మహాభారతం · అధ్యాయం 9.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.16.1
तं भीमसेनश्च शिनेश्च नप्ता ।
माद्याश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौ।
समागतं भीमबलेन राज्ञा ।
पर्यापुरन्योन्यमथाह्वयन्त ॥ ९.१६.१ ॥
భీమసేనుడు, శిని మనవడు, మాద్రి యొక్క ఇద్దరు పురుషశ్రేష్ఠ పుత్రులు, భీమబలుడైన ఆ రాజును ఎదుర్కొని చుట్టుముట్టి ఒకరినొకరు సవాలు చేశారు.
9.16.2
ततस्तु शूराः समरे नरेन्द्र ।
नरेश्वरं प्राप्य युधां वरिष्ठम्।
आवार्य चैनं समरे नृवीरा ।
जघ्नुः शितैः पत्रिभिरुग्रवेगैः ॥ ९.१६.२ ॥
అప్పుడు ఓ నరేంద్రా, యుద్ధంలో ఆ శూరులు యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ రాజును చేరుకొని, అడ్డగించి, పదునైన భయంకర వేగం గల బాణాలతో అతడిని కొట్టారు.
9.16.3
संरक्षितो भीमसेनेन राजा ।
माद्रीसुताभ्यामथ माधवेन।
मद्राधिपं पत्रिभिरुग्रवेगैः ।
स्तनान्तरे धर्मसुतो निजघ्ने ॥ ९.१६.३ ॥
భీమసేనుడు, మాద్రి ఇద్దరు కుమారులు, అనంతరం మాధవుడు రక్షించగా ఆ రాజు, ధర్ముని కుమారుడు, మద్రాధిపతిని ఉగ్రవేగ బాణాలతో ఛాతీ మధ్యలో కొట్టాడు.
9.16.4
ततो रणे तावकानां रथौघाः ।
समीक्ष्य मद्राधिपतिं शरार्तम्।
पर्यावव्रुः प्रवराः सर्वयोधा ।
दुर्योधनस्यानुमते पुरस्तात् ॥ ९.१६.४ ॥
అప్పుడు యుద్ధంలో మీ కుమారుల రథ సమూహాలు బాణాలతో బాధించబడిన మద్రాధిపతిని చూసి, దుర్యోధనుని అనుమతితో ముందు నుండి శ్రేష్ఠులైన యోధులందరూ వెనుదిరిగి అతనిని చుట్టుముట్టారు.
9.16.5
ततो द्रुतं मद्रजनाधिपो रणे ।
युधिष्ठिरं सप्तभिरभ्यविद्व्यत्।
तं चापि पार्थौ नवभिः पृषत्कै… ।
र्विव्याध राजंस्तुमुले महात्मा ॥ ९.१६.५ ॥
అప్పుడు మద్రజనాధిపతి యుద్ధంలో వేగంగా యుధిష్ఠిరుని ఏడు బాణాలతో గుచ్చాడు; ఓ రాజా, ఆ మహాత్ముడు పార్థులను కూడా తొమ్మిది బాణాలతో… తుముల యుద్ధంలో కొట్టాడు.
9.16.6
आकर्णपूर्णायतसम्प्रयुक्तैः ।
शरैस्तदा संयति तैलधौतैः।
अन्योन्यमाच्छादयतां महारथौ ।
मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरश्च ॥ ९.१६.६ ॥
చెవి వరకు లాగి, పూర్తిగా నింపి, నూనెతో కడిగిన బాణాలతో అప్పుడు యుద్ధంలో ఆ ఇద్దరు మహారథులు ఒకరినొకరు కప్పివేశారు — మద్రాధిపతి, యుధిష్ఠిరుడు.
9.16.7
ततस्तु तूर्णं समरे महारथौ ।
परस्परस्यान्तरमीक्षमाणौ।
शरैर्भृशं विव्यधतुर्नृपोत्तमौ ।
महबलौ शत्रुभिरप्रधृष्यौ ॥ ९.१६.७ ॥
అప్పుడు వేగంగా యుద్ధంలో ఆ ఇద్దరు మహారథులు ఒకరి అంతరాన్ని గమనిస్తూ బాణాలతో తీవ్రంగా గాయపరిచారు — ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠ రాజులు.
9.16.8
तयोर्धनुर्ज्यातलनिःस्वनो महा… ।
न्महेन्द्रवज्राशनितुल्यनिः स्वनः।
परस्परं बाणगणैर्महात्मनोः ।
प्रवर्षतोर्मद्रपपाण्डुवीरयोः ॥ ९.१६.८ ॥
ఆ ఇద్దరి ధనుస్సు వింటి చప్పుడు — మహేంద్రుని వజ్రాయుధ, అశని ధ్వనికి సమానమైన శబ్దం — ఒకరిపై ఒకరు బాణ సమూహాలు కురిపిస్తున్న ఆ మహాత్ములు, మద్రాధిపతికి, పాండవ వీరునికి…
9.16.9
तौ चेरतुर्व्याघ्रशिशुप्रकाशौ ।
महावनेष्वामिषगृद्विनाविव।
विषाणिनौ नागवराविवोभौ ।
ततक्षतुः संयति जातदर्पौ ॥ ९.१६.९ ॥
వారిద్దరూ పులి పిల్లల్లా ప్రకాశిస్తూ, మహా అరణ్యాల్లో మాంసం కోసం ఆశపడే జంతువుల్లా తిరిగారు; దంతాలున్న శ్రేష్ఠ గజాల్లా ఇద్దరూ గర్వంతో యుద్ధంలో ఒకరినొకరు గాయపరిచారు.
9.16.10
ततस्तु मद्राधिपतिर्महात्मा ।
युधिष्ठिरं भीमबलं प्रसह्य।
विव्याध वीरं हृदयेऽतिवेगं ।
शरेण सूर्याग्निसमप्रभेण ॥ ९.१६.१० ॥
అప్పుడు మహాత్ముడైన మద్రాధిపతి భయంకర బలం గల యుధిష్ఠిరుణ్ణి బలంగా, అత్యంత వేగంతో, సూర్యాగ్నుల్లా ప్రకాశించే బాణంతో ఆ వీరుని హృదయంలో గాయపరిచాడు.
9.16.11
ततोऽतिविद्धोऽथ युधिष्ठिरोऽपि ।
सुसम्प्रयुक्तेन शरेण राजन्।
जघान मद्राधिपतिं महात्मा ।
मुदं च लेभे वृषभः कुरूणाम् ॥ ९.१६.११ ॥
అప్పుడు తీవ్రంగా గాయపడినప్పటికీ మహాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు, ఓ రాజా, చక్కగా ప్రయోగించిన బాణంతో మద్రాధిపతిని కొట్టాడు; కురువృషభుడు సంతోషాన్ని పొందాడు.
9.16.12
ततो मुहूर्तादिव पार्थिवेन्द्रो ।
लब्ध्वा संज्ञां क्रोधसंरक्तनेत्रः।
शरेण पार्थं त्वरितो जघान ।
सहस्रनेत्रप्रतिमप्रभावः ॥ ९.१६.१२ ॥
అప్పుడు ఒక క్షణం తర్వాత స్పృహ తిరిగి పొందిన రాజాధిపతి, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్ళతో, సహస్రనేత్రుడి (ఇంద్రుడి) ప్రభావంతో సమానమైనవాడు, త్వరగా పార్థుడిని (అర్జునుడిని) బాణంతో కొట్టాడు.
9.16.13
त्वरंस्ततो धर्मसुतो महात्मा ।
शल्यस्य कोपान्नवभिः पृषत्कैः।
भित्त्वा ह्युरस्तपनीयं च वर्म ।
जघान षड्भिस्त्वपरैः पृषत्कैः ॥ ९.१६.१३ ॥
అప్పుడు త్వరపడుతున్న ధర్మపుత్రుడు, మహాత్ముడు, కోపంతో శల్యుని ఛాతీని తొమ్మిది బాణాలతో చీల్చి, బంగారు కవచాన్ని కూడా భేదించి, మరో ఆరు బాణాలతో అతన్ని కొట్టాడు.
9.16.14
ततस्तु मद्राधिपतिः प्रकृष्टं ।
धनुर्विकृष्य व्यसृजत्पृषत्कान्।
द्वाभ्यां शराभ्यां च तथैव राज्ञ… ।
श्चिच्छेद चापं कुरुपुङ्गवस्य ॥ ९.१६.१४ ॥
అప్పుడు మద్రాధిపతి గొప్ప ధనుస్సును లాగి బాణాలు వదిలాడు; రెండు బాణాలతో, అదే విధంగా రాజు, కురుశ్రేష్ఠుని విల్లును తెంచాడు.
9.16.15
नवं ततोऽन्यत्समरे प्रगृह्य ।
राजा धनुर्धोरतरं महात्मा।
शल्यं तु विव्याध शरैः समन्ता… ।
द्यथा महेन्द्रो नमुचिं शिताग्रैः ॥ ९.१६.१५ ॥
అప్పుడు యుద్ధంలో మరొక కొత్త, అత్యంత బలమైన ధనుస్సును పట్టి, మహాత్ముడైన రాజు శల్యుని చుట్టూ బాణాలతో కొట్టాడు; మహేంద్రుడు నమూచిని వాడి అగ్రాలు గల బాణాలతో కొట్టినట్లు.
9.16.16
ततस्तु शल्यो नवभिः पृषत्कै… ।
र्भीमस्य राज्ञश्च युधिष्ठिरस्य।
निकृत्य रौक्मे पटुवर्मणी तयो… ।
र्विदास्यामास भुजौ महात्मा ॥ ९.१६.१६ ॥
అప్పుడు మహాత్ముడైన శల్యుడు తొమ్మిది బాణాలతో … భీముని, రాజు యుధిష్ఠిరుని బంగారు కవచాలను ఖండించి, వారిద్దరి బాహువులను … గాయపరిచాడు.
9.16.17
ततोऽपरेण ज्वलनार्कतेजसा ।
क्षुरेण राज्ञो धनुरुन्ममाथ।
कृपश्च तस्यैव जघान सूतं ।
षड्भिः शरैः सोऽभिमुखः पपात ॥ ९.१६.१७ ॥
తరువాత అగ్ని, సూర్యుల తేజస్సుతో మెరిసే మరో క్షురప్రాన్ని ప్రయోగించి రాజు ధనుస్సును విరిచాడు; కృపుడు అతని సారథిని ఆరు బాణాలతో చంపాడు; అతడు ముఖం ముందుకు పడిపోయాడు.
9.16.18
मद्राधिपश्चापि युधिष्ठिरस्य ।
शरैश्चतुर्भिर्निजघान वाहान्।
वाहांश्च हत्वा व्यकरोन्महात्मा ।
योधक्षयं धर्मसुतस्य राज्ञः ॥ ९.१६.१८ ॥
మద్రాధిపతి శల్యుడు కూడా యుధిష్ఠిరుని గుర్రాలను నాలుగు బాణాలతో చంపాడు; గుర్రాలను చంపి ఆ మహాత్ముడు ధర్మపుత్రుని యోధులను నాశనం చేశాడు.
9.16.19
यदद्भुतं कर्म न शक्यमन्यैः ।
सुदुःसहं तत्कृतवन्तमेकम्।
शल्यो नरेन्द्रः सविषण्णभावा… ।
द्विचिन्तयामास मृदङ्गकेतुः ॥ ९.१६.१९ ॥
ఇతరులకు సాధ్యం కాని, అత్యంత దుస్సహమైన ఆ అద్భుత కార్యాన్ని ఒంటరిగా చేసిన నరేంద్రుడు శల్యుడు, మనసు కలత చెంది … రెండు విధాలుగా ఆలోచించాడు; ఆ మృదంగ ధ్వజుడు.
9.16.20
किमेतदिन्द्रावरजस्य वाक्यं ।
मोघं भवत्यद्य विधेर्बलेन।
जहीति शल्यं ह्यवदत्तदाऽऽजौ ।
न लोकनाथस्य वचोऽन्यथा स्यात् ॥ ९.१६.२० ॥
ఇంద్రుని తమ్ముడి (కృష్ణుని) మాట ఈ రోజు విధి బలంతో వ్యర్థమవుతుందా? యుద్ధంలో శల్యుని చంపమని ఆయన అప్పుడు చెప్పాడు; లోకనాథుని మాట తప్పదు.
9.16.21
तथा कृते राजनि भीमसेनो ।
मद्राधिपस्याथ ततो महात्मा।
छित्त्वा धनुर्वेगवता शरेण ।
द्वाभ्यामविध्यत्सुभृशं नरेन्द्रम् ॥ ९.१६.२१ ॥
రాజు అలా చేయగా, భీమసేనుడు మద్రాధిపతి యొక్క విల్లును వేగవంతమైన బాణంతో ఖండించాడు; తరువాత ఆ మహాత్ముడు రెండు బాణాలతో ఆ నరేంద్రుడిని అత్యంత గాయపరిచాడు.
9.16.22
तथापरेणास्य जहार यन्तुः ।
कायाच्छिरः संहननीयमध्यात्।
जघान चाश्वांश्चतुरः सुशीघ्रं ।
तथा भृशं कुपितो भीमसेनः ॥ ९.१६.२२ ॥
అలాగే మరొక బాణంతో అతని సారథి తలను దృఢమైన శరీర మధ్యభాగం నుండి తెగ్గొట్టాడు; నాలుగు గుర్రాలను అతివేగంగా కూల్చాడు; ఈ విధంగా భీమసేనుడు అత్యంత కోపంతో చేశాడు.
9.16.23
तमग्रणीः सर्वधनुर्धराणा… ।
मेकं चरन्तं समरेऽतिवेगम्।
भीमः शतेन व्यकिरच्छराणां ।
माद्रीपुत्रः सहदेवस्तथैव ॥ ९.१६.२३ ॥
అన్ని విలుకాండ్రలో అగ్రగణ్యుడైన అతడిని—యుద్ధంలో ఒంటరిగా అతివేగంగా తిరుగుతున్నవాడిని—భీముడు వందల బాణాలతో కప్పాడు; అలాగే మాద్రి కుమారుడు సహదేవుడు కూడా.
9.16.24
तैः सायकैर्मोहितं वीक्ष्य शल्यं ।
भीमः शरैरस्य चकर्त वर्म।
स भीमसेनेन निकृत्तवर्मा ।
मद्राधिपश्चर्म सहस्रतारम् ॥ ९.१६.२४ ॥
ఆ బాణాలతో మోహానికి గురైన శల్యుడిని చూసి భీముడు తన బాణాలతో అతని కవచాన్ని ఛేదించాడు; భీమసేనుడి చేత కవచం తెగిపోయిన మద్రాధిపతి వెయ్యి నక్షత్రాల డాలును పట్టుకున్నాడు.
9.16.25
प्रगृह्य खङ्गं च रथान्महात्मा ।
प्रस्कन्द्य कुन्तीसुतमभ्यधावत्।
छित्त्वा रथेषां नकुलस्य सोऽथ ।
युधिष्ठिरं भीमबलोऽभ्यधावत् ॥ ९.१६.२५ ॥
మహాత్ముడు ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని రథం నుండి దూకి కుంతీ కుమారుడిపై దూకాడు; తరువాత నకులుడి రథ కాడను ఖండించి, భీమబలుడు యుధిష్ఠిరుడిపై దాడి చేశాడు.
9.16.26
तं चापि राजानमथोत्पतन्तं ।
क्रुद्धं यथैवान्तकमापतन्तम्।
धृष्टद्युम्नो द्रौपदेयाः शिखण्डी ।
शिनेश्च नप्ता सहसा परीयुः ॥ ९.१६.२६ ॥
పైకి ఎగిరి, యముడిలా దూకివస్తున్న ఆ కోపోద్రిక్తుడైన రాజును ధృష్టద్యుమ్నుడు, ద్రౌపదీ కుమారులు, శిఖండి, శిని మనుమడు అకస్మాత్తుగా చుట్టుముట్టారు.
9.16.27
अथास्य चर्माप्रतिमं न्यकृन्त… ।
द्भीमो महात्मा नवभिः पृषत्कैः।
खङ्गं च भल्लैर्निचकर्त मुष्टौ ।
नदन्प्रहृष्टस्तव सैन्यमध्ये ॥ ९.१६.२७ ॥
అప్పుడు అతని అనుపమ డాలును … నరికాడు; మహాత్ముడైన భీముడు తొమ్మిది బాణాలతో, భల్లాలతో ఖడ్గాన్ని పట్టుమూల వద్ద ఖండించి, మీ సైన్యం మధ్య సంతోషంతో గర్జించాడు.
9.16.28
तत्कर्म भीमस्य समीक्ष्य हृष्टा… ।
स्ते पाण्डवानां प्रवरा रथौघाः।
नादं च चक्रुर्भृशमुत्स्मयन्तः ।
शङ्खांश्च दध्मुः शशिसन्निकाशान् ॥ ९.१६.२८ ॥
భీముని ఆ కర్మను చూసి సంతోషించిన … పాండవుల శ్రేష్ఠమైన రథసమూహాలు బిగ్గరగా నవ్వుతూ గర్జించాయి; చంద్రునిలా తెల్లని శంఖాలను ఊదాయి.
9.16.29
तेनाथ शब्देन विभीषणेन ।
तथाऽभितप्तं बलमप्रधृष्यम्।
स्वेदाभिभूतं रुधिरोक्षिताङ्गं ।
विसञ्ज्ञकल्पं च तदा विषण्णम् ॥ ९.१६.२९ ॥
అప్పుడు ఆ భయంకర శబ్దంతో అలాగే పీడితమై, అజేయమైన సేన స్వేదంతో ముంచబడి, రక్తంతో తడిసిన అవయవాలతో, దాదాపు మూర్ఛితమై అప్పుడు విషాదంలో మునిగింది.
9.16.30
स मद्रराजः सहसा विकीर्णो ।
भीमाग्रगैः पाण्डवयोधमुख्यैः।
युधिष्ठिरस्याभिमुखं जवेन ।
सिंहो यथा मृगहेतोः प्रयातः ॥ ९.१६.३० ॥
ఆ మద్ర రాజు భీముని ముందు వీరులు, పాండవ యోధ ముఖ్యులచే అకస్మాత్తుగా చెదరగొట్టబడి, వేటకోసం సింహం పరుగెత్తినట్లు వేగంగా యుధిష్ఠిరునికి ఎదురుగా వెళ్లాడు.
9.16.31
स धर्मराजो निहताश्वसूतः ।
क्रोधेन दीप्तो ज्वलनप्रकाशः।
दृष्ट्वा च मद्राधिपतिं स्म तूर्णं ।
समभ्यधावत्तमरिं बलेन ॥ ९.१६.३१ ॥
గుర్రాలు, సారథి హతమైన ధర్మరాజు కోపంతో అగ్నివలె ప్రకాశించాడు. మద్రరాజును చూడగానే వేగంగా ఆ శత్రువుపై బలంతో దూకాడు.
9.16.32
गोविन्दवाक्यं त्वरितं विचिन्त्य ।
दध्रे मतिं शल्यविनाशनाय।
स धर्मराजो निहताश्वसूतो ।
रथे तिष्ठञ्शक्तिमथान्वकर्षत् ॥ ९.१६.३२ ॥
గోవిందుని మాటలను త్వరగా ఆలోచించి, శల్యుని వధించాలని నిశ్చయించాడు. గుర్రాలు, సారథి హతమైన ఆ ధర్మరాజు రథంపై నిలిచి శక్తిని లాగాడు.
9.16.33
तच्च… शल्यस्य निशाम्य कर्म ।
तमात्मनो भागमथावशिष्टम्।
कृत्वा मनः शल्यवधे महात्मा ।
यथोक्तमिन्द्रावरजस्य चक्रे ॥ ९.१६.३३ ॥
శల్యుని ఆ చర్యను చూసి, తనకు మిగిలిన భాగాన్ని గుర్తుచేసుకుని, మహాత్ముడు శల్యుని వధపై మనసు నిలిపి ఇంద్రుని తమ్ముడు చెప్పినట్లే చేశాడు.
9.16.34
स धर्मराजो मणिहेमदण्डां ।
जग्राह शक्तिं कनकप्रकाशाम्।
नेत्रे च दीप्ते सहसा विवृत्य ।
मद्राधिपं क्रुद्धमना निरैक्षत् ॥ ९.१६.३४ ॥
ఆ ధర్మరాజు మణులు, బంగారంతో అలంకరించిన దండం కలిగిన, బంగారంలా మెరిసే శక్తిని పట్టుకున్నాడు. ప్రకాశించే కళ్లను అకస్మాత్తుగా తెరిచి, కోపిత మనసుతో మద్రరాజును చూశాడు.
9.16.35
निरीक्षितो धर्मसुतेन राज्ञा ।
षूतात्मना निर्हृतकल्मषेण।
आसीन्न यद्भस्मसान्मद्रराज… ।
स्तदद्भुतं मे प्रतिभाति राजन् ॥ ९.१६.३५ ॥
ధర్మపుత్రుడైన రాజు చూడగా, పవిత్ర ఆత్మ గలవాడు, పాపం తొలగినవాడు అయిన అతడి చేత, మద్రరాజు… భస్మం కాకపోవడం నాకు అద్భుతంగా తోస్తోంది, ఓ రాజా.
9.16.36
ततस्तु शक्तिं रचिरोग्रदण्डां ।
मणिप्रवेकोज्ज्वलितां प्रदीप्ताम्।
चिक्षेप वेगात्सुभृशं महात्मा ।
मद्राधिपाय प्रवरः कुरूणाम् ॥ ९.१६.३६ ॥
అప్పుడు కురువీరులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ మహాత్ముడు, మణులతో ప్రకాశించే, ప్రజ్వలించే, అందమైన భయంకరమైన దండం గల శక్తిని మద్రాధిపతిపై అతివేగంగా విసిరాడు.
9.16.37
दीप्तामथैनां प्रहितां बलेन ।
सविस्फुलिङ्गां सहसापतन्तीम्।
प्रैक्षन्त सर्वे कुरवः समेता ।
दिवो युगान्ते महतीमिवोल्काम् ॥ ९.१६.३७ ॥
బలంతో విసిరిన ఆ ప్రజ్వలించే శక్తి, నిప్పురవ్వలు చిందిస్తూ అకస్మాత్తుగా పడుతుండగా, సమావేశమైన కురువీరులందరూ చూశారు; యుగాంతంలో ఆకాశం నుండి పడే మహోల్కలా.
9.16.38
तां कालरात्रीमिव पाशहस्तां ।
यमस्य धात्रीमिव चोग्ररूपाम्।
स ब्रह्मदण्डप्रतिमाममोधां ।
ससर्ज यत्तो युधि धर्मराजः ॥ ९.१६.३८ ॥
యముని పరిచారికలా, చేతిలో పాశం ధరించిన కాలరాత్రిలా, ఉగ్రరూపం గల ఆ శక్తిని, బ్రహ్మదండంతో సమానమైన, తప్పనిది అయిన దానిని, యుద్ధంలో అప్రమత్తుడైన ధర్మరాజు ప్రయోగించాడు.
9.16.39
गन्धस्रगग्र्यासनपानभोजनै… ।
रभ्यर्चितां पाण्डुसुतैः प्रयत्नात्।
सांवर्तकाग्निप्रतिमां ज्वलन्तीं ।
कृत्यामथर्वाङ्गिरसीमिवोग्राम् ॥ ९.१६.३९ ॥
సుగంధం, పూలమాలలు, ఉత్తమ ఆసనాలు, పానీయం, ఆహారం వంటి వాటితో పాండవులచే శ్రద్ధగా పూజింపబడినదీ, ప్రళయాగ్నిలా ప్రజ్వలించేదీ, అథర్వాంగిరసుల కృత్యలా ఉగ్రమైనదీ.
9.16.40
ईशानहेतोः प्रतिनिर्मितां तां ।
त्वष्ट्रा रिपूणामसुदेहभक्ष्याम्।
भूम्यन्तरिक्षद्युजलाश्रयाणि ।
प्रसह्य भूतानि निहन्तुमीशाम् ॥ ९.१६.४० ॥
ఈశానుని కోసం త్వష్టచే మళ్లీ నిర్మించబడిన ఆ శక్తి, శత్రువుల ప్రాణదేహాలను భక్షించేది; భూమి, అంతరిక్షం, స్వర్గం, జలాల్లో నివసించే ప్రాణులను బలవంతంగా చంపగలదు.
9.16.41
घण्टापताकां मणिवज्रभूषां ।
वैदूर्यचित्रां तपनीयदण्डाम्।
त्वष्ट्रा प्रयत्नान्नियमेन क्लृप्तां ।
ब्रह्मद्विषामन्तकरीममाघाम् ॥ ९.१६.४१ ॥
గంటలు, పతాకలతో అలంకరించబడిన, మణులు వజ్రాలతో అలంకరించబడిన, వైడూర్యంతో చిత్రితమైన, బంగారు దండం గల, త్వష్టృ చేత గొప్ప ప్రయత్నంతో నియమానుసారం నిర్మితమైన, బ్రాహ్మణ ద్వేషులను అంతం చేసే, అమోఘమైన (ఆయుధం).
9.16.42
बलप्रयत्नादनिरोधवेगां ।
मन्त्रैश्च घोरैरपि पूरयित्वा।
ससर्ज मार्गेण च तां खगानां ।
वधाय मद्राधिपतेस्तदानीम् ॥ ९.१६.४२ ॥
బలం, ప్రయత్నంతో, ఆపలేని వేగం గల దానిని, భయంకర మంత్రాలతో నింపి, అప్పుడు మద్రాధిపతిని చంపడానికి ఆకాశ మార్గంలో ప్రయోగించారు.
9.16.43
हतो ह्यसावित्यभिगर्जमानो ।
रुद्रोऽन्धकायान्तकरं यथेषुम्।
प्रसार्य बाहुं सुदृढं सुपाणिं ।
क्रोधेन नृत्यन्निव धर्मराजः ॥ ९.१६.४३ ॥
"ఇతడు చచ్చాడు" అని గర్జిస్తూ, అంధకాసురుని అంతం చేసిన రుద్రుడు బాణాన్ని ఎత్తినట్లు, ధర్మరాజు దృఢమైన అందమైన చేతిని చాచి, కోపంతో నృత్యం చేస్తున్నట్లు...
9.16.44
स्फुरत्प्रभामण्डलिनोंशुजालै… ।
र्धर्मात्मनो मद्रविनाशकाले।
पुरत्रयप्रोत्सरणे पुरस्ता… ।
न्माहेश्वरं रूपमभूत्तदानीम् ॥ ९.१६.४४ ॥
మెరిసే ప్రభామండలంతో కూడిన కిరణజాలంతో... ధర్మాత్ముని, మద్రుల వినాశ సమయంలో, త్రిపురాలను నాశనం చేసేటప్పుడు ముందు... అప్పుడు మాహేశ్వర రూపం కనిపించింది.
9.16.45
आवर्तनाकुञ्चितबाहुदण्डः ।
सन्ध्याविहारी तनुवृत्तमध्यः।
विशालवक्षा भगवान्हरो यथा ।
सुदुर्निरीक्ष्योऽभवदर्जुनाग्रजः ॥ ९.१६.४५ ॥
తిరుగుట వల్ల వంగిన బాహుదండాలు గలవాడు, సంధ్యలో విహరించేవాడు, సన్నని గుండ్రని నడుము గలవాడు, విశాల వక్షం గలవాడు, భగవంతుడైన హరుని వలె, అర్జునుని అన్నయ్య చూడటానికి మిక్కిలి కష్టమైనవాడయ్యాడు.
9.16.46
तां सर्वशक्त्या प्रहितां सुशक्तिं ।
युधिष्ठिरेणाप्रतिवार्यवीर्याम्।
प्रतिग्रहायाभिननन्द शल्यः ।
सम्यग्घुतामग्निरिवाज्यधाराम् ॥ ९.१६.४६ ॥
యుధిష్ఠిరుడు పూర్ణ శక్తితో విసిరిన, ఆపజాలని వీర్యం కలిగిన ఆ సుందర శక్తిని శల్యుడు గ్రహించేందుకు స్వాగతించాడు, చక్కగా సమర్పించిన నేతి ధారను అగ్ని స్వీకరించినట్లు.
9.16.47
सा तस्य वर्माभिविदार्य शुभ्र… ।
मुरो विशालं च तथैव भित्त्वा।
विवेश गां तोयमिवाप्रसक्ता ।
यशो विशालं नृपतेर्हरन्ती ॥ ९.१६.४७ ॥
ఆ శక్తి అతని మెరిసే కవచాన్ని చీల్చి, విశాలమైన రొమ్మును కూడా భేదించి, అడ్డు లేకుండా నీరులా భూమిలోకి ప్రవేశించింది; రాజు (యుధిష్ఠిరుని) విశాల కీర్తిని హరిస్తూ.
9.16.48
नासाक्षिकर्णास्यविनिः सृतेन ।
प्रस्यन्दता च व्रणसम्भवेन।
संसिक्तगात्रो रुधिरेण सोऽभू… ।
त्क्रौञ्चो यथा स्कन्दहतो महाद्रिः ॥ ९.१६.४८ ॥
ముక్కు, కళ్ళు, చెవులు, నోటి నుండి ప్రవహిస్తూ, గాయం నుండి పుట్టిన రక్తంతో అతని శరీరం తడిసిపోయింది; స్కందునిచే కొట్టబడిన క్రౌంచ పర్వతంలా అయ్యాడు.
9.16.49
प्रसार्य बाहू च रथाद्गतो गां ।
सञ्छिन्नवर्मा कुरुनन्दनेन।
महेन्द्रवाहप्रतिमो महात्मा ।
वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य ॥ ९.१६.४९ ॥
చేతులు చాచి అతడు రథం నుండి భూమిపై పడిపోయాడు; కురువంశ ఆనందుడు (యుధిష్ఠిరుడు) అతని కవచాన్ని ఛేదించగా; ఆ మహాత్ముడు మహేంద్రుని వాహనంలా, వజ్రంతో కొట్టబడిన పర్వత శిఖరంలా ఉన్నాడు.
9.16.50
ततो निपतितः सोऽभूदिन्द्रध्वज इवोच्छ्रितः ।
बाहू प्रसार्याभिमुखो धर्मराजस्य मद्रराट्।
स तथा भिन्नसर्वाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः ॥ ९.१६.५० ॥
అప్పుడు పడిన అతడు ఇంద్రధ్వజంలా ఎత్తుగా ఉన్నట్లు కనిపించాడు; మద్రరాజు (శల్యుడు) చేతులు చాచి ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుని) వైపు ముఖంగా ఉన్నాడు. అంగాలన్నీ విరిగి, రక్తంతో తడిసి అలా పడి ఉన్నాడు.
9.16.51
प्रत्युद्गत इव प्रेम्णा भूम्या स नरपुङ्गवः ।
प्रियया कान्तया कान्तः पतमान इवोरसि ॥ ९.१६.५१ ॥
ప్రేమతో భూమి అతనిని ఎదురొచ్చినట్లుగా ఆ నరపుంగవుడు పడ్డాడు; ప్రియురాలి మీద ప్రియుడు ఒరిగినట్లు అతని వక్షస్థలంపై.
9.16.52
चिरं भुक्त्वा वसुमतीं प्रियां कान्तामिव प्रभुः ।
सर्वैरङ्गैः समाश्लिष्य प्रसुप्त इव चाभवत् ॥ ९.१६.५२ ॥
చాలాకాలం ప్రియురాలి వంటి వసుమతిని అనుభవించిన ప్రభువు, తన అవయవాలన్నిటితో ఆమెను కౌగిలించుకుని నిద్రపోయినట్లు అయ్యాడు.
9.16.53
धर्म्ये धर्मात्मना युद्वे निहतो धर्मसूनुना ।
सम्यक्स्फीत इवोत्सृष्टः प्रशान्तोऽग्निरिवाध्वरे ॥ ९.१६.५३ ॥
ధర్మాత్ముడైన ధర్మపుత్రుని చేత ధర్మయుద్ధంలో చంపబడ్డాడు; యజ్ఞంలో బాగా ప్రజ్వలించి చల్లారిన అగ్నిలా అయ్యాడు.
9.16.54
शक्त्या विभिन्नहृदयं विप्रविद्धायुधध्वजम् ।
संशान्तमपि मद्रेशं लक्ष्मीर्नैव विमुञ्चति ॥ ९.१६.५४ ॥
శక్తితో హృదయం చీలి, ఆయుధాలు ధ్వజం చెదిరిపోయిన, శాంతించిన మద్రేశుడిని కూడా లక్ష్మి విడిచిపెట్టలేదు.
9.16.55
ततो युधिष्ठिरश्चापमादायेन्द्रधनुष्प्रभम् ।
व्यधमद्द्विषतः सङ्ख्ये खगराडिव पन्नगान्।
देहान्सुनिशितैर्भल्लै रिपूणां नाशयन्क्षणात् ॥ ९.१६.५५ ॥
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు ఇంద్రధనుస్సు కాంతితో మెరిసే విల్లును తీసుకుని, గరుత్మంతుడు సర్పాలను వలె యుద్ధంలో శత్రువులను కొట్టాడు; అతి పదునైన భల్లాలతో క్షణంలో శత్రువుల దేహాలను నాశనం చేశాడు.
9.16.56
ततः पार्थस्य बाणौघैरावृताः सैनिकास्तव ।
निमीलिताक्षाः क्षिण्वन्ति भृशमन्योन्यकर्शिताः।
क्षरन्तो रुधिरं देहैर्विशस्त्रायुधजीविताः ॥ ९.१६.५६ ॥
అప్పుడు పార్థుని బాణసమూహాలతో చుట్టుముట్టబడిన మీ సైనికులు, కళ్ళు మూసుకొని, ఒకరినొకరు తీవ్రంగా బాధించుకొంటూ, శరీరాల నుండి రక్తం స్రవిస్తూ, ఆయుధాలను, ప్రాణాలను కోల్పోతూ కూలిపోయారు.
9.16.57
ततः शल्ये निपतिते मद्रराजानुजो युवा ।
भ्रातुस्तुल्यो गुणैः सर्वै रथी पाण्डवमभ्ययात् ॥ ९.१६.५७ ॥
అప్పుడు శల్యుడు పడిపోయిన తరువాత, మద్రరాజు యొక్క తమ్ముడు, అన్ని గుణాలలో తన అన్నతో సమానుడైన యువకుడు, రథికుడిగా పాండవుని వైపు దూసుకెళ్లాడు.
9.16.58
विव्याध च नरश्रेष्ठो नाराचैर्बहुभिस्त्वरन् ।
हतस्यापचितिं भ्रातुश्चिकीषुर्युद्धदुर्मदः ॥ ९.१६.५८ ॥
నరశ్రేష్ఠుడు త్వరగా అనేక నారాచాలతో కొట్టాడు, తన సోదరుని వధకు ప్రతీకారం చేయాలని కోరి, యుద్ధమదంతో ఉన్మత్తుడై.
9.16.59
तं विव्याधाशुगैः ष़ड्भिर्धर्मराजस्त्वरन्निव ।
कार्मुकं चास्य चिच्छेद क्षुराभ्यां ध्वजमेव च ॥ ९.१६.५९ ॥
ధర్మరాజు త్వరపడినవాడివలె ఆరు బాణాలతో అతనిని కొట్టాడు; రెండు క్షురప్రాలతో అతని విల్లును, ధ్వజాన్ని కూడా ఖండించాడు.
9.16.60
ततोऽस्य दीप्यमानेन सुदृढेन शितेन च ।
प्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापाहरच्छिरः ॥ ९.१६.६० ॥
అప్పుడు అతని ఎదుట నిలబడిన అతని తలను ప్రకాశించే, అత్యంత దృఢమైన, పదునైన భల్లంతో నరికారు.
9.16.61
सकुण्डलं तद्ददृशे पतमानं शिरो रथात् ।
पुण्यक्षयमनुप्राप्य पतन्स्वर्गादिव च्युतः ॥ ९.१६.६१ ॥
కుండలాలతో కూడిన ఆ తల రథం నుండి పడుతూ కనిపించింది; పుణ్యం క్షీణించి స్వర్గం నుండి జారిపడినవాడిలా.
9.16.62
तस्यापकृत्तशीर्षं तु शरीरं पतितं रथात् ।
रुधिरेणावसिक्ताङ्गं दृष्ट्वा सैन्यमभज्यत ॥ ९.१६.६२ ॥
తల నరికివేయబడి, రథం నుండి పడిపోయిన అతని శరీరం, రక్తంతో తడిసిన అవయవాలతో చూసి సైన్యం చెదరిపోయింది.
9.16.63
विचित्रकवचे तस्मिन्हते मद्रनृपानुजे ।
हाहाकारं प्रकुर्वाणाः कुरवोऽभिप्रदुद्रुवुः ॥ ९.१६.६३ ॥
విచిత్ర కవచధారి, మద్ర రాజు తమ్ముడు చంపబడగా, కౌరవులు హాహాకారాలు చేస్తూ పారిపోయారు.
9.16.64
शल्यानुजं हतं दृष्ट्वा तावकास्त्यक्तजीविताः ।
वित्रेसुः पाण्डवभयात्प्रविध्वस्तास्तदा भृशम् ॥ ९.१६.६४ ॥
శల్యుని తమ్ముడు చంపబడటం చూచి, ప్రాణాశ వదులుకున్న మీ వారు, పాండవుల భయంతో అత్యంత భయకంపితులై చెదరిపోయారు.
9.16.65
तांस्तथा भज्यमानांस्तु कौरवान्भरतर्षभ ।
शिनेर्नप्ताऽकिरन्बाणैरभ्यवर्तत सात्यकिः ॥ ९.१६.६५ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, అలా చెదరిపోతున్న ఆ కౌరవులపై శిని మనుమడు సాత్యకి బాణాలు కురిపిస్తూ దాడి చేశాడు.
9.16.66
तमायान्तं महेष्वासं दुष्प्रसह्यं दुरासदम् ।
हार्दिक्यस्त्वरितो राजन्प्रत्यगृह्णादभीतवत् ॥ ९.१६.६६ ॥
రాజా, మహా విలుకాడు, ఎదురించలేని, చేరలేని అతడు వస్తుండగా, హార్దిక్యుడు వేగంగా భయం లేనివాడిలా అతనిని ఎదుర్కొన్నాడు.
9.16.67
तौ समेतौ महात्मानौ वार्ष्णेयौ वरवाजिनौ ।
हार्दिक्यः सात्यकिश्चैव सिंहाविव बलोत्कटौ ॥ ९.१६.६७ ॥
ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు, వృష్ణివంశీయులు, శ్రేష్ఠమైన గుఱ్ఱాలు కలవారు, హార్దిక్యుడు మరియు సాత్యకి, బలమైన సింహాలవలె ఎదురెదురుగా కలిశారు.
9.16.68
इषुभिर्विमलाभासैश्छादयन्तौ परस्परम् ।
अर्चिर्भिरिव सूर्यस्य दिवाकरसमप्रभौ ॥ ९.१६.६८ ॥
స్వచ్ఛమైన కాంతి గల బాణాలతో ఒకరినొకరు కప్పుకొంటూ, సూర్యుని కిరణాల వలె, సూర్యునితో సమానమైన తేజస్సుగల వారిద్దరు.
9.16.69
चापमार्गबलोद्वूतान्मार्गणान्वृष्णिसिंहयोः ।
आकाशगानपश्याम पतङ्गानिव शीघ्रगान् ॥ ९.१६.६९ ॥
ధనుస్సు మార్గంలో బలంగా ప్రయోగించబడిన, వృష్ణి సింహాల బాణాలు ఆకాశంలో వేగంగా ఎగిరే పక్షుల వలె ఉండటం మేము చూశాము.
9.16.70
सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा हयांश्चास्य त्रिभिः शरैः ।
चापमेकेन चिच्छेद हार्दिक्यो नतपर्वणा ॥ ९.१६.७० ॥
హార్దిక్యుడు సాత్యకిని పది బాణాలతో కొట్టి, అతని గుర్రాలను మూడు బాణాలతో కొట్టి, ఒకే వంగిన బాణంతో అతని విల్లును విరిచాడు.
9.16.71
तन्निकृत्तं धनुःश्रेष्ठमपास्य शिनिपुङ्गवः ।
अन्यदादत्त वेगेन धनुर्जलदनिःस्वनम् ॥ ९.१६.७१ ॥
తెగిన ఆ శ్రేష్ఠ ధనుస్సును పక్కకు విసిరి, శిని వీరుడు వేగంగా మేఘగర్జనలా ధ్వనించే మరో విల్లును తీసుకున్నాడు.
9.16.72
तदादाय धनुःश्रेष्ठं वरिष्ठः सर्वधन्विनाम् ।
हार्दिक्यं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥ ९.१६.७२ ॥
ఆ శ్రేష్ఠ ధనుస్సును తీసుకొని, సర్వ ధనుర్ధరులలో శ్రేష్ఠుడు హార్దిక్యుని పది బాణాలతో ఛాతీ మధ్యలో ప్రతిగా కొట్టాడు.
9.16.73
ततो युगं रथेषां च च्छित्त्वा भल्लैः सुसंयतैः ।
अश्वांस्तस्यावधीत्तूर्णमुभौ च पार्ष्णिसारथी ॥ ९.१६.७३ ॥
అప్పుడు రథపు కాడను, బాణాల ద్వారా బాగా నియంత్రిత భల్లాలతో తెగనరికి, అతని గుర్రాలను త్వరగా చంపాడు, రెండు వెనుక సారథులనూ కూడా.
9.16.74
हार्दिक्यं विरथं दृष्ट्वा कृपः शारद्वतः प्रभो ।
अपोवाह ततः क्षिप्रं रथमारोप्य वीर्यवान् ॥ ९.१६.७४ ॥
హార్దిక్యుడు రథం లేకుండా ఉండటం చూసి, ప్రభూ, శారద్వతుడు కృపుడు వెంటనే అతడిని తన రథంపై ఎక్కించుకుని వీర్యవంతుడై తీసుకెళ్లాడు.
9.16.75
मद्रराजे हते राजन्विरथे कृतवर्मणि ।
दुर्योधनबलं सर्वं पुनरासीत्पराङ्मुखम् ॥ ९.१६.७५ ॥
రాజా, మద్ర రాజు చంపబడి కృతవర్మ రథం లేనివాడైనప్పుడు, దుర్యోధనుని సమస్త సైన్యం మళ్లీ వెనుదిరిగి పారిపోయింది.
9.16.76
स्व परे नान्वबुध्यन्त सैन्येन रजसा वृते ।
बलं तु हतभूयिष्ठं त्रस्तमासीत्पराङ्मुखम् ॥ ९.१६.७६ ॥
సైన్య ధూళితో కప్పబడి, స్వపరాలను వారు గుర్తించలేకపోయారు; ఎక్కువగా హతమైన సేన భయంతో వెనుదిరిగి పారిపోయింది.
9.16.77
ततो मुहूर्तात्तेऽपश्यन्रजो भौमं समुत्थितम् ।
विविधैः शोणितस्रावैः प्रशान्तं पुरुषर्षभ ॥ ९.१६.७७ ॥
తరువాత క్షణంలో, పురుషశ్రేష్ఠా, భూమినుండి లేచిన ధూళి వివిధ రక్తధారలతో శాంతించడాన్ని వారు చూశారు.
9.16.78
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा भग्नं स्वबलमन्तिकात् ।
जवेनापततः पार्थानेकः सर्वानवारयत् ॥ ९.१६.७८ ॥
అప్పుడు దుర్యోధనుడు దగ్గరలోనే తన సేన భగ్నమవడం చూసి, వేగంగా ముందుకు వస్తున్న పాండవులందరినీ ఒంటరిగానే అడ్డుకున్నాడు.
9.16.79
पाण्डवान्सरथान्दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
आनर्त्तं च दुराधर्षं शितैर्बाणैरवारयत् ॥ ९.१६.७९ ॥
రథాలతో ఉన్న పాండవులను, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుని, దుర్జయుడైన ఆనర్తుని చూసి, వాడి బాణాలతో వారిని అడ్డుకున్నాడు.
9.16.80
तं परे नाभ्यवर्तन्त मर्त्या मृत्युमिवागतम् ।
अथान्यं रथमास्थाय हार्दिक्योऽपि न्यवर्तत ॥ ९.१६.८० ॥
మృత్యువులా వచ్చిన అతనిని శత్రువులు ఎదుర్కోలేకపోయారు. తరువాత హార్దిక్యుడు (కృతవర్మ) మరొక రథమెక్కి వెనుదిరిగాడు.
9.16.81
ततो युधिष्ठिरो राजा त्वरमाणो महारथः ।
चतुर्भिर्निजघानाश्वान्पत्रिभिः कृतवर्मणः।
विव्याध गौतमं चापि ष़ड्भिर्भल्लैः सुतेजनैः ॥ ९.१६.८१ ॥
అప్పుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు, వేగంగా వచ్చిన మహారథుడు, కృతవర్మ నాలుగు గుర్రాలను మూడు బాణాలతో చంపాడు; గౌతముడిని (కృపుడు) కూడా పదునైన ఆరు భల్లాలతో గాయపరిచాడు.
9.16.82
अश्वत्थामाः ततो राज्ञा हताश्वं विरथीकृतम् ।
तमपोवाह हार्दिक्यं स्वरथेन युधिष्ठिरात् ॥ ९.१६.८२ ॥
రాజు చేత గుర్రాలు చంపబడి రథం లేకుండా చేయబడిన అతనిని, అశ్వత్థామ యుధిష్ఠిరుని నుండి తన రథంలో తీసుకుపోయాడు.
9.16.83
ततः शारद्वतः षड्भिः प्रत्यविध्यद्युधिष्ठिरम् ।
विव्याध चाश्वान्निशितैस्तस्याष्टाभिः शिलीमुखैः ॥ ९.१६.८३ ॥
అప్పుడు శారద్వతుడు (కృపుడు) ఆరు బాణాలతో యుధిష్ఠిరుని ఎదురు కొట్టి, అతని గుర్రాలను ఎనిమిది పదునైన బాణాలతో గాయపరిచాడు.
9.16.84
एवमेतन्महाराज युद्धशेषमवर्तत ।
तव दुर्मन्त्रिते राजन्सहपुत्रस्य भारत ॥ ९.१६.८४ ॥
మహారాజా, ఈ విధంగా యుద్ధ శేషం జరిగింది. రాజా, భరతవంశీయుడా, ఇది నీ దుష్టమంత్రాంగం వల్ల, నీ కుమారునితో కలిసి జరిగింది.
9.16.85
तस्मिन्महेष्वासधरे विशस्ते ।
सङ्ग्राममध्ये कुरुपुङ्गवेन।
पार्थाः समेताः परमप्रहृष्टाः ।
शङ्खान्प्रदध्मुर्हतमीक्ष्य शल्यम् ॥ ९.१६.८५ ॥
ఆ మహాధనుర్ధారి చంపబడినప్పుడు, యుద్ధ మధ్యలో కురుశ్రేష్ఠుడి చేత, పార్థులు గుమిగూడి అత్యంత సంతోషించి, శల్యుడు చంపబడడం చూసి శంఖాలు ఊదారు.
9.16.86
युधिष्ठिरं च प्रशशंसुराजौ ।
पुरा सुरा वृत्रवधे यथेन्द्रम्।
चक्रुश्च नानाविधवाद्यशब्दा… ।
न्निनादयन्तो वसुधां समन्तात् ॥ ९.१६.८६ ॥
యుద్ధంలో రాజులు యుధిష్ఠిరుని ప్రశంసించారు; పూర్వం వృత్రవధ తర్వాత దేవతలు ఇంద్రుని స్తుతించినట్లు. నానావిధ వాద్యధ్వనులు… చేసి, నలుదిశలా భూమిని మార్మోగించారు.