महाभारत · अध्याय 9.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.5.1
एवमुक्तस्ततो राजा गौतमेन तपस्विना ।
निःश्वस्य दीर्घमुष्णं च तूष्णीमासीद्विशाम्पते ॥ ९.५.१ ॥
तपस्वी गौतमांनी असे सांगितल्यावर राजाने दीर्घ आणि गरम उसासा टाकला आणि मौन धारण केले. हे प्रजापते!
9.5.2
ततो मुहूर्तं स ध्यात्वा तव पुत्रो महामनाः ।
कृपं शारद्वतं वाक्यमित्युवाच परन्तपः ॥ ९.५.२ ॥
नंतर थोडा वेळ विचार करून तुझा महामनस्वी पुत्र शारद्वत कृपांना हे वचन म्हणाला, हे शत्रुतापका!
9.5.3
यत्किञ्चित्सुहृदा वाच्यं तत्सर्वं श्रावितो ह्यहम् ।
कृतं च भवता सर्वं प्राणान्सन्त्यज्य युध्यता ॥ ९.५.३ ॥
मित्राने जे काही सांगायचे ते सर्व तू मला ऐकवले आहेस. प्राणांचा त्याग करून युद्ध करत तू सर्व काही केले आहेस.
9.5.4
गाहमानमनीकानि युध्यमानं महारथैः ।
पाण्डवैरतितेजोभिर्लोकस्त्वामनुदृष्टवान् ॥ ९.५.४ ॥
सैन्यांत शिरून, महारथींशी युद्ध करत, अतितेजस्वी पांडवांशी लढणाऱ्या तुला जगाने पाहिले आहे.
9.5.5
सुहृदा यदिदं वाक्यं भवता श्रावितो ह्यहम् ।
न मां प्रीणाति तत्सर्वं मुमूर्षोरिव भेषजम् ॥ ९.५.५ ॥
मित्र म्हणून तू मला ऐकवलेले हे वचन मला आनंद देत नाही, जसे मरणाच्या दारात असलेल्याला औषध आवडत नाही.
9.5.6
हेतुकारणसंयुक्तं हितं वचनमुत्तमम् ।
उच्यमानं महाबाहो न मे विप्राग्र्य रोचने ॥ ९.५.६ ॥
हे महाबाहो, हे विप्रश्रेष्ठा! हेतू आणि कारणांनी युक्त, हितकारी आणि उत्तम वचन सांगितले तरी ते मला रुचत नाही.
9.5.7
राज्याद्विनिकृतोऽस्माभिः कथं सोस्मासु विश्वसेत् ॥ ९.५.७ ॥
ज्याला आम्ही राज्यापासून वंचित केले, तो आमच्यावर कसा विश्वास ठेवील?
9.5.8
अक्षद्यूते च नृपतिर्जितोऽस्माभिर्महाधनः ।
स कथं मम वाक्यानि श्रद्दध्याद्भूय एव तु ॥ ९.५.८ ॥
द्यूतात आम्ही त्या महाधनी राजाला जिंकले; तो पुन्हा माझ्या शब्दांवर कसा विश्वास ठेवील?
9.5.9
तथा दूत्येन सम्प्राप्तः कृष्णः पार्थहिते रतः ।
प्रलब्धश्च हृषीकेशस्तच्च कर्माविचारितम्।
स च मे वचनं ब्रह्मन्कथमेवाभिमन्यते ॥ ९.५.९ ॥
तसेच दूत म्हणून आलेला कृष्ण, जो पार्थाच्या हितात रत आहे; हृषीकेश फसविला गेला; ते कर्मही विचार न करता केले गेले. हे ब्रह्मन्, तो माझे शब्द कसे मानेल?
9.5.10
विललाप च यत्कृष्णा सभामध्ये समेयुषी ।
न तन्मर्षयते कृष्णो न राज्यहरणं तथा ॥ ९.५.१० ॥
सभेच्या मध्ये एकत्र होऊन कृष्णा (द्रौपदी) जो विलाप करीत होती, ते कृष्णाला सहन झाले नाही; तसेच राज्यहरणही सहन झाले नाही.
9.5.11
एकप्राणावुभौ कृष्णावन्योन्यमभिसंश्रितौ ।
पुरा यच्छ्रुतमेवासीदद्य पश्यामि तत्प्रभो ॥ ९.५.११ ॥
एकाच प्राणाचे दोन्ही कृष्ण परस्परांना आश्रित आहेत. हे प्रभो, पूर्वी जे ऐकले जात होते, ते आज मी पाहतो आहे.
9.5.12
स्वस्रीयं निहतं दृष्ट्वा दुःखं स्वपिति केशवः ।
कृतागसो वयं तस्य हितं मे स कथं चरेत् ॥ ९.५.१२ ॥
आपल्या बहिणीच्या मुलाला मारलेले पाहून केशव दुःखाने झोपतो. आम्ही अपराधी आहोत; तो माझे हित कसे करील?
9.5.13
अभिमन्योर्विनाशेन न शर्म लभतेऽर्जुनः ।
स कथं मद्धिते यत्नं प्रकरिष्यति याचितः ॥ ९.५.१३ ॥
अभिमन्यूच्या विनाशामुळे अर्जुनाला शांती लाभत नाही. विनंती केली तरी तो माझ्या हितासाठी कसा प्रयत्न करेल?
9.5.14
मध्यमः पाण्डवस्तीक्ष्णो भीमसेनो महाबलः ।
प्रतिज्ञातं च तेनोग्रं भज्येतापि न सन्नमेत् ॥ ९.५.१४ ॥
मध्यम पांडव, तीक्ष्ण आणि महाबली भीमसेनाने केलेली भयंकर प्रतिज्ञा मोडेल, पण वाकणार नाही.
9.5.15
उभौ तौ बद्धनिस्त्रिंशावुभौ चाबद्धकङ्कटौ ।
कृतवैरावुभौ वीरौ यमावपि यमोपमौ ॥ ९.५.१५ ॥
ते दोघेही तलवार बांधून आहेत, दोघांनीही चिलखत घातलेले नाही. वैर धरलेले ते दोन वीर यमासारखे आहेत.
9.5.16
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च कृतवैरौ मया सह ।
तौ कथं मद्धिते यत्नं कुर्यातां द्विजसत्तम ॥ ९.५.१६ ॥
धृष्टद्युम्न आणि शिखंडी, ज्यांनी माझ्याशी वैर धरले आहे — हे द्विजश्रेष्ठा, ते माझ्या हितासाठी कसा प्रयत्न करतील?
9.5.17
दुःशासनेन यत्कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला ।
परिक्लिष्टा सभामध्ये सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ९.५.१७ ॥
दुःशासनाने जे केले — एकाच वस्त्रात, रजस्वला कृष्णेला सभेच्या मध्यभागी, सर्व लोक पाहत असताना छळले.
9.5.18
कथा विवसनां दीनां स्मरन्त्यद्यापि पाण्डवाः ।
न निवारयितुं शक्याः सङ्ग्रामत्ते परन्तपाः ॥ ९.५.१८ ॥
विवस्त्र आणि दीन झालेली ती कथा पांडव आजही स्मरतात. हे शत्रुतापना, युद्धात त्यांना रोखता येणार नाही.
9.5.19
यदा च द्रौपदी क्लिष्टा मद्विनाशाय दुःखिता ।
उग्रं तेपे तपः कृष्णा भर्तॄणामर्थसिद्धये।
स्थण्डिले नित्यदा शेते यावद्वैरस्य यातनम् ॥ ९.५.१९ ॥
जेव्हा द्रौपदी क्लेशात पडली, माझ्या विनाशासाठी दुःखी होऊन, कृष्णेने पतींच्या कार्यसिद्धीसाठी घोर तप केले. वैराचा बदला होईपर्यंत ती नेहमी उघड्या जमिनीवर झोपली.
9.5.20
निक्षिप्य मानं दर्पं च वासुदेवसहोदरा ।
कृष्णायाः प्रेष्यवद्भूत्वा शुश्रूषां कुरुते सदा ॥ ९.५.२० ॥
मान आणि गर्व सोडून, वासुदेवाची भगिनी नेहमी कृष्णेची दासी होऊन तिची सेवा करते.
9.5.21
इति सर्वं समुन्नद्धं न निर्वाति कथञ्चन ।
अभिमन्योर्विनाशेन स सन्धेयः कथं मया ॥ ९.५.२१ ॥
अशा प्रकारे सर्व गर्वाने फुगलेले आहे, कोणत्याही प्रकारे ते शांत होत नाही. अभिमन्यूच्या विनाशामुळे मी त्याच्याशी समेट कसा करू?
9.5.22
कथं च राजा भुक्त्वेमां पृथिवीं सागराम्बराम् ।
पाण्डवानां प्रसादेन भोक्ष्ये राज्यमहं कथम् ॥ ९.५.२२ ॥
सागररूपी वस्त्र नेसलेल्या या पृथ्वीचा राजा होऊन मी उपभोग कसा घेऊ? पांडवांच्या कृपेने मी राज्य कसे भोगू?
9.5.23
उपर्युपरि राज्ञां वै ज्वलित्वा भास्करो यथा ।
युधिष्ठिरं कथं पञ्चादनुयास्यामि दासवत् ॥ ९.५.२३ ॥
राजांवर सूर्य जसा तळपतो तसे मी युधिष्ठिराच्या मागे दासासारखे कसे जाऊ?
9.5.24
कथं भुक्त्वा स्वयं भोगान्दत्त्वा दायांश्च पुष्कलान् ।
कृपणं वर्तयिष्यामि कृपणैः सह जीविकाम् ॥ ९.५.२४ ॥
स्वतः भोग भोगून आणि विपुल वाटे देऊनही दीन होऊन दीनांसोबत मी जीवन कसे जगू?
9.5.25
नाभ्यसूयामि ते वाक्यमुक्तं स्निग्धं हितं त्वया ॥ ९.५.२५ ॥
तुम्ही सांगितलेल्या स्नेहपूर्ण आणि हितकारक शब्दांबद्दल मी तक्रार करत नाही.
9.5.26
न तु सन्धिमहं मन्ये प्राप्तकालं कथञ्चन ।
सुनीतमनुपश्यामि सुयुद्धेन परन्तप ॥ ९.५.२६ ॥
हे परंतपा! कोणत्याही प्रकारे आता संधी योग्य काळ आहे असे मला वाटत नाही; उत्तम युद्धानेच मला योग्य नीती दिसते.
9.5.27
नायं क्लीबायितुं कालः संयोद्धुं काल एव नः ॥ ९.५.२७ ॥
हा भ्याडपणा दाखवण्याचा काळ नाही; आपल्यासाठी हाच युद्ध करण्याचा काळ आहे.
9.5.28
इष्टं मे बहुभिर्यज्ञैर्दत्ता विप्रेषु दक्षिणाः ।
प्राप्ताः कामाः श्रुता वेदाः शत्रूणां मूर्ध्निं च स्थितम् ॥ ९.५.२८ ॥
मी अनेक यज्ञांनी यजन केले, ब्राह्मणांना दक्षिणा दिल्या, माझ्या इच्छा पूर्ण झाल्या, वेद ऐकले, आणि शत्रूंचे मस्तक माझ्या पायाखाली आहे.
9.5.29
भृत्या मे सुभृतास्तात दीनश्चाभ्यृद्भृतो जनः ।
नोत्सहेऽद्य द्विजश्रेष्ठ पाण्डवान्वक्तुमीदृशम् ॥ ९.५.२९ ॥
हे तात! माझे सेवक चांगले पोसलेले आहेत, आणि दीनजनही पालन केलेले आहेत; हे द्विजश्रेष्ठा! आज पांडवांना असे सांगण्याचे धैर्य मला होत नाही.
9.5.30
जितानि परराष्ट्राणि स्वराष्ट्रमनुपालितम् ।
भुक्ताश्च विविधा भोगास्त्रिवर्गः सेवितो मया ॥ ९.५.३० ॥
मी परराष्ट्रे जिंकली, स्वराष्ट्राचे चांगले पालन केले, विविध भोग भोगले, आणि त्रिवर्गाचे सेवन केले आहे.