकांशी लढला.
9.14.40
मद्रराजभुजोत्सृष्टैः कङ्कबर्हिणवाजितैः ।
सम्पतद्भिः शरैर्घोरैरवाकीर्यत मेदिनी ॥ ९.१४.४० ॥
मद्रराजाच्या बाहूंमधून सोडलेल्या, बगळ्या व मोराच्या पिसांनी युक्त, उडत येणाऱ्या भयंकर बाणांनी पृथ्वी झाकली गेली.
9.14.41
तत्र शल्यरथं राजन्विचरन्तं महाहवे ।
अपश्याम यथापूर्वं शक्रस्यासुरसंक्षये ॥ ९.१४.४१ ॥
राजा, महायुद्धात फिरणाऱ्या शल्याच्या रथाला आम्ही पाहिले, जसा पूर्वी असुरसंहारात इंद्राचा रथ पाहिला होता.