Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 9.15

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

9.15.1

ततः सेना तव विभो मद्रराजपुरस्कृता ।
पुनरभ्यद्रवत्पार्थान्वेगेन महता रणे ॥ ९.१५.१ ॥

तब सेना, हे प्रभो, मद्रराज को आगे रखकर फिर से बड़े वेग से रण में पार्थों पर टूट पड़ी।

9.15.2

पीडितास्तावकाः सर्वे प्रधावन्तो रणोत्कटाः ।
क्षणेन चैव पार्थांस्ते बहुत्वात्समलोडयन् ॥ ९.१५.२ ॥

पीड़ित होकर भी तुम्हारे सब योद्धा रण के लिए उत्कट होकर दौड़े और अपनी संख्या के बल से क्षण भर में ही पार्थों को मथ डाला।

9.15.3

ते वध्यमानाः समरे पाण्डवा नावतस्थिरे ।
क्षणेनैव महाराज पश्यतोः कृष्णपार्थयोः ॥ ९.१५.३ ॥

हे महाराज, युद्ध में मार खाते हुए पाण्डव कृष्ण और पार्थ के देखते-देखते ही क्षण भर में टिक न सके।

9.15.4

ततो धनञ्जयः क्रुद्धः कृपं सह पदानुगैः ।
अवाकिरच्छरौघेण कृतवर्माणमेव च ॥ ९.१५.४ ॥

तब क्रुद्ध धनंजय ने अपने पैदल अनुचरों सहित कृप को और कृतवर्मा को भी बाणों की बाढ़ से ढक दिया।

9.15.5

शकुनिं सहदेवस्तु सहसैन्यमवाकिरत् ।
नकुलः पार्श्वतः स्थित्वा मद्रराजमयोधयत् ॥ ९.१५.५ ॥

सहदेव ने शकुनि को उसकी सेना सहित बाणों से ढक दिया, और नकुल बगल में खड़ा होकर मद्रराज से युद्ध करने लगा।

9.15.6

द्रौपदेया नरेन्द्राश्च भूयिष्ठान्समवारयन् ।
द्रोणपुत्रं च पाञ्चाल्यः शिखण्डी समवारयत् ॥ ९.१५.६ ॥

द्रौपदी के पुत्रों और नरेशों ने बड़ी संख्या में आए योद्धाओं को रोक लिया, और पाञ्चाल्य शिखण्डी ने द्रोण-पुत्र को रोका।

9.15.7

भीमसेनस्तु राजानं गदापाणिरवारयत् ।
शल्यं तु सह सैन्येन कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ९.१५.७ ॥

परन्तु भीमसेन ने गदा हाथ में लिए हुए राजा (शल्य) को रोका, और कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर ने अपनी सेना के साथ शल्य को रोका।

9.15.8

ततः समभवद्युद्धं संसक्तं तत्रतत्र ह ।
तावकानां परेषां च सङ्ग्रामेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ९.१५.८ ॥

तब वहाँ-वहाँ जुड़ा हुआ भीषण युद्ध छिड़ गया, आपके और शत्रुओं के उन योद्धाओं के बीच जो युद्धों में पीछे नहीं हटते थे।

9.15.9

तत्र पश्यामहे कर्म शल्यस्यातिमहद्रणे ।
यदेकः सर्वसैन्यानि पाण्डवानामयोधयत् ॥ ९.१५.९ ॥

वहाँ हमने शल्य का अत्यन्त महान पराक्रम देखा, कि वह अकेला ही पाण्डवों की सारी सेनाओं से लड़ता रहा।

9.15.10

व्यदृश्यत तदा शल्यो युधिष्ठिरसमीपतः ।
क्रूरश्चन्द्रमसोऽभ्याशे शनैश्चर इव ग्रहः ॥ ९.१५.१० ॥

तब शल्य युधिष्ठिर के समीप दिखाई दिया, जैसे चन्द्रमा के निकट क्रूर शनैश्चर ग्रह दिखता है।

9.15.11

पीडयित्वा तु राजानं शरैराशीविषोपमैः ।
अभ्यधावत्पुनर्भीमं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ९.१५.११ ॥

राजा (युधिष्ठिर) को विषैले सर्पों के समान बाणों से पीड़ित करके शल्य फिर भीम पर दौड़ पड़ा और बाणों की वर्षा से उसे ढक दिया।

9.15.12

तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा तथैव च कृतास्त्रताम् ।
अपूजयन्ननीकानि परेषां तावकानि च ॥ ९.१५.१२ ॥

उसकी उस फुर्ती और वैसी ही अस्त्र-कुशलता को देखकर शत्रुओं की और आपकी दोनों सेनाओं ने उसकी प्रशंसा की।

9.15.13

पीड्यमानास्तु शल्येन पाण्डवा भृशाविक्षताः ।
प्राद्रवन्त रणं हित्वा क्रोशमाने युधिष्ठिरे ॥ ९.१५.१३ ॥

शल्य से पीड़ित पाण्डव अत्यन्त घायल होकर युधिष्ठिर के पुकारते रहने पर भी रणभूमि छोड़कर भाग निकले।

9.15.14

वध्यमानेष्वनीकेषु मद्रराजेन पाण्डवः ।
अमर्षवशमापन्नो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ९.१५.१४ ॥

मद्रराज द्वारा सेनाओं के मारे जाने पर पाण्डुपुत्र धर्मराज युधिष्ठिर क्रोध के वश में आ गए।

9.15.15

ततः पौरुषमास्थाय मद्रराजमताडयत् ।
जयो वाऽस्तु वधो वेति कृतबुद्धिर्महारथः ॥ ९.१५.१५ ॥

तब पुरुषार्थ का आश्रय लेकर उस महारथी ने, 'जय हो या मृत्यु', ऐसा निश्चय करके मद्रराज पर प्रहार किया।

9.15.16

समाहूयाब्रवीत्सर्वान्भ्रातॄन्कृष्णं च पाण्डवः ॥ ९.१५.१६ ॥

पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर ने सभी भाइयों और कृष्ण को बुलाकर कहा।

9.15.17

भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च ये चान्ये पृथिवीक्षितः ।
कौरवार्थे पराक्रान्ताः सङ्ग्रामे निधनं गताः।
यथाभागं यथोत्साहं भवन्तः कृतपौरुषाः ॥ ९.१५.१७ ॥

भीष्म, द्रोण, कर्ण और अन्य जो पृथ्वीपति कौरवों के लिए पराक्रम करते हुए संग्राम में मारे गए, वैसे ही आप सब भी अपने भाग और उत्साह के अनुसार पौरुष दिखाएँ।

9.15.18

भागोऽवशिष्ट एकोऽयं मम शल्यो महारथः ।
सोऽहमद्य युधा जेतुमाशंसे मद्रकाधिपम् ॥ ९.१५.१८ ॥

मेरे लिए बस यही एक भाग शेष है — यह महारथी शल्य। आज मैं युद्ध में उस मद्रकाधिपति को जीतने की आशा करता हूँ।

9.15.19

तत्र यन्मानसं मह्यं तत्सर्वं निगदामि वः ।
चक्ररक्षाविमौ वीरौ मम माद्रवतीसुतौ ॥ ९.१५.१९ ॥

वहाँ मेरे मन में जो भी है, वह सब मैं आप लोगों से कहता हूँ। मेरे चक्ररक्षक ये दोनों वीर मेरे माद्रवती के पुत्र हैं।

9.15.20

अजेयौ वासवेनापि समरे शूरसम्मतौ ।
साध्विमौ मातुलं युद्धे क्षत्रधर्मपुरस्कृतौ ॥ ९.१५.२० ॥

समर में इन्द्र द्वारा भी अजेय, शूरों द्वारा सम्मानित ये दोनों युद्ध में मामा के प्रति अच्छे हैं, क्षत्रधर्म को आगे रखने वाले हैं।

9.15.21

मदर्थे प्रतियुध्येतां मानार्हौ सत्यसङ्गरौ ।
मां वा शल्यो रणे हन्ता तं वाऽहं भद्रमस्तु वः।
इति सत्यामिमां वाणीं लोकवीरा निबोधत ॥ ९.१५.२१ ॥

मेरे लिए ये दोनों युद्ध करें, सम्मान के योग्य, सत्यप्रतिज्ञ। या तो शल्य रणभूमि में मुझे मारेगा, या मैं उसे — आप लोगों का कल्याण हो। इस सत्य वाणी को, हे लोकवीरो, सुनो।

9.15.22

योत्स्येऽहं मातुलेनाद्य क्षात्रधर्मेण पार्थिवाः ।
स्वमंशमभिसन्धाय विजयायेतराय वा ॥ ९.१५.२२ ॥

आज मैं मामा के साथ क्षात्रधर्म से युद्ध करूँगा, हे राजाओ। अपना अंश स्थिर करके — विजय के लिए, या दूसरे के लिए।

9.15.23

तस्य मेऽप्यधिकं शस्त्रं सर्वोपकरणानि च ।
संयुज्यन्तां रथे क्षिप्रं शास्त्रवद्रथयोजकैः ॥ ९.१५.२३ ॥

उसके लिए मेरे भी अधिक शस्त्र और सारे उपकरण रथ पर शीघ्र ही लगाए जाएँ — शास्त्र के अनुसार रथ जोड़ने वालों द्वारा।

9.15.24

शैनेयो दक्षिणं चक्रं धृष्टद्युम्नस्तथोत्तरम् ।
पृष्ठगोपो भवत्वद्य मम पार्थो धनञ्जयः ॥ ९.१५.२४ ॥

शैनेय दाहिना चक्र, और धृष्टद्युम्न उसी प्रकार बायाँ। आज मेरे पृष्ठरक्षक पार्थ धनंजय हों।

9.15.25

पुरःसरो ममाद्यास्तु भीमः शस्त्रभृतां वरः ।
एवमभ्यधिकः शल्याद्भविष्यामि महामृधे ॥ ९.१५.२५ ॥

आज मेरे आगे भीम रहें, जो शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ हैं। इस प्रकार मैं इस महायुद्ध में शल्य से बढ़कर हो जाऊँगा।

9.15.26

एवमुक्तास्तथा चक्रुस्तदा राज्ञः प्रियैषिणः ॥ ९.१५.२६ ॥

इस प्रकार कहे जाने पर उन्होंने तब वैसा ही किया, जो राजा को प्रसन्न करना चाहते थे।

9.15.27

ततः प्रहर्षः सैव्यानां पुनरासीत्तदाः मृधे ।
पाञ्चालानां सोमकानां मात्स्यानां च विशेषतः ॥ ९.१५.२७ ॥

तब युद्ध में पुनः वही हर्ष सैव्यों में हुआ, और विशेषकर पाञ्चालों, सोमकों और मत्स्यों में।

9.15.28

प्रतिज्ञातं च सङ्ग्रामे धर्मराजस्य पूजयन् ।
ततः शङ्खांश्च भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान्।
अवादयन्त पाञ्चालाः सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ ९.१५.२८ ॥

धर्मराज की प्रतिज्ञा का सम्मान करते हुए, संग्राम में, तब पाञ्चालों ने सैकड़ों शङ्ख और भेरियाँ, तथा पुष्कर बजाए और सिंहनाद किए।

9.15.29

तेऽभ्यधावन्त संरब्धा मद्रराजं तरस्विनम् ।
महता हर्षजेनाथ नादेन कुरुपुङ्गवाः ॥ ९.१५.२९ ॥

वे क्रोध से भरकर तेजस्वी मद्रराज की ओर दौड़ पड़े; और कुरुश्रेष्ठों ने हर्ष से उत्पन्न महानाद के साथ।

9.15.30

हादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च ।
तूर्यशब्देन महता नादयन्तश्च मेदिनीम् ॥ ९.१५.३० ॥

हाथियों की घंटियों के हाद से, शङ्खों के निनाद से, और महान तूर्यशब्द से पृथ्वी को गुँजाते हुए।

9.15.31

तान्प्रत्यगृह्णात्पुत्रस्ते मद्रराजश्च वीर्यवान् ।
महामेघानिव बहूञ्शैलावस्तोदयावुभौ ॥ ९.१५.३१ ॥

आपके पुत्र और पराक्रमी मद्रराज ने उन्हें ऐसे रोका जैसे बड़े बादल बहुत से पर्वतों को रोकते हैं, दोनों पर्वत अस्तोदय के समान।

9.15.32

शल्यस्तु समरश्लाघी धर्मराजमरिन्दमम् ।
ववर्ष शरवर्षेण शम्बरं मघवा इव ॥ ९.१५.३२ ॥

शल्य, जो युद्ध में अपनी वीरता का दावा करते थे, धर्मराज अरिंदम पर बाणों की वर्षा करने लगे, जैसे इन्द्र शम्बर पर वर्षा करते हैं।

9.15.33

तथैव कुरुराजोऽपि प्रगृह्य रुचिरं धनुः ।
द्रोणोपदेशान्विविधान्दर्शयानो महामनाः।
ववर्ष शरवर्षाणि चित्रं लघु च सुष्ठु च ॥ ९.१५.३३ ॥

उसी प्रकार कुरुराज भी सुन्दर धनुष उठाकर, द्रोण के विविध उपदेशों को दिखाते हुए, उदारचित्त होकर बाणों की वर्षा करने लगे, अद्भुत, तीव्र और कुशलता से।

9.15.34

न चास्य विवरं कश्चिद्ददर्श चरतो रणे ॥ ९.१५.३४ ॥

और युद्ध में विचरते हुए उनके बीच कोई भी छिद्र (कमी) किसी ने नहीं देखा।

9.15.35

तावुभौ विविधैर्बाणैस्ततक्षाते परस्परम् ।
शार्दूलावामिषप्रेप्सू पराक्रान्ताविवाहवे ॥ ९.१५.३५ ॥

वे दोनों विविध बाणों से एक-दूसरे को घायल करने लगे, जैसे युद्ध में मांस की लालसा करते दो बाघ, पराक्रम से आगे बढ़ते हुए।

9.15.36

भीमस्तु तव पुत्रेण युद्धशौण्डेन सङ्गतः ॥ ९.१५.३६ ॥

भीम युद्ध में गर्वित आपके पुत्र से भिड़ गए।

9.15.37

पाञ्चाल्यः सात्यकिश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
शकुनिप्रमुखान्वीरान्प्रत्यगृह्णन्समन्ततः ॥ ९.१५.३७ ॥

पाञ्चाल्य, सात्यकि, तथा माद्री के दोनों पुत्र पाण्डव शकुनि आदि प्रमुख वीरों को चारों ओर से रोकने लगे।

9.15.38

तदासीत्तुमुलं युद्धं पुनरेव जयैषिणाम् ।
तावकानां परेषां च राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ९.१५.३८ ॥

तब फिर जय की इच्छा रखने वाले आपके और शत्रुओं के बीच भीषण युद्ध छिड़ गया; हे राजन्, यह आपकी दुर्मन्त्रणा का परिणाम था।

9.15.39

दुर्योधनस्तु भीमस्य शरेणानतपर्वणा ।
चिच्छेदादिश्य सङ्ग्रामे ध्वजं हेमपरिष्कृतम् ॥ ९.१५.३९ ॥

परन्तु दुर्योधन ने युद्ध में लक्ष्य साधकर भीम के स्वर्णमंडित ध्वज को एक झुके हुए पर्व वाले बाण से काट डाला।

9.15.40

स किङ्किणीकजालेन महता चारुदर्शनः ।
पपात रुचिरः सिंहो भीमसेनस्य पश्यतः ॥ ९.१५.४० ॥

घंटियों के जाल से सजा, देखने में सुंदर वह भव्य सिंह-ध्वज भीमसेन के देखते-देखते गिर पड़ा।

9.15.41

पुनश्चास्य धनुश्चित्रं गजराजकरोपमम् ।
क्षुरेण शितधारेण प्रचकर्त नराधिपः ॥ ९.१५.४१ ॥

फिर उस नरेश ने तीखी धार वाले क्षुर-बाण से भीम का वह विचित्र धनुष काट डाला, जो गजराज की सूँड़ के समान था।

9.15.42

स च्छिन्नधन्वा तेजस्वी रथशक्त्या सुतं तव ।
बिभेदोरसि विक्रम्य स रथोपस्थ आविशत् ॥ ९.१५.४२ ॥

धनुष कट जाने पर भी तेजस्वी भीम ने पराक्रम से रथ-शक्ति से आपके पुत्र की छाती बेध दी, और वह रथ के आसन पर गिर पड़ा।

9.15.43

तस्मिन्मोहमनुप्राप्ते पुनरेव वृकोदरः ।
यन्तुरेव शिरः कायात्क्षुरप्रेणाहरत्तदा ॥ ९.१५.४३ ॥

उसके मूर्छित हो जाने पर वृकोदर (भीम) ने फिर से उसी समय सारथी का सिर क्षुरप्र बाण से उसके धड़ से काट गिराया।

9.15.44

हतसूता हयास्तस्य रथमादाय भारत ।
व्यद्रवन्त दिशो राजन्हाहाकारस्तदाऽभवत् ॥ ९.१५.४४ ॥

हे भरतवंशी, सारथी के मारे जाने पर उसके घोड़े उसका रथ लेकर चारों दिशाओं में भाग निकले; हे राजन, तब हाहाकार मच गया।

9.15.45

तमभ्यधावंस्त्राणार्थं द्रोणपुत्रो महारथः ।
कृपश्च कृतवर्मां च पुत्रं ते हि परीप्सवः ॥ ९.१५.४५ ॥

आपके पुत्र की रक्षा की इच्छा से द्रोण के पुत्र, महारथी अश्वत्थामा, कृप और कृतवर्मा उसकी ओर दौड़ पड़े।

9.15.46

तस्मिन्विलुलिते सैन्ये त्रस्तांस्तस्य पदानुगान् ।
गाण्डीवधन्वा विस्फार्य धनुस्तानहनच्छरैः ॥ ९.१५.४६ ॥

उस सेना के अस्त-व्यस्त हो जाने पर गाण्डीवधारी (अर्जुन) ने धनुष को खींचकर उसके भयभीत पैदल अनुचरों को बाणों से मार गिराया।

9.15.47

युधिष्ठिरस्तु मद्रेशमभ्यधावदमर्षितः ।
स्वयं सन्नोदयन्नश्वान्दन्तवर्णान्मनोजवान् ॥ ९.१५.४७ ॥

परंतु क्रोध से भरे युधिष्ठिर ने स्वयं अपने हाथियों जैसे श्वेत, मन के समान वेगवान घोड़ों को हाँकते हुए मद्रराज (शल्य) पर धावा बोल दिया।

9.15.48

तत्राश्चर्यपमश्याम कुन्तीपुत्रे युधिष्ठिरे ।
पुरा भूत्वा मृदुर्दान्तो यत्तदा दारुणोऽभवत् ॥ ९.१५.४८ ॥

वहाँ हमने कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर में एक आश्चर्य देखा—जो पहले मृदु और संयमी था, वही उस समय भयंकर हो उठा।

9.15.49

विवृताक्षश्च कौन्तेयो वेपमानश्च मन्युना ।
चिच्छेद योधान्निशितैः शरैः शतसहस्रशः ॥ ९.१५.४९ ॥

क्रोध से काँपते हुए, आँखें फाड़े हुए, कुन्तीपुत्र ने तीखे बाणों से सैकड़ों-हज़ारों योद्धाओं को काट डाला।

9.15.50

यांयां प्रत्युद्ययौ सेनां तांतां ज्येष्ठः स पाण्डवः ।
शरैरपातयद्राजन्गिरीन्वज्रैरिवोत्तमैः ॥ ९.१५.५० ॥

हे राजन्! जिस-जिस सेना के सामने ज्येष्ठ पाण्डव आगे बढ़े, उस-उस सेना को उन्होंने बाणों से ऐसे गिरा दिया जैसे श्रेष्ठ वज्रों से पर्वत गिर पड़ते हैं।

9.15.51

साश्वसूतध्वजरथान्रथिनः पातयन्बहून् ।
अक्रीडदेको बलवान्पवनस्तोयदानिव ॥ ९.१५.५१ ॥

घोड़ों, सारथियों और ध्वजों सहित रथों को तथा अनेक रथियों को गिराते हुए वह अकेला बलवान् वायु जैसे मेघों को उड़ाता है, वैसे ही खेलता रहा।

9.15.52

साश्वारोहांश्च तुरगान्पत्तींश्चैव सहस्रधा ।
व्यपोथयत सङ्ग्रामे क्रुद्धो रुद्रः पशूनिव ॥ ९.१५.५२ ॥

युद्ध में क्रोधित रुद्र जैसे पशुओं को मार देते हैं, वैसे ही उसने अश्वारोहियों सहित घोड़ों और पैदल सैनिकों को हज़ारों प्रकार से कुचल डाला।

9.15.53

शून्यमायोधनं कृत्वा शरवर्षैः समन्ततः ।
अभ्यद्रवत मद्रेशं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ९.१५.५३ ॥

चारों ओर बाणवर्षा से रणभूमि को खाली करके वह मद्रराज की ओर दौड़ पड़ा और बोला, "ठहरो! ठहरो!"।

9.15.54

तस्य तच्चरितं दृष्ट्वा संग्रामे भीमकर्मणः ।
वित्रेसुस्तावकाः सर्वे शल्यस्त्वेनं समभ्ययात् ॥ ९.१५.५४ ॥

उस भयंकर कर्म करने वाले के युद्ध में ऐसे पराक्रम को देखकर आपके सभी सैनिक भयभीत हो गए, किन्तु शल्य उसकी ओर बढ़ आए।

9.15.55

ततस्तौ भृशसङ्क्रुद्धौ प्रध्माय सलिलोद्भवौ ।
समाहूय तदाऽन्योन्यं भर्त्सयन्तौ समीयतुः ॥ ९.१५.५५ ॥

तब वे दोनों अत्यन्त क्रुद्ध होकर, जल से उत्पन्न (शङ्खों) को फूँककर, उस समय एक-दूसरे को ललकारते और निन्दा करते हुए आमने-सामने आ गए।

9.15.56

शल्यस्तु शरवर्षेण पीडयामास पाण्डवम् ।
मद्रराजं तु कौन्तेयः शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ९.१५.५६ ॥

शल्य ने तो बाणों की वर्षा से पाण्डव को पीड़ित किया, और कौन्तेय (युधिष्ठिर) ने मद्रराज को बाणों की वर्षा से ढक दिया।

9.15.57

अदृश्येतां तदा राजन्कङ्कपत्रिभिराचितौ ।
उद्भिन्नरुधिरौ शूरौ मद्रराजयुधिष्ठिरौ।
पुष्पिताविव रेजाते वने शाल्मलिकिंशुकौ ॥ ९.१५.५७ ॥

हे राजन्! तब कङ्कपत्र बाणों से ढके हुए, रक्त बहाते हुए वे दोनों शूरवीर, मद्रराज और युधिष्ठिर, वन में खिले हुए शाल्मलि और किंशुक वृक्षों के समान दिखाई दिए।

9.15.58

दीव्यमानौ महात्मानौ प्राणद्यूतेन दुर्मदौ ।
दृष्ट्वा सर्वाणि सैन्यानि नाध्यवस्यंस्तयोर्जयम् ॥ ९.१५.५८ ॥

प्राणों की बाज़ी लगाकर खेलते हुए, गर्व से उन्मत्त उन महात्माओं को देखकर, सारी सेनाएँ उनमें से किसी की विजय का निश्चय न कर सकीं।

9.15.59

हत्वा मद्राधिपं पार्थो भोक्ष्यतेऽद्य वसुन्धराम् ।
शल्यो वा पाण्डवं हत्वा दद्याद्दुर्योधनाय गाम् ॥ ९.१५.५९ ॥

मद्राधिपति को मारकर पृथापुत्र (अर्जुन) आज पृथ्वी का भोग करेगा; अथवा शल्य पाण्डव को मारकर दुर्योधन को पृथ्वी दे देगा।

9.15.60

इतीव निश्चयो नाभूद्योधानां तत्र भारत ।
प्रदक्षिणमभूत्सर्वं धर्मराजस्य युध्यतः ॥ ९.१५.६० ॥

हे भारत! वहाँ योद्धाओं में ऐसा निश्चय नहीं हुआ; किंतु युद्ध करते हुए धर्मराज (युधिष्ठिर) की सारी (गतियाँ) प्रदक्षिणा के समान शुभ हुईं।

9.15.61

ततः शरशतं शल्यो मुमोचाशु युधिष्ठिरे ।
धनुश्चास्य शिताग्रेण बाणेन निरुकृन्तत ॥ ९.१५.६१ ॥

तब शल्य ने शीघ्र ही युधिष्ठिर पर सौ बाण छोड़े, और एक तीखे अग्रभाग वाले बाण से उनका धनुष काट डाला।

9.15.62

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय शल्यं शरशतैस्त्रिभिः ।
अविध्यत्कार्मुकं चास्य क्षुरेण निरकृन्तत ॥ ९.१५.६२ ॥

तब उन्होंने दूसरा धनुष लेकर शल्य को तीन सौ बाणों से बींध दिया, और एक क्षुर-बाण से उसका धनुष काट डाला।

9.15.63

अथास्य निजघानाश्वांश्चतुरो नतपर्वभिः ।
द्वाभ्यामतिशिताग्राभ्यामुभौ तत्पार्ष्णिसारथी ॥ ९.१५.६३ ॥

फिर उन्होंने झुके हुए पर्वों वाले बाणों से उसके चार घोड़े मार डाले, और दो अत्यंत तीखे बाणों से उसके पार्श्व-रक्षक दोनों सारथियों को भी।

9.15.64

ततोऽस्य दीप्यमानेन पीतेन निशितेन च ।
प्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापाहरद्वृजम् ॥ ९.१५.६४ ॥

फिर उसके सामने खड़े रहते हुए, चमकते हुए, पीले और तीखे भल्ल-बाण से उन्होंने उसका रथ-दल उड़ा दिया।

9.15.65

ततः प्रभग्नं तत्सैन्यं दौर्योधनमरिन्दम ॥ ९.१५.६५ ॥

तब हे शत्रुदमन, दुर्योधन की वह सेना भग्न हो गई।

9.15.66

ततो मद्राधिपं द्रौणिरभ्यधावत्तथा कृतम् ।
आरोप्य चैनं स्वरथं त्वरमाणः प्रदुद्रुवे ॥ ९.१५.६६ ॥

तब द्रोण-पुत्र ने मद्रराज पर धावा किया, और वैसा ही किया गया; उसे अपने रथ पर चढ़ाकर वह शीघ्रता से भाग निकला।

9.15.67

मुहूर्तमिव तौ गत्वा नर्दमाने युधिष्ठिरे ।
गत्वा ततो मद्रपतिरन्यं स्यन्दनमास्थितः ॥ ९.१५.६७ ॥

मुहूर्त भर के लिए वे दोनों चले गए, जब युधिष्ठिर गरज रहे थे। तब मद्रराज शल्य दूसरे रथ पर चढ़कर चले गए।

9.15.68

विधिवत्कल्पितं शुभ्रं महाम्बुदनिनादिनम् ।
सज्जयन्त्रोपकरणं द्विषतां रोमहर्षणम् ॥ ९.१५.६८ ॥

विधिपूर्वक सजाया गया, चमकीला, महामेघ की गर्जना करता हुआ, युद्ध-सामग्री से सुसज्जित, शत्रुओं के रोंगटे खड़े कर देने वाला (रथ)।

9.15.69

तथान्यद्धनुरादाय बलवान्वेगवत्तरम् ।
युधिष्ठिरं मद्रपतिर्भित्त्वा सिंह इवानदत् ॥ ९.१५.६९ ॥

उसी प्रकार दूसरा धनुष लेकर बलवान मद्रपति ने युधिष्ठिर को बींधकर सिंह के समान गर्जना की।

9.15.70

ततः स शरवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
अभ्यवर्षदमेयात्मा क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः ॥ ९.१५.७० ॥

तब उस अमित आत्मा वाले, क्षत्रियों में श्रेष्ठ (शल्य) ने बाणों की वर्षा से, जैसे मेघ वर्षा करता है, क्षत्रियों पर बरसाया।

9.15.71

सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा भीमसेनं त्रिभिः शरैः ।
सहदेवं त्रिभिर्विद्धा युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ९.१५.७१ ॥

सात्यकि को दस बाणों से बींधकर, भीमसेन को तीन बाणों से, और सहदेव को तीन बाणों से बींधकर उसने युधिष्ठिर को भी पीड़ित किया।

9.15.72

तांस्तानन्यान्महेष्वासान्साश्वान्सरथकूबरान् ।
अर्दयामास विशिखैरुल्काभिरिव कुञ्जरान् ॥ ९.१५.७२ ॥

उन-उन अन्य महाधनुर्धरों को, घोड़ों और रथ-कूबरों समेत, बाणों से उसने इस प्रकार पीड़ित किया जैसे मशालें हाथियों को पीड़ित करती हैं।

9.15.73

कुञ्जरान्कुञ्जरारोहानश्वप्रयायिनः ।
रथांश्च रथिभिः सार्धं जघान रथिनां वरः ॥ ९.१५.७३ ॥

हाथियों को, हाथियों के सवारों को, घुड़सवारों को, और रथों को उनके रथियों सहित उस रथियों में श्रेष्ठ ने मार गिराया।

9.15.74

बाहूंश्चिच्छेद तरसा सायुधान्केतनानि च ।
चकार च महीं योधैः स्तीर्णां वेदीं कुशैरिव ॥ ९.१५.७४ ॥

उसने शीघ्रता से शस्त्रों सहित भुजाएँ और ध्वजाएँ काट डालीं, और योद्धाओं से पृथ्वी को ऐसे ढक दिया जैसे कुश-घास से बिछी वेदी हो।

9.15.75

तथा तमरिसैन्यानि घ्नन्तं मृत्युमिवान्तकम् ।
परिवव्रुर्भृशं क्रुद्धाः पाण्डुपाञ्चालसोमकाः ॥ ९.१५.७५ ॥

इस प्रकार शत्रु-सेनाओं को मृत्यु या यम के समान मारते हुए उसे, क्रोध से भरे पाण्डव, पाञ्चाल और सोमक चारों ओर से घेर लिए।