Mahābhārata · Adhyāya 9.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.16.1
तं भीमसेनश्च शिनेश्च नप्ता ।
माद्याश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौ।
समागतं भीमबलेन राज्ञा ।
पर्यापुरन्योन्यमथाह्वयन्त ॥ ९.१६.१ ॥
Bhīmasena, el nieto de Śini, y los dos mejores héroes hijos de Mādrī, reunidos contra el rey de fuerza terrible, lo rodearon y se desafiaron mutuamente.
9.16.2
ततस्तु शूराः समरे नरेन्द्र ।
नरेश्वरं प्राप्य युधां वरिष्ठम्।
आवार्य चैनं समरे नृवीरा ।
जघ्नुः शितैः पत्रिभिरुग्रवेगैः ॥ ९.१६.२ ॥
Entonces, oh señor de los hombres, aquellos héroes en la batalla, alcanzando al rey, el primero de los guerreros, lo detuvieron y lo golpearon con flechas afiladas de velocidad feroz.
9.16.3
संरक्षितो भीमसेनेन राजा ।
माद्रीसुताभ्यामथ माधवेन।
मद्राधिपं पत्रिभिरुग्रवेगैः ।
स्तनान्तरे धर्मसुतो निजघ्ने ॥ ९.१६.३ ॥
El rey, hijo de Dharma, protegido por Bhīmasena, por los dos hijos de Mādrī y luego por Mādhava, golpeó al señor de los Madras en medio del pecho con flechas de velocidad feroz.
9.16.4
ततो रणे तावकानां रथौघाः ।
समीक्ष्य मद्राधिपतिं शरार्तम्।
पर्यावव्रुः प्रवराः सर्वयोधा ।
दुर्योधनस्यानुमते पुरस्तात् ॥ ९.१६.४ ॥
Entonces, en la batalla, las masas de carros de tus hijos, viendo al señor de los Madras atormentado por flechas, con el consentimiento de Duryodhana, dieron la vuelta desde el frente y lo rodearon, todos los guerreros más destacados.
9.16.5
ततो द्रुतं मद्रजनाधिपो रणे ।
युधिष्ठिरं सप्तभिरभ्यविद्व्यत्।
तं चापि पार्थौ नवभिः पृषत्कै… ।
र्विव्याध राजंस्तुमुले महात्मा ॥ ९.१६.५ ॥
Entonces el señor del pueblo de los Madra atravesó rápidamente a Yudhiṣṭhira con siete flechas en la batalla; y, oh rey, aquel de gran alma también hirió a los dos Pārthas con nueve flechas… en el tumulto.
9.16.6
आकर्णपूर्णायतसम्प्रयुक्तैः ।
शरैस्तदा संयति तैलधौतैः।
अन्योन्यमाच्छादयतां महारथौ ।
मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरश्च ॥ ९.१६.६ ॥
Con flechas tensadas hasta la oreja, plenamente encajadas y pulidas con aceite, los dos grandes carros cubrían entonces al otro en la batalla: el señor de los Madras y Yudhiṣṭhira.
9.16.7
ततस्तु तूर्णं समरे महारथौ ।
परस्परस्यान्तरमीक्षमाणौ।
शरैर्भृशं विव्यधतुर्नृपोत्तमौ ।
महबलौ शत्रुभिरप्रधृष्यौ ॥ ९.१६.७ ॥
Entonces, rápidamente en la batalla, los dos grandes carros, acechando cada uno la abertura del otro, se hirieron con fuerza con flechas: los dos mejores de los reyes.
9.16.8
तयोर्धनुर्ज्यातलनिःस्वनो महा… ।
न्महेन्द्रवज्राशनितुल्यनिः स्वनः।
परस्परं बाणगणैर्महात्मनोः ।
प्रवर्षतोर्मद्रपपाण्डुवीरयोः ॥ ९.१६.८ ॥
El estruendo de las cuerdas de sus arcos, semejante al rayo y al trueno del gran Indra, de aquellos dos magnánimos, el señor de los Madras y el héroe pāṇḍava, que llovían multitudes de flechas el uno sobre el otro…
9.16.9
तौ चेरतुर्व्याघ्रशिशुप्रकाशौ ।
महावनेष्वामिषगृद्विनाविव।
विषाणिनौ नागवराविवोभौ ।
ततक्षतुः संयति जातदर्पौ ॥ ९.१६.९ ॥
Aquellos dos, brillando como cachorros de tigre, se movían como ávidos de carne en grandes selvas; como dos excelentes elefantes de colmillos, ambos hinchados de orgullo, se golpeaban en la batalla.
9.16.10
ततस्तु मद्राधिपतिर्महात्मा ।
युधिष्ठिरं भीमबलं प्रसह्य।
विव्याध वीरं हृदयेऽतिवेगं ।
शरेण सूर्याग्निसमप्रभेण ॥ ९.१६.१० ॥
Entonces el magnánimo señor de los Madras, con fuerza y gran velocidad, atravesó en el pecho al héroe Yudhiṣṭhira, de fuerza terrible, con una flecha brillante como el sol y el fuego.
9.16.11
ततोऽतिविद्धोऽथ युधिष्ठिरोऽपि ।
सुसम्प्रयुक्तेन शरेण राजन्।
जघान मद्राधिपतिं महात्मा ।
मुदं च लेभे वृषभः कुरूणाम् ॥ ९.१६.११ ॥
Entonces, aunque gravemente herido, el magnánimo Yudhiṣṭhira golpeó con una flecha bien dirigida al señor de los Madras, oh rey; y el toro de los Kurus obtuvo alegría.
9.16.12
ततो मुहूर्तादिव पार्थिवेन्द्रो ।
लब्ध्वा संज्ञां क्रोधसंरक्तनेत्रः।
शरेण पार्थं त्वरितो जघान ।
सहस्रनेत्रप्रतिमप्रभावः ॥ ९.१६.१२ ॥
Entonces, como si tras un instante, el señor de los reyes recobró el sentido, con los ojos enrojecidos de ira, de poder semejante al de Aquel de mil ojos, y rápidamente golpeó a Pārtha con una flecha.
9.16.13
त्वरंस्ततो धर्मसुतो महात्मा ।
शल्यस्य कोपान्नवभिः पृषत्कैः।
भित्त्वा ह्युरस्तपनीयं च वर्म ।
जघान षड्भिस्त्वपरैः पृषत्कैः ॥ ९.१६.१३ ॥
Entonces el magnánimo hijo de Dharma, apresurándose, con ira perforó el pecho de Śalya con nueve flechas, atravesando incluso su armadura dorada, y lo golpeó con otras seis flechas.
9.16.14
ततस्तु मद्राधिपतिः प्रकृष्टं ।
धनुर्विकृष्य व्यसृजत्पृषत्कान्।
द्वाभ्यां शराभ्यां च तथैव राज्ञ… ।
श्चिच्छेद चापं कुरुपुङ्गवस्य ॥ ९.१६.१४ ॥
Entonces el señor de los Madras, tensando un arco poderoso, disparó flechas; y con dos flechas igualmente cortó el arco del rey, el toro de los Kurus.
9.16.15
नवं ततोऽन्यत्समरे प्रगृह्य ।
राजा धनुर्धोरतरं महात्मा।
शल्यं तु विव्याध शरैः समन्ता… ।
द्यथा महेन्द्रो नमुचिं शिताग्रैः ॥ ९.१६.१५ ॥
Entonces, tomando en la batalla otro arco nuevo y muy fuerte, el rey magnánimo atravesó a Śalya por todos lados con flechas, como Mahendra a Namuci con saetas de punta aguda.
9.16.16
ततस्तु शल्यो नवभिः पृषत्कै… ।
र्भीमस्य राज्ञश्च युधिष्ठिरस्य।
निकृत्य रौक्मे पटुवर्मणी तयो… ।
र्विदास्यामास भुजौ महात्मा ॥ ९.१६.१६ ॥
Entonces el magnánimo Śalya, con nueve flechas, … habiendo cortado las armaduras doradas de Bhīma y del rey Yudhiṣṭhira, atravesó los brazos de ambos …
9.16.17
ततोऽपरेण ज्वलनार्कतेजसा ।
क्षुरेण राज्ञो धनुरुन्ममाथ।
कृपश्च तस्यैव जघान सूतं ।
षड्भिः शरैः सोऽभिमुखः पपात ॥ ९.१६.१७ ॥
Entonces, con otra flecha afilada que brillaba como el fuego y el sol, quebró el arco del rey; y Kṛpa derribó a su auriga con seis flechas, y cayó de bruces.
9.16.18
मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरस्य ।
शरैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्।
वाहांश्च हत्वा व्यकरोन्महात्मा ।
योधक्षयं धर्मसुतस्य राज्ञः ॥ ९.१६.१८ ॥
Y también el señor de los Madras derribó los caballos de Yudhiṣṭhira con cuatro flechas; tras matar a los caballos, el magnánimo causó la destrucción de los guerreros del rey, hijo de Dharma.
9.16.19
यदद्भुतं कर्म न शक्यमन्यैः ।
सुदुःसहं तत्कृतवन्तमेकम्।
शल्यो नरेन्द्रः सविषण्णभावा… ।
द्विचिन्तयामास मृदङ्गकेतुः ॥ ९.१६.१९ ॥
Aquella hazaña prodigiosa, imposible para otros y muy difícil de soportar, que había realizado solo — Śalya, señor de los hombres, con el ánimo abatido, … reflexionó de dos maneras; el de la bandera de tambor.
9.16.20
किमेतदिन्द्रावरजस्य वाक्यं ।
मोघं भवत्यद्य विधेर्बलेन।
जहीति शल्यं ह्यवदत्तदाऽऽजौ ।
न लोकनाथस्य वचोऽन्यथा स्यात् ॥ ९.१६.२० ॥
¿Acaso la palabra del hermano menor de Indra (Kṛṣṇa) se vuelve vana hoy por el poder del destino? Entonces dijo: «Mata a Śalya en la batalla»; la palabra del señor de los mundos no cambia.
9.16.21
तथा कृते राजनि भीमसेनो ।
मद्राधिपस्याथ ततो महात्मा।
छित्त्वा धनुर्वेगवता शरेण ।
द्वाभ्यामविध्यत्सुभृशं नरेन्द्रम् ॥ ९.१६.२१ ॥
Cuando el rey hizo esto, Bhīmasena cortó el arco del señor de los Madras con una flecha veloz, y luego el de gran alma atravesó muy gravemente al señor de los hombres con dos flechas.
9.16.22
तथापरेणास्य जहार यन्तुः ।
कायाच्छिरः संहननीयमध्यात्।
जघान चाश्वांश्चतुरः सुशीघ्रं ।
तथा भृशं कुपितो भीमसेनः ॥ ९.१६.२२ ॥
Asimismo, con otra flecha le cortó la cabeza al auriga desde la mitad de su robusto cuerpo, y con gran rapidez abatió a los cuatro caballos; así obró Bhīmasena, muy enfurecido.
9.16.23
तमग्रणीः सर्वधनुर्धराणा… ।
मेकं चरन्तं समरेऽतिवेगम्।
भीमः शतेन व्यकिरच्छराणां ।
माद्रीपुत्रः सहदेवस्तथैव ॥ ९.१६.२३ ॥
A él, el primero entre todos los arqueros, que se movía solo en la batalla con gran velocidad, Bhīma lo cubrió con cien flechas; y asimismo Sahadeva, el hijo de Mādrī.
9.16.24
तैः सायकैर्मोहितं वीक्ष्य शल्यं ।
भीमः शरैरस्य चकर्त वर्म।
स भीमसेनेन निकृत्तवर्मा ।
मद्राधिपश्चर्म सहस्रतारम् ॥ ९.१६.२४ ॥
Viendo a Śalya desconcertado por aquellas flechas, Bhīma le cortó la armadura con sus propias flechas; y el señor de los Madras, con la armadura cortada por Bhīmasena, tomó un escudo de mil estrellas.
9.16.25
प्रगृह्य खङ्गं च रथान्महात्मा ।
प्रस्कन्द्य कुन्तीसुतमभ्यधावत्।
छित्त्वा रथेषां नकुलस्य सोऽथ ।
युधिष्ठिरं भीमबलोऽभ्यधावत् ॥ ९.१६.२५ ॥
Tomando su espada, el de gran alma saltó de su carro y se lanzó contra el hijo de Kuntī; luego, cortando el yugo del carro de Nakula, el de fuerza de Bhīma se lanzó contra Yudhiṣṭhira.
9.16.26
तं चापि राजानमथोत्पतन्तं ।
क्रुद्धं यथैवान्तकमापतन्तम्।
धृष्टद्युम्नो द्रौपदेयाः शिखण्डी ।
शिनेश्च नप्ता सहसा परीयुः ॥ ९.१६.२६ ॥
Saltando hacia arriba, el rey enfurecido, que avanzaba como la Muerte misma, fue de pronto rodeado por Dhṛṣṭadyumna, los hijos de Draupadī, Śikhaṇḍin y el nieto de Śini.
9.16.27
अथास्य चर्माप्रतिमं न्यकृन्त… ।
द्भीमो महात्मा नवभिः पृषत्कैः।
खङ्गं च भल्लैर्निचकर्त मुष्टौ ।
नदन्प्रहृष्टस्तव सैन्यमध्ये ॥ ९.१६.२७ ॥
Entonces el magnánimo Bhīma cortó su escudo incomparable … y con nueve flechas y dardos de punta de media luna cortó la espada junto a la empuñadura, rugiendo de júbilo en medio de vuestro ejército.
9.16.28
तत्कर्म भीमस्य समीक्ष्य हृष्टा… ।
स्ते पाण्डवानां प्रवरा रथौघाः।
नादं च चक्रुर्भृशमुत्स्मयन्तः ।
शङ्खांश्च दध्मुः शशिसन्निकाशान् ॥ ९.१६.२८ ॥
Al ver la hazaña de Bhīma, los mejores grupos de carros de los Pāṇḍavas, encantados … riendo con fuerza, rugieron y tocaron caracolas que brillaban como la luna.
9.16.29
तेनाथ शब्देन विभीषणेन ।
तथाऽभितप्तं बलमप्रधृष्यम्।
स्वेदाभिभूतं रुधिरोक्षिताङ्गं ।
विसञ्ज्ञकल्पं च तदा विषण्णम् ॥ ९.१६.२९ ॥
Entonces el ejército, atormentado por aquel estruendo espantoso, abrumado por el sudor, con los miembros manchados de sangre, casi sin sentido, quedó abatido, aunque era invencible.
9.16.30
स मद्रराजः सहसा विकीर्णो ।
भीमाग्रगैः पाण्डवयोधमुख्यैः।
युधिष्ठिरस्याभिमुखं जवेन ।
सिंहो यथा मृगहेतोः प्रयातः ॥ ९.१६.३० ॥
Aquel rey de los Madras, dispersado de pronto por los más destacados hombres de Bhīma y por los principales guerreros pāṇḍavas, avanzó veloz hacia Yudhiṣṭhira, como un león que va tras su presa.
9.16.31
स धर्मराजो निहताश्वसूतः ।
क्रोधेन दीप्तो ज्वलनप्रकाशः।
दृष्ट्वा च मद्राधिपतिं स्म तूर्णं ।
समभ्यधावत्तमरिं बलेन ॥ ९.१६.३१ ॥
Yudhiṣṭhira, cuyos caballos y auriga habían sido abatidos, ardió de cólera como un fuego. Al ver al señor de los Madras, se lanzó de inmediato con fuerza contra aquel enemigo.
9.16.32
गोविन्दवाक्यं त्वरितं विचिन्त्य ।
दध्रे मतिं शल्यविनाशनाय।
स धर्मराजो निहताश्वसूतो ।
रथे तिष्ठञ्शक्तिमथान्वकर्षत् ॥ ९.१६.३२ ॥
Tras considerar rápidamente las palabras de Govinda, fijó su mente en la destrucción de Śalya. Yudhiṣṭhira, cuyos caballos y auriga habían sido abatidos, de pie en el carro, retrajo su lanza.
9.16.33
तच्च… शल्यस्य निशाम्य कर्म ।
तमात्मनो भागमथावशिष्टम्।
कृत्वा मनः शल्यवधे महात्मा ।
यथोक्तमिन्द्रावरजस्य चक्रे ॥ ९.१६.३३ ॥
Al ver la acción de Śalya, y recordando su propia parte restante, el magnánimo fijó su mente en matar a Śalya y actuó como había dicho el hermano menor de Indra.
9.16.34
स धर्मराजो मणिहेमदण्डां ।
जग्राह शक्तिं कनकप्रकाशाम्।
नेत्रे च दीप्ते सहसा विवृत्य ।
मद्राधिपं क्रुद्धमना निरैक्षत् ॥ ९.१६.३४ ॥
Aquel rey del dharma tomó la lanza, de asta adornada con joyas y oro, que brillaba como el oro. Abriendo de repente sus ojos ardientes, con ánimo airado miró al señor de los Madras.
9.16.35
निरीक्षितो धर्मसुतेन राज्ञा ।
षूतात्मना निर्हृतकल्मषेण।
आसीन्न यद्भस्मसान्मद्रराज… ।
स्तदद्भुतं मे प्रतिभाति राजन् ॥ ९.१६.३५ ॥
Mirado por el rey, hijo de Dharma, de alma pura y libre de mancha, el señor de los Madras… no quedó reducido a cenizas; eso me parece maravilloso, oh rey.
9.16.36
ततस्तु शक्तिं रचिरोग्रदण्डां ।
मणिप्रवेकोज्ज्वलितां प्रदीप्ताम्।
चिक्षेप वेगात्सुभृशं महात्मा ।
मद्राधिपाय प्रवरः कुरूणाम् ॥ ९.१६.३६ ॥
Entonces el magnánimo, el primero de los Kurus, arrojó con gran fuerza una lanza, bellamente hecha de asta feroz, resplandeciente y adornada con gemas, contra el señor de los Madras.
9.16.37
दीप्तामथैनां प्रहितां बलेन ।
सविस्फुलिङ्गां सहसापतन्तीम्।
प्रैक्षन्त सर्वे कुरवः समेता ।
दिवो युगान्ते महतीमिवोल्काम् ॥ ९.१६.३७ ॥
Todos los Kurus reunidos contemplaron aquella lanza ardiente, lanzada con fuerza, esparciendo chispas y cayendo de repente, como un gran meteoro que cae del cielo al final de una era.
9.16.38
तां कालरात्रीमिव पाशहस्तां ।
यमस्य धात्रीमिव चोग्ररूपाम्।
स ब्रह्मदण्डप्रतिमाममोधां ।
ससर्ज यत्तो युधि धर्मराजः ॥ ९.१६.३८ ॥
Aquella lanza, como la noche de la muerte con el lazo en la mano, feroz de forma como la nodriza de Yama, infalible como el bastón de castigo del brahmán, fue lanzada por el rey Dharma (Yudhiṣṭhira), atento en la batalla.
9.16.39
गन्धस्रगग्र्यासनपानभोजनै… ।
रभ्यर्चितां पाण्डुसुतैः प्रयत्नात्।
सांवर्तकाग्निप्रतिमां ज्वलन्तीं ।
कृत्यामथर्वाङ्गिरसीमिवोग्राम् ॥ ९.१६.३९ ॥
Honrada con esmero por los hijos de Pāṇḍu con perfumes, guirnaldas, excelentes asientos, bebida y comida, ardiente como el fuego de la destrucción universal, feroz como el arma ritual de los Atharvan y los Āṅgirasa.
9.16.40
ईशानहेतोः प्रतिनिर्मितां तां ।
त्वष्ट्रा रिपूणामसुदेहभक्ष्याम्।
भूम्यन्तरिक्षद्युजलाश्रयाणि ।
प्रसह्य भूतानि निहन्तुमीशाम् ॥ ९.१६.४० ॥
Aquella arma, recién forjada por Tvaṣṭṛ por causa de Īśāna, que devora la vida y el cuerpo de los enemigos, capaz de matar por la fuerza a los seres que habitan en la tierra, en el aire, en el cielo y en el agua.
9.16.41
घण्टापताकां मणिवज्रभूषां ।
वैदूर्यचित्रां तपनीयदण्डाम्।
त्वष्ट्रा प्रयत्नान्नियमेन क्लृप्तां ।
ब्रह्मद्विषामन्तकरीममाघाम् ॥ ९.१६.४१ ॥
Adornada con campanas y banderas, engalanada con gemas y diamantes, variada con lapislázuli, de asta de oro, forjada por Tvaṣṭṛ con gran esfuerzo y según la norma, mortal para los enemigos de los brahmanes, infalible.
9.16.42
बलप्रयत्नादनिरोधवेगां ।
मन्त्रैश्च घोरैरपि पूरयित्वा।
ससर्ज मार्गेण च तां खगानां ।
वधाय मद्राधिपतेस्तदानीम् ॥ ९.१६.४२ ॥
Cargada con fuerza y esfuerzo, de velocidad imparable, y llena de terribles mantras, la lanzó entonces por el camino del cielo para matar al señor de los madras.
9.16.43
हतो ह्यसावित्यभिगर्जमानो ।
रुद्रोऽन्धकायान्तकरं यथेषुम्।
प्रसार्य बाहुं सुदृढं सुपाणिं ।
क्रोधेन नृत्यन्निव धर्मराजः ॥ ९.१६.४३ ॥
Rugiendo «¡Está muerto!», como Rudra, destructor de Andhaka, alza su flecha, el rey Dharma, extendiendo su brazo firme y hermoso, como si danzara de cólera...
9.16.44
स्फुरत्प्रभामण्डलिनोंशुजालै… ।
र्धर्मात्मनो मद्रविनाशकाले।
पुरत्रयप्रोत्सरणे पुरस्ता… ।
न्माहेश्वरं रूपमभूत्तदानीम् ॥ ९.१६.४४ ॥
Con una red de rayos de un círculo de radiancia centelleante... del de alma justa, en el momento de la destrucción de los madras, delante como en la destrucción de las tres ciudades... entonces apareció la forma de Maheśvara.
9.16.45
आवर्तनाकुञ्चितबाहुदण्डः ।
सन्ध्याविहारी तनुवृत्तमध्यः।
विशालवक्षा भगवान्हरो यथा ।
सुदुर्निरीक्ष्योऽभवदर्जुनाग्रजः ॥ ९.१६.४५ ॥
Con los brazos como barras curvadas al girar, que vaga al crepúsculo, de cintura delgada y redonda, de pecho ancho como el bendito Hara, el hermano mayor de Arjuna se volvió muy difícil de contemplar.
9.16.46
तां सर्वशक्त्या प्रहितां सुशक्तिं ।
युधिष्ठिरेणाप्रतिवार्यवीर्याम्।
प्रतिग्रहायाभिननन्द शल्यः ।
सम्यग्घुतामग्निरिवाज्यधाराम् ॥ ९.१६.४६ ॥
Śalya acogió para recibir aquella buena lanza, arrojada por Yudhiṣṭhira con toda su fuerza, cuyo poder no podía ser resistido, como el fuego acoge un chorro de mantequilla clarificada bien ofrecida.
9.16.47
सा तस्य वर्माभिविदार्य शुभ्र… ।
मुरो विशालं च तथैव भित्त्वा।
विवेश गां तोयमिवाप्रसक्ता ।
यशो विशालं नृपतेर्हरन्ती ॥ ९.१६.४७ ॥
Aquella lanza, desgarrando su reluciente armadura y atravesando también su amplio pecho, penetró en la tierra sin obstáculo como el agua, arrebatando la vasta gloria del rey.
9.16.48
नासाक्षिकर्णास्यविनिः सृतेन ।
प्रस्यन्दता च व्रणसम्भवेन।
संसिक्तगात्रो रुधिरेण सोऽभू… ।
त्क्रौञ्चो यथा स्कन्दहतो महाद्रिः ॥ ९.१६.४८ ॥
Empapado su cuerpo en sangre que manaba de la herida y fluía de su nariz, ojos, oídos y boca, se volvió como la montaña Krauñca golpeada por Skanda, la gran montaña.
9.16.49
प्रसार्य बाहू च रथाद्गतो गां ।
सञ्छिन्नवर्मा कुरुनन्दनेन।
महेन्द्रवाहप्रतिमो महात्मा ।
वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य ॥ ९.१६.४९ ॥
Extendiendo los brazos, cayó del carro a la tierra, con su armadura cortada por el deleite de los Kuru; el magnánimo, como el gran elefante de Indra, como la cima de una montaña golpeada por un rayo.
9.16.50
ततो निपतितः सोऽभूदिन्द्रध्वज इवोच्छ्रितः ।
बाहू प्रसार्याभिमुखो धर्मराजस्य मद्रराट्।
स तथा भिन्नसर्वाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः ॥ ९.१६.५० ॥
Entonces, caído, pareció alzarse como el estandarte de Indra; el rey de los Madra, con los brazos extendidos, miraba hacia el rey Yudhiṣṭhira. Así yacía, con todos sus miembros rotos, rociado de sangre.
9.16.51
प्रत्युद्गत इव प्रेम्णा भूम्या स नरपुङ्गवः ।
प्रियया कान्तया कान्तः पतमान इवोरसि ॥ ९.१६.५१ ॥
Como si la tierra, movida por el amor, saliera a su encuentro, aquel toro entre los hombres cayó, como un amante que se derrumba sobre su amada, sobre su pecho.
9.16.52
चिरं भुक्त्वा वसुमतीं प्रियां कान्तामिव प्रभुः ।
सर्वैरङ्गैः समाश्लिष्य प्रसुप्त इव चाभवत् ॥ ९.१६.५२ ॥
Como un señor que, tras haber disfrutado largo tiempo de la tierra como una amada esposa, la abrazó con todos sus miembros y se quedó dormido, así quedó.
9.16.53
धर्म्ये धर्मात्मना युद्वे निहतो धर्मसूनुना ।
सम्यक्स्फीत इवोत्सृष्टः प्रशान्तोऽग्निरिवाध्वरे ॥ ९.१६.५३ ॥
Muerto en un combate justo por el hijo de Dharma, el de alma justa quedó como un fuego que, plenamente encendido en el sacrificio, se ha apagado.
9.16.54
शक्त्या विभिन्नहृदयं विप्रविद्धायुधध्वजम् ।
संशान्तमपि मद्रेशं लक्ष्मीर्नैव विमुञ्चति ॥ ९.१६.५४ ॥
Aunque su corazón fue atravesado por una lanza, sus armas y su estandarte dispersos, y el señor de los madras quedó inmóvil, Lakṣmī no lo abandona.
9.16.55
ततो युधिष्ठिरश्चापमादायेन्द्रधनुष्प्रभम् ।
व्यधमद्द्विषतः सङ्ख्ये खगराडिव पन्नगान्।
देहान्सुनिशितैर्भल्लै रिपूणां नाशयन्क्षणात् ॥ ९.१६.५५ ॥
Entonces Yudhiṣṭhira, tomando un arco brillante como el de Indra, derribó a sus enemigos en la batalla como el rey de las aves derriba a las serpientes; con flechas agudísimas de punta ancha destruyó en un instante los cuerpos de sus enemigos.
9.16.56
ततः पार्थस्य बाणौघैरावृताः सैनिकास्तव ।
निमीलिताक्षाः क्षिण्वन्ति भृशमन्योन्यकर्शिताः।
क्षरन्तो रुधिरं देहैर्विशस्त्रायुधजीविताः ॥ ९.१६.५६ ॥
Entonces vuestros soldados, rodeados por las oleadas de flechas de Pārtha, con los ojos cerrados, gravemente agotados unos por otros, sangrando de sus cuerpos, perdiendo armas y vida, comenzaron a caer.
9.16.57
ततः शल्ये निपतिते मद्रराजानुजो युवा ।
भ्रातुस्तुल्यो गुणैः सर्वै रथी पाण्डवमभ्ययात् ॥ ९.१६.५७ ॥
Entonces, caído Śalya, el joven hermano menor del rey de los Madras, igual a su hermano en todas sus cualidades, guerrero en su carro, avanzó contra el Pāṇḍava.
9.16.58
विव्याध च नरश्रेष्ठो नाराचैर्बहुभिस्त्वरन् ।
हतस्यापचितिं भ्रातुश्चिकीषुर्युद्धदुर्मदः ॥ ९.१६.५८ ॥
El mejor de los hombres, apresurándose, hirió con numerosas flechas de hierro, deseando vengar la muerte de su hermano, enloquecido por el orgullo de la batalla.
9.16.59
तं विव्याधाशुगैः ष़ड्भिर्धर्मराजस्त्वरन्निव ।
कार्मुकं चास्य चिच्छेद क्षुराभ्यां ध्वजमेव च ॥ ९.१६.५९ ॥
El rey Dharma, como apresurándose, lo hirió con seis flechas, y con dos flechas de cabeza afilada cortó su arco y también su estandarte.
9.16.60
ततोऽस्य दीप्यमानेन सुदृढेन शितेन च ।
प्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापाहरच्छिरः ॥ ९.१६.६० ॥
Entonces su cabeza, mientras estaba de pie al frente, fue cortada por un bhalla brillante, muy firme y afilado.
9.16.61
सकुण्डलं तद्ददृशे पतमानं शिरो रथात् ।
पुण्यक्षयमनुप्राप्य पतन्स्वर्गादिव च्युतः ॥ ९.१६.६१ ॥
Aquella cabeza, con sus pendientes, se vio caer del carro, como quien cae del cielo al agotarse su mérito.
9.16.62
तस्यापकृत्तशीर्षं तु शरीरं पतितं रथात् ।
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं दृष्ट्वा सैन्यमभज्यत ॥ ९.१६.६२ ॥
Al ver su cuerpo, con la cabeza cortada, caído del carro y con los miembros empapados de sangre, el ejército se desbandó.
9.16.63
विचित्रकवचे तस्मिन्हते मद्रनृपानुजे ।
हाहाकारं प्रकुर्वाणाः कुरवोऽभिप्रदुद्रुवुः ॥ ९.१६.६३ ॥
Cuando aquel de armadura variopinta, hermano menor del rey de los Madras, fue muerto, los kurus huyeron en todas direcciones, clamando con lamentos.
9.16.64
शल्यानुजं हतं दृष्ट्वा तावकास्त्यक्तजीविताः ।
वित्रेसुः पाण्डवभयात्प्रविध्वस्तास्तदा भृशम् ॥ ९.१६.६४ ॥
Al ver muerto al hermano menor de Śalya, vuestros hombres, habiendo abandonado sus vidas, quedaron aterrados y se dispersaron por el miedo a los Pāṇḍavas.
9.16.65
तांस्तथा भज्यमानांस्तु कौरवान्भरतर्षभ ।
शिनेर्नप्ताऽकिरन्बाणैरभ्यवर्तत सात्यकिः ॥ ९.१६.६५ ॥
Oh toro de los Bharatas, mientras aquellos kauravas se desbandaban, Sātyaki, nieto de Śini, avanzó contra ellos lanzando una lluvia de flechas.
9.16.66
तमायान्तं महेष्वासं दुष्प्रसह्यं दुरासदम् ।
हार्दिक्यस्त्वरितो राजन्प्रत्यगृह्णादभीतवत् ॥ ९.१६.६६ ॥
Oh rey, al ver acercarse a aquel gran arquero, difícil de resistir y difícil de alcanzar, Hārdikya le salió al encuentro con rapidez, como si no temiera nada.
9.16.67
तौ समेतौ महात्मानौ वार्ष्णेयौ वरवाजिनौ ।
हार्दिक्यः सात्यकिश्चैव सिंहाविव बलोत्कटौ ॥ ९.१६.६७ ॥
Aquellos dos magnánimos vārṣṇeyas, Hārdikya y Sātyaki, con excelentes caballos, se encontraron cara a cara como dos leones feroces de gran fuerza.
9.16.68
इषुभिर्विमलाभासैश्छादयन्तौ परस्परम् ।
अर्चिर्भिरिव सूर्यस्य दिवाकरसमप्रभौ ॥ ९.१६.६८ ॥
Cubriéndose mutuamente con flechas de brillo limpio, como los rayos del sol, los dos de esplendor igual al del sol.
9.16.69
चापमार्गबलोद्वूतान्मार्गणान्वृष्णिसिंहयोः ।
आकाशगानपश्याम पतङ्गानिव शीघ्रगान् ॥ ९.१६.६९ ॥
Vimos las flechas de los dos leones de los Vṛṣṇis, lanzadas con fuerza por el camino del arco, surcando el cielo como aves veloces.
9.16.70
सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा हयांश्चास्य त्रिभिः शरैः ।
चापमेकेन चिच्छेद हार्दिक्यो नतपर्वणा ॥ ९.१६.७० ॥
Habiendo herido a Sātyaki con diez flechas y a sus caballos con tres, Hārdikya cortó su arco con una sola flecha de punta curvada.
9.16.71
तन्निकृत्तं धनुःश्रेष्ठमपास्य शिनिपुङ्गवः ।
अन्यदादत्त वेगेन धनुर्जलदनिःस्वनम् ॥ ९.१६.७१ ॥
Arrojando aquel excelente arco cortado, el toro de los Śinis tomó rápidamente otro arco, que retumbaba como una nube de lluvia.
9.16.72
तदादाय धनुःश्रेष्ठं वरिष्ठः सर्वधन्विनाम् ।
हार्दिक्यं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ९.१६.७२ ॥
Tomando aquel excelente arco, el mejor de todos los arqueros hirió a Hārdikya a cambio con diez flechas en medio del pecho.
9.16.73
ततो युगं रथेषां च च्छित्त्वा भल्लैः सुसंयतैः ।
अश्वांस्तस्यावधीत्तूर्णमुभौ च पार्ष्णिसारथी ॥ ९.१६.७३ ॥
Luego, habiendo cortado el yugo y las riendas del carro con dardos de cabeza ancha bien dirigidos, mató rápidamente a sus caballos, y también a los dos aurigas traseros.
9.16.74
हार्दिक्यं विरथं दृष्ट्वा कृपः शारद्वतः प्रभो ।
अपोवाह ततः क्षिप्रं रथमारोप्य वीर्यवान् ॥ ९.१६.७४ ॥
Al ver a Hārdikya sin carro, oh señor, Kṛpa, hijo de Śāradvata, el valiente, de inmediato lo subió a su carro y lo llevó lejos.
9.16.75
मद्रराजे हते राजन्विरथे कृतवर्मणि ।
दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्मुखम् ॥ ९.१६.७५ ॥
Cuando el rey de Madra fue muerto, oh rey, y Kṛtavarman quedó sin carro, todo el ejército de Duryodhana volvió a darse la vuelta y huyó.
9.16.76
स्व परे नान्वबुध्यन्त सैन्येन रजसा वृते ।
बलं तु हतभूयिष्ठं त्रस्तमासीत्पराङ्मुखम् ॥ ९.१६.७६ ॥
Cubiertos por el polvo del ejército, no distinguían amigo de enemigo; el ejército, en gran parte destrozado, aterrorizado, volvió la espalda.
9.16.77
ततो मुहूर्तात्तेऽपश्यन्रजो भौमं समुत्थितम् ।
विविधैः शोणितस्रावैः प्रशान्तं पुरुषर्षभ ॥ ९.१६.७७ ॥
Entonces, tras un momento, oh toro entre los hombres, vieron que el polvo levantado de la tierra se había asentado por los diversos torrentes de sangre.
9.16.78
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा भग्नं स्वबलमन्तिकात् ।
जवेनापततः पार्थानेकः सर्वानवारयत् ॥ ९.१६.७८ ॥
Entonces Duryodhana, viendo su ejército roto cerca, solo contuvo a todos los hijos de Pṛthā que avanzaban velozmente.
9.16.79
पाण्डवान्सरथान्दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
आनर्त्तं च दुराधर्षं शितैर्बाणैरवारयत् ॥ ९.१६.७९ ॥
Al ver a los Pāṇḍavas con sus carros, a Dhṛṣṭadyumna, hijo de Pṛṣata, y al invencible Ānarta, los contuvo con agudas flechas.
9.16.80
तं परे नाभ्यवर्तन्त मर्त्या मृत्युमिवागतम् ।
अथान्यं रथमास्थाय हार्दिक्योऽपि न्यवर्तत ॥ ९.१६.८० ॥
Los enemigos no pudieron enfrentarse a él, que había llegado como la misma muerte. Entonces Hārdikya (Kṛtavarman), subiendo a otro carro, también se retiró.
9.16.81
ततो युधिष्ठिरो राजा त्वरमाणो महारथः ।
चतुर्भिर्निजघानाश्वान्पत्रिभिः कृतवर्मणः।
विव्याध गौतमं चापि ष़ड्भिर्भल्लैः सुतेजनैः ॥ ९.१६.८१ ॥
Entonces el rey Yudhiṣṭhira, gran auriga, apresurándose, derribó los cuatro caballos de Kṛtavarman con tres flechas cada uno, e hirió también a Gautama (Kṛpa) con seis flechas de punta ancha y afiladas.
9.16.82
अश्वत्थामाः ततो राज्ञा हताश्वं विरथीकृतम् ।
तमपोवाह हार्दिक्यं स्वरथेन युधिष्ठिरात् ॥ ९.१६.८२ ॥
Entonces Aśvatthāman, habiendo sido muertos sus caballos por el rey y quedado sin carro, se lo llevó en su propio carro, lejos de Yudhiṣṭhira.
9.16.83
ततः शारद्वतः षड्भिः प्रत्यविध्यद्युधिष्ठिरम् ।
विव्याध चाश्वान्निशितैस्तस्याष्टाभिः शिलीमुखैः ॥ ९.१६.८३ ॥
Entonces Śāradvata (Kṛpa) contraatacó a Yudhiṣṭhira con seis flechas y perforó sus caballos con ocho flechas afiladas.
9.16.84
एवमेतन्महाराज युद्धशेषमवर्तत ।
तव दुर्मन्त्रिते राजन्सहपुत्रस्य भारत ॥ ९.१६.८४ ॥
Así, gran rey, aconteció el resto de la batalla, oh rey, oh descendiente de Bharata, por tu mal consejo junto con tu hijo.
9.16.85
तस्मिन्महेष्वासधरे विशस्ते ।
सङ्ग्राममध्ये कुरुपुङ्गवेन।
पार्थाः समेताः परमप्रहृष्टाः ।
शङ्खान्प्रदध्मुर्हतमीक्ष्य शल्यम् ॥ ९.१६.८५ ॥
Cuando aquel gran arquero que portaba el arco fue abatido en medio de la batalla por el toro de los Kurus, los hijos de Pṛthā, reunidos y muy exultantes, al ver a Śalya muerto, tocaron sus caracolas.
9.16.86
युधिष्ठिरं च प्रशशंसुराजौ ।
पुरा सुरा वृत्रवधे यथेन्द्रम्।
चक्रुश्च नानाविधवाद्यशब्दा… ।
न्निनादयन्तो वसुधां समन्तात् ॥ ९.१६.८६ ॥
En la batalla, los reyes alabaron a Yudhiṣṭhira, como antaño los dioses alabaron a Indra cuando Vṛtra fue muerto. Hicieron sonar instrumentos de muchas clases … y hicieron resonar la tierra por todos lados.