महाभारत · अध्याय 9.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.44.1
स शप्ता तेन क्रुद्धेन विश्वामित्रेण धीमता ।
तस्मिंस्तीर्थवरे शुभ्रं शोणितं समुपावहत् ॥ ९.४४.१ ॥
क्रुद्ध आणि बुद्धिमान विश्वामित्रांनी शाप दिलेल्या त्याने त्या श्रेष्ठ तीर्थात तेजस्वी रक्त वाहवले.
9.44.2
अथाजग्मुस्ततो राजन्राक्षसास्तत्र भारत ।
तत्र ते शोणितं सर्वे पिबन्तः सुखमासते ॥ ९.४४.२ ॥
मग, हे राजन्, हे भारत, तेथे राक्षस आले. ते सर्व तेथे रक्त पीत सुखाने बसले.
9.44.3
तृप्ताश्च सुभृशं तेन सुखिता विगतज्वराः ।
नृत्यन्तश्च हसन्तश्च यथा स्वर्गजितस्तथा ॥ ९.४४.३ ॥
त्याने अत्यंत तृप्त, सुखी आणि तापरहित होऊन, स्वर्ग जिंकलेल्यांप्रमाणे नाचत आणि हसत होते.
9.44.4
कस्यचित्त्वथ कालस्य ऋषयः सुतपोधनाः ।
तीर्थयात्रां समाजग्मुः सरस्वत्यां महीपते ॥ ९.४४.४ ॥
काही काळानंतर, हे भूपते, महान तपोधन ऋषी सरस्वतीच्या काठी तीर्थयात्रेसाठी एकत्र आले.
9.44.5
तेषु सर्वेषु तीर्थेषु स्वाप्लुत्य मुनिपुङ्गवाः ।
प्राप्य प्रीतिं परां चापि तपोलुप्धा विशारदाः ॥ ९.४४.५ ॥
त्या सर्व तीर्थांत चांगले स्नान करून, मुनिश्रेष्ठ, तपाचे लोभी आणि कुशल ऋषींनी परम प्रीती मिळवली.
9.44.6
प्रययुर्हि ततो राजन्येन तीर्थमसृग्वहम् ।
अथागम्य महाभागास्तत्तीर्थं दारुणं तदा ॥ ९.४४.६ ॥
मग, हे राजन्, ते रक्त वाहणाऱ्या त्या तीर्थाकडे गेले. तेव्हा ते महाभाग्यवान ऋषी त्या भयानक तीर्थाजवळ पोहोचले तेव्हा...
9.44.7
दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्याः शोणितेन परिप्लुतम् ।
पीयमानं च रक्षोभिर्बहुभिर्नृपसत्तम ॥ ९.४४.७ ॥
सरस्वतीचे पाणी रक्ताने भरलेले आणि अनेक राक्षसांकडून प्याले जाताना पाहून, हे नृपश्रेष्ठा.
9.44.8
तान्दृष्ट्वा राक्षसान्राजन्मुनयः संशितव्रताः ।
परित्राणे सरस्वत्याः परं यत्नं प्रचक्रिरे ॥ ९.४४.८ ॥
त्या राक्षसांना पाहून, हे राजा, कठोर व्रतांचे मुनी सरस्वतीच्या रक्षणासाठी मोठा प्रयत्न करू लागले.
9.44.9
ते तु सर्वे महाभागाः समागम्य महाव्रताः ।
आहूय सरितां श्रेष्ठामिदं वचनमब्रुवन् ॥ ९.४४.९ ॥
ते सर्व महाभाग्यवान, महाव्रती मुनी एकत्र जमले आणि नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तिला बोलावून हे वचन म्हणाले.
9.44.10
कारणं ब्रूहि कल्याणि किमर्थं ते हृदो ह्ययम् ।
एवमग्राह्यतां यातः श्रुत्वाऽध्यास्यामहे वयम् ॥ ९.४४.१० ॥
हे कल्याणी, तुझे हे पाणी असे अग्राह्य का झाले याचे कारण सांग; ऐकून आम्ही विचार करू.
9.44.11
ततः सा सर्वमाचष्ट यथावृत्तं प्रवेपती ।
दुःखितामथ तां दृष्ट्वा ऊचुस्ते वै तपोधनाः ॥ ९.४४.११ ॥
मग ती थरथरत सर्व जसे घडले तसे सांगू लागली. दुःखी झालेल्या तिला पाहून ते तपोधन म्हणाले.
9.44.12
कारणं श्रुतमस्माभिः शापश्चैव श्रुतोऽनघे ।
करिष्यन्ति तु यत्प्राप्तं सर्व एव तपोधनाः ॥ ९.४४.१२ ॥
हे अनघे, कारण आणि शाप आम्ही ऐकला. पण तपोधन असे आम्ही सर्वजण जे प्राप्त होईल ते करू.
9.44.13
एवमुक्त्वा सरिच्छ्रेष्ठामूचुस्तेऽथ परस्परम् ।
विमोचयामहे सर्वे शापादेतां सरस्वतीम् ॥ ९.४४.१३ ॥
असे बोलून ते एकमेकांना म्हणाले, 'आपण सर्वजण नदीश्रेष्ठ या सरस्वतीला शापातून मुक्त करूया.'
9.44.14
ते सर्वे ब्राह्मणा राजंस्तपोभिर्नियमैस्तथा ।
उपवासैश्च विविधैर्यमैः कष्टव्रतैस्तथा ॥ ९.४४.१४ ॥
हे राजा, ते सर्व ब्राह्मण तप, नियम, विविध उपवास, यम आणि कठीण व्रते यांच्या साहाय्याने (प्रयत्न करू लागले).
9.44.15
आराध्य पशुभर्तारं महादेवं जगत्पतिम् ।
मोक्षयामासुस्तां देवीं सरिच्छ्रेष्ठां सरस्वतीम् ॥ ९.४४.१५ ॥
पशुपती, जगत्पती महादेवाची आराधना करून त्यांनी नदीश्रेष्ठ त्या देवी सरस्वतीला मुक्त केले.
9.44.16
तेषां तु सा प्रभावेण प्रकृतिस्था सरस्वती ।
प्रसन्नसलिला जज्ञे यथा पूर्वं तथैव हि।
निर्मुक्ता च सरिच्छ्रेष्ठा विबभौ सा यथा पुरा ॥ ९.४४.१६ ॥
त्यांच्या प्रभावाने सरस्वती मूळ स्वरूपात परतली; पूर्वीप्रमाणेच तिचे पाणी निर्मळ झाले. मुक्त झालेली ती नदीश्रेष्ठा पूर्वीप्रमाणेच शोभू लागली.
9.44.17
दृष्ट्वा तोयं सरस्वत्या मुनिभिस्तैस्तथा कृतम् ।
तानेव शरणं जग्मू राक्षसाः क्षुधितास्तथा ॥ ९.४४.१७ ॥
मुनींनी सरस्वतीचे पाणी तसे केलेले पाहून, भुकेले राक्षसही त्यांनाच शरण गेले.
9.44.18
कृत्वाञ्जलिं ततो राजन्राक्षसाः क्षुधयाऽर्दिताः ।
ऊचुस्तान्वै मुनीन्सर्वान्कृपायुक्तान्पुनःपुनः ॥ ९.४४.१८ ॥
हे राजा, भुकेने पीडित झालेले राक्षस हात जोडून त्या कृपाळू मुनींना वारंवार म्हणाले.
9.44.19
वयं च क्षुधिताश्चैव धर्माद्धीनाश्च शाश्वतात् ।
न च नः कामकारोऽयं यद्वयं पापकारिणा ॥ ९.४४.१९ ॥
आम्ही भुकेले आहोत आणि शाश्वत धर्मापासून वंचित आहोत. हा आमचा स्वतःचा निर्णय नव्हता; पापी माणसामुळे आम्ही असे झालो.
9.44.20
युष्माकं चाप्रसादेन दुष्कृतेन च कर्मणा ।
पक्षोऽयं वर्धतेऽस्माकं यतः स्मो ब्रह्मराक्षसाः।
योषितां चैव पापेन योनिदोषकृतेन च ॥ ९.४४.२० ॥
तुमच्या अप्रसन्नतेने आणि दुष्कृत्याने आमचा पक्ष वाढतो, कारण आम्ही ब्रह्मराक्षस आहोत. स्त्रियांच्या पापाने आणि योनिदोषातून निर्माण झालेल्या दोषानेही (हे वाढते).
9.44.21
एवं हि वैश्यशूद्राणां क्षत्रियाणां तथैव च ।
ये ब्राह्मणान्प्रद्विषन्ति ते भवन्तीह राक्षसाः ॥ ९.४४.२१ ॥
त्याचप्रमाणे वैश्य, शूद्र आणि क्षत्रियांपैकी जे ब्राह्मणांचा द्वेष करतात, ते येथे राक्षस होतात.
9.44.22
शक्तिमन्तोऽपि ये केचिदाश्रितानां च रक्षणम् ।
न कुर्वन्ति मनुष्यास्ते सम्भवन्तीह राक्षसाः ॥ ९.४४.२२ ॥
शक्तिमान असूनही जे आश्रितांचे रक्षण करीत नाहीत, ते मनुष्य येथे राक्षस होतात.
9.44.23
आचार्यमृत्विजं चैव गुरुं वृद्वजनं तथा ।
प्रणिनो येऽवमन्यन्ते ते भवन्तीह राक्षसाः ॥ ९.४४.२३ ॥
आचार्य, ऋत्विज, गुरू, वृद्धजन आणि प्राण्यांचा अपमान करणारे येथे राक्षस होतात.
9.44.24
तत्कुरुध्वमिहास्माकं तारणं द्विजसत्तमाः ।
शक्ता भवन्तः सर्वेषां लोकानामपि तारणे ॥ ९.४४.२४ ॥
म्हणून हे द्विजश्रेष्ठहो, येथे आमचा उद्धार करा. तुम्ही सर्व लोकांच्या उद्धारासही समर्थ आहात.
9.44.25
तेषां तु वचनं श्रुत्वा तुष्टुवुस्तां महानदीम् ।
मोक्षार्थं रक्षसां तेषामूचुः प्रयतमानसाः ॥ ९.४४.२५ ॥
त्यांचे बोलणे ऐकून त्यांनी त्या महानदीची स्तुती केली; राक्षसांच्या मोक्षासाठी, एकाग्र मनाने ते बोलले.
9.44.26
क्षुतं कीटावपन्नं च यच्चोच्छिष्टाचितं भवेत् ।
सकेशमवधूतं च रुदितोपहतं च यत् ॥ ९.४४.२६ ॥
शिंकेने दूषित झालेले, किड्याने पडलेले, उष्ट्याने स्पर्शलेले, केसांसह असलेले, झटकलेले, किंवा रडण्याने बिघडलेले जे असेल ते.
9.44.27
श्वभिः संसृष्टमन्नं च भागोऽसौ रक्षसामिह ।
तस्माज्ज्ञात्वा सदा विद्वानेतान्यत्नाद्विवर्जयेत्।
राक्षसान्नमसौ भुङ्क्ते यो भुङ्क्ते ह्यन्नमीदृशम् ॥ ९.४४.२७ ॥
कुत्र्यांनी स्पर्श केलेले अन्न—ते येथे राक्षसांचा भाग आहे. म्हणून विद्वानाने हे नेहमी जाणून प्रयत्नपूर्वक वर्ज्य करावे. असे अन्न जो खातो, तो राक्षसान्न खातो.
9.44.28
शोधयित्वा ततस्तीर्थमृषयस्ते तपोधनाः ।
मोक्षार्थं राक्षसानां च नदीं तां प्रत्यचोदयन् ॥ ९.४४.२८ ॥
मग त्या तपोधन ऋषींनी तीर्थ शुद्ध करून, राक्षसांच्या मोक्षासाठी त्या नदीला प्रेरित केले.
9.44.29
महर्षीणां मतं ज्ञात्वा ततः सा सरितां वरा ।
अरुणामानयामास स्वां तनुं पुरुषर्षभ ॥ ९.४४.२९ ॥
महर्षींचे मत जाणून, नद्यांमधील श्रेष्ठ अशा त्या नदीने आपल्याच देहातून अरुणेला आणले, हे पुरुषर्षभा.
9.44.30
तस्यान्तेराक्षसाः स्नात्वा तनूस्त्यक्त्वा दिवं गताः ।
अरुणायां महाराज ब्रह्मवध्यापहा हि सा ॥ ९.४४.३० ॥
तिच्यामध्ये स्नान करून राक्षसांनी देह त्यागून स्वर्गाला गमन केले. हे महाराजा, अरुणेमध्ये ती ब्रह्महत्येचे पाप हरण करणारी आहे.
9.44.31
एतमर्थमभिज्ञाय देवराजः शतक्रतुः ।
तस्मिंस्तीर्थे वरे स्नात्वा विमुक्तः पाप्मना किल ॥ ९.४४.३१ ॥
ही गोष्ट जाणून देवराज शतक्रतू इंद्राने त्या श्रेष्ठ तीर्थात स्नान केले आणि तो पापमुक्त झाला.
9.44.32
किमर्थं भगवाञ्शक्रो ब्रह्मवध्यामवाप्तवान् ।
कथमस्मिंश्च तीर्थे वै आप्लुत्याकल्मषोऽभवत् ॥ ९.४४.३२ ॥
भगवान शक्राने कोणत्या कारणामुळे ब्रह्महत्येचे पाप घेतले, आणि या तीर्थात स्नान करून तो कसा निष्पाप झाला?
9.44.33
शृणुष्वैतदुपाख्यानं यथावृत्तं जनेश्वर ।
यथा बिभेद समयं नमुचेर्वासवः पुरा ॥ ९.४४.३३ ॥
हे जनेश्वरा, जसे घडले तसे हे उपाख्यान ऐक; पूर्वी इंद्राने नमुचीचा करार कसा मोडला ते.
9.44.34
जमुचिर्वासवाद्भीतः सूर्यरश्मिं समाविशत् ।
तेनेन्द्रः सख्यमकरोत्समयं चेदमब्रवीत् ॥ ९.४४.३४ ॥
इंद्राला भिऊन नमुची सूर्यकिरणात शिरला. त्याच्याशी इंद्राने मैत्री केली आणि हा करार सांगितला.
9.44.35
न चार्द्रेण न शुष्केण न रात्रौ नापि चाहनि ।
वधिष्याम्यसुरश्रेष्ठ सखे सत्येन ते शपे ॥ ९.४४.३५ ॥
ओल्याने नाही, कोरड्याने नाही; रात्री नाही, दिवसाही नाही. हे असुरश्रेष्ठा, मित्रा, सत्याची शपथ घेऊन तुला सांगतो.
9.44.36
एवं स कृत्वा समयं दृष्ट्वा नीहास्मीश्वरः ।
चिच्छेदास्य शिरो राजन्नपां फेनेन वासवः ॥ ९.४४.३६ ॥
अशा प्रकारे करार करून, संधी पाहून, हे राजा, ईश्वर इंद्राने पाण्याच्या फेसाने त्याचे डोके छाटले.
9.44.37
तच्छिरो नमुचेश्छिन्नं पृष्ठतः शक्रमन्वियात् ।
भोभो मित्रह पापेति ब्रुवाणं शक्रमन्तिकात् ॥ ९.४४.३७ ॥
नमुचीचे ते छिन्न मस्तक मागून शक्राचा पाठलाग करत गेले; जवळून 'अरे मित्रघाती पापी!' असे म्हणत शक्राला हाका मारत राहिले.
9.44.38
एवं स शिरसा तेन चोद्यमानः पुनः पुनः ।
पितामहाय सन्तप्त एतमर्थं न्यवेदयत् ॥ ९.४४.३८ ॥
अशा प्रकारे त्या मस्तकाने वारंवार त्रस्त होऊन संतप्त झालेल्या त्याने पितामहांना ही गोष्ट निवेदन केली.
9.44.39
तमब्रवील्लोकगुरुररुणायां यथाविधि ।
इष्ट्वोपस्पृश देवेन्द्र तीर्थे पापभयापहे ॥ ९.४४.३९ ॥
लोकगुरू त्याला म्हणाले, 'हे देवेंद्रा! अरुणेत यथाविधि यज्ञ करून पापभय हरण करणाऱ्या तीर्थात स्नान कर.'
9.44.40
एषा पुण्यजला शक्र कृता मुनिभिरेव तु ।
निगूढमस्यागमनमिहासीत्पूर्वमेव तु ॥ ९.४४.४० ॥
हे शक्रा! हे पुण्यजलाचे तीर्थ मुनींनीच निर्माण केले; परंतु त्याचे आगमन पूर्वी येथे गुप्त होते.
9.44.41
ततोऽभ्येत्यारुणां देवीं प्लावयामास वारिणा ।
सरस्वत्यारुणायाश्च पुण्योऽयं सङ्गमो महान् ॥ ९.४४.४१ ॥
मग अरुणादेवीजवळ जाऊन त्याने तिला पाण्याने न्हाऊ घातले; सरस्वती आणि अरुणा यांचा हा संगम पुण्य व महान आहे.
9.44.42
इह त्वं यज देवेन्द्र दद दानान्यनेकशः ।
अत्राप्लुत्य सुघोरात्त्वं पातकाद्विप्रमोक्ष्यसे ॥ ९.४४.४२ ॥
हे देवेंद्रा! येथे तू यज्ञ कर, अनेक प्रकारची दाने दे; येथे स्नान करून तू अति घोर पापातून मुक्त होशील.
9.44.43
इत्युक्तः स सरस्वत्याः कुञ्जे वै जनमेजय ।
इष्ट्वा यथावद्बलभिदरुणायामुपास्पृशत् ॥ ९.४४.४३ ॥
हे जनमेजया, सरस्वतीच्या कुंजात असे सांगितल्यावर त्याने यथाविधी यज्ञ केला, आणि बलभित् (इंद्र) अरुणेत स्नान केले.
9.44.44
स मुक्तः पाप्मना तेन ब्रह्मवध्याकृतेन च ।
जगाम संहृष्टमनास्त्रिदिवं त्रिदशेश्वरः ॥ ९.४४.४४ ॥
त्या पापातून आणि ब्रह्महत्येमुळे झालेल्या दोषातून मुक्त होऊन, हर्षित मनाने त्रिदशेश्वर स्वर्गात गेला.
9.44.45
शिरस्तच्चापि नमुचेस्तत्रैवाप्लुत्य भारत ।
लोकान्कामदुधात्प्राप्तमक्षयान्राजसत्तम ॥ ९.४४.४५ ॥
हे भारता, तेथेच नमुचीचे मस्तकही (त्याने धुतले); हे राजश्रेष्ठा, स्नान करून त्याने कामधेनूसारखे अक्षय लोक मिळवले.
9.44.46
तत्राप्युपस्पृश्य बलो महात्मा ।
दत्त्वा च दानानि पृथग्विधानि।
अवाप्य धर्मं परमार्यकर्मा ।
जगाम सोमस्य महत्सुतीर्थम् ॥ ९.४४.४६ ॥
तेथेही स्नान करून महात्मा बलाने विविध दाने दिली, धर्म मिळवून, परम आर्यकर्मा होऊन, सोमाच्या महान पवित्र तीर्थाकडे तो गेला.
9.44.47
यत्रायजद्राजसूयेन सोमः ।
साक्षात्पुरा विधिवत्पार्थिवेन्द्र।
अत्रिर्धीमान्ब्रह्मपुत्रो बभूव ।
होता यस्मिन्क्रतुमुख्ये महात्मा ॥ ९.४४.४७ ॥
पूर्वी सोमाने स्वतः यथाविधी राजसूय यज्ञ केला, हे राजेंद्रा, त्या प्रमुख यज्ञात बुद्धिमान ब्रह्मपुत्र महात्मा अत्रि होता होता.
9.44.48
यस्यान्तेऽभूत्सुमहद्दानवानां ।
दैतेयानां राक्षसानां च देवैः।
सङ्ग्रामो वै तारकाख्यः सुतीव्रो ।
यत्र स्कन्दस्तारकाख्यं जघान ॥ ९.४४.४८ ॥
ज्याच्या अखेरीस दानव, दैत्य आणि राक्षस यांचे देवांशी तारक नावाचे अतिशय मोठे व भयंकर युद्ध झाले; तिथे स्कंदाने तारक नावाच्या (असुराला) ठार केले.
9.44.49
सैनापत्यं लब्धवान्दैवतानां ।
महासेनो यत्र दैत्यान्तकर्ता।
साक्षाच्चैवं न्यवसत्कार्तिकेयः ।
सदा कुमारो यत्र स प्लुक्षराजः ॥ ९.४४.४९ ॥
तेथे महासेनाने देवतांचे सेनापतित्व प्राप्त केले; दैत्यांचा संहार करणारा कार्तिकेय तेथेच प्रत्यक्ष वास करीत होता; प्लक्ष वृक्षांचा राजा असलेला तो कुमार सदैव तेथेच होता.