महाभारत · अध्याय 9.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.24.1
युध्यतां यतमानानां शूराणामनिवर्तनाम् ।
सङ्कल्पमकरोन्मोघं गाण्डीवेन धनञ्जयः ॥ ९.२४.१ ॥
लढणाऱ्या, प्रयत्न करणाऱ्या आणि मागे न हटणाऱ्या शूरांचा संकल्प धनंजयाने गांडीवाने व्यर्थ केला.
9.24.2
इन्द्राशनिसमस्पर्शानविषह्यान्महौजसः ।
विसृजन्दृश्यते बाणान्धारा मुञ्चन्निवाम्बुदः ॥ ९.२४.२ ॥
इंद्राच्या वज्रासारखा स्पर्श असलेले, असह्य, महातेजस्वी बाण सोडताना तो दिसतो; जणू मेघ धारा वर्षवीत आहे.
9.24.3
तत्सैन्यं भरतश्रेष्ठ वध्यमानं किरीटिना ।
सम्प्रदुद्राव सङ्ग्रामात्तव पुत्रस्य पश्यतः ॥ ९.२४.३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! किरीटीने मारल जाणारे ते सैन्य तुझ्या पुत्राच्या डोळ्यादेखत युद्धातून पळून गेले.
9.24.4
पितॄन्भ्रातॄन्परित्यज्य वयस्यानपि चापरे ॥ ९.२४.४ ॥
पिते, बंधू आणि मित्रांनाही सोडून इतर काहीजण (पळाले).
9.24.5
हतधुर्या रथाः केचिद्धतसूतास्तथा परे ।
भग्नाक्षयुगचक्रेषाः केचिदासन्विशाम्पते ॥ ९.२४.५ ॥
काही रथांचे धुरे व जू तुटले, काहींचे सारथी मारले गेले; इतरांचे आस, जू, चाके व दांडे तुटले; हे प्रजापते!
9.24.6
अन्येषां सायकाः क्षीणास्तथाऽन्ये बाणपीडिताः ।
अक्षता युगपत्केचित्प्राद्रवन्भयपीडिताः ॥ ९.२४.६ ॥
कुणाचे बाण संपले, इतर बाणांनी पीडित झाले; अक्षत असलेलेही भयाने पीडित होऊन एकदम पळाले.
9.24.7
केचित्पुत्रानुपादाय हतभूयिष्ठबान्धवाः ।
विचुक्रुशुः पितॄंस्त्वन्ये सहायानपरे पुनः ॥ ९.२४.७ ॥
काही लोक आपल्या पुत्रांना उचलून घेऊन, बहुतेक बांधव मारले गेल्यामुळे आक्रोश करू लागले; इतरांनी पित्यांना हाका मारल्या, आणि आणखी कोणी सहाय्यकांना.
9.24.8
बान्धवांश्च नरव्याघ्र भ्रातॄन्सम्बन्धिनस्तथा ।
दुद्रुवुः केचिदुत्सृज्य तत्रतत्र विशाम्पते ॥ ९.२४.८ ॥
हे नरव्याघ्रा, हे प्रजापते, काही लोक बांधव, भाऊ आणि नातेवाईक सोडून इकडेतिकडे पळून गेले.
9.24.9
बहवोऽत्र भृशं विद्धा मुह्यमाना महारथाः ।
निःश्वसन्ति स्म दृश्यन्ते पार्थबाणहता नराः ॥ ९.२४.९ ॥
येथे पुष्कळ महारथी अत्यंत विद्ध होऊन मूर्छित होऊन दीर्घ निःश्वास टाकताना दिसत आहेत; पार्थाच्या बाणांनी घायाळ झालेले लोक.
9.24.10
तानन्ये रथमारोप्य ह्याश्वास्य च मुहूर्तकम् ।
विश्रान्ताश्च वितृष्णाश्च पुनर्युद्धाय जग्मिरे ॥ ९.२४.१० ॥
त्यांना इतरांनी रथात चढवून, क्षणभर आश्वासन देऊन, विश्रांती घेऊन आणि तहान भागवून पुन्हा युद्धासाठी गेले.
9.24.11
तानपास्य गताः केचित्पुनरेव युयुत्सवः ।
कुर्वन्तस्तव पुत्रस्य शासनं युद्धदुर्मदाः ॥ ९.२४.११ ॥
त्यांना सोडून काही लोक पुन्हा युद्धाची इच्छा धरून गेले; आपल्या पुत्राची आज्ञा पाळत, युद्धमदाने उन्मत्त होऊन.
9.24.12
पानीयमपरे पीत्वा पर्याश्वास्य च वाहनम् ।
वर्माणि च समारोप्य केचिद्भरतसत्तम ॥ ९.२४.१२ ॥
इतरांनी पाणी पिऊन, वाहनाला चांगले आश्वस्त करून, आणि काहींनी चिलखते धारण करून, हे भरतश्रेष्ठा.
9.24.13
समाश्वास्यापरे भ्रातॄन्निक्षिप्य शिबिरेऽपि च ।
पुत्रानन्ये पितॄनन्ये पुनर्युद्धमरोचयन् ॥ ९.२४.१३ ॥
काहींनी बंधूंना धीर देऊन व छावणीत ठेवून, तर काहींनी पुत्र व पितरांना ठेवून पुन्हा युद्ध करण्याची इच्छा धरली.
9.24.14
सज्जयित्वा रथान्केचिद्यथामुख्यं विशाम्पते ।
आवृत्य पाण्डवानीकं पुनर्युद्धमरोचयन् ॥ ९.२४.१४ ॥
हे नरपते, काहींनी यथाक्रम रथ सज्ज करून पाण्डवसेनेला वेढा घालून पुन्हा युद्ध करण्याची इच्छा धरली.
9.24.15
ते शूराः किङ्किणीजालैः समाच्छन्ना बभासिरे ।
त्रैलोक्यविजये युक्ता यथा दैतेयदानवाः ॥ ९.२४.१५ ॥
ते वीर लहान घंटांच्या जाळ्यांनी झाकलेले, त्रैलोक्यविजयासाठी उद्युक्त दैत्य-दानवांप्रमाणे चमकले.
9.24.16
आगम्य सहसा केचिद्रथैः स्वर्णविभूषितैः ।
पाण्डवानामनीकेषु धृष्टद्युम्नमयोधयन् ॥ ९.२४.१६ ॥
काहीजण अचानक सोन्याने सजवलेल्या रथांसह येऊन पाण्डवसेनांमध्ये धृष्टद्युम्नावर चालून गेले.
9.24.17
धृष्टद्युम्नोऽपि पाञ्चाल्यः शिखण्डी च महारथः ।
नाकुलिस्तु शतानीको रथानीकमयोधयन् ॥ ९.२४.१७ ॥
पाञ्चाल धृष्टद्युम्न, महारथी शिखंडी आणि नकुलाचा पुत्र शतानीक यांनी रथसेनेशी युद्ध केले.
9.24.18
पाञ्चाल्यस्तु ततः क्रुद्धः सैन्येन महता वृतः ।
अभ्यद्रवत्सुसङ्क्रुद्धस्तावकान्हन्तुमुद्यतः ॥ ९.२४.१८ ॥
मग पाञ्चाल क्रोधित होऊन, मोठ्या सैन्याने वेढलेला, तुमच्या योद्ध्यांना मारण्यासाठी त्यांच्यावर धावून गेला.
9.24.19
ततस्त्वापततस्तस्य तव पुत्रो जनाधिप ।
बाणसङ्घाननेकान्वै प्रेषयामास भारत ॥ ९.२४.१९ ॥
तेव्हा त्याच्यावर धावून येत असताना, हे जनाधिपा, तुमच्या पुत्राने अनेक बाणसमूह सोडले, हे भारता.
9.24.20
धृष्टद्युम्नस्ततो राजंस्तव पुत्रेण धन्विना ।
नाराचैरर्धनाराचैर्बहुभिः क्षिप्रकारिभिः ॥ ९.२४.२० ॥
मग, हे राजा, धनुर्धर तुमच्या पुत्राने धृष्टद्युम्नावर वेगाने प्रहार करणाऱ्या अनेक नाराच व अर्धनाराच बाणांनी आक्रमण केले.
9.24.21
वत्सदन्तैश्च बाणैश्च कर्मारपरिमार्जितैः ।
अश्वांश्च चतुरो हत्वा बाह्वोरुरसि चार्पितः ॥ ९.२४.२१ ॥
वत्सदंत आणि लोहाराने घासून तयार केलेल्या बाणांनी त्याचे चार घोडे मारून त्याच्या बाहूवर व छातीवर घाव घातला गेला.
9.24.22
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
तस्याश्वांश्चतुरो बाणैः प्रेषयामास मृत्यवे।
सारथेश्चास्य भल्लेन शिरः कायादपाहरत् ॥ ९.२४.२२ ॥
अतिशय घायाळ झालेल्या त्या महाधनुर्धराने, अंकुशपीडित हत्तीप्रमाणे, बाणांनी त्याचे चार घोडे मृत्यूकडे पाठवले; आणि भल्ल बाणाने त्याच्या सारथ्याचे मस्तक शरीरापासून तोडले.
9.24.23
ततो दुर्योधनो राजा पृष्ठमारुह्य वाजिनः ।
अपाक्रामद्वतरथो नातिदूरमरिन्दमः ॥ ९.२४.२३ ॥
मग शत्रूंचे दमन करणारा राजा दुर्योधन घोड्याच्या पाठीवर चढून, रथापासून फार दूर नाही असा मागे सरकला.
9.24.24
दृष्टा तु हतविक्रान्तं स्वमनीकं महाबलः ।
तव पुत्रो महाराज प्रययौ यत्र सौबलः ॥ ९.२४.२४ ॥
महाराजा, आपल्या सैन्याचा पराक्रम नष्ट झालेला पाहून महाबलवान तुमचा पुत्र जिथे सौबल (शकुनी) होता तिथे गेला.
9.24.25
ततो रथेषु भग्नेषु त्रिसाहस्रा महाद्विपाः ।
पाण्डवान्रथिनः सर्वान्समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ९.२४.२५ ॥
नंतर रथ मोडल्यावर तीन हजार महाहत्तींनी पांडवांच्या सर्व रथींना सर्व बाजूंनी वेढले.
9.24.26
ते वृताः समरे पञ्च गजानीकेन भारत ।
अशोभन्त महाराज ग्रहास्तारागणैरिव ॥ ९.२४.२६ ॥
हे भारता, महाराजा! युद्धात हत्तींच्या सेनेने वेढलेले ते पाचजण ताऱ्यांच्या समूहांनी वेढलेल्या ग्रहांसारखे शोभले.
9.24.27
ततोऽर्जुनो महाराज लब्धलक्षौ महाभुजः ।
विनिर्ययौ रथेनैव श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ॥ ९.२४.२७ ॥
नंतर, हे महाराजा, महाबाहू अर्जुन लक्ष्य साधून आपल्या रथातूनच निघाला; पांढरे घोडे असलेला, कृष्ण सारथी असलेला.
9.24.28
तैः समन्तात्परिवृतः कुञ्जरैः पर्वतोपमैः ।
नाराचैर्विमलैस्तीक्ष्णैर्गजानीकमयोधयत् ॥ ९.२४.२८ ॥
पर्वतांसारख्या त्या हत्तींनी सर्व बाजूंनी वेढलेल्या त्याने चमकदार, तीक्ष्ण नाराचांनी हत्तींच्या सेनेशी युद्ध केले.
9.24.29
तत्रैकबाणनिहतानपश्याम महागजान् ।
पतितान्पात्यमानांश्च निर्भिन्नान्सव्यसाचिना ॥ ९.२४.२९ ॥
तेथे एकेका बाणाने मारलेले महाहत्ती आम्ही पाहिले — पडलेले, पाडले जात असलेले आणि सव्यसाचीने भेदलेले.
9.24.30
भीमसेनस्तु तान्दृष्ट्वा नागान्मत्तगजोपमः ।
करेणादाय महतीं गदामभ्यपतद्बली।
अथाप्लुत्य रथात्तूर्णं दण्डपाणिरिवान्तकः ॥ ९.२४.३० ॥
पण त्या हत्तींना पाहून भीमसेन, मदोन्मत्त हत्तीसारखा, बलवान होऊन हातात मोठी गदा घेऊन धावला; लगेच रथावरून उडी मारून दंडधारी यमासारखा झाला.
9.24.31
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा पाण्डवानां महारथम् ।
वित्रेसुस्तावकाः सैन्याः शकृन्मूत्रं च सुस्रुवुः ॥ ९.२४.३१ ॥
उगारलेली गदा घेतलेल्या पांडवांच्या महारथाला पाहून तुमचे सैन्य भयभीत झाले आणि मलमूत्र विसर्जित करू लागले.
9.24.32
आविग्नं च बलं सर्वं गदाहस्ते वृकोदरे ॥ ९.२४.३२ ॥
गदा हाती घेतलेल्या वृकोदराला पाहून सर्व सैन्य अस्वस्थ झाले.
9.24.33
गदया भीमसेनेन भिन्नकुम्भान्निपातितान् ।
धावमानानपश्याम कुञ्जरान्पर्वतोपमान् ॥ ९.२४.३३ ॥
भीमसेनाच्या गदेने कुंभस्थळ फुटून पाडलेले, पर्वतासारखे हत्ती धावताना आम्ही पाहिले.
9.24.34
प्राद्रवन्कुञ्जरास्ते तु भीमसेनगदाहताः ।
पेतुरार्तस्वरं कृत्वा छिन्नपक्षा इवाद्रयः ॥ ९.२४.३४ ॥
भीमसेनाच्या गदेने घायाळ झालेले ते हत्ती पळाले; छाटलेल्या पंखांच्या पर्वतांप्रमाणे आक्रोश करून कोसळले.
9.24.35
प्रभिन्नकुम्भांस्तु बहून्द्रवमाणानितस्ततः ।
पतमानांश्च सम्प्रेक्ष्य वित्रेसुस्तव सैनिकाः ॥ ९.२४.३५ ॥
फुटलेल्या कुंभस्थळांचे अनेक हत्ती इकडे तिकडे पळताना आणि पडताना पाहून तुमचे सैनिक भयभीत झाले.
9.24.36
युधिष्ठिरोऽपि सङ्क्रुद्धो माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
गार्ध्रपत्रैः शितैर्बाणैर्जघ्नुर्वै गजयोधिनः ॥ ९.२४.३६ ॥
युधिष्ठिरही अत्यंत क्रुद्ध झाला; माद्रीचे दोन्ही पांडवपुत्र गिधाडाच्या पंखांच्या तीक्ष्ण बाणांनी हत्तीस्वार योद्ध्यांना मारू लागले.
9.24.37
धृष्टद्युम्नस्तु समरे पारजित्य नराधिपम् ।
अपक्रान्ते तव सुते हयपृष्ठे समाश्रिते ॥ ९.२४.३७ ॥
युद्धात धृष्टद्युम्नाने राजाला जिंकले, आणि आपला पुत्र घोड्याच्या पाठीवर बसून पळून गेला तेव्हा,
9.24.38
दृष्ट्वा च पाण्डवान्सर्वान्कुञ्चरैः परिवारितान् ।
धृष्टद्युम्नो महाराज सहसा समुपाद्रवत् ॥ ९.२४.३८ ॥
पांडवांना सर्वांना हत्तींनी वेढलेले पाहून, हे महाराज, धृष्टद्युम्न अचानक त्यांच्यावर धावून गेला.
9.24.39
पुत्रः पाञ्चालराजस्य जिघांसुः कुञ्जरान्ययौ ।
अदृष्ट्वा तु रथानीके दुर्योधनमरिन्दमम् ॥ ९.२४.३९ ॥
पांचाल राजाचा पुत्र हत्तींना मारण्याच्या इच्छेने पुढे गेला; पण रथसेनेत शत्रूंचा दमन करणारा दुर्योधन त्याला दिसला नाही.
9.24.40
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ।
अपृच्छन्क्षत्रियांस्तत्र क्व नु दुर्योधनो गतः ॥ ९.२४.४० ॥
अश्वत्थामा, कृप आणि सात्वत कृतवर्मा यांनी तेथील क्षत्रियांना विचारले, "दुर्योधन कुठे गेला?"
9.24.41
तेऽपश्यमाना राजानं वर्तमाने जनक्षये ।
मन्वाना निहतं तत्र तव पुत्रं महारथाः।
विवर्णवदना भूत्वा पर्यपृच्छन्त ते सुतम् ॥ ९.२४.४१ ॥
जनक्षय चालू असताना राजाला न पाहून, तेथील महारथींना तुमचा पुत्र मारला गेला असे वाटले; मुखे पांढरी पडून ते त्या पुत्राबद्दल विचारू लागले.
9.24.42
आहुः केचिद्वते सूते प्रयातो यत्र सौबलः ।
हित्वा पाञ्चालराजस्य तदनीकं दुरुत्सहम् ॥ ९.२४.४२ ॥
काही म्हणाले, "सौबल (शकुनी) जिकडे गेला, तिकडे पांचाल राजाची दुर्जय सेना सोडून तो गेला आहे."
9.24.43
अपरे त्वब्रुवंस्तत्र क्षत्रिया भृशविक्षताः ।
दुर्योधनेन किं कार्यं द्रक्ष्यध्वं यदि जीवति।
युध्यध्वं सहिताः सर्वे किं वो राजा करिष्यति ॥ ९.२४.४३ ॥
इतर तेथे म्हणाले, तीव्रपणे जखमी झालेले क्षत्रिय: दुर्योधनाचे आपल्याला काय काम? तो जिवंत असेल तर तुम्ही पहाल. तुम्ही सर्वांनी एकत्र लढा; राजा तुमचे काय करणार?
9.24.44
ते क्षत्रियाः क्षतैर्गात्रैर्हतभूयिष्ठवाहनाः ।
शरैः सम्पीड्यमानास्तु नातिव्यक्तमथाब्रुवन् ॥ ९.२४.४४ ॥
ते क्षत्रिय, ज्यांची शरीरे जखमांनी भरलेली आणि ज्यांची बहुतेक वाहने मारली गेली होती, बाणांनी पीडित होऊन स्पष्टपणे बोलले नाहीत.
9.24.45
इदं सर्वं बलं हन्मो येन स्म परिवारिताः ।
एते सर्वे गजान्हत्वा उपयान्ति स्म पाण्डवाः ॥ ९.२४.४५ ॥
आपल्याला वेढलेल्या या संपूर्ण सैन्याला आपण मारू. हे पांडव सर्व हत्तींना मारून पुढे येत आहेत.
9.24.46
श्रुत्वा तु वचनं तेषामश्वत्थामा महाबलः ।
भित्त्वा पाञ्चालराजस्य तदनीकं दुरुत्सहम् ॥ ९.२४.४६ ॥
त्यांचे बोलणे ऐकून महाबलवान अश्वत्थामा पांचालराजाच्या त्या दुर्भेद्य सैन्याला भेदून.
9.24.47
कृपश्च कृतवर्मा च प्रययौ यत्र सौबलः ।
रथानीकं परित्यज्य शूराः सुदृढधन्विनः ॥ ९.२४.४७ ॥
कृप आणि कृतवर्माही जिथे सौबल होता तिथे गेले; रथसैन्य सोडून, ते शूर, दृढधनुर्धारी.
9.24.48
ततस्तेषु प्रयातेषु धृष्टद्युम्नपुरस्कृताः ।
आययुः पाण्डवा राजन्विनिघ्नन्तः स्म तावकान् ॥ ९.२४.४८ ॥
नंतर ते गेल्यावर, धृष्टद्युम्नाला पुढे ठेवून पांडव, हे राजा, तुमच्या लोकांना मारत आले.
9.24.49
दृष्ट्वा तु तानापततः सम्प्रहृष्टान्महारथान् ।
पराक्रान्तास्ततो वीरा निराशा जीविते तदा ॥ ९.२४.४९ ॥
उत्साहाने आक्रमण करणाऱ्या त्या महारथींना पाहून, तेव्हा ते वीर जीवनाची आशा सोडून पराक्रमाने पुढे सरसावले.
9.24.50
विवर्णमुखभूयिष्ठमभवत्तावकं बलम् ।
परिक्षीणायुधान्दृष्ट्वा तानहं परिवारितान् ॥ ९.२४.५० ॥
तुमच्या सैन्याचे बहुतेक चेहरे फिके पडले. शस्त्रे झिजलेले आणि वेढलेले ते मी पाहिले.
9.24.51
राजन्बलेन त्र्यङ्गेन त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ।
आत्मना पञ्चमोऽयुध्यं पाञ्चालस्य बलेन ह ॥ ९.२४.५१ ॥
हे राजा, जीवाची पर्वा सोडून, त्रयांग सेनेसह मी स्वतः पाचवा होऊन पांचालांच्या सेनेशी लढलो.
9.24.52
तस्मिन्देशे व्यवस्थाय यत्र शारद्वतः स्थितः ।
सम्प्रद्रुता वयं पञ्च किरीटिशरपीडिताः ॥ ९.२४.५२ ॥
शारद्वत उभा होते त्या ठिकाणी स्थान घेऊन, किरीटीच्या बाणांनी पीडित झालेले आम्ही पाच जण पळून गेलो.
9.24.53
धृष्टद्युम्नं महारौद्रं तत्र नाभूद्रणो महान् ।
जितास्तेन वयं सर्वे व्यपयाम रणात्ततः ॥ ९.२४.५३ ॥
तिथे अत्यंत भयंकर धृष्टद्युम्नाशी मोठे युद्ध झाले नाही. त्याने आम्हा सर्वांना जिंकले; मग आम्ही युद्धातून माघार घेतली.
9.24.54
अथापश्यं सात्यकिं तमुपायातं महारथम् ।
रथैश्चतुः शतैर्वीरो मामभ्यद्रवदाहवे ॥ ९.२४.५४ ॥
मग मी त्या महारथी सात्यकीला येताना पाहिले. त्या वीराने चारशे रथांसह युद्धात माझ्यावर हल्ला केला.
9.24.55
धृष्टद्युम्नादहं मुक्तः कञ्छिछ्रान्तवाहनात् ।
पतितो माधवानीकं दुष्कृती नरकं यथा ॥ ९.२४.५५ ॥
धृष्टद्युम्नापासून मी मोठ्या कष्टाने सुटलो, माझी वाहने तुटलेली होती. पापी नरकात पडावा तसा मी माधवाच्या (सात्यकीच्या) सैन्यात पडलो.
9.24.56
तत्र युद्धमभूद्धोरं मुहूर्तमतिदारुणम् ॥ ९.२४.५६ ॥
तेथे क्षणभर अत्यंत भयंकर युद्ध झाले.
9.24.57
सात्यकिस्तु महाबाहुर्मम हत्वा परिच्छदम् ।
जीवग्राहमगृह्णान्मां मूर्च्छितं पतितं भुवि ॥ ९.२४.५७ ॥
महाबाहू सात्यकीने माझा परिवार ठार करून, मूर्च्छित होऊन जमिनीवर पडलेल्या मला जिवंत पकडले.
9.24.58
ततो मुहूर्तादिव तद्गजानीकमविध्यत ।
गदया भीमसेनेन नाराचैरर्जुनेन च ॥ ९.२४.५८ ॥
नंतर, जणू एका क्षणात, भीमसेनाने गदेने आणि अर्जुनाने नाराच बाणांनी त्या हत्तींच्या सैन्याला विद्ध केले.
9.24.59
अभिपिष्टैर्महानागैः समन्तात्पर्वतोपमैः ।
नातिप्रसिद्धैव गतिः पाण्डवानामजायत ॥ ९.२४.५९ ॥
चहूबाजूंनी पर्वतांसारख्या महाहत्तींनी चिरडल्यामुळे पांडवांची गती फारशी स्पष्ट राहिली नाही.
9.24.60
रथमार्गं ततश्चक्रे भीमसेनो महाबलः ।
पाण्डवानां महाराज व्यपाकर्षन्महागजान् ॥ ९.२४.६० ॥
नंतर महाबली भीमसेनाने रथांसाठी मार्ग केला; हे महाराजा, पांडवांसाठी त्याने महाहत्तींना बाजूला ओढून दूर केले.
9.24.61
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः ।
अपश्यन्तो रथानीके दुर्योधनसमरिन्दमम्।
राजानं मृगयामासुस्तव पुत्रं महारथम् ॥ ९.२४.६१ ॥
अश्वत्थामा, कृप, कृतवर्मा आणि सात्वत यांनी रथसेनेत शत्रूंचे दमन करणारा दुर्योधन न दिसल्याने तुमच्या पुत्र, महारथ राजाचा शोध घेतला.
9.24.62
परित्यज्य च पाञ्चाल्यं प्रयाता यत्र सौबलः ।
राज्ञोऽदर्शनसंविग्ना वर्तमानो जनक्षये ॥ ९.२४.६२ ॥
पांचालांची सेना सोडून ते सौबल (शकुनी) जिथे होता तिथे गेले; राजाच्या अदर्शनाने व्याकूळ होऊन, जनक्षयाच्या वेळी ते तिथेच राहिले.