महाभारत · अध्याय 9.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.47.1
शृणु मातृगणान्राजन्कुमारानुचरानिमान् ।
कीर्त्यमानान्मया वीर सपत्नगणसूदनान्
एतत्ते कथितं राजन्कार्तिकेयाभिषेचनम् ।
शृणु चैव सरस्वत्यास्तीर्थवंशस्य पुण्यताम् ॥ ९.४७.१ ॥
राजन्, कुमाराचे हे अनुचर मातृगण ऐक, जे शत्रुगणांचा संहार करणारे आहेत, वीरा, मी त्यांचे वर्णन करत आहे. राजन्, कार्तिकेयाचा अभिषेक तुला सांगितला. सरस्वतीच्या तीर्थवंशाचे पुण्यही ऐक.
9.47.2
यशस्विनीनां मातॄणां शृणु नामानि भारत ।
याभिर्वायप्तास्त्रयोलोकाः कल्याणीभिश्च भागशः
बभूव तीर्थप्रवरं हतेषु सुरशत्रुषु ।
कुमारेण महाराज त्रिविष्टपमिवापरम् ॥ ९.४७.२ ॥
भारता, यशस्विनी मातृकांची नावे ऐक, ज्यांनी तिन्ही लोक व्यापले, आणि कल्याणींनी भागाभागाने. सुरशत्रू मारले गेले तेव्हा कुमारामुळे, महाराजा, हे श्रेष्ठ तीर्थ झाले, जणू दुसरा स्वर्ग.
9.47.3
प्रभावती विशालाक्षी पालिता गोस्तानी तथा ।
श्रीमती बहुला चैव तथैव बहुपुत्रिका
ऐश्वर्याणि च तत्रस्थो ददावीशः पृथक्पृथक् ।
ददौ नैर्ऋतमुख्येभ्यस्त्रैलोक्यं पावकात्मजः ॥ ९.४७.३ ॥
प्रभावती, विशालाक्षी, पालिता, गोस्तानी, तसेच श्रीमती, बहुला आणि तसेच बहुपुत्रिका. तेथे स्थित ईशाने प्रत्येकीला वेगवेगळे ऐश्वर्य दिले. पावकपुत्राने नैर्ऋतांच्या प्रमुखांना त्रैलोक्य दिले.
9.47.4
अप्सुजाता च गोपाली बृहदम्बालिका तथा ।
जयावती मालतिका ध्रुवरत्ना भयङ्करी
एवं स भगवांस्तस्मिंस्तीर्थे दैत्यकुलान्तकः ।
अभिषिक्तो महाराज देवसेनापतिः सुरैः ॥ ९.४७.४ ॥
अप्सुजाता, गोपाली, बृहदम्बालिका तसेच जयावती, मालतिका, ध्रुवरत्ना आणि भयङ्करी. अशा प्रकारे त्या तीर्थात, हे महाराज, दैत्यकुलाचा अंत करणारे भगवान देवसेनापती म्हणून देवांकडून अभिषिक्त झाले.
9.47.5
वसुदामा च दामा च विशोका नन्दिनी तथा ।
एकचूडा महाचूडा चक्रनेमिश्च भारत
औशनं नाम तत्तीर्थं यत्र पूर्वमपाम्पतिः ।
अभिषिक्तः सुरगणैर्वरुणो भरतर्षभ ॥ ९.४७.५ ॥
वसुदामा आणि दामा, विशोका तसेच नन्दिनी, एकचूडा, महाचूडा आणि चक्रनेमीही, हे भारता. ते औशन नावाचे तीर्थ आहे, जिथे पूर्वी जलाधिपती वरुण देवगणांनी अभिषिक्त केला गेला होता, हे भरतश्रेष्ठा.
9.47.6
उत्तेजनी जयत्सेना कमलाक्ष्यथ शोभना ।
शत्रुञ्जया तथा चैव क्रोधना शलभी खरी
अस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा स्कन्दं चाभ्यर्च्य लाङ्गली ।
ब्राह्मणेभ्योददौ रुक्मं वासांस्याभरणानि च ॥ ९.४७.६ ॥
उत्तेजनी, जयत्सेना, कमलाक्षी आणि शोभना, शत्रुञ्जया तसेच क्रोधना, शलभी आणि खरी. या श्रेष्ठ तीर्थात स्नान करून आणि स्कंदाची पूजा करून लांगली (बलराम) यांनी ब्राह्मणांना सुवर्ण, वस्त्रे आणि अलंकार दिले.
9.47.7
माधवी शुभवक्त्रा च तीर्थसेनिश्च भारत ।
गीतप्रिया च कल्याणी रुद्ररोमाऽमिताशना
उषित्वा रजनीं तत्र माधवः परवीरहा ।
पूज्यतीर्थवरं तच्च स्पृष्ट्वा तोयं च लाङ्गली ॥ ९.४७.७ ॥
हे भारता, माधवी, शुभवक्त्रा, तीर्थसेनी, गीतप्रिया, कल्याणी, रुद्ररोमा आणि अमिताशना तेथे रात्र घालवून, शत्रुवीरांचा संहारक माधव (बलराम) त्या श्रेष्ठ पूज्य तीर्थाचे पाणी स्पर्शिले.
9.47.8
मेघस्वना भोगवती सुभ्रूश्च कनकावती ।
अलाताक्षी वीर्यवती विद्युज्जिह्वा च भारत
हृष्टः प्रीतमनाश्चैव ह्यभवन्माधवोत्तमः ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ ९.४७.८ ॥
मेघस्वना, भोगवती, सुभ्रू, कनकावती, अलाताक्षी, वीर्यवती आणि हे भारता, विद्युज्जिह्वा; श्रेष्ठ माधव (बलराम) आनंदित व प्रसन्नमनाचे झाले. तू जे मला विचारलेस ते सर्व मी तुला सांगितले.
9.47.9
पुन्नावती सुनक्षत्रा कन्दरा बहुयोजना ।
सन्तानिका च कौरव्य कमला च महाबला
यथाऽभिषिक्तो भगवान्स्कन्दो देवैः समागतैः ।
सेनानीश्च कृतो राजन्बाल एव महाबलः ॥ ९.४७.९ ॥
पुन्नावती, सुनक्षत्रा, कंदरा, बहुयोजना, संतानिका, हे कौरव्य, कमला आणि महाबला; देवांनी एकत्र येऊन भगवान स्कंदाचा अभिषेक केला तसा, हे राजा, तो बालक असूनही महाबली सेनापती करण्यात आला.
9.47.10
सुदामा बहुदामा च सुप्रभा च यशस्विनी ।
नृत्यप्रिया च राजेन्द्र शतोलूखलमेखला ॥ ९.४७.१० ॥
सुदामा, बहुदामा, सुप्रभा, यशस्विनी, नृत्यप्रिया आणि हे राजेंद्रा, शतोलूखलमेखला।
9.47.11
शतघण्टा शतानन्दा भगनन्दा च भाविनी ।
वपुष्मती चन्द्रशीता भद्रकाली च भारत ॥ ९.४७.११ ॥
शतघण्टा, शतानन्दा, भगनन्दा, भाविनी, वपुष्मती, चन्द्रशीता आणि भद्रकाली देखील, हे भारता.
9.47.12
ऋक्षाम्बिका निष्कुटिका वामा चत्वरवासिनी ।
सुमङ्गला स्वस्तिमती बुद्धिकामा जयप्रिया ॥ ९.४७.१२ ॥
ऋक्षाम्बिका, निष्कुटिका, वामा, चत्वरवासिनी, सुमङ्गला, स्वस्तिमती, बुद्धिकामा आणि जयप्रिया.
9.47.13
धनदा सुप्रसादा च भवदा च जलेश्वरी ।
एडी भेडी समेडी च वेतालजननी तथा ॥ ९.४७.१३ ॥
धनदा, सुप्रसादा, भवदा, जलेश्वरी, एडी, भेडी, समेडी आणि वेतालांची जननी देखील.
9.47.14
कण्डूतिः कालिका चैव देवमित्रा च भारत ।
वसुश्रीः कोटरा चैव चित्रसेना तथाऽचला ॥ ९.४७.१४ ॥
कण्डूती, कालिका, देवमित्रा, हे भारता; वसुश्री, कोटरा, चित्रसेना आणि अचला देखील.
9.47.15
कुक्कुटिका शङ्खलिका तथा शकुनिका नृप ।
कुण्डारिका कौकुलिका कुम्भिकाऽथ शतोदरी ॥ ९.४७.१५ ॥
कुक्कुटिका, शङ्खलिका तथा शकुनिका, हे नृपा; कुण्डारिका, कौकुलिका, कुम्भिका आणि शतोदरी.
9.47.16
उत्क्राथिनी जलेला च महावेगा च कङ्कणा ।
मनोजवा कण्टकिनी प्रघसा पूतना तथा ॥ ९.४७.१६ ॥
उत्क्राथिनी, जलेला देखील, महावेगा आणि कङ्कणा; मनोजवा, कण्टकिनी, प्रघसा आणि पूतना देखील.
9.47.17
केशयन्त्री त्रुटिर्वामा क्रोशनाऽथ तडित्प्रभा ।
मन्दोदरी च मुण्डी च कोटरा मेघवाहिनी ॥ ९.४७.१७ ॥
केशयन्त्री, त्रुटि, वामा, क्रोशना, तडित्प्रभा, मन्दोदरी, मुण्डी आणि कोटरा, मेघवाहिनी.
9.47.18
सुभगा लम्बिनी लम्बा ताम्रचूडा विकाशिनी ।
ऊर्ध्ववेणीधरा चैव पिङ्गाक्षी लोहमेखला ॥ ९.४७.१८ ॥
सुभगा, लम्बिनी, लम्बा, ताम्रचूडा, विकाशिनी, ऊर्ध्ववेणीधरा, पिङ्गाक्षी, लोहमेखला.
9.47.19
पृथुवस्त्रा मधुलिका मधुकुम्भा तथैव च ।
पक्षालिका मत्कुलिका जरायुर्जर्जरानना ॥ ९.४७.१९ ॥
पृथुवस्त्रा, मधुलिका, मधुकुम्भा तशीच, पक्षालिका, मत्कुलिका, जरायु, जर्जरानना.
9.47.20
ख्याता दहदहा चैव तथा धमधमा नृप ।
खण्डखण्डा च राजेन्द्र पूषणा मणिकुट्टिका ॥ ९.४७.२० ॥
ख्याता दहदहा, तशीच धमधमा, हे नृपा; खण्डखण्डा, हे राजेन्द्रा; पूषणा आणि मणिकुट्टिका.
9.47.21
अमोघा चैव कौरव्य तथा लम्बपयोधरा ।
वेणुवीणाधरा चैव पिङ्गाक्षी लोहमेखला ॥ ९.४७.२१ ॥
अमोघा, हे कौरव्या; लम्बपयोधरा, वेणुवीणाधरा, पिङ्गाक्षी, लोहमेखला.
9.47.22
शशोकूलमुखी कृष्णा खरजङ्घा महाजवा ।
शिशुमारमुखी श्वेता लोहिताक्षी विभीषणा ॥ ९.४७.२२ ॥
शशोकूलमुखी, कृष्णा, खरजङ्घा, महाजवा, शिशुमारमुखी, श्वेता, लोहिताक्षी आणि विभीषणा.
9.47.23
जटालिका कामचरी दीर्घजिह्वा बलोत्कटा ।
कालेहिका वामनिका मुकुटा चैव भारत ॥ ९.४७.२३ ॥
जटालिका, इच्छेनुसार संचार करणारी, लांब जिभेची, अत्यंत बलवान, कालेहिका, वामनिका आणि मुकुटा, हे भरतवंशजा.
9.47.24
लोहिताक्षी महाकाया हरिपिण्डा च भूमिप ।
एकत्वचा सुकुसुमा कृष्णकर्णी च भारत ॥ ९.४७.२४ ॥
लालसर डोळ्यांची, विशाल शरीराची, हरिपिंडाही, हे भूमिपती, एकत्वचा, सुंदर फुलांची आणि काळ्या कानांची, हे भरतवंशजा.
9.47.25
क्षुरकर्णी चतुष्कर्णी कर्णप्रावरणा तथा ।
चतुष्पथनिकेता च गोकर्णी महिषानना ॥ ९.४७.२५ ॥
वस्र्याप्रमाणे कान असलेली, चार कानांची, कान झाकणारी, तसेच चौरस्त्यावर राहणारी, गोकर्णी आणि म्हशीच्या तोंडाची.
9.47.26
खरकर्णी महाकर्णी भेरीस्वनमहास्वना ।
शङ्खकुम्भश्रवाश्चैव भगदा च महाबला ॥ ९.४७.२६ ॥
गाढवाच्या कानांची, मोठ्या कानांची, भेरीच्या नादासारखी महानादाची, शंख व कुंभाचा ध्वनी ऐकणारी, भगदा आणि अत्यंत बलवान.
9.47.27
गणा च सुगणा चैव तथा भीत्यथ कामदा ।
चतुष्पथरता चैव भूतितीर्थान्यगोचरी ॥ ९.४७.२७ ॥
गणा आणि सुगणा, तसेच भीती, कामना पूर्ण करणारी, चौरस्त्यावर रमणारी आणि भूतितीर्थांत व अन्यत्र संचार करणारी.
9.47.28
पशुदा वित्तदा चैव सुखदा च महायशाः ।
पयोदा गोमहिषदा सविशाला च भारत ॥ ९.४७.२८ ॥
पशू देणारी, धन देणारी, सुख देणारी आणि महायशस्विनी, दूध देणारी, गाई-म्हशी देणारी आणि विशाल, हे भरतवंशजा.
9.47.29
प्रतिष्ठा सुप्रतिष्ठा च रोचमाना सुरोचना ।
नौकर्णी मुखकर्णी च विशिरा मन्थिनी तथा ॥ ९.४७.२९ ॥
प्रतिष्ठा, सुप्रतिष्ठा, रोचमाना, सुरोचना, नौकर्णी, मुखकर्णी, विशिरा आणि मन्थिनी तशाच.
9.47.30
एकचन्द्रा मेघकर्णा मेघमाला विरोचना ।
एताश्चान्याश्च बहवो मातरो भरतर्षभ ॥ ९.४७.३० ॥
एकचन्द्रा, मेघकर्णा, मेघमाला, विरोचना, या आणि इतर अनेक माता, हे भरतश्रेष्ठा.
9.47.31
कार्तिकेयानुयायिन्यो नानारूपाः सहस्रशः ।
दीर्घनख्यो दीर्घदन्त्यो दीर्घतुण्ड्श्च भारत ॥ ९.४७.३१ ॥
कार्तिकेयाच्या अनुयायिनी, नाना रूपांच्या, हजारो; दीर्घ नखांच्या, दीर्घ दातांच्या आणि दीर्घ चोचीच्या, हे भारता.
9.47.32
सबला मधुराश्चैव यौवनस्थाः स्वलङ्कृताः ।
माहात्म्येन च संयुक्ताः कामरूपधरास्तथा ॥ ९.४७.३२ ॥
बलवती, मधुर, तारुण्यात असलेल्या, सुंदर अलंकारांनी सजलेल्या, माहात्म्याने युक्त आणि इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या.
9.47.33
निर्मासगात्र्यः श्वेताश्च तथा काञ्चनसन्निभाः ।
कृष्णमेघनिभाश्चान्या धूम्नाश्च भरतर्षभ ॥ ९.४७.३३ ॥
मांसरहित अवयवांच्या, पांढऱ्या, सोन्यासारख्या, इतर काळ्या ढगांसारख्या आणि धुरकट रंगाच्या, हे भरतश्रेष्ठा.
9.47.34
अरुणाभा महाभोगा दीर्घकेश्यः सिताम्बराः ।
ऊर्ध्ववेणीधराश्चैव पिङ्गाक्ष्यो लम्बमेखलाः ॥ ९.४७.३४ ॥
अरुण आभेच्या, महाभोगी, दीर्घकेशी, शुभ्र वस्त्र परिधान केलेल्या, वर बांधलेली वेणी धारण करणाऱ्या, पिंगट डोळ्यांच्या आणि लोंबत्या कमरपट्ट्याच्या.
9.47.35
लम्बोदर्यो लम्बकर्णास्तथा लम्बपयोधराः ।
ताम्राक्ष्यस्ताम्रवर्णाश्च हर्यक्ष्यश्च तथाऽपराः ॥ ९.४७.३५ ॥
लांब पोटाच्या, लांब कानाच्या, तसेच लांब स्तनांच्या, तांब्यासारख्या डोळ्यांच्या, तांबूस वर्णाच्या आणि पिंगट डोळ्यांच्या इतर (स्त्रिया).
9.47.36
वरदाः कामचारिण्यो नित्यं प्रमुदितास्तथा ।
याम्या रौद्रास्तथा सौम्याः कौबेर्योऽथ महाबलाः ॥ ९.४७.३६ ॥
वर देणाऱ्या, इच्छेनुसार संचार करणाऱ्या, सदैव अत्यंत आनंदी, तसेच यमसंबंधी, भयंकर आणि सौम्य, आणि कुबेरसंबंधी महाबलशाली.
9.47.37
वारुण्योऽथ च माहेन्द्यस्तथाऽऽग्नेय्यः परन्तप ।
वायव्यश्चाथ कौमार्यो ब्राह्मश्च भरतर्षभ ॥ ९.४७.३७ ॥
वरुणसंबंधी, इंद्रसंबंधी, तसेच अग्निसंबंधी, हे शत्रुतापना, वायुसंबंधी, नंतर कुमारसंबंधी आणि ब्रह्मसंबंधीही, हे भरतश्रेष्ठा.
9.47.38
वैष्णव्यश्च तथा सौर्यो वाराह्यश्च महाबलाः ।
रूपेणाप्सरसां तुल्या मनोहार्यो मनोरमाः ॥ ९.४७.३८ ॥
वैष्णवी, तसेच सौर्या आणि वाराही, महाबलशाली, रूपात अप्सरांच्या बरोबरीच्या, मन हरण करणाऱ्या, मनोरम.
9.47.39
परपुष्टोपमा वाक्ये तथर्द्ध्या धनदोपमाः ।
शक्रवीर्योपमा युद्धे दीप्ता वह्निसमास्तथा ॥ ९.४७.३९ ॥
वाणीत कोकिळेसारख्या, तसेच ऐश्वर्यात कुबेरासारख्या, युद्धात इंद्राच्या पराक्रमासारख्या, तेजस्वी आणि अग्नीसारख्या.
9.47.40
शत्रुणां विग्रहे नित्यं भयदास्ता भवन्त्युत ।
कामरूपधराश्चैव जवे वायुसमास्तथा ॥ ९.४७.४० ॥
शत्रूंच्या संघर्षात सदैव भय देणाऱ्या त्या असतात; इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या, वेगात वायूसारख्या, तसेच.
9.47.41
अचिन्त्यबलवीर्याश्च तथाऽचिन्त्यपराक्रमाः ।
वृक्षचत्वरवासिन्यश्चतुष्पथनिकेतनाः ॥ ९.४७.४१ ॥
ते अचिंत्य बल आणि वीर्याचे होते, आणि त्यांचा पराक्रमही अचिंत्य होता. वृक्षांखाली आणि चौकात वास करणारे; चौरस्ते हेच त्यांचे निवासस्थान होते.
9.47.42
गुहाश्मशानवासिन्यः शैलप्रस्रवणालयाः ।
नानाभरणधारिण्यो नानामाल्याम्बरास्तथा ॥ ९.४७.४२ ॥
गुहा आणि स्मशानांत वास करणाऱ्या; पर्वतांच्या झऱ्यांजवळ घर असलेल्या. विविध अलंकार धारण करणाऱ्या; विविध माळा व वस्त्रे परिधान केलेल्या.
9.47.43
नानाविचित्रवेषाश्च नानाभाषास्तथैव च ।
एते चान्ये च मातॄणां गणाः शत्रुभयङ्कराः ॥ ९.४७.४३ ॥
विविध विचित्र वेषांच्या आणि विविध भाषा बोलणाऱ्या; या आणि इतर मातृगण शत्रूंना भयंकर होते.
9.47.44
अनुजग्मुर्महात्मानं त्रिदशेन्द्रस्य सम्मते ।
ततः शक्त्यस्त्रमददद्भगवान्पाकशासनः ॥ ९.४७.४४ ॥
त्रिदशेंद्राच्या संमतीने त्या त्या महात्म्याच्या मागे गेल्या. तेव्हा भगवान पाकशासन (इंद्र) याने शक्त्यस्त्र दिले.
9.47.45
गुहाय राजशार्दूल विनाशाय सुरद्विषाम् ।
महास्वनां महाघण्टां द्योतमानां सितप्रभाम् ॥ ९.४७.४५ ॥
हे राजशार्दूला! गुहाला — देवद्वेष्ट्यांच्या विनाशासाठी — महानादी प्रचंड घंटा दिली गेली, जी श्वेत प्रभेने झळकत होती.
9.47.46
अरुणादित्यवर्णां च पताकां भरतर्षभ ।
ददौ पशुपतिस्तस्मै सर्वभूतमहाचमूम् ॥ ९.४७.४६ ॥
हे भरतर्षभा! अरुण आणि उगवत्या सूर्याच्या वर्णाची पताका, आणि सर्वभूतांची महासेना पशुपती (शिव) याने त्याला दिली.
9.47.47
उग्रां नानाप्रहरणां तपोवीर्यबलान्विताम् ।
अजेयां स्वगणैर्युक्तां नाम्ना सेनां धनञ्जयाम् ॥ ९.४७.४७ ॥
ती सेना उग्र होती, अनेक प्रकारच्या शस्त्रांनी युक्त, तप, वीर्य आणि बल यांनी संपन्न, अजेय, आपल्या गणांनी युक्त; तिचे नाव धनंजया होते.
9.47.48
रुद्रतुल्यबलैर्युक्तां योधानामयुतैस्त्रिभिः ।
न सा विजानाति रणात्कदाचिद्विनिवर्तितुम् ॥ ९.४७.४८ ॥
ती रुद्रासमान बलाने युक्त होती, तीस हजार योद्ध्यांसह; ती युद्धातून कधीही परत फिरण्यास जाणत नव्हती.
9.47.49
विष्णुर्ददौ वैजयन्तीं मालां बलविवर्धिनीम् ।
उमा ददौ विरजसी वाससी रविसप्रभे ॥ ९.४७.४९ ॥
विष्णूने बल वाढवणारी वैजयंती माला दिली; उमेने सूर्यासारखी प्रभा असलेली दोन निर्मळ वस्त्रे दिली.
9.47.50
गङ्गा कमण्डलुं दिव्यममृतोद्भवमुत्तमम् ।
ददौ प्रीत्या कुमाराय दण्डं चैव बृहस्पतिः ॥ ९.४७.५० ॥
गंगेने अमृतापासून उत्पन्न झालेले उत्तम दिव्य कमंडलु प्रेमाने कुमारास दिले; बृहस्पतीने दंड दिला.
9.47.51
गरुडो दयितं पुत्रं मयरं चित्रबर्हिणम् ।
अरुणस्ताम्रचूडं च प्रददौ चरणायुधम् ॥ ९.४७.५१ ॥
गरुडाने आपला प्रिय पुत्र चित्रबर्हिण मयर दिला; अरुणाने पायांनाच आयुध असलेला ताम्रचूड दिला.
9.47.52
छागं तु वरुणो राजा बलवीर्यसमन्वितम् ।
कृष्णाजिनं ततो ब्रह्मा ब्रह्मण्याय ददौ प्रभुः।
समरेषु जयं चैव प्रददौ लोकभावनः ॥ ९.४७.५२ ॥
राजा वरुणाने बल आणि वीर्याने युक्त असा बकरा दिला; नंतर प्रभू ब्रह्माने ब्रह्मण्याला कृष्णाजिन दिले; आणि लोकपालकाने युद्धांमध्ये विजयही दिला.
9.47.53
सैनापत्यमनुप्राप्य स्कन्दो देवगणस्य ह ।
शुशुभे ज्वलितोर्चिष्मान्द्वितीय इव पावकः ॥ ९.४७.५३ ॥
देवगणांच्या सेनापतिपद प्राप्त झालेला स्कन्द ज्वलंत ज्वालांनी युक्त दुसऱ्या अग्नीप्रमाणे शोभला.
9.47.54
ततः पारिषदैश्चैव मातृभिश्च समन्वितः ।
ययौ देत्यविनाशाय ह्लादयन्सुरपुङ्गवान् ॥ ९.४७.५४ ॥
नंतर पारिषद आणि मातृकांसह तो श्रेष्ठ देवांना आनंदित करत दैत्यांच्या नाशासाठी निघाला.
9.47.55
सा सेना नैर्ऋती भीमा सघण्टोच्छ्रितकेतना ।
सभेरीशङ्खमुरजा सायुधा सपताकिनी ॥ ९.४७.५५ ॥
ती नैर्ऋती सेना भयानक होती; घंटा आणि उंच ध्वजांनी युक्त, भेरी शंख मृदंगांसह, शस्त्रांनी आणि पताकांनी युक्त.
9.47.56
शारदी द्यौरिवाभाति ज्योतिर्भिरिव शोभिता ॥ ९.४७.५६ ॥
ती शरद्ऋतूच्या आकाशासारखी दिसत होती, जणू ज्योतींनी शोभलेली.
9.47.57
ततो देवनिकायास्ते नानाभूतगणास्तथा ।
वादयामासुरव्याग्रा भेरीः शङ्खांश्च पुष्कलान् ॥ ९.४७.५७ ॥
नंतर त्या देवसमूहांनी आणि विविध भूतगणांनी अविचलपणे भेरी आणि भरपूर शंख वाजवले.
9.47.58
पटहान्झर्झरांश्चैव क्रकचान्गोविषाणिकान् ।
आडम्बरान्गोमुखांश्च डिण्डिमांश्च महास्वनान् ॥ ९.४७.५८ ॥
पटह, झर्झर, क्रकच, गोविषाणिक, आडंबर, गोमुख आणि महानाद करणारे डिंडिम हीसुद्धा वाजवली.
9.47.59
तुष्टुवुस्ते कुमारं तु सर्वे देवाः सवासवाः ।
जगुश्च देवगन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥ ९.४७.५९ ॥
वासवासह सर्व देवांनी कुमाराची स्तुती केली. देवगंधर्वांनी गायन केले आणि अप्सरांच्या समूहांनी नृत्य केले.
9.47.60
ततः प्रीतो महासेनस्त्रिदशेभ्यो वरं ददौ ।
रिपून्दन्ताऽस्मि समरे ये वो वधचिकीर्षवः ॥ ९.४७.६० ॥
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या महासेनाने देवांना वर दिला: "जे तुम्हाला मारू इच्छितात, त्या शत्रूंना मी युद्धात दाबीन."
9.47.61
प्रतिगृह्य वरं देवास्तस्माद्विबुधसत्तमात् ।
प्रीतात्मानो महात्मानो मेनिरे निहतान्रिपून् ॥ ९.४७.६१ ॥
त्या देवश्रेष्ठाकडून वर मिळाल्यावर प्रसन्न मनाच्या महात्म्या देवांनी शत्रूंना मारलेले मानले.
9.47.62
सर्वेषां भूतसङ्घानां हर्षान्नादः समुत्थितः ।
अपूरयत लोकांस्त्रीन्वरे दत्ते महात्मना ॥ ९.४७.६२ ॥
महात्म्याने वर दिल्यावर सर्व प्राणिसमूहांच्या हर्षातून एक नाद उठून त्रिलोक भरून गेला.
9.47.63
स निर्ययौ महासेनो महत्या सेनया वृतः ।
वधाय युधि दैत्यानां रक्षार्थं च दिवोकसाम् ॥ ९.४७.६३ ॥
महासेन मोठ्या सेनेने वेढलेला युद्धात दैत्यांना मारण्यासाठी आणि स्वर्गवासींच्या रक्षणासाठी बाहेर पडला.
9.47.64
व्यवसायो जयो धर्मः सिद्धिर्लक्ष्मीर्धृतिः स्मृतिः ।
महासेनस्य सैन्यानामग्रे जग्मुर्नराधिप ॥ ९.४७.६४ ॥
हे नराधिपा! व्यवसाय, जय, धर्म, सिद्धी, लक्ष्मी, धृती आणि स्मृती महासेनाच्या सैन्यांपुढे गेल्या.
9.47.65
स तया भीमया देवः शुलमुद्गरहस्तया ।
ज्वलितालातधारिण्या चित्राभरणवर्मया ॥ ९.४७.६५ ॥
तो देव त्या भयंकर स्त्रीसह गेला; तिच्या हातात शूल आणि मुद्गर होते, ती पेटलेली मशाल धारण करीत होती आणि विचित्र अलंकार व चिलखत घातले होते.
9.47.66
गदामुसलनाराचशक्तितोमरहरतया ।
दृप्तसिंहनिनादिन्या विनद्य प्रययौ गुहः ॥ ९.४७.६६ ॥
गदा, मुसळ, नाराच, शक्ती व तोमर धारण करणाऱ्या, गर्विष्ठ सिंहासारखी गर्जना करणाऱ्या त्या स्त्रीसह गुहाने गर्जना करीत प्रस्थान केले.
9.47.67
तं दष्ट्वा सर्वदैतेया राक्षसा दानवास्तथा ।
व्यद्रवन्त दिशः सर्वा भयोद्विग्नाः समन्ततः ॥ ९.४७.६७ ॥
त्याला पाहून सर्व दैत्य, राक्षस आणि दानव भयाने व्याकूळ होऊन चारही दिशांना पळून गेले.
9.47.68
अभ्यद्रवन्त देवास्तान्विविधायुधपाणयः ।
दृष्ट्वा च स ततः क्रुद्धः स्कन्दस्तेजोबलान्वितः ॥ ९.४७.६८ ॥
नाना प्रकारची आयुधे हाती घेतलेले देव त्यांच्यावर धावून गेले. तेव्हा ते पाहून तेज व बलाने युक्त स्कंद संतापला.
9.47.69
शक्त्यस्त्रं भगवान्भीमं पुनःपुनरवाकिरत् ।
आदधच्चात्मनस्तेजो हविषेद्ध इवानलः ॥ ९.४७.६९ ॥
भगवान (स्कंद) त्या भयंकरांवर वारंवार शक्त्यस्त्राचा वर्षाव करीत होता; आपले तेज प्रज्वलित करीत, हविने पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे तो प्रकाशला.
9.47.70
अभ्यस्यमाने शक्त्यस्त्रे स्कन्देनामिततेजसा ।
उल्काज्वाला महाराज पपात वसुधातले ॥ ९.४७.७० ॥
हे महाराजा! अमित तेजस्वी स्कंदाने शक्त्यस्त्राचा वारंवार प्रयोग करीत असता उल्केची ज्वाला पृथ्वीवर कोसळली.
9.47.71
संहादयन्तश्च तथा निर्घाताश्चापतन्क्षिपौ ।
यथान्तकालसमये सुघोराः स्युस्तथा नृप ॥ ९.४७.७१ ॥
त्याचप्रमाणे गर्जना करत वीजा वेगाने कोसळल्या; हे राजा, प्रलयकाळाप्रमाणे त्या अत्यंत भयंकर झाल्या.
9.47.72
क्षिप्ता ह्येका यदा शक्तिः सुघोराऽनलसूनुना ।
ततः कोट्यो विनिष्पेतुः शक्तीनां भरतर्षभ ॥ ९.४७.७२ ॥
अग्निपुत्राने एक भयंकर शक्ती फेकली, तेव्हा हे भरतश्रेष्ठा, तिच्यातून कोट्यवधी शक्ती बाहेर पडल्या.
9.47.73
ततः प्रीतो महासेनो जघान भगवान्प्रभुः ।
दैत्येन्द्रं तारकं नाम महाबलपराक्रमम् ॥ ९.४७.७३ ॥
तेव्हा प्रसन्न होऊन भगवान प्रभू महासेनाने महाबल व पराक्रमी दैत्येंद्र तारक याचा वध केला.
9.47.74
वृतं दैत्यायुतैर्वीरैर्बलिभिर्दशभिर्नृप ।
महिषं चाष्टभिः पद्मैर्वृतं सङ्ख्ये निजघ्निवान् ॥ ९.४७.७४ ॥
हे राजा, दहा हजार दैत्य व बलवान वीरांनी वेढलेल्या आणि आठ पद्म सैन्यांनी वेढलेल्या महिषाला त्यांनी युद्धात ठार केले.
9.47.75
त्रिपादं चायुतशतैर्जघान दशभिर्वृतम् ।
हदोदरं निखर्वैश्च वृतं दशभिरीश्वरः ॥ ९.४७.७५ ॥
त्रिपादाला, जो शेकडो हजारांनी वेढलेला होता, त्यांनी ठार केले; आणि दहा निखर्व सैन्यांनी वेढलेल्या हदोदराला त्या ईश्वराने ठार केले.
9.47.76
जघानानुचरैः सार्धं विविधायुधपाणिभिः ।
तथाऽकुर्वन्त विपुलं नादं वध्यत्सु शत्रुषु ॥ ९.४७.७६ ॥
विविध शस्त्रे हाती घेतलेल्या आपल्या अनुचरांसह त्यांनी (शत्रूंना) ठार केले; आणि ठार होणाऱ्या शत्रूंमध्ये त्यांनी मोठा गर्जनाध्वनी केला.
9.47.77
कुमारानुचरा राजन्पूरयन्तो दिशो दश ।
ननृतुश्च ववल्गुश्च जहसुश्च मुदान्विताः ॥ ९.४७.७७ ॥
हे राजन्, कुमाराचे अनुचर दहा दिशा भरून आनंदाने नाचले, उड्या मारल्या आणि हसले.
9.47.78
शक्त्यस्त्रस्य तु राजेन्द्र ततोऽर्चिर्भिः समन्ततः ।
त्रैलोक्यं त्रासितं सर्वं जृम्भमाणाभिरेव च ॥ ९.४७.७८ ॥
हे राजेंद्रा, मग शक्त्यस्त्राच्या ज्वालांमुळे सर्वत्र पसरलेल्या तेजाने त्रैलोक्य पूर्णपणे भयभीत झाले.
9.47.79
दग्धाः सहस्रशो दैत्या नादैः स्कन्दस्य चापरे ।
पताकयावधूताश्च हताः केचित्सुरद्विषः ॥ ९.४७.७९ ॥
स्कंदाच्या गर्जनांनी हजारो दैत्य दग्ध झाले; इतर त्याच्या ध्वजाने हलवून टाकले जाऊन मारले गेले, काही देवद्रोही ठार झाले.
9.47.80
केचिद्धण्टारवत्रस्ता निषेदुर्वसुधातले ।
केचित्प्रहरणैश्छिन्ना विनिष्पेतुर्गतायुषः ॥ ९.४७.८० ॥
काही घंटानादाने भयभीत होऊन भूमीवर बसले; काही शस्त्रांनी छिन्न होऊन प्राण गमावून पडले.
9.47.81
एवं सुरद्विषोऽनेकान्बलवानाततायिनः ।
जघान समरे वीरः कार्तिकेयो महाबलः ॥ ९.४७.८१ ॥
अशा प्रकारे वीर महाबल कार्तिकेयाने युद्धात देवद्रोही अनेक आततायींना ठार मारले.
9.47.82
बाणो नामाथ दैतेयो बलेः पुत्रो महाबलः ।
क्रौञ्चं पर्वतमाश्रित्य देवसङ्घानबाधत ॥ ९.४७.८२ ॥
नंतर बलीचा पुत्र, महाबली दैतेय बाण नावाचा, क्रौंच पर्वताचा आश्रय घेऊन देवगणांना पीडा देऊ लागला.
9.47.83
तमभ्ययान्महासेनः सुरशत्रुमुदारधीः ।
स कार्तिकेयस्य भयात्क्रौञ्चं शरणमीयिवान् ॥ ९.४७.८३ ॥
महासेनाने त्या देवशत्रूवर हल्ला केला. तो उदारबुद्धी कार्तिकेयाच्या भयाने क्रौञ्च पर्वताला शरण गेला.
9.47.84
ततः क्रौञ्चं महामन्युः क्रौञ्चनादनिनादितम् ।
शक्त्या बिभेद भगवान्कार्तिकेयोऽग्निदत्तया ॥ ९.४७.८४ ॥
मग महाक्रोधी भगवान कार्तिकेयाने क्रौञ्च पक्ष्यांच्या नादाने निनादणाऱ्या क्रौञ्च पर्वताला अग्निदत्त शक्तीने भेदले.
9.47.85
ससालस्कन्धशबलं त्रस्तवानरवारणम् ।
प्रोङ्कीनोद्धान्तविहगं विनिष्पतितपन्नगम् ॥ ९.४७.८५ ॥
साल वृक्षांच्या खोडांनी ठिपक्यांचा, घाबरलेल्या वानरांनी व हत्तींनी भरलेला, उडणाऱ्या पक्ष्यांनी विखुरलेला, सर्प खाली पडलेला तो पर्वत.
9.47.86
गोलाङ्गूलर्क्षसङ्घैश्च द्रवद्भिरनुनादितम् ।
कुरङ्गमविनिर्घोषनिनादितवनान्तरम् ॥ ९.४७.८६ ॥
पळणाऱ्या गोलांगूल वानरांच्या व अस्वलांच्या थव्यांनी दुमदुमलेला, हरणे व वन्य पशूंच्या निनादाने वनाचा आतील भाग गजबजलेला.
9.47.87
विनिष्पतद्भिः शरभैः सिंहैश्च सहसा द्रुतैः ।
शोच्यामपि दशां प्राप्तो रराजेव सपर्वतः ॥ ९.४७.८७ ॥
अचानक उड्या मारत पळणाऱ्या शरभ व सिंहांनी, दयनीय अवस्था प्राप्त होऊनही तो पर्वत जणू शोभून दिसत होता.
9.47.88
विद्याधराः समुत्पेतुस्तस्य शृङ्गनिवासिनः ।
किन्नराश्च समुद्विग्नाः शक्तिपातरवोद्धताः ॥ ९.४७.८८ ॥
त्या पर्वतशिखरांवर राहणारे विद्याधर वर उडाले; किन्नरही उद्विग्न होऊन शक्ती पडल्याच्या आवाजाने चकित झाले.
9.47.89
ततो दैत्या विनिष्पेतुः शतशोऽथ सहस्रशः ।
प्रदीप्तात्पर्वतश्रेष्ठाद्विचित्राभरणस्रजः ॥ ९.४७.८९ ॥
तेव्हा शेकडो आणि हजारो दैत्य पेटलेल्या श्रेष्ठ पर्वतातून बाहेर पडले; ते विचित्र अलंकार आणि माळांनी सजलेले होते.
9.47.90
तान्निजघ्नुरतिक्रम्य कुमाराजुचरा मृधे ।
स चैव भगवान्क्रुद्धो दैत्येन्द्रस्य सुतं तदा ॥ ९.४७.९० ॥
कुमाराच्या अनुचरांनी युद्धात पुढे जाऊन त्यांना ठार केले; तेव्हा भगवान क्रुद्ध होऊन दैत्येंद्राच्या पुत्राला...
9.47.91
सहानुजं जघानाशु वृत्रं देवपतिर्यथा ।
बिभेद क्रौञ्चं शक्त्या च पावकिः परवीरहा ॥ ९.४७.९१ ॥
देवपती इंद्राने वृत्राला मारावे तसे त्याने आपल्या धाकट्या भावासह त्याला तात्काळ ठार केले; शत्रुवीरांचा संहारक पावकीने शक्तीने क्रौंचाला भेदले.
9.47.92
बहुधा चैकधा चैव कृत्वाऽऽत्मानं महाबलः ।
शक्तिः क्षिप्ता रणे तस्य पाणिमेति पुनः पुनः ॥ ९.४७.९२ ॥
स्वतःला अनेक किंवा एक रूपात करणारा तो महाबल, त्याची शक्ती (भाला) युद्धात फेकली तरी वारंवार त्याच्या हातात परत येते.
9.47.93
एवम्प्रभावो भगवांस्ते भूयश्च पावकिः ।
शौर्याद्द्विगुणयोगेन तेजसा यशसा श्रिया ॥ ९.४७.९३ ॥
असा प्रभाव असलेला भगवान, तुमचा पावकी (कार्तिकेय) पुन्हा शौर्याने, दुप्पट संयोगाने, तेजाने, यशाने आणि श्रीने (संपन्न आहे).
9.47.94
क्रौञ्चस्ते विनिर्भिन्नो दैत्याश्च शतशो हताः ॥ ९.४७.९४ ॥
तुझ्याकडून क्रौंच भेदला गेला, आणि शेकडो दैत्य मारले गेले.
9.47.95
ततः स भगवान्देवो निहत्य विबुधद्विषः ।
सभाज्यमानो विबुधैः परं हर्षमवाप ह ॥ ९.४७.९५ ॥
नंतर त्या भगवान देवाने देवांच्या शत्रूंचा वध करून, देवांकडून सन्मानित होत परम हर्ष प्राप्त केला.
9.47.96
ततो दुन्दुभयो राजन्नेदुः शङ्खाश्च भारत ।
मुमुचुर्देवयोषाश्च पुष्पवर्षमनुत्तमम्।
योगिनामीश्वरं देवं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ९.४७.९६ ॥
तेव्हा हे राजा, हे भारता, दुंदुभी वाजल्या, शंखही निनादले. देवांगनांनी योग्यांचा ईश्वर असलेल्या देवावर शेकडो व हजारो वेळा अनुत्तम पुष्पवृष्टी केली.
9.47.97
दिव्यगन्धमुपादाय ववौ पुण्यश्च मारुतः ।
गन्धर्वास्तुष्टुवुश्चैनं यज्वानश्च महर्षयः ॥ ९.४७.९७ ॥
दिव्य सुगंध वाहून पवित्र वारा वाहू लागला. गंधर्वांनी आणि यज्ञ करणाऱ्या महर्षींनी त्याची स्तुती केली.
9.47.98
केचिदनं व्यवस्यान्ति पितामहसुतं प्रभुम् ।
सनत्कुमारं सर्वेषां ब्रह्मयोनिं तमग्रजम् ॥ ९.४७.९८ ॥
काहीजण त्याला पितामहाचा पुत्र, प्रभू सनत्कुमार मानतात; तो सर्वांचा ब्रह्मयोनी व ज्येष्ठ आहे.
9.47.99
केचिन्महेश्वरसुतं केचित्पुत्रं विभावसोः ।
उमायाः कृत्तिकानां च गङ्गायाश्च वदन्त्युत ॥ ९.४७.९९ ॥
काही त्याला महेश्वराचा पुत्र, काही विभावसूचा (अग्नीचा) पुत्र म्हणतात; तसेच उमा, कृत्तिका आणि गंगा यांचा पुत्र असेही म्हणतात.
9.47.100
एकधा च द्विधा चैव चतुर्धा च महाबलम् ।
योगिनामीश्वरं देवं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ९.४७.१०० ॥
एक, दोन व चार रूपांत प्रकट होणाऱ्या महाबलवान, योग्यांचा ईश्वर असलेल्या देवाला शेकडो व हजारो वेळा (नमन केले गेले).