Mahābhārata · Adhyāya 9.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.37.1
तस्मान्नदीगतं चापि ह्युदपानं यशस्विनः ।
त्रितस्य च महाराज जगामाथ हलायुधः ॥ ९.३७.१ ॥
Por ello, oh gran rey, Halāyudha (Balarāma, el portador del arado) fue al pozo del glorioso Trita, situado junto al río.
9.37.2
तत्र दत्त्वा बहुद्रव्यं पूजयित्वा तथा द्विजान् ।
उपस्पृश्य च तत्रैव प्रहृष्टो मुसलायुधः ॥ ९.३७.२ ॥
Allí, tras entregar mucha riqueza y honrar a los brahmanes, y tras purificarse con agua allí mismo, el alegre portador de la maza (Balarāma) [continuó].
9.37.3
तत्र धर्मपरो ह्यासीत्त्रितः स सुमहातपाः ।
कूपे च वसता तेन सोमः पीतो महात्मना ॥ ९.३७.३ ॥
Allí estaba Trita, entregado al dharma y de gran austeridad; mientras habitaba en aquel pozo, el de alma magnánima bebió el soma.
9.37.4
तत्र चैनं समुत्सृज्य भ्रातरौ जग्मतुर्गृहान् ।
ततस्तौ वै शशापाथ त्रितो ब्राह्मणसत्तमः ॥ ९.३७.४ ॥
Y dejándolo allí, los dos hermanos se fueron a casa. Entonces Trita, el mejor de los brahmanes, los maldijo a ambos.
9.37.5
उदपानं कथं ब्रह्मन्कथं च सुमहातपाः ।
पतितः किं च सन्त्यक्तो भ्रातृभ्यां द्विजसत्तम ॥ ९.३७.५ ॥
¿Cómo llegó a existir aquel pozo, oh brahmán, y cómo cayó en él el gran asceta? ¿Por qué fue abandonado por los dos hermanos, oh mejor de los dvija?
9.37.6
कूपे कथं च हित्वैनं भ्रातरौ जग्मतुर्गृहान् ।
कथं च याजयामास पपौ सोमं च वै कथम्।
एतदाचक्ष्व मे ब्रह्मन्श्रोतव्यं यदि मन्यसे ॥ ९.३७.६ ॥
¿Cómo dejaron los dos hermanos a aquel en el pozo y se fueron a casa? ¿Cómo hizo realizar el sacrificio y cómo bebió el soma? Cuéntamelo, oh brahmán, si crees que debe ser escuchado.
9.37.7
आसन्पूर्वयुगे राजन्मुनयो भ्रातरस्त्रयः ।
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चादित्यसन्निभाः ॥ ९.३७.७ ॥
Oh rey, en la edad anterior hubo tres hermanos sabios, Ekata, Dvita y Trita, resplandecientes como el sol.
9.37.8
सर्वे प्रजापतिसमाः प्रजावन्तस्तथैव च ।
ब्रह्मलोकजिताः सर्वे तपसा ब्रह्मवादिनः ॥ ९.३७.८ ॥
Todos eran iguales a Prajāpati, tenían descendencia, habían conquistado el mundo de Brahmā por la austeridad y eran expositores del Veda.
9.37.9
तेषां तु तपसा प्रीतो नियमेन दमेन च ।
अभवद्गौतमो नित्यं पिता धर्मरतः सदा ॥ ९.३७.९ ॥
Complacido con su austeridad, disciplina y dominio de sí, Gautama, siempre deleitado en el dharma, se convirtió en su padre.
9.37.10
स तु दीर्घेण कालेन तेषां प्रीतिमवाप्य च ।
जगाम भगवान्स्थानमनुरूपमिवात्मनः ॥ ९.३७.१० ॥
Tras mucho tiempo, habiendo obtenido su afecto, aquel venerable partió hacia una morada acorde con él mismo.
9.37.11
राजानस्तस्य ये ह्यासन्याज्या राजन्महात्मनः ।
ते सर्वे स्वर्गते तस्मिंस्तस्य पुत्रानपूजयन् ॥ ९.३७.११ ॥
Oh rey, todos los reyes que habían sido sus patronos, después de que él fuera al cielo, honraron a sus hijos.
9.37.12
तेषां तु कर्मणा राजंस्तथा चाध्ययनेन च ।
त्रितः स श्रेष्ठतां प्राप यथैवास्य पिता तथा ॥ ९.३७.१२ ॥
Oh rey, por sus obras y por el estudio, Trita alcanzó la excelencia, tal como lo había hecho su padre.
9.37.13
तथा सर्वे महाभागा मुनयः पुण्यलक्षणाः ।
अपूजयन्महाभागं यथास्य पितरं तथा ॥ ९.३७.१३ ॥
Asimismo, todos los sabios de gran fortuna, marcados por el mérito, honraron a aquel de gran fortuna tal como habían honrado a su padre.
9.37.14
कदाचिद्वि ततो राजन्भ्रातरावेकतद्वितौ ।
यज्ञार्थं चक्रतुश्चिन्तां तथा वित्तार्थमेव च ॥ ९.३७.१४ ॥
Entonces, oh rey, aquellos dos hermanos de un mismo linaje una vez pensaron en un sacrificio y también en riquezas.
9.37.15
तयोर्बुद्धिः समभवत्त्रितं गृह्य परन्तप ।
याज्यान्सर्वानुपादाय प्रतिगृह्य पशूंस्ततः।
सोमं पास्यामहे हृष्टाः प्राप्य यज्ञं महाफलम् ॥ ९.३७.१५ ॥
Surgió en ambos este pensamiento: oh abrasador de enemigos, tomando a Trita, tomando a todos los oficiantes y recibiendo el ganado, bebamos con alegría el soma, habiendo obtenido un sacrificio de gran fruto.
9.37.16
चक्रुश्चैवं तथा राजन्भ्रातरस्त्रय एव च ।
यथा ते तु परिक्रम्य याज्यान्सर्वान्पशून्प्रति।
याजयित्वा ततो याज्याँल्लब्ध्वा तु सुबहून्पशून् ॥ ९.३७.१६ ॥
Oh rey, los tres hermanos hicieron lo mismo: recorriendo a todos los oficiantes y haciéndolos sacrificar, y luego obteniendo muchísimo ganado.
9.37.17
याज्येन कर्मणा तेन प्रतिगृह्य विधानतः ।
प्राचीं दिशं महात्मान आजग्मुस्ते महर्षयः ॥ ९.३७.१७ ॥
Habiendo recibido según la norma lo debido por aquel rito sacrificial, aquellos grandes sabios de alma elevada se dirigieron hacia el este.
9.37.18
त्रितस्तेषां महाराज पुरस्ताद्याति हृष्टवत् ।
एकतश्च द्वितश्चैव पृष्ठतः कालयन्पशून् ॥ ९.३७.१८ ॥
Oh gran rey, Trita va delante de ellos, como si estuviera encantado, arreando el ganado por un lado, por otro, y desde atrás.
9.37.19
तयोश्चिन्ता समभवदेकतस्य द्वितस्य च ।
कथं च स्युरिमा गाव आवाभ्यां हि विना त्रितम् ॥ ९.३७.१९ ॥
Surgió la preocupación en Ekata y Dvita: ¿cómo estarían estas vacas de Trita sin nosotros dos?
9.37.20
तावन्योन्यं समाभाष्य एकतश्च द्वितश्च ह ।
यदूचतुर्मिथः पापौ तन्निबोध जनेश्वर ॥ ९.३७.२० ॥
Tras hablar entre sí, aquellos dos pecadores, Ekata y Dvita, dijeron lo que dijeron. Escúchalo, oh señor de los hombres.
9.37.21
त्रितो यज्ञेषु कुशलस्तथा वेदेषु निष्ठितः ।
ततस्त्रितो बहुतरं गावः समुपलप्स्यते ॥ ९.३७.२१ ॥
Trita es hábil en los sacrificios y firme en los Vedas; por eso Trita obtendrá muchísimas vacas.
9.37.22
तदावां सहितौ भूत्वा गाः प्रकाल्य व्रजावहे ।
त्रितोऽपि गच्छतां काममावाभ्यां वै विनाकृताः ॥ ९.३७.२२ ॥
Por tanto, unámonos los dos, arriemos las vacas y marchemos; y que Trita vaya adonde quiera, abandonado por nosotros dos.
9.37.23
तेषामागच्छतां रात्रौ पथिस्थानां वृकोऽभवत् ।
तत्र कूपो विदूरेऽभूत्सरस्वत्यास्तटे महान् ॥ ९.३७.२३ ॥
Cuando venían por el camino de noche, apareció ante ellos un lobo; y allí, lejos, en la orilla del Sarasvatī, había un gran pozo.
9.37.24
अथं त्रितो वृकं दृष्ट्वा पथि तिष्ठन्तमग्रतः ।
तद्भ्यादपसर्पन्वै तस्मिन्कूपे पपात ह।
अगाधे सुमहाघोरे सर्वभूतभयङ्करे ॥ ९.३७.२४ ॥
Entonces Trita, al ver al lobo que estaba en el camino delante de él, retrocedió con miedo y cayó en aquel pozo—sin fondo, espantoso en extremo, terror de todas las criaturas.
9.37.25
त्रितस्ततो महाराज कूपस्थो मुनिसत्तमः ।
आर्तनादं ततश्चक्रे तौ तु शुश्रुवतुर्मुनी ॥ ९.३७.२५ ॥
Entonces, oh gran rey, Trita, el mejor de los sabios, de pie en el pozo, lanzó un grito de angustia, y aquellos dos sabios lo oyeron.
9.37.26
त ज्ञात्वा पतितं कूपे भ्रातरावेकतद्वितौ ।
वृकत्रासाच्च लोभाच्च समुत्सृज्य प्रजग्मतुः ॥ ९.३७.२६ ॥
Al saber que había caído en el pozo, los dos hermanos, que tenían un solo propósito, lo abandonaron por miedo al lobo y por codicia, y se marcharon.
9.37.27
भ्रातृभ्यां पशुलुब्धाभ्यामुत्सृष्टः स महातपाः ।
उदपाने तदा राजन्निर्जले पांसुपंवृते ॥ ९.३७.२७ ॥
Abandonado por los dos hermanos, codiciosos de ganado, aquel gran asceta, oh rey, yacía entonces en el pozo sin agua, cubierto de polvo.
9.37.28
त्रित आत्मानमालक्ष्य कूपे वीरुत्तृणावृते ।
निमग्नं भरतश्रेष्ठ नरके दुष्कृती यथा ॥ ९.३७.२८ ॥
Oh mejor de los Bharatas, Trita se vio hundido en el pozo cubierto de enredaderas y hierba, como un malhechor hundido en el infierno.
9.37.29
ततो ह्यचिन्तयत्प्राज्ञो मृतभूतो ह्यसोमपः ।
सोमः कथं तु पातव्य इहस्थेन मया भवेत् ॥ ९.३७.२९ ॥
Entonces el sabio, como alguien muerto y privado de beber soma, reflexionó: ¿cómo podría yo beber soma estando aquí?
9.37.30
स एवमभिसञ्चिन्त्य तस्मिन्कूपे महातपाः ।
ददर्श वीरुधं तत्र लम्बमानां यदृच्छया ॥ ९.३७.३० ॥
Tras reflexionar así, aquel gran asceta vio por casualidad una enredadera colgando allí en aquel pozo.
9.37.31
पांसुग्रस्ते ततः कूपे न्यखनत्सलिलं मुनिः ।
अग्नीन्सङ्कल्पयामास होतॄनात्मानमेव च ॥ ९.३७.३१ ॥
Entonces, en aquel pozo lleno de polvo, el sabio excavó agua. Por su voluntad hizo surgir los fuegos, los sacerdotes hotṛ y a sí mismo también.
9.37.32
ततस्तां वीरुधं सोमं सङ्कल्प सुमहातपाः ।
ऋचो जयूंषि सामानि मनसा चिन्तयन्मुनिः ॥ ९.३७.३२ ॥
Entonces aquel sabio de gran austeridad, tomando aquella enredadera por Soma, meditó con la mente en los versos del Ṛg, las fórmulas del Yajus y los cantos del Sāma.
9.37.33
ग्रावाणः शर्कराः कृत्वा प्रचक्रेऽभिषवं नृप ।
आज्यं च सलिलं चक्रे भागांश्च त्रिदिवौकसाम् ॥ ९.३७.३३ ॥
Oh rey, usando piedras y guijarros como piedras de prensar, realizó la prensa del Soma. Preparó mantequilla clarificada y agua, y asignó las porciones de los moradores del cielo.
9.37.34
सोमस्याभिषवस्याग्रे प्रवृत्तस्तुमुलो ध्वनिः ।
स चाविशद्दिवं राजन्स्वरश्चैव त्रितस्त वै ॥ ९.३७.३४ ॥
Al comienzo mismo del prensado del Soma se alzó un sonido tumultuoso. Oh rey, ese sonido penetró el cielo, y así también la voz de Trita.
9.37.35
समवाप च तं यज्ञां यथोक्तं ब्रह्मवादिभिः ॥ ९.३७.३५ ॥
Y completó aquel sacrificio tal como lo habían prescrito los expositores del Brahman.
9.37.36
वर्तमाने महायज्ञे त्रितस्य सुमहात्मनः ।
आविग्नं त्रिदिवं सर्वं कारमं च न बुध्यते ॥ ९.३७.३६ ॥
Mientras se llevaba a cabo el gran sacrificio del magnánimo Trita, todo el cielo se agitó, pero nadie percibió la causa.
9.37.37
ततः सुतुमुलं शब्दं शुश्रावाथ बृहस्पतिः ।
श्रुत्वा चैवाब्रवीत्सर्वान्देवान्देवपुरोहितः ॥ ९.३७.३७ ॥
Entonces Bṛhaspati, sacerdote de los dioses, oyó un sonido muy tumultuoso; al oírlo, habló a todos los dioses.
9.37.38
त्रितस्य वर्तते यज्ञस्तत्र गच्छामहे सुराः ।
स हि क्रुद्धः सृजेदन्यान्देवानपि महातपाः ॥ ९.३७.३८ ॥
El sacrificio de Trita se está celebrando allí; oh dioses, vayamos allá. Pues aquel gran asceta, si se enfurece, podría crear otros dioses.
9.37.39
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सहिताः सर्वदेवताः ।
प्रययुस्तत्र यत्रास्ते त्रितयज्ञश्च वर्तते ॥ ९.३७.३९ ॥
Al oír sus palabras, todos los dioses juntos fueron al lugar donde se celebraba el sacrificio de Trita.
9.37.40
ते तत्र गत्वा विबुधास्तं कूपं यत्र स त्रितः ।
ददृशुस्तं महात्मानं दीक्षितं यज्ञकर्मसु ॥ ९.३७.४० ॥
Llegados allí, los dioses vieron a aquel de alma grande, consagrado en los ritos del sacrificio, junto al pozo donde estaba Trita.
9.37.41
दृष्ट्वा चैनं महात्मानं श्रिया परमया युतम् ।
ऊचुश्चैनं महाभागं प्राप्ता भागार्थिनो वयम् ॥ ९.३७.४१ ॥
Al ver a aquel de alma grande dotado de suprema gloria, hablaron a aquel afortunado: "Hemos venido en busca de nuestra parte."
9.37.42
अथाब्रवीदृषिर्देवान्पश्यध्वं मां दिवौकसः ।
अस्मिन्प्रतिभये कूपे निमग्नं नष्टचेतसम् ॥ ९.३७.४२ ॥
Entonces el sabio dijo a los dioses: "Mirad, oh moradores del cielo, a mí, hundido en este temible pozo, con el juicio perdido."
9.37.43
ततस्त्रितो महाराज भागांस्तेषां यथाविधि ।
मन्त्रयुक्तान्समददात्तेन प्रीतास्तदाऽभवन् ॥ ९.३७.४३ ॥
Entonces, oh gran rey, Trita les ofreció sus porciones según el rito, con los mantras, y ellos quedaron complacidos.
9.37.44
ततो यथाविधि प्राप्तान्भागान्प्राप्य दिवौकसः ।
प्रीतात्मानो ददुस्तस्मै वरान्यान्मनसेच्छति ॥ ९.३७.४४ ॥
Entonces los dioses, habiendo recibido sus porciones según el rito, con ánimo complacido le concedieron los dones que deseaba en su mente.
9.37.45
स तु वव्रे लवरं देवांस्त्रातुमर्हथ मामितः ।
यश्चाम्भोपस्पृशेत्कूपे स सोमपगतिं लभेत् ॥ ९.३७.४५ ॥
Él eligió un don pequeño: «Oh dioses, debéis salvarme de aquí; y quien toque el agua de este pozo obtenga la senda de los bebedores de soma.»
9.37.46
तत्र चोर्मिमती राजन्नुत्पपात सरस्वती ।
तयोत्क्षिप्तस्त्रितस्तस्थौ पूजयंस्त्रिदिवौकसः ॥ ९.३७.४६ ॥
Allí, oh rey, la Sarasvatī llena de olas se alzó; levantado por ella, Trita se puso en pie honrando a los dioses de los tres cielos.
9.37.47
तथेति चोक्त्वा विबुधा जग्मू राजन्यथाऽऽगताः ।
त्रितश्चाभ्यागमत्प्रीतः स्वमेव निलयं तदा ॥ ९.३७.४७ ॥
Diciendo «así sea», los dioses, oh rey, se marcharon como habían llegado; y Trita, complacido, regresó entonces a su propia morada.
9.37.48
क्रुद्धस्तु स समासाद्य तावृषी भ्रातरौ तदा ।
उवाच परुषं वाक्यं शशाप च महातपाः ॥ ९.३७.४८ ॥
Entonces, airado, aquel gran asceta se acercó a los dos hermanos sabios, pronunció palabras duras y los maldijo.
9.37.49
पशुलुब्धौ युवां यस्मान्मामुत्सृज्य प्रधावितौ ।
तस्माद्वृकाकृती रौद्रौ दंष्ट्रिणावभितश्चरौ ॥ ९.३७.४९ ॥
Codiciosos de bestias, ambos me abandonasteis y huisteis; por eso vagaréis por todas partes, feroces y colmilludos, con forma de lobos.
9.37.50
भवितारौ मया शप्तौ पापेनानेन कर्मणा ।
प्रसवश्चैव युवयोर्गोलाङ्गूलर्क्षवानराः ॥ ९.३७.५० ॥
Malditos por mí, vosotros dos seréis tales por esta acción pecaminosa; y vuestra descendencia serán seres de cola de gayal, osos y monos.
9.37.51
इत्युक्तेन तदा तेन क्षणादेव विशाम्पते ।
तथाभूतावदृश्येतां वचनात्सत्यवादिनः ॥ ९.३७.५१ ॥
Así dicho, en ese mismo instante, oh señor de los pueblos, ambos aparecieron transformados, por la palabra del veraz.
9.37.52
तत्राप्यमितविक्रान्तः स्पृष्ट्वा तोयं हलायुधः ।
दत्त्वाच विविधान्देयान्पूजयित्वा च वै द्विजान् ॥ ९.३७.५२ ॥
También allí, el de valor inmensurable, el armado con el arado, tocó el agua, dio diversos dones y honró a los brahmanes.
9.37.53
उदपानं च तं वीक्ष्य प्रशस्य च पुनःपुनः ।
नदीगतमदीनात्मा प्राप्तो विनशनं तदा ॥ ९.३७.५३ ॥
Tras ver aquel pozo y alabarlo una y otra vez, el de ánimo firme, yendo hacia el río, llegó entonces a Vinaśana.