महाभारत · अध्याय 9.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.50.1
इन्द्रतीर्थं ततो गत्वा यदूनां प्रवरो बली ।
विप्रेभ्यो धनरत्नानि ददौ स्नात्वा यथाविधि ॥ ९.५०.१ ॥
फिर इन्द्रतीर्थ पहुँचकर यदुओं में श्रेष्ठ, बलवान (बलराम) ने विधिपूर्वक स्नान करके ब्राह्मणों को धन और रत्न दिए।
9.50.2
तत्र ह्यमरराजो वै ईजे क्रतुशतेन ह ।
बृहस्पतेश्च देवेशः प्रददौ विपुलं धनम् ॥ ९.५०.२ ॥
वहाँ देवराज इन्द्र ने सौ यज्ञों से यजन किया, और देवेश्वर ने बृहस्पति को प्रचुर धन दिया।
9.50.3
अनर्गलान्सजारूथ्यान्सर्वान्विविधदक्षिणान् ।
आजहर क्रतूंस्तत्र यथोक्तं वेदपारगैः ॥ ९.५०.३ ॥
वहाँ वेदों के पारंगत विद्वानों द्वारा कहे अनुसार, बाधारहित और अपने सहायक पुरोहितों सहित, विविध दक्षिणाओं वाले सभी यज्ञ सम्पन्न किए गए।
9.50.4
तान्क्रतून्भरतश्रेष्ठ शतकृत्वो महाद्युतिः ।
पूरयामास विधिवत्ततः ख्यातः शतक्रतुः ॥ ९.५०.४ ॥
हे भरतश्रेष्ठ! उस महातेजस्वी (इन्द्र) ने उन यज्ञों को सौ बार विधिपूर्वक पूर्ण किया; तभी वे 'शतक्रतु' नाम से विख्यात हुए।
9.50.5
तस्य नाम्ना तु तत्तीर्थं शिवं पुण्यं सनातनम् ।
इन्द्रतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम् ॥ ९.५०.५ ॥
उसी के नाम पर वह तीर्थ — शिव, पवित्र और सनातन — 'इन्द्रतीर्थ' के नाम से विख्यात हुआ, जो सब पापों से मुक्ति देने वाला है।
9.50.6
उपस्पृश्य च तत्रापि विधिवन्मुसलायुधः ।
ब्राह्मणान्पूजयित्वा च पानाच्छादुनभोजनैः ॥ ९.५०.६ ॥
वहाँ भी मुसल को आयुध रखने वाले (बलराम) ने विधिपूर्वक आचमन किया और पेय, वस्त्र तथा भोजन से ब्राह्मणों का सत्कार किया।
9.50.7
शुभं तीर्थवरं तस्माद्रामतीर्थं जगाम ह ।
यत्र रामो महाभागो भार्गवः सुमहातपाः ॥ ९.५०.७ ॥
वहाँ से वह शुभ श्रेष्ठ तीर्थ, रामतीर्थ, को गए, जहाँ महाभाग भार्गव राम, जो अत्यंत महान तपस्वी थे, (रहते थे)।
9.50.8
असकृत्पृथिवीं कृत्वा हतक्षत्रियपुङ्गवाम् ।
उपाध्यायं पुरस्कृत्य काश्यपं मुनिसत्तमम् ॥ ९.५०.८ ॥
बार-बार पृथ्वी को श्रेष्ठ क्षत्रियों से विहीन कर देने के बाद, उपाध्याय श्रेष्ठ मुनि काश्यप को आगे रखकर (उनका सम्मान करके)।
9.50.9
अयजद्वाजपेयेन सोऽश्वमेधशतेन च ।
प्रददौ दक्षिणार्थं च पृथिवीं सागराम्बराम् ॥ ९.५०.९ ॥
उन्होंने वाजपेय और सौ अश्वमेध यज्ञ किए, और दक्षिणा के रूप में समुद्र से घिरी पृथ्वी दान कर दी।
9.50.10
रामो दत्त्वा धनं तत्र द्विजेभ्यो जनमेजय ।
उपस्पृश्य यथान्यायं पूजयित्वा तथा द्विजान् ॥ ९.५०.१० ॥
हे जनमेजय, राम ने वहाँ ब्राह्मणों को धन दिया। फिर विधिपूर्वक आचमन करके उसी प्रकार ब्राह्मणों का सम्मान किया।
9.50.11
पुण्यतीर्थे शुभे देशे वसु दत्त्वा हलायुधः ।
मुनींश्चैवाभिवाद्याथ यमुनातीर्थमागमत्।
यत्रानयामास तदा राजसूयमपाम्पतिः ॥ ९.५०.११ ॥
पुण्य तीर्थ और शुभ देश में वसु (धन) देकर, हलायुध (बलराम) ने मुनियों को प्रणाम किया और फिर यमुना तीर्थ आए, जहाँ जल के स्वामी (वरुण) ने तब राजसूय यज्ञ कराया था।
9.50.12
दितेः सुतान्महाभागो वरुणो वै सितप्रभः ।
यत्र निर्जित्य सङ्ग्रामे मानुषान्दानवांस्तथा।
गन्धर्वान्राक्षसांश्चैव वरुणः परवीरहा ॥ ९.५०.१२ ॥
दिति के पुत्रों (दैत्यों) को, जहाँ श्वेत प्रभा वाले महाभाग वरुण ने युद्ध में जीता था, और मनुष्यों, दानवों, गन्धर्वों तथा राक्षसों को भी; वह शत्रु-वीरों का संहारक वरुण (वहाँ रहता था)।
9.50.13
तस्मिन्क्रतुवरे वृत्ते सङ्ग्रामः समजायत ।
देवानां दानवानां च त्रैलोक्यस्य भयावहः ॥ ९.५०.१३ ॥
उस श्रेष्ठ यज्ञ के सम्पन्न होने पर देवताओं और दानवों के बीच ऐसा युद्ध छिड़ा, जो तीनों लोकों के लिए भयावह था।
9.50.14
राजसूये क्रतुश्रेष्ठे निवृत्ते जनमेजय ।
जायते सुमहाघोरः संक्षयः क्षत्रियान्प्रति ॥ ९.५०.१४ ॥
हे जनमेजय, राजसूय यज्ञ, जो यज्ञों में श्रेष्ठ है, समाप्त होने पर क्षत्रियों पर अत्यन्त भयानक विनाश आ पड़ा।
9.50.15
हलायुधस्तदा रामस्तस्मिंस्तीर्थवरे शुभे ।
तत्रस्नात्वा च दत्त्वा च द्विजेभ्यो वसु माधवः ॥ ९.५०.१५ ॥
तब हलधारी राम ने उस शुभ श्रेष्ठ तीर्थ में स्नान किया और ब्राह्मणों को धन दिया, और माधव ने भी।
9.50.16
वनमाली ततो हृष्टः स्तूयमानो द्विजातिभिः ।
तस्मादादित्यतीर्थं च जगाम कमलेक्षणः ॥ ९.५०.१६ ॥
तब वनमाली, प्रसन्न होकर, द्विजों द्वारा स्तुति किए जाते हुए, उस स्थान से आदित्य तीर्थ को चले गए, वह कमलनयन।
9.50.17
यत्रेष्ट्वा भगवाञ्ज्योतिर्भास्करो राजसत्तम ।
ज्योतिषामाधिपत्यं च प्रभावं चाभ्यपद्यत ॥ ९.५०.१७ ॥
हे राजश्रेष्ठ, जहाँ यज्ञ करके भगवान ज्योतिः स्वरूप भास्कर ने ज्योतियों का आधिपत्य और प्रभाव प्राप्त किया।
9.50.18
तस्या नद्यास्तु तीरे वै सर्वे देवाः सवासवाः ।
विश्वेदेवाः समरुतो गन्धर्वाप्सरसश्च ह ॥ ९.५०.१८ ॥
उस नदी के तट पर सभी देवता, इन्द्र के साथ, विश्वेदेव और मरुतों के साथ, तथा गन्धर्व और अप्सराएँ भी थीं।
9.50.19
द्वैपायनः शुकश्चैव कृष्णश्च मधुसूदनः ।
यक्षाश्च राक्षसाश्चैव पिशाचाश्च विशाम्पते ॥ ९.५०.१९ ॥
द्वैपायन, शुक, कृष्ण और मधुसूदन, यक्ष, राक्षस और पिशाच भी, हे प्रजापति!
9.50.20
एते चान्ये च बहवो योगसिद्धाः सहस्रशः ।
तस्मिंस्तीर्थे सरस्वत्याः शिवे पुण्ये परन्तप ॥ ९.५०.२० ॥
ये और अन्य बहुत-से योगसिद्ध हज़ारों की संख्या में उस सरस्वती के शिव और पुण्य तीर्थ पर थे, हे परंतप!
9.50.21
तत्र हत्वा पुरा विष्णुरसुरौ मधुकैटभौ ।
आप्लुत्य भरतश्रेष्ठ तीर्थप्रवर उत्तमे ॥ ९.५०.२१ ॥
वहाँ पूर्वकाल में विष्णु ने मधु और कैटभ नामक दो असुरों को मारकर, हे भरतश्रेष्ठ, उस उत्तम तीर्थों में श्रेष्ठ तीर्थ में स्नान किया था।
9.50.22
द्वैपायनश्च धर्मात्मा तत्रैवाप्लुत्य भारत ।
सम्प्राप्तः परमं योगं सिद्धिं च परमां गतः ॥ ९.५०.२२ ॥
और धर्मात्मा द्वैपायन ने भी वहीं स्नान करके, हे भारत, परम योग प्राप्त किया और परम सिद्धि को प्राप्त हुए।
9.50.23
असितो देवलश्चैव तस्मिन्नेव महातपाः ।
परमं योगमास्थाय ऋषिर्योगमवाप्तवान् ॥ ९.५०.२३ ॥
असित और देवल भी उसी स्थान पर, महातपस्वी, परम योग का आश्रय लेकर, उस ऋषि ने योग प्राप्त किया।