મહાભારત · અધ્યાય 9.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.22.1
वर्तमाने तदा युद्धे घोररूपे भयानके ।
अभज्यत बलं तत्र तव पुत्रस्य पाण्डवैः ॥ ९.२२.१ ॥
તે ઘોર અને ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે ત્યાં પાંડવોએ તમારા પુત્રનું સૈન્ય તોડી નાખ્યું.
9.22.2
तांस्तु सर्वानयन्तेन सन्निवार्य महारथाः ।
पुत्रास्ते योधयामासुः पाण्डवानामनीकिनीम् ॥ ९.२२.२ ॥
પરંતુ તે સૌને રોકીને તમારા મહારથી પુત્રોએ પાંડવોના સૈન્ય સાથે યુદ્ધ કર્યું.
9.22.3
निवृत्ताः सहसा योधास्तव पुत्रजयैपिणः ।
सन्निवृत्तेषु तेष्वेवं युद्धमासीत्सुदारुणम्।
तावकानां परेषां च देवासुररणोपभम् ॥ ९.२२.३ ॥
તમારા પુત્રના વિજયની ઇચ્છા રાખનારા યોદ્ધાઓ અચાનક પાછા ફર્યા. તેઓ એ રીતે પાછા ફર્યા ત્યારે દેવ-અસુર યુદ્ધ જેવું અતિ ભયંકર યુદ્ધ થયું—તમારા પક્ષમાં અને શત્રુપક્ષમાં પણ.
9.22.4
परेषां तावकानां च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः ॥ ९.२२.४ ॥
શત્રુપક્ષમાં કે તમારા પક્ષમાં યુદ્ધથી પીઠ ફેરવનાર કોઈ નહોતું.
9.22.5
अनुमानेन युध्यन्ते सञ्ज्ञाभिश्च परस्परम् ।
तेषां क्षयो महानासीद्युध्यतामितरेतरम् ॥ ९.२२.५ ॥
તેઓ અનુમાન અને સંકેતોથી એકબીજા સાથે લડતા હતા. એકબીજા સાથે લડનારાઓનો મોટો સંહાર થયો.
9.22.6
ततो युधिष्ठिरो राजा क्रोधेन महता युतः ।
जिगीषमाणः सङ्ग्रामे धार्तराष्ट्रान्सराजकान् ॥ ९.२२.६ ॥
ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિર મહાન ક્રોધથી ભરાઈ, રાજાઓ સહિત ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને યુદ્ધમાં જીતવાની ઇચ્છાથી આગળ વધ્યા.
9.22.7
त्रिभिः शारद्वतं विद्व्वा रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ।
चतुर्भिर्निजघानाश्वान्कल्याणान्कृतवर्मणः ॥ ९.२२.७ ॥
તેણે ત્રણ બાણોથી શારદ્વતને વીંધ્યો અને સોનાની પાંખવાળા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા ચાર બાણોથી કૃતવર્માના સુંદર ઘોડાઓને મારી નાખ્યા.
9.22.8
अश्वत्थामा तु हार्दिक्यमपोवाह यशस्विनम् ।
अथ शारद्वतोऽष्टाभिः प्रत्यविध्यद्युधिष्ठिरम् ॥ ९.२२.८ ॥
અશ્વત્થામાએ યશસ્વી હાર્દિક્યને દૂર લઈ ગયો; પછી શારદ્વતે આઠ બાણોથી યુધિષ્ઠિરને સામો વીંધ્યો.
9.22.9
ततो दुर्योधनो राजा रथान्सप्तशतान्रणे ।
प्रैषयद्यत्र राजाऽसौ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ९.२२.९ ॥
ત્યારે રાજા દુર્યોધને યુદ્ધમાં સાતસો રથ મોકલ્યા, જ્યાં ધર્મપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિર હતા ત્યાં.
9.22.10
ते रथा रथिभिर्युक्ता मनोमारुतरंहसः ।
अभ्यद्रवन्त सङ्ग्रामे कौन्तेयस्य रथं प्रति ॥ ९.२२.१० ॥
મન અને વાયુ જેવા વેગવાળા તે રથો, રથીઓ સહિત, યુદ્ધમાં કૌંતેયના રથ તરફ ધસી ગયા.
9.22.11
ते समन्तान्महाराज परिवार्य युधिष्ठिरम् ।
अदृश्यं सायकैश्चक्रुर्मेघा इव दिवाकरम् ॥ ९.२२.११ ॥
હે મહારાજ, તેમણે ચારે બાજુથી યુધિષ્ઠિરને ઘેરી બાણોથી તેમને અદ્રશ્ય કરી દીધા, જેમ વાદળો સૂર્યને ઢાંકે છે.
9.22.12
तं दृष्ट्वा धर्मराजानं कौरवेयैस्तथावृतम् ।
नामृष्यन्त सुसंरब्धाः शिखण्डिप्रमुखा रथाः ॥ ९.२२.१२ ॥
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને કૌરવોએ આ રીતે ઘેરાયેલા જોઈને, શિખંડી મુખ્ય રથીઓ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તે સહન ન કરી શક્યા.
9.22.13
रथैरश्ववरैर्युक्तैः किङ्किणीजालसंवृतैः ।
आजग्मुरथ रक्षन्तः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ९.२२.१३ ॥
ઘૂઘરીઓની જાળીથી ઢંકાયેલા, ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલા રથોમાં તેઓ આવ્યા અને કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરની રક્ષા કરવા લાગ્યા.
9.22.14
ततः प्रववृते रौद्रः सङ्ग्रामः शोणितोदकः ।
पाण्डवानां कुरूणां च यमराष्ट्रविवर्धनः ॥ ९.२२.१४ ॥
ત્યારે પાંડવો અને કૌરવો વચ્ચે લોહી જ જેનું પાણી હતું એવું ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે યમરાજ્યને વધારનારું હતું.
9.22.15
रथान्सप्तशतान्हत्वा कुरूणामाततायिनाम् ।
पाण्डवाः सह पाञ्चालैः पुनरेवाभ्यवारयन् ॥ ९.२२.१५ ॥
કૌરવોના સાતસો આતતાયી રથીઓને મારીને પાંચાલો સાથે પાંડવોએ તેમને ફરી પાછા હટાવ્યા.
9.22.16
तत्र युद्धं महच्चासीत्तव पुत्रस्य पाण्डवैः ।
न च तत्तादृशं दृष्टं नैव चापि परिश्रुतम् ॥ ९.२२.१६ ॥
ત્યાં તમારા પુત્ર અને પાંડવો વચ્ચે મહાન યુદ્ધ થયું; એવું યુદ્ધ કોઈએ જોયું નહોતું કે સાંભળ્યું પણ નહોતું.
9.22.17
वर्तमाने तदा युद्धे निर्मर्यादे समन्ततः ।
वध्यमानेषु योधेषु तावकेष्वितरेषु च ॥ ९.२२.१७ ॥
ત્યારે ચારેબાજુ મર્યાદા વિના ચાલી રહેલા તે યુદ્ધમાં તમારા અને બીજાઓના યોદ્ધાઓ મરાઈ રહ્યા હતા.
9.22.18
विनदत्सु च योधेषु शङ्खवर्यैश्च पूरितैः ।
उत्क्रुष्टैः सिंहनादैश्च गर्जितैश्चैव धन्विनाम् ॥ ९.२२.१८ ॥
યોદ્ધાઓ ગર્જતા હતા, ઉત્તમ શંખો ફૂંકાતા હતા, અને ધનુર્ધરોની બૂમો, સિંહનાદ અને ગર્જનાઓ ગુંજતી હતી.
9.22.19
अतिप्रवृत्ते युद्धे च छिद्यमानेषु मर्मसु ।
धावमानेषु योधेषु जयगृद्धिषु मारिष ॥ ९.२२.१९ ॥
અતિ ઉગ્ર યુદ્ધમાં, મર્મસ્થાનો છેદાતાં, વિજયની લાલસાવાળા યોદ્ધાઓ દોડતા હતા ત્યારે, હે મારિષ!
9.22.20
संहारे सर्वतो जाते पृथिव्यां शोकसम्भवे ।
वह्नीनामुत्तमस्त्रीणां सीमन्तोद्धरणे कृते ॥ ९.२२.२० ॥
સર્વત્ર સંહાર થયો, પૃથ્વી પર શોક ઉત્પન્ન થયો, અને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓનાં સીમંત ઉખેડાયાં ત્યારે,
9.22.21
निर्मर्यादे महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे ।
प्रादुरासन्विनाशाय तदोत्पाताः सुदारुणाः ॥ ९.२२.२१ ॥
મર્યાદા વિનાનું, અતિ ભયંકર મહાયુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે, વિનાશ માટે અતિ ભયંકર અપશુકન પ્રગટ્યા.
9.22.22
चचाल शब्दं कुर्वाणा सपर्वतवना मही ।
सदण्डाः सोल्मुका राजन्कीर्यमाणाः समन्ततः ॥ ९.२२.२२ ॥
પર્વતો અને વનો સહિતની પૃથ્વી અવાજ કરતી કંપી ઊઠી; હે રાજન્, દંડો અને સળગતી મશાલો ચારેબાજુ વિખેરાતી હતી.
9.22.23
उल्काः पेतुर्दिवो भूमावाहत्य रविमण्डलम् ।
विष्वग्वाताः प्रादुरासन्नीचैः शर्करवर्षिणः ॥ ९.२२.२३ ॥
આકાશમાંથી ઉલ્કાઓ સૂર્યમંડળ સાથે અથડાઈને ભૂમિ પર પડી; ચારે દિશાએ પવનો વાયા, નીચેથી કાંકરાનો વરસાદ વરસાવતા પ્રગટ્યા.
9.22.24
अश्रूणि मुमुचुर्नागा वेपथुं चास्पृशन्भृशम् ।
एतान्धोराननादृत्य समुत्पातान्सुदारुणान् ॥ ९.२२.२४ ॥
હાથીઓ આંસુ સારવા લાગ્યા અને અતિશય ધ્રૂજવા લાગ્યા; આ ઘોર અને અતિ ભયંકર ઉત્પાતોને અવગણીને.
9.22.25
पुनर्युद्धाय संयत्ताः क्षत्रियास्तस्थुरव्यथाः ।
रमणीये कुरुक्षेत्रे पुण्ये स्वर्गं यियासवः ॥ ९.२२.२५ ॥
ફરીથી યુદ્ધ માટે તૈયાર ક્ષત્રિયો નિર્ભય થઈને ઊભા રહ્યા; રમણીય, પવિત્ર કુરુક્ષેત્રમાં સ્વર્ગ જવાની ઇચ્છાથી.
9.22.26
ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत् ।
युध्यध्वमग्रतो यावत्पृष्ठतो हन्मि पाण्डवान् ॥ ९.२२.२६ ॥
ત્યારે ગાંધારરાજનો પુત્ર શકુનિ બોલ્યો: "હું પાછળથી પાંડવોને પ્રહાર કરું ત્યાં સુધી તમે આગળથી યુદ્ધ કરો."
9.22.27
ततो नः सम्प्रायातानां मद्रयोधास्तरस्विनः ।
हृष्टाः किलाकिलाशब्दमकुर्वत परे तथा ॥ ९.२२.२७ ॥
ત્યારે અમારી તરફ આગળ આવેલા વેગવાન મદ્રયોદ્ધાઓ હર્ષથી "કિલકિલા" શબ્દ કરવા લાગ્યા; બીજાઓએ પણ એમ કર્યું.
9.22.28
अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्षा दुरासदाः ।
शरासनानि धुन्वन्तः शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ९.२२.२८ ॥
પણ તેઓ ફરી અમારા પર ધસી આવ્યા; લક્ષ્ય પામેલા, દુર્જય, ધનુષ્ય હલાવતા તેમણે બાણવર્ષાથી અમને ઢાંકી દીધા.
9.22.29
ततो हतं परैस्तत्र मद्रराजबलं तदा ।
दुर्योधनबलं दृष्ट्वा पुनरासीत्पराङ्मुखम् ॥ ९.२२.२९ ॥
ત્યારે ત્યાં શત્રુઓએ મારી નાખેલી મદ્રરાજની સેના જોઈને દુર્યોધનની સેના ફરી પીઠ ફેરવીને ભાગી.
9.22.30
गान्धारराजस्तु पुनर्वाक्यमाह ततो बली ।
निवर्तध्वमधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः ॥ ९.२२.३० ॥
ત્યારે બળવાન ગાંધારરાજ ફરી બોલ્યો: "પાછા ફરો; અધર્મને જાણનારાઓ, યુદ્ધ કરો; ભાગવાથી તમને શું લાભ?"
9.22.31
अनीकं दशसाहस्रमश्वानां भरतर्षभ ।
आसीद्गान्धारराजस्य विशालप्रासयोधिनाम् ॥ ९.२२.३१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ગાંધારરાજ પાસે વિશાળ ભાલાધારી યોદ્ધાઓ સાથે દસ હજાર ઘોડાઓની ટુકડી હતી.
9.22.32
बलेन तेन विक्रम्य वर्तमाने जनक्षये ।
पृष्ठतः पाण्डवानीकमभ्यघ्नन्निशितैः शरैः ॥ ९.२२.३२ ॥
તે સેનાના બળથી પરાક્રમપૂર્વક આગળ વધીને, જનક્ષય ચાલતો હતો ત્યારે, તીક્ષ્ણ બાણોથી પાછળથી પાંડવ સેના પર પ્રહાર કર્યો.
9.22.33
तदभ्रमिव वातेन क्षिप्यमाणं समन्ततः ।
अभज्यत महाराज पाण्डूनां सुमहद्बलम् ॥ ९.२२.३३ ॥
હે મહારાજ, પવન વડે ચારે બાજુ વિખેરાયેલા વાદળની જેમ પાંડવોનું અતિ વિશાળ સૈન્ય ભાંગી પડ્યું.
9.22.34
ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य भग्नं स्वबलमन्तिकात् ।
अभ्यनोदयदव्यग्रः सहदेवं महाबलम् ॥ ९.२२.३४ ॥
ત્યારે યુધિષ્ઠિરે પોતાની સેના નજીકથી ભાંગતી જોઈ, અને અવિચલિત રહીને મહાબલી સહદેવને આગળ ધકેલ્યો.
9.22.35
असौ सुबलपुत्रो नो जघनं पीड्य दंशितः ।
सैन्यानि सूदयत्येष पश्य पाण्डव दुर्मतिः ॥ ९.२२.३५ ॥
સુબલનો આ પુત્ર આપણા પાછલા ભાગને દબાવીને, બખ્તર પહેરીને સૈન્યોનો સંહાર કરી રહ્યો છે. હે પાંડવ, આ દુર્બુદ્ધિને જુઓ.
9.22.36
गच्छ त्वं द्रौपदेयैश्च शकुनिं सौबलं जहि ।
रथानीकमहं धक्ष्ये पाञ्चालसहितोऽनघ ॥ ९.२२.३६ ॥
તું દ્રૌપદીના પુત્રો સાથે જઈને સુબલપુત્ર શકુનિને હણ. હે નિર્દોષ, હું પાંચાલો સાથે રથસેનાને બાળી નાખીશ.
9.22.37
गच्छन्तु कुञ्जराः सर्वे वाजिनश्च सह त्वया ।
पादाताश्च त्रिसाहस्राः शकुनिं तैर्वृतो जहि ॥ ९.२२.३७ ॥
બધા હાથીઓ અને ઘોડાઓ તારી સાથે જાય; ત્રણ હજાર પાયદળ તેમનાથી ઘેરાઈને શકુનિનો વધ કરે.
9.22.38
ततो गजाः सप्तशताश्चापपाणिभिरास्थिताः ।
पञ्च चाश्वसहस्राणि सहदेवश्च वीर्यवान् ॥ ९.२२.३८ ॥
પછી ધનુષ્ય હાથમાં લઈને બેઠેલા સાતસો હાથીઓ, પાંચ હજાર ઘોડા અને પરાક્રમી સહદેવ (આગળ વધ્યા).
9.22.39
पादाताश्च त्रिसाहस्रा द्रौपदेयाश्च सर्वशः ।
रणे ह्यभ्यद्रवंस्ते तु शकुनिं युद्धदुर्मदम् ॥ ९.२२.३९ ॥
ત્રણ હજાર પાયદળ અને દ્રૌપદીના બધા પુત્રો રણમાં યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત શકુનિ પર ધસી ગયા.
9.22.40
ततस्तु सौबलो राजन्नभ्यतिक्रम्य पाण्डवान् ।
जघान पृष्ठतः सेनां जयगृद्वः प्रतापवान् ॥ ९.२२.४० ॥
પછી, હે રાજા, સુબલના પુત્ર (શકુનિ) પાંડવોને ઓળંગીને, વિજયની લાલસાથી, પરાક્રમી બનીને પાછળથી સેનાનો સંહાર કર્યો.
9.22.41
अश्वारोहास्तु संरब्धाः पाण्डवानां तरस्विनाम् ।
प्राविशन्सौबलानीकमभ्यतिक्रम्य तान्रथान् ॥ ९.२२.४१ ॥
પરંતુ પાંડવોના વેગવાન અશ્વારોહીઓ ક્રોધે ભરાઈને તે રથોને ઓળંગીને સૌબલની સેનામાં પ્રવેશ્યા.
9.22.42
ते तत्र सादिनः शूराः सौबलस्य महद्बलम् ।
रणमध्ये व्यतिष्ठन्त शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ९.२२.४२ ॥
ત્યાં તે શૂર અશ્વારોહીઓ સૌબલની મહાન સેનાની વચ્ચે રણમાં ઊભા રહ્યા અને બાણોની વર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધી.
9.22.43
तदुद्यतगदाप्रासमकापुरुषसेवितम् ।
प्रावर्तत महद्युद्धं राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ९.२२.४३ ॥
ઊંચકેલી ગદાઓ અને ભાલાઓથી ભરેલું, વીરોએ સેવેલું તે મહાયુદ્ધ શરૂ થયું, હે રાજન્, તમારી દુષ્ટ મંત્રણાને કારણે.
9.22.44
उपारमन्त ज्याशब्दाः प्रेक्षका रथिनोऽभवन् ।
न हि स्वेषां परेषां वा विशेषः प्रत्यदृश्यत ॥ ९.२२.४४ ॥
ધનુષની પ્રત્યંચાના અવાજ શાંત થયા; રથીઓ પ્રેક્ષક બની ગયા, કારણ કે સ્વપક્ષ અને પરપક્ષ વચ્ચે ભેદ દેખાતો ન હતો.
9.22.45
शूरबाहुविसृष्टानां शक्तीनां भरतर्षभ ।
ज्योतिषामिव सम्पातमपश्यन्कुरुपाण्डवाः ॥ ९.२२.४५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શૂરોના બાહુઓથી ફેંકાયેલી શક્તિઓનું પતન કુરુ અને પાંડવોએ પ્રકાશોના પતન જેવું જોયું.
9.22.46
ऋष्टिभिर्विमलाभिश्च तत्रतत्र विशाम्पते ।
सम्पतन्तीभिराकाशमावृतं बह्वशोभत ॥ ९.२२.४६ ॥
હે વિશાંપતિ, ત્યાં ત્યાં ચમકતી ઋષ્ટિઓથી, પડતી તેમનાથી આકાશ ઢંકાઈ જઈ અત્યંત શોભ્યું.
9.22.47
प्रासानां पततां राजन्रूपमासीत्समन्ततः ।
शलभानामिवाकाशे तदा भरतसत्तम ॥ ९.२२.४७ ॥
હે રાજન્, પડતા ભાલાઓનું રૂપ આકાશમાં ચારેય બાજુ તીડ જેવું થયું, હે ભરતસત્તમ.
9.22.48
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा विप्रविद्धैर्नियन्तृभिः ।
हयाः परिपतन्तिस्म शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ९.२२.४८ ॥
લોહીથી બધાં અંગો ભીંજાયેલા ઘોડા, સારથિઓ ફેંકાઈ જવાથી, સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં પડવા લાગ્યા.
9.22.49
अन्योन्यं परिपिष्टाश्च समासाद्य परस्परम् ।
सुविक्षताः स्म दृश्यन्ते वमन्तो रुधिरं मुखैः ॥ ९.२२.४९ ॥
એકબીજા સાથે અથડાઈને કચડાયેલા અને પરસ્પર ભારે ઘાયલ થયેલા, મોંમાંથી લોહી ઓકતા તેઓ દેખાતા હતા.
9.22.50
ततोऽभवत्तमो घोरं सैन्येन रजसा वृतम् ।
तानपाक्रमतोऽद्राक्षं तस्माद्देशादरिन्दम ॥ ९.२२.५० ॥
પછી સૈન્યની ધૂળથી ભયંકર અંધકાર છવાઈ ગયો. હે શત્રુદમન, એ સ્થળેથી પાછા ફરતા તેમને મેં જોયા.
9.22.51
अश्वान्राजन्मनुष्यांश्च रजसा संवृते सति ।
भूमौ निपतिताश्चान्ये वमन्तो रुधिरं बहु ॥ ९.२२.५१ ॥
હે રાજન, ધૂળથી ઢંકાતાં ઘોડા, માણસો અને બીજા લોકો જમીન પર પડ્યા, ઘણું લોહી ઓકતા.
9.22.52
केशाकेशि समालग्ना न शेकुश्चेष्टितुं नराः ।
अन्योन्यमश्वपृष्ठेभ्यो विकर्षन्तो महाबलाः ॥ ९.२२.५२ ॥
વાળથી વાળ વળગી રહેતાં તેઓ હલી પણ ન શક્યા. મહાબલી યોદ્ધાઓ એકબીજાને ઘોડાની પીઠ પરથી ખેંચી રહ્યા હતા.
9.22.53
मल्ला इव समासाद्य निजघ्नुरितरेतरम् ।
अश्वैश्च व्यपकृष्यन्त बहवोऽत्र गतासवः ॥ ९.२२.५३ ॥
મલ્લોની જેમ ભેટીને તેઓ એકબીજાને મારવા લાગ્યા. ઘોડાઓથી ખેંચાઈને અહીં ઘણા પ્રાણહીન થયા.
9.22.54
भूमौ निपतिताश्चान्ये बहवो विजयैषिणः ।
तत्रतत्र व्यदृश्यन्त पुरुषाः शूरमानिनः ॥ ९.२२.५४ ॥
જમીન પર પડેલા બીજા ઘણા, જેઓ વિજય ઇચ્છતા હતા અને પોતાને શૂરવીર માનતા હતા, તેઓ ઠેરઠેર દેખાયા.
9.22.55
रक्तोक्षितैश्छिन्नभुजैरवकृष्टशिरोरुहैः ।
व्यदृश्यत मही कीर्णा शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ९.२२.५५ ॥
લોહીથી ખરડાયેલા, કપાયેલા હાથવાળા અને ખેંચાયેલા વાળવાળા દેહોથી ધરતી સેંકડો અને હજારોમાં વેરાયેલી દેખાઈ.
9.22.56
दूरं न शक्यं तत्रासीद्गन्तुमश्वेन केनचित् ।
साश्वारोहैर्हतैरश्वैरावृते वसुधातले ॥ ९.२२.५६ ॥
ત્યાં કોઈ ઘોડો દૂર જઈ શકતો નહોતો, કારણ કે ધરતી મૃત ઘોડા અને તેમના સવારોથી ઢંકાયેલી હતી.
9.22.57
रुधिरोक्षितसन्नाहैरात्तशस्त्रैरुदायुधैः ।
नानाप्रहरणैर्घोरैः परस्परवधैषिभिः।
सुसन्निकृष्टे सङ्ग्रामे हतभूयिष्ठसैनिके ॥ ९.२२.५७ ॥
લોહીથી ખરડાયેલાં બખ્તર, શસ્ત્રો ધારણ કરેલા, ઉગામેલાં આયુધોવાળા, અનેક ભયાનક હથિયારો સાથે એકબીજાનો વધ ઇચ્છતા યોદ્ધાઓ વચ્ચે, નજીક નજીક થયેલા યુદ્ધમાં, જ્યાં મોટાભાગના સૈનિકો મરાયા હતા.
9.22.58
स मुहूर्तं ततो युद्ध्वा सौबलोऽथ विशाम्पते ।
षट्साहस्रैर्हयैः शिष्टेरपायाच्छकुनिस्ततः ॥ ९.२२.५८ ॥
હે પ્રજાપતિ, સૌબલ શકુનિ થોડી વાર યુદ્ધ કરીને પછી બાકી રહેલા છ હજાર ઘોડાઓ સાથે ભાગી ગયો.
9.22.59
तथैव पाण्डवानीकं रुधिरेण समुक्षितम् ।
षट्साहस्रैर्हयैः शिष्टेरपायाच्छ्रान्तवाहनम् ॥ ९.२२.५९ ॥
એ જ રીતે પાંડવોની સેના પણ લોહીથી સંપૂર્ણ ખરડાયેલી હતી; થાકેલાં વાહનો સાથે બાકી રહેલા છ હજાર ઘોડાઓ સાથે ભાગી ગઈ.
9.22.60
अश्वारोहाश्च पाण्डूनामब्रुवन्रुधिरोक्षिताः ।
सुसन्निकृष्टे सङ्ग्रामे भूयिष्ठे त्यक्तजीविताः ॥ ९.२२.६० ॥
પાંડવોના અશ્વારોહીઓ, લોહીથી ખરડાયેલા અને જીવનનો ત્યાગ કરેલા, એ નજીકના મહાયુદ્ધમાં આમ બોલ્યા.
9.22.61
न हि शक्यं रथैर्योद्धुं कुत एव महागजैः ।
रथानेव रथा यान्तु कुञ्जराः कुञ्जरानपि ॥ ९.२२.६१ ॥
રથો વડે યુદ્ધ કરવું શક્ય નથી, તો મહાગજો વડે તો કેમ થાય? રથો રથો તરફ જાય, અને હાથીઓ હાથીઓ તરફ પણ જાય.
9.22.62
प्रतियातो हि शकुनिः स्वमनीकमवस्थितः ।
न पुनः सौबलो राजा योद्धुमभ्यागमिष्यति ॥ ९.२२.६२ ॥
શકુનિ પાછો ફરીને પોતાની સેનામાં સ્થિર થયો છે; સુબલનો પુત્ર એ રાજા ફરી યુદ્ધ કરવા નહીં આવે.
9.22.63
ततस्तु द्रौपदेयाश्च ते च मत्ता महाद्विपाः ।
प्रययुर्यत्र पाञ्चाल्यो धृष्टद्युम्नो महारथः ॥ ९.२२.६३ ॥
પછી દ્રૌપદીના પુત્રો અને તે મદમસ્ત મહાગજો જ્યાં પાંચાલ્ય મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન હતો ત્યાં ગયા.
9.22.64
सहदेवोऽपि कौरव्य रजोमेघे समुत्थिते ।
एकाकी प्रययौ तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ ९.२२.६४ ॥
હે કૌરવ્ય, ધૂળનો મેઘ ઊઠતાં સહદેવ પણ એકલો જ્યાં રાજા યુધિષ્ઠિર હતા ત્યાં ગયો.
9.22.65
ततस्तेषु प्रयातेषु शकुनिः सौबलः पुनः ।
पार्श्वतोऽभ्यहनत्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नस्य वाहिनीम् ॥ ९.२२.६५ ॥
તેઓ ગયા પછી સુબલનો પુત્ર શકુનિ ફરી ક્રોધે ભરાઈ બાજુથી ધૃષ્ટદ્યુમ્નની સેના પર પ્રહાર કર્યો.
9.22.66
तत्पुनस्तुमुलं युद्धं प्राणांस्त्यक्त्वाऽभ्यवर्तत ।
तावकानां परेषां च परस्परवधैषिणाम् ॥ ९.२२.६६ ॥
ફરી તે ભયંકર યુદ્ધ પ્રાણ ત્યજીને ચાલુ રહ્યું; તમારા અને શત્રુઓના યોદ્ધાઓ એકબીજાનો વધ ઇચ્છતા.
9.22.67
ते चान्योन्यमवैक्षन्त तस्मिन्वीरसमागमे ।
योधाः पर्यपतन्राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ९.२२.६७ ॥
તે વીરોના સમાગમમાં તેઓ એકબીજા સામે જોતા રહ્યા. હે રાજન્, યોદ્ધાઓ સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં પડવા લાગ્યા.
9.22.68
असिभिश्छिद्यमानानां शिरसां लोकसंक्षये ।
प्रादुरासीन्महाञ्शब्दस्तालानां पततामिव ॥ ९.२२.६८ ॥
લોકસંક્ષયમાં તલવારોથી કપાતા માથાઓનો મહાન અવાજ ઊઠ્યો, જાણે પડતા તાડવૃક્ષોનો અવાજ હોય.
9.22.69
विमुक्तानां शरीराणां छिन्नानां पततां भुवि ।
सायुधानां च बाहूनामूरूणां च विशाम्पते।
आसीत्कटकटाशब्दः सुमहान्रोमहर्षणः ॥ ९.२२.६९ ॥
હે વિશાંપતિ, ભૂમિ પર પડતા છિન્ન દેહો, શસ્ત્રધારી બાહુઓ અને જાંઘોનો અત્યંત મોટો, રૂંવાડાં ઊભાં કરે એવો 'કટકટ' અવાજ થયો.
9.22.70
निघ्नन्तो निशितैः शस्त्रैर्भ्रातॄन्पुत्रान्सखीनपि ।
योधाः परिपतन्ति स्म यथाऽऽमिषकृते खगाः ॥ ९.२२.७० ॥
તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી ભાઈઓ, પુત્રો અને મિત્રોને પણ મારતા યોદ્ધાઓ પડવા લાગ્યા, જેમ માંસ માટે પક્ષીઓ ઝપટે છે.
9.22.71
अन्योन्यं प्रतिसंरब्धाः समासाद्य परस्परम् ।
अहम्पूर्वमहम्पूर्वमिति निघ्नन्सहस्रशः ॥ ९.२२.७१ ॥
એકબીજા પર ક્રોધે ભરાઈ, પરસ્પર સામસામે આવી, 'હું પહેલો, હું પહેલો' કહેતા હજારોને મારતા.
9.22.72
संयातेनासनभ्रष्टैरश्वारोहैर्गतासुभिः ।
हयाः परिपतन्ति स्म शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ९.२२.७२ ॥
દોડતા, આસનેથી ફંગોળાયેલા, પ્રાણરહિત અશ્વારોહીઓ સાથે ઘોડા સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં પડવા લાગ્યા.
9.22.73
स्फुरतां प्रतिपिष्टानामश्वानां शीघ्रगामिनाम् ।
स्तनतां च मनुष्याणां सन्नद्धानां विशाम्पते ॥ ९.२२.७३ ॥
હે પ્રજાપતિ, તરફડતા, કચડાયેલા વેગવાન ઘોડાઓ અને કવચધારી માણસોના કણસાટ વચ્ચે.
9.22.74
शक्त्यृष्टिप्रासशब्दश्च तुमुलः समपद्यत ।
भिन्दतां परमर्माणि राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ९.२२.७४ ॥
હે રાજન, તમારી દુર્મંત્રણાને કારણે, મર્મસ્થાનોને વીંધતા શક્તિ, ઋષ્ટિ અને પ્રાસના ભયાનક અવાજનો કોલાહલ ઊઠ્યો.
9.22.75
श्रमाभिभूताः संरब्धा श्रान्तवाहाः पिपासवः ।
विक्षताश्च शितैः शस्त्रैरभ्यवर्न्तत तावकाः ॥ ९.२२.७५ ॥
થાકથી ઘેરાયેલા, ક્રોધિત, થાકેલા વાહનોવાળા, તરસ્યા અને તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી ઘાયલ તમારા લોકો આગળ વધ્યા.
9.22.76
मत्ता रुधिरगन्धेन बहवोऽत्र विचेतसः ।
जघ्नुः परान्स्वकांश्चैव प्राप्तान्प्राप्ताननन्तरान् ॥ ९.२२.७६ ॥
અહીં લોહીની ગંધથી ઉન્મત્ત, મનમાં ભ્રમિત ઘણા લોકો શત્રુઓને, પોતાના લોકોને, નજીક આવેલાઓને અને પાસેના લોકોને મારવા લાગ્યા.
9.22.77
बहवश्च गतप्राणाः क्षत्रिया जयगृद्विनः ।
भूमावभ्यपतन्राजञ्शरवृष्टिभिरावृताः ॥ ९.२२.७७ ॥
હે રાજન, વિજયની લાલસાવાળા ઘણા ક્ષત્રિયો પ્રાણહીન થઈને, બાણવર્ષાથી ઢંકાઈને ભૂમિ પર પડ્યા.
9.22.78
वृकगृध्रशृगालानां तुमुले मोदनेऽहनि ।
आसीद्बलक्षयो घोरस्तव पुत्रस्य पश्यतः ॥ ९.२२.७८ ॥
વરુ, ગીધ અને શિયાળવાંના ભોજન સમાન એ તુમુલ દિવસે, તમારા પુત્રની નજર સામે સેનાનો ભયાનક સંહાર થયો.
9.22.79
नराश्वकायैः सञ्छन्ना भूमिरासीद्विशाम्पते ।
रुधिरोदकचित्रा च भीरूणां भयवर्धिनी ॥ ९.२२.७९ ॥
હે પ્રજાપતિ, માણસો અને ઘોડાઓના દેહથી ભૂમિ ઢંકાયેલી હતી; લોહીના જળથી ચિત્રિત, ડરપોકોનો ભય વધારનારી હતી.
9.22.80
असिभिः पट्टसैः शूलैस्तक्षमाणाः पुनःपुनः ।
तावकाः पाण्वेयाश्च न न्यवर्तन्त भारत ॥ ९.२२.८० ॥
તલવારો, પટ્ટસો અને શૂળોથી વારંવાર કાપતા, તમારા અને પાંડવોના યોદ્ધાઓ પાછા ફર્યા નહીં, હે ભારત.
9.22.81
प्रहरन्तो यथाशक्ति यावत्प्राणस्य धारणम् ।
योधाः परिपतन्ति स्म वमन्तो रुधिरं मुखैः ॥ ९.२२.८१ ॥
પ્રાણ ટકે ત્યાં સુધી શક્તિ પ્રમાણે પ્રહાર કરતા, મોંમાંથી લોહી ઓકતા યોદ્ધાઓ પડતા હતા.
9.22.82
शिरो गृहीत्वा केशेषु कबन्धः स प्रदृश्यते ।
उद्यम्य च शितं खङ्गं रुधिरेण परिप्लुतम् ॥ ९.२२.८२ ॥
વાળ પકડેલું માથું લઈને તે કબંધ દેખાતો હતો; લોહીથી ભીંજાયેલી તીક્ષ્ણ તલવાર ઉગામેલી.
9.22.83
तथोत्थितेषु बहुषु कबन्धेषु नराधिप ।
तथा रुधिरगन्धेन योधाः कश्मलमाविशन् ॥ ९.२२.८३ ॥
હે નરાધિપ, એ જ રીતે ઘણા કબંધ ઊભા થયા; લોહીની ગંધથી યોદ્ધાઓ મૂર્છા અને વ્યાકુળતામાં પડ્યા.
9.22.84
मन्दीभूते ततः शब्दे पाण्डवानां महद्बलम् ।
अल्पावशिष्टैस्तुरगैरभ्यवर्तत सौबलः ॥ ९.२२.८४ ॥
પછી પાંડવોની મહાસેનાનો શબ્દ મંદ થયો ત્યારે, બાકી રહેલા થોડા ઘોડાઓ સાથે સૌબલ આગળ વધ્યો.
9.22.85
ततोऽभ्यधावंस्त्वरिताः पाण्डवा जयगृद्विनः ।
पदातयश्च नागाश्च सादिनश्चोद्यतायुधाः ॥ ९.२२.८५ ॥
ત્યારે જયની લાલસાવાળા પાંડવો ઝડપથી આગળ દોડ્યા; પાયદળ, હાથી અને ઘોડેસવારો શસ્ત્રો ઉગામીને.
9.22.86
कोष्ठकीकृत्य चाप्येनं परिक्षिप्य च सर्वशः ।
शस्त्रैर्नानाविधैर्जघ्नुर्युद्वपारं तितीर्षवः ॥ ९.२२.८६ ॥
તેને ગોળાકારે ઘેરીને અને સર્વ બાજુથી વીંટળાઈને, યુદ્ધના સામે કાંઠે પહોંચવાની ઇચ્છાથી તેમણે અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રોથી પ્રહાર કર્યો.
9.22.87
त्वदीयास्तांस्तु सम्प्रेक्ष्य सर्वतः समभिद्रुतान् ।
रथाश्वपत्तिद्विरदाः पाण्डवानभिदुद्रुवुः ॥ ९.२२.८७ ॥
તારા સૈનિકોએ તેમને ચારે બાજુથી વેગથી હુમલો કરતા જોયા, ત્યારે રથ, ઘોડા, પાયદળ અને હાથીઓ પાંડવો પર દોડ્યા.
9.22.88
केचित्पदातयः पद्भिर्मुष्टिभिश्च परस्परम् ।
निजघ्नुः समरे शूराः क्षीणशस्त्रास्ततोऽपतन् ॥ ९.२२.८८ ॥
કેટલાક પાયદળ યોદ્ધાઓ પગ અને મુઠ્ઠીઓથી એકબીજા પર યુદ્ધમાં પ્રહાર કરવા લાગ્યા; શસ્ત્રો ખૂટી જતાં શૂરવીરો પડી ગયા.
9.22.89
रथेभ्यो रथिनः पेतुर्द्विपेभ्यो हस्तिसादिनः ।
विमानेभ्यो दिवो भ्रष्टाः सिद्वाः पुण्यक्षयादिव ॥ ९.२२.८९ ॥
રથોમાંથી રથીઓ પડ્યા, હાથીઓ પરથી હાથીસવારો પડ્યા; પુણ્ય ક્ષીણ થતાં સ્વર્ગના વિમાનોમાંથી સિદ્ધો પડે તેમ.
9.22.90
एवमन्योन्यमायत्ता योधा जघ्नुर्महाहवे ।
पितॄन्भ्रातॄन्वयस्यांश्च पुत्रानपि तथा परे ॥ ९.२२.९० ॥
આ રીતે એકબીજા પર હુમલો કરતા યોદ્ધાઓએ એ મહાયુદ્ધમાં પિતાઓ, ભાઈઓ, મિત્રો, પુત્રો અને બીજાઓને પણ મારી નાખ્યા.
9.22.91
एवमासीदमर्यादं युद्वं भरतसत्तम ।
प्रासासिबाणकलिलं वर्तमाने सुदारुणे ॥ ९.२२.९१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ રીતે મર્યાદા વિનાનું યુદ્ધ થયું; ભાલા, તલવારો અને બાણોથી ભરેલું તે અત્યંત ભયાનક હતું.