મહાભારત · અધ્યાય 9.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.37.1
तस्मान्नदीगतं चापि ह्युदपानं यशस्विनः ।
त्रितस्य च महाराज जगामाथ हलायुधः ॥ ९.३७.१ ॥
તેથી નદીકિનારે રહેલા યશસ્વી ત્રિતના કૂવા તરફ, હે મહારાજ, હલાયુધ (બલરામ) ગયા.
9.37.2
तत्र दत्त्वा बहुद्रव्यं पूजयित्वा तथा द्विजान् ।
उपस्पृश्य च तत्रैव प्रहृष्टो मुसलायुधः ॥ ९.३७.२ ॥
ત્યાં ઘણું ધન દાન કરીને, બ્રાહ્મણોનું પૂજન કરીને, ત્યાં જ આચમન કરીને પ્રસન્ન થયેલા મુસલાયુધ (બલરામ).
9.37.3
तत्र धर्मपरो ह्यासीत्त्रितः स सुमहातपाः ।
कूपे च वसता तेन सोमः पीतो महात्मना ॥ ९.३७.३ ॥
ત્યાં ધર્મપરાયણ અને મહાન તપસ્વી ત્રિત હતા. તે કૂવામાં વસતા એ મહાત્માએ સોમ પીધો હતો.
9.37.4
तत्र चैनं समुत्सृज्य भ्रातरौ जग्मतुर्गृहान् ।
ततस्तौ वै शशापाथ त्रितो ब्राह्मणसत्तमः ॥ ९.३७.४ ॥
ત્યાં તેને છોડીને બંને ભાઈઓ ઘરે ગયા. ત્યારે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ ત્રિતે તે બંનેને શાપ આપ્યો.
9.37.5
उदपानं कथं ब्रह्मन्कथं च सुमहातपाः ।
पतितः किं च सन्त्यक्तो भ्रातृभ्यां द्विजसत्तम ॥ ९.३७.५ ॥
હે બ્રાહ્મણ, તે કૂવો કેવી રીતે (બન્યો)? તે મહાન તપસ્વી કેવી રીતે પડ્યા? બંને ભાઈઓએ તેમને શા માટે છોડી દીધા? હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ!
9.37.6
कूपे कथं च हित्वैनं भ्रातरौ जग्मतुर्गृहान् ।
कथं च याजयामास पपौ सोमं च वै कथम्।
एतदाचक्ष्व मे ब्रह्मन्श्रोतव्यं यदि मन्यसे ॥ ९.३७.६ ॥
તે કૂવામાં તેને છોડીને બંને ભાઈઓ ઘરે કેવી રીતે ગયા? યજ્ઞ કેવી રીતે કરાવ્યો, સોમ કેવી રીતે પીધો? હે બ્રાહ્મણ, જો તમને યોગ્ય લાગે તો મને આ કહો.
9.37.7
आसन्पूर्वयुगे राजन्मुनयो भ्रातरस्त्रयः ।
एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चादित्यसन्निभाः ॥ ९.३७.७ ॥
હે રાજા, પૂર્વયુગમાં એકત, દ્વિત અને ત્રિત નામના ત્રણ ભાઈ મુનિઓ હતા, જે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતા.
9.37.8
सर्वे प्रजापतिसमाः प्रजावन्तस्तथैव च ।
ब्रह्मलोकजिताः सर्वे तपसा ब्रह्मवादिनः ॥ ९.३७.८ ॥
તેઓ બધા પ્રજાપતિ સમાન, સંતાનવાળા, તપથી બ્રહ્મલોક જીતનારા અને બ્રહ્મવાદી હતા.
9.37.9
तेषां तु तपसा प्रीतो नियमेन दमेन च ।
अभवद्गौतमो नित्यं पिता धर्मरतः सदा ॥ ९.३७.९ ॥
તેમના તપ, નિયમ અને દમથી પ્રસન્ન થયેલા, સદા ધર્મમાં રત ગૌતમ તેમના પિતા થયા.
9.37.10
स तु दीर्घेण कालेन तेषां प्रीतिमवाप्य च ।
जगाम भगवान्स्थानमनुरूपमिवात्मनः ॥ ९.३७.१० ॥
લાંબા સમય પછી તેમનો સ્નેહ પામીને તે ભગવાન પોતાને અનુરૂપ સ્થાને ગયા.
9.37.11
राजानस्तस्य ये ह्यासन्याज्या राजन्महात्मनः ।
ते सर्वे स्वर्गते तस्मिंस्तस्य पुत्रानपूजयन् ॥ ९.३७.११ ॥
હે રાજા, તે મહાત્માના જે રાજાઓ યજમાન હતા, તે બધા, તેઓ સ્વર્ગે ગયા પછી તેમના પુત્રોનું સન્માન કરવા લાગ્યા.
9.37.12
तेषां तु कर्मणा राजंस्तथा चाध्ययनेन च ।
त्रितः स श्रेष्ठतां प्राप यथैवास्य पिता तथा ॥ ९.३७.१२ ॥
હે રાજા, તેમના કર્મ અને અધ્યયનથી ત્રિતે શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરી, જેમ તેમના પિતાએ કરી હતી.
9.37.13
तथा सर्वे महाभागा मुनयः पुण्यलक्षणाः ।
अपूजयन्महाभागं यथास्य पितरं तथा ॥ ९.३७.१३ ॥
એ જ રીતે પુણ્યલક્ષણ મહાભાગ્યવાન સર્વ મુનિઓએ તેના પિતાનું જેમ સન્માન કર્યું હતું તેમ તે મહાભાગનું સન્માન કર્યું.
9.37.14
कदाचिद्वि ततो राजन्भ्रातरावेकतद्वितौ ।
यज्ञार्थं चक्रतुश्चिन्तां तथा वित्तार्थमेव च ॥ ९.३७.१४ ॥
પછી, હે રાજન, એક જ વંશના તે બે ભાઈઓએ એક સમયે યજ્ઞ માટે અને ધન માટે પણ વિચાર કર્યો.
9.37.15
तयोर्बुद्धिः समभवत्त्रितं गृह्य परन्तप ।
याज्यान्सर्वानुपादाय प्रतिगृह्य पशूंस्ततः।
सोमं पास्यामहे हृष्टाः प्राप्य यज्ञं महाफलम् ॥ ९.३७.१५ ॥
તે બંનેના મનમાં વિચાર આવ્યો: હે પરંતપ, ત્રિતને લઈને, સર્વ યાજ્યોને લઈને, પશુઓ મેળવીને, મહાફળદાયી યજ્ઞ મેળવીને આપણે હર્ષથી સોમ પીશું.
9.37.16
चक्रुश्चैवं तथा राजन्भ्रातरस्त्रय एव च ।
यथा ते तु परिक्रम्य याज्यान्सर्वान्पशून्प्रति।
याजयित्वा ततो याज्याँल्लब्ध्वा तु सुबहून्पशून् ॥ ९.३७.१६ ॥
હે રાજન, ત્રણ ભાઈઓએ પણ એ જ પ્રમાણે કર્યું; યાજ્યો પાસે ફરીને, તેમની પાસે યજ્ઞ કરાવીને, પછી ઘણાં પશુઓ મેળવ્યાં.
9.37.17
याज्येन कर्मणा तेन प्रतिगृह्य विधानतः ।
प्राचीं दिशं महात्मान आजग्मुस्ते महर्षयः ॥ ९.३७.१७ ॥
તે યાજ્ય કર્મથી વિધિપૂર્વક સ્વીકારીને તે મહાત્મા મહર્ષિઓ પૂર્વ દિશા તરફ ગયા.
9.37.18
त्रितस्तेषां महाराज पुरस्ताद्याति हृष्टवत् ।
एकतश्च द्वितश्चैव पृष्ठतः कालयन्पशून् ॥ ९.३७.१८ ॥
હે મહારાજ, તેમનામાં ત્રિત હર્ષથી આગળ ચાલે છે; એક બાજુ અને બીજી બાજુ, પાછળથી પશુઓને હાંકતા.
9.37.19
तयोश्चिन्ता समभवदेकतस्य द्वितस्य च ।
कथं च स्युरिमा गाव आवाभ्यां हि विना त्रितम् ॥ ९.३७.१९ ॥
એકત અને દ્વિતના મનમાં ચિંતા થઈ કે આપણા બંને વિના ત્રિતની આ ગાયો કેવી રહેશે.
9.37.20
तावन्योन्यं समाभाष्य एकतश्च द्वितश्च ह ।
यदूचतुर्मिथः पापौ तन्निबोध जनेश्वर ॥ ९.३७.२० ॥
એકત અને દ્વિત એકબીજા સાથે વાત કરીને જે બે પાપીઓએ કહ્યું, હે જનેશ્વર, તે સાંભળો.
9.37.21
त्रितो यज्ञेषु कुशलस्तथा वेदेषु निष्ठितः ।
ततस्त्रितो बहुतरं गावः समुपलप्स्यते ॥ ९.३७.२१ ॥
ત્રિત યજ્ઞોમાં કુશળ અને વેદોમાં નિષ્ઠ છે; તેથી ત્રિત ઘણી વધારે ગાયો મેળવશે.
9.37.22
तदावां सहितौ भूत्वा गाः प्रकाल्य व्रजावहे ।
त्रितोऽपि गच्छतां काममावाभ्यां वै विनाकृताः ॥ ९.३७.२२ ॥
તેથી આપણે બંને સાથે મળીને ગાયોને હાંકી જઈએ; ત્રિત પણ પોતાની ઇચ્છા મુજબ જાય, આપણા બંને દ્વારા છોડાયેલો તે.
9.37.23
तेषामागच्छतां रात्रौ पथिस्थानां वृकोऽभवत् ।
तत्र कूपो विदूरेऽभूत्सरस्वत्यास्तटे महान् ॥ ९.३७.२३ ॥
રાત્રે રસ્તે આવતાં તેમની સામે એક વરુ પ્રગટ્યું; ત્યાં સરસ્વતીના કિનારે દૂર એક મોટો કૂવો હતો.
9.37.24
अथं त्रितो वृकं दृष्ट्वा पथि तिष्ठन्तमग्रतः ।
तद्भ्यादपसर्पन्वै तस्मिन्कूपे पपात ह।
अगाधे सुमहाघोरे सर्वभूतभयङ्करे ॥ ९.३७.२४ ॥
ત્યારે ત્રિતે રસ્તામાં આગળ ઊભેલા વરુને જોયો; ભયથી પાછળ હટતાં તે એ જ કૂવામાં પડી ગયો—અગાધ, અતિ ભયંકર, સર્વ પ્રાણીઓને ભય આપનારા એ કૂવામાં.
9.37.25
त्रितस्ततो महाराज कूपस्थो मुनिसत्तमः ।
आर्तनादं ततश्चक्रे तौ तु शुश्रुवतुर्मुनी ॥ ९.३७.२५ ॥
હે મહારાજ, ત્યારે કૂવામાં રહેલા મુનિશ્રેષ્ઠ ત્રિતે આર્તનાદ કર્યો; તે બંને મુનિઓએ તે સાંભળ્યું.
9.37.26
त ज्ञात्वा पतितं कूपे भ्रातरावेकतद्वितौ ।
वृकत्रासाच्च लोभाच्च समुत्सृज्य प्रजग्मतुः ॥ ९.३७.२६ ॥
તે કૂવામાં પડ્યો છે એ જાણીને, એક જ હેતુવાળા તે બંને ભાઈઓ વરુના ભયથી અને લોભથી તેને છોડીને ચાલ્યા ગયા.
9.37.27
भ्रातृभ्यां पशुलुब्धाभ्यामुत्सृष्टः स महातपाः ।
उदपाने तदा राजन्निर्जले पांसुपंवृते ॥ ९.३७.२७ ॥
પશુઓના લોભી એ બંને ભાઈઓ દ્વારા છોડી દેવાયેલો તે મહાતપસ્વી, હે રાજન, ત્યારે પાણી વગરના, ધૂળથી ઢંકાયેલા તે કૂવામાં હતો.
9.37.28
त्रित आत्मानमालक्ष्य कूपे वीरुत्तृणावृते ।
निमग्नं भरतश्रेष्ठ नरके दुष्कृती यथा ॥ ९.३७.२८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્રિતે પોતાને વેલાઓ અને ઘાસથી ઢંકાયેલા કૂવામાં ડૂબેલો જોયો, જેમ દુષ્કર્મી નરકમાં ડૂબે.
9.37.29
ततो ह्यचिन्तयत्प्राज्ञो मृतभूतो ह्यसोमपः ।
सोमः कथं तु पातव्य इहस्थेन मया भवेत् ॥ ९.३७.२९ ॥
ત્યારે તે પ્રાજ્ઞે, મૃતપ્રાય અને સોમપાન વગરનો થઈને વિચાર્યું: અહીં રહીને હું સોમ કેવી રીતે પી શકું?
9.37.30
स एवमभिसञ्चिन्त्य तस्मिन्कूपे महातपाः ।
ददर्श वीरुधं तत्र लम्बमानां यदृच्छया ॥ ९.३७.३० ॥
આ રીતે વિચારીને તે મહાતપસ્વીએ તે કૂવામાં સંયોગથી ત્યાં લટકતી એક વેલ જોઈ.
9.37.31
पांसुग्रस्ते ततः कूपे न्यखनत्सलिलं मुनिः ।
अग्नीन्सङ्कल्पयामास होतॄनात्मानमेव च ॥ ९.३७.३१ ॥
પછી ધૂળથી ભરેલા તે કૂવામાં મુનિએ પાણી ખોદીને કાઢ્યું. તેમણે સંકલ્પથી અગ્નિઓ, હોતાઓ અને પોતાને પણ ઉત્પન્ન કર્યા.
9.37.32
ततस्तां वीरुधं सोमं सङ्कल्प सुमहातपाः ।
ऋचो जयूंषि सामानि मनसा चिन्तयन्मुनिः ॥ ९.३७.३२ ॥
પછી તે મહાતપસ્વી મુનિએ તે વેલને સોમ ગણીને સંકલ્પ કર્યો અને મનથી ઋચાઓ, યજુસો અને સામોનું ચિંતન કર્યું.
9.37.33
ग्रावाणः शर्कराः कृत्वा प्रचक्रेऽभिषवं नृप ।
आज्यं च सलिलं चक्रे भागांश्च त्रिदिवौकसाम् ॥ ९.३७.३३ ॥
હે રાજન્, તેમણે પથ્થરો અને કાંકરા લઈને સોમાભિષવ કર્યો. ઘી અને પાણી તૈયાર કર્યાં, અને સ્વર્ગવાસીઓના ભાગ પણ નક્કી કર્યા.
9.37.34
सोमस्याभिषवस्याग्रे प्रवृत्तस्तुमुलो ध्वनिः ।
स चाविशद्दिवं राजन्स्वरश्चैव त्रितस्त वै ॥ ९.३७.३४ ॥
સોમાભિષવની શરૂઆતમાં જ ભયંકર ધ્વનિ ઊઠ્યો. હે રાજન્, તે ધ્વનિ સ્વર્ગમાં પહોંચ્યો; અને ત્રિતનો તે સ્વર પણ.
9.37.35
समवाप च तं यज्ञां यथोक्तं ब्रह्मवादिभिः ॥ ९.३७.३५ ॥
બ્રહ્મવાદીઓએ કહ્યા પ્રમાણે તેમણે તે યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો.
9.37.36
वर्तमाने महायज्ञे त्रितस्य सुमहात्मनः ।
आविग्नं त्रिदिवं सर्वं कारमं च न बुध्यते ॥ ९.३७.३६ ॥
મહાયજ્ઞ ચાલતો હતો ત્યારે મહાત્મા ત્રિતના તે યજ્ઞથી આખું સ્વર્ગ વિચલિત થઈ ગયું, પરંતુ તેનું કારણ કોઈ સમજી શક્યું નહીં.
9.37.37
ततः सुतुमुलं शब्दं शुश्रावाथ बृहस्पतिः ।
श्रुत्वा चैवाब्रवीत्सर्वान्देवान्देवपुरोहितः ॥ ९.३७.३७ ॥
ત્યારે ભારે કોલાહલ સાંભળીને દેવપુરોહિત બૃહસ્પતિએ તે સાંભળ્યું અને સર્વ દેવોને કહ્યું.
9.37.38
त्रितस्य वर्तते यज्ञस्तत्र गच्छामहे सुराः ।
स हि क्रुद्धः सृजेदन्यान्देवानपि महातपाः ॥ ९.३७.३८ ॥
ત્રિતનો યજ્ઞ ત્યાં ચાલે છે; હે દેવો, ચાલો ત્યાં જઈએ. તે મહાતપસ્વી ક્રોધે ભરાય તો અન્ય દેવોને પણ સર્જી શકે.
9.37.39
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सहिताः सर्वदेवताः ।
प्रययुस्तत्र यत्रास्ते त्रितयज्ञश्च वर्तते ॥ ९.३७.३९ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને બધા દેવો સાથે મળીને જ્યાં ત્રિતનો યજ્ઞ ચાલતો હતો ત્યાં ગયા.
9.37.40
ते तत्र गत्वा विबुधास्तं कूपं यत्र स त्रितः ।
ददृशुस्तं महात्मानं दीक्षितं यज्ञकर्मसु ॥ ९.३७.४० ॥
ત્યાં જઈને તે દેવોએ, ત્રિત જ્યાં હતો તે કૂવા પાસે, યજ્ઞકર્મમાં દીક્ષિત એ મહાત્માને જોયા.
9.37.41
दृष्ट्वा चैनं महात्मानं श्रिया परमया युतम् ।
ऊचुश्चैनं महाभागं प्राप्ता भागार्थिनो वयम् ॥ ९.३७.४१ ॥
પરમ શ્રીથી યુક્ત એ મહાત્માને જોઈને તેમણે એ મહાભાગ્યવાનને કહ્યું—અમે ભાગ મેળવવાની ઇચ્છાથી આવ્યા છીએ.
9.37.42
अथाब्रवीदृषिर्देवान्पश्यध्वं मां दिवौकसः ।
अस्मिन्प्रतिभये कूपे निमग्नं नष्टचेतसम् ॥ ९.३७.४२ ॥
ત્યારે એ ઋષિએ દેવોને કહ્યું—હે સ્વર્ગવાસીઓ, આ ભયંકર કૂવામાં ડૂબીને ચેતના ગુમાવી બેઠેલા મને જુઓ.
9.37.43
ततस्त्रितो महाराज भागांस्तेषां यथाविधि ।
मन्त्रयुक्तान्समददात्तेन प्रीतास्तदाऽभवन् ॥ ९.३७.४३ ॥
ત્યારે હે મહારાજ, ત્રિતે વિધિપૂર્વક મંત્રસહિત તેમના ભાગ અર્પિત કર્યા, અને તેથી તેઓ પ્રસન્ન થયા.
9.37.44
ततो यथाविधि प्राप्तान्भागान्प्राप्य दिवौकसः ।
प्रीतात्मानो ददुस्तस्मै वरान्यान्मनसेच्छति ॥ ९.३७.४४ ॥
ત્યારે વિધિપૂર્વક પ્રાપ્ત થયેલા ભાગ મેળવીને દેવોએ પ્રસન્ન મનથી, તેણે મનમાં ઇચ્છેલા વરદાન તેને આપ્યા.
9.37.45
स तु वव्रे लवरं देवांस्त्रातुमर्हथ मामितः ।
यश्चाम्भोपस्पृशेत्कूपे स सोमपगतिं लभेत् ॥ ९.३७.४५ ॥
તેણે એક નાનું વરદાન પસંદ કર્યું: 'હે દેવો, મને અહીંથી બચાવો; આ કૂવામાં જે પાણીને સ્પર્શે તેને સોમપાન કરનારાની ગતિ મળે.'
9.37.46
तत्र चोर्मिमती राजन्नुत्पपात सरस्वती ।
तयोत्क्षिप्तस्त्रितस्तस्थौ पूजयंस्त्रिदिवौकसः ॥ ९.३७.४६ ॥
ત્યાં, હે રાજન, મોજાંઓથી ભરેલી સરસ્વતી ઊછળી; તેના દ્વારા ઊંચકાયેલો ત્રિત ઊભો થયો અને ત્રિદિવના દેવોની પૂજા કરવા લાગ્યો.
9.37.47
तथेति चोक्त्वा विबुधा जग्मू राजन्यथाऽऽगताः ।
त्रितश्चाभ्यागमत्प्रीतः स्वमेव निलयं तदा ॥ ९.३७.४७ ॥
'એમ જ થાઓ' કહીને દેવો, હે રાજન, જેમ આવ્યા હતા તેમ જ ગયા; અને ત્રિત પ્રસન્ન થઈને ત્યારે પોતાના જ નિવાસે પાછો આવ્યો.
9.37.48
क्रुद्धस्तु स समासाद्य तावृषी भ्रातरौ तदा ।
उवाच परुषं वाक्यं शशाप च महातपाः ॥ ९.३७.४८ ॥
ત્યારે ક્રોધિત થયેલા તે મહાતપસ્વીએ તે બે ભાઈ ઋષિઓ પાસે જઈને કઠોર વચન કહ્યાં અને તેમને શાપ આપ્યો.
9.37.49
पशुलुब्धौ युवां यस्मान्मामुत्सृज्य प्रधावितौ ।
तस्माद्वृकाकृती रौद्रौ दंष्ट्रिणावभितश्चरौ ॥ ९.३७.४९ ॥
પશુઓના લોભી તમે બંનેએ મને છોડીને ભાગી ગયા; તેથી વરુના આકારવાળા, ભયંકર, દાંતાળા થઈને તમે ચારે બાજુ ભટકશો.
9.37.50
भवितारौ मया शप्तौ पापेनानेन कर्मणा ।
प्रसवश्चैव युवयोर्गोलाङ्गूलर्क्षवानराः ॥ ९.३७.५० ॥
મારા શાપથી તમે બંને આ પાપકર્મને કારણે એવા જ થશો; અને તમારી સંતાનો ગોલાંગૂલ, રીંછ અને વાંદરા થશે.
9.37.51
इत्युक्तेन तदा तेन क्षणादेव विशाम्पते ।
तथाभूतावदृश्येतां वचनात्सत्यवादिनः ॥ ९.३७.५१ ॥
હે પ્રજાપતિ, સત્યવાદીના એ વચન સાંભળતાં જ ક્ષણમાં એ બંને એવા રૂપમાં દેખાયા.
9.37.52
तत्राप्यमितविक्रान्तः स्पृष्ट्वा तोयं हलायुधः ।
दत्त्वाच विविधान्देयान्पूजयित्वा च वै द्विजान् ॥ ९.३७.५२ ॥
ત્યાં પણ અમિત પરાક્રમી હલાયુધે પાણીનો સ્પર્શ કર્યો, વિવિધ દાન આપ્યાં અને બ્રાહ્મણોનું પૂજન કર્યું.
9.37.53
उदपानं च तं वीक्ष्य प्रशस्य च पुनःपुनः ।
नदीगतमदीनात्मा प्राप्तो विनशनं तदा ॥ ९.३७.५३ ॥
એ કૂવો જોઈને અને વારંવાર તેની પ્રશંસા કરીને, દીનતા વિનાના મનવાળા તેઓ નદી તરફ જતાં ત્યારે વિનશન પહોંચ્યા.