મહાભારત · અધ્યાય 9.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.57.1
ततो वाग्युद्धमभवत्तुमुलं जनमेजय ।
यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.५७.१ ॥
હે જનમેજય, ત્યારે ભયંકર વાક્યુદ્ધ થયું; જ્યાં દુઃખથી ભરેલા રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે આ કહ્યું.
9.57.2
धिगस्तु खलु मानुष्यं यस्य निष्ठेयमीदृशी ।
एकादशचमूभर्ता यत्र पुत्रो ममानघ ॥ ९.५७.२ ॥
માનવ જન્મને ધિક્કાર; તેનો અંત આવો છે — અગિયાર સેનાઓનો સ્વામી મારો પુત્ર અહીં છે, હે નિષ્પાપ.
9.57.3
आज्ञाप्य सर्वान्नृपतीन्भुक्त्वा चेमां वसुन्धराम् ।
गदामादाय चैकाकी पदातिः प्रस्थितो रणम् ॥ ९.५७.३ ॥
બધા રાજાઓને આજ્ઞા આપીને, આ પૃથ્વીનો ઉપભોગ કરીને, ગદા લઈને એકલો પગપાળો યુદ્ધ તરફ નીકળ્યો.
9.57.4
भूत्वा हि जगतो नाथो ह्यनाथ इव मे सुतः ।
गदामुद्यम्य यो याति किमन्यद्भागधेयतः ॥ ९.५७.४ ॥
જગતનો સ્વામી હોવા છતાં મારો પુત્ર અનાથ જેવો થયો; ગદા ઉઠાવીને તે જાય છે — આ ભાગ્ય સિવાય બીજું શું?
9.57.5
अहो दुःखं महत्प्राप्तं पुत्रेण मम स़ञ्जय ।
एवमुक्त्वा स दुःखार्तो विरराम जनाधिपः ॥ ९.५७.५ ॥
અરે! મારા પુત્રને કારણે મને મહાન દુઃખ પ્રાપ્ત થયું છે, હે સંજય. આમ કહીને દુઃખથી પીડિત તે રાજા મૌન થઈ ગયો.
9.57.6
स मेघनिनदो हर्षान्निनदन्निव गोवृषः ।
आजुहाव तदा पार्थं युद्धाय युधि वीर्यवान् ॥ ९.५७.६ ॥
તે મેઘ જેવો ગર્જતો, હર્ષથી બળદની જેમ ગર્જતો, ત્યારે યુદ્ધમાં પરાક્રમી થઈને પાર્થને યુદ્ધ માટે પડકાર્યો.
9.57.7
भीममाह्वयमाने तु कुरुराजे महात्मनि ।
प्रादुरासन्सुघोराणि रूपाणि विविधान्युत ॥ ९.५७.७ ॥
મહાત્મા કુરુરાજ ભીમને પડકારતા હતા ત્યારે અનેક પ્રકારના અતિ ભયાનક ચિહ્નો પ્રગટ થયા.
9.57.8
ववुर्वाताः सनिर्घाताः पांसुवर्षं पपात च ।
बभूवुश्च दिशः सर्वास्तिमिरेण समावृताः ॥ ९.५७.८ ॥
ગર્જના સાથે પવન વાયો, ધૂળનો વરસાદ પડ્યો અને સર્વ દિશાઓ અંધકારથી ઘેરાઈ ગઈ.
9.57.9
महास्वनाः सुनिर्वातास्तुमुला रोमहर्षणाः ।
पेतुस्तथोल्काः शतशः स्फोटयन्त्यो नभस्तलात् ॥ ९.५७.९ ॥
મહા અવાજ સાથે, અચાનક શાંત થઈને, કોલાહલપૂર્ણ અને રૂંવાડા ઊભા કરતી સેંકડો ઉલ્કાઓ આકાશમાંથી તૂટી પડી.
9.57.10
राहुश्चाग्रसदादित्यमपर्वणि विशाम्पते ।
चकम्पे च महाकम्पं पृथिवी सवनद्रुमा ॥ ९.५७.१० ॥
હે પ્રજાપતિ! અકાળે રાહુએ સૂર્યને ગ્રસી લીધો; વનો અને વૃક્ષો સાથે પૃથ્વી મહાકંપથી ધ્રૂજી ઊઠી.
9.57.11
रूक्षाश्च वाताः प्रववुर्नीचैः शर्करकर्षिणः ।
गिरीणां शिखराण्येव न्यपतन्त महीतले ॥ ९.५७.११ ॥
કઠોર પવન નીચેથી વાયો, કાંકરા ખેંચતો; પર્વતોનાં શિખરો જ ધરતી પર પડી ગયાં.
9.57.12
मृगा बहुविधाकाराः सम्पतन्ति दीशो दश ।
दीप्ताः शिवाश्चाप्यनदन्घोररूपाः सुदारुणाः ॥ ९.५७.१२ ॥
અનેક આકારના મૃગો દસ દિશાઓમાં દોડવા લાગ્યા; અને સળગતા, ઘોર રૂપવાળા, અતિ ભયંકર શિયાળો ચીસો પાડવા લાગ્યા.
9.57.13
निर्घाताश्च महाघोरा बभूवू रोमहर्षणाः ।
दीप्तायां दिशि राजेन्द्र मृगाश्चाशुभवादिनः ॥ ९.५७.१३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પ્રકાશિત દિશામાં મહાભયંકર અને રોમાંચ ઊભા કરનારા વજ્રપાત થયા, અને મૃગો અશુભ અવાજ કરવા લાગ્યા.
9.57.14
उदपानगताश्चापो व्यवर्धन्त समन्ततः ।
अशरीरा महानादाः श्रूयन्ते स्म भयानकाः ॥ ९.५७.१४ ॥
કૂવાઓમાં રહેલું પાણી ચારેબાજુ વધવા લાગ્યું; દેહરહિત, ભયાનક મહાનાદ સંભળાયા.
9.57.15
एवमादीनि दृष्ट्वा स निमित्तानि वृकोदरः ।
उवाच भ्रातरं ज्येष्ठं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ९.५७.१५ ॥
આવા અને અન્ય અપશુકનો જોઈને વૃકોદર (ભીમ) પોતાના મોટા ભાઈ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો.
9.57.16
एष शक्यो मया जेतुं मन्दात्मा च सुयोधनः ॥ ९.५७.१६ ॥
આ મંદબુદ્ધિ સુયોધનને હું જીતી શકું તેમ છું.
9.57.17
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निगूढं हृदयेशयम् ।
सुयोधने कौरवेन्द्रे खाण्डवेऽग्निमिवार्जुनः ॥ ९.५७.१७ ॥
આજે હું હૃદયમાં છુપાયેલો ક્રોધ કૌરવેન્દ્ર સુયોધન પર છોડીશ, જેમ ખાંડવવનમાં અર્જુને અગ્નિ છોડ્યો હતો.
9.57.18
शल्यमद्योद्धरिष्यामि तव पाण्डव हृच्छयम् ।
निहत्य गदया पापमिमं कुरुकुलान्तकम् ॥ ९.५७.१८ ॥
હે પાંડવ, આજે તારા હૃદયમાં ખૂંપેલો કાંટો હું કાઢી નાખીશ; ગદાથી આ પાપીને, કુરુકુળના વિનાશકને મારીને.
9.57.19
अद्य कीर्तिमयीं मालां प्रतिमोक्ष्याम्यहं त्वयि ।
हत्वेमं पापकर्माणं गदया रणमूर्धनि ॥ ९.५७.१९ ॥
આજે હું તારા પર કીર્તિમય માળા પહેરાવીશ; આ પાપકર્મીને ગદાથી મારીને, રણભૂમિના મોખરે.
9.57.20
अद्योरुगदया राजन्भेत्ताऽस्मि समरेऽनया ।
नायं प्रवेष्टा नगरं पुनर्वारणसाह्वयम् ॥ ९.५७.२० ॥
રાજન, આજે આ ઊરુગદાથી યુદ્ધમાં હું તેને ભેદી નાખીશ; તે ફરી વારણાવત નામના નગરમાં પ્રવેશ કરશે નહીં.
9.57.21
सर्पोत्सर्गस्य शयने विषदानस्य भोजने ।
प्रमाणकोट्यां पातस्य दाहस्य जतुवेश्मनि ॥ ९.५७.२१ ॥
શય્યામાં સર્પો છોડવામાં, ભોજનમાં ઝેર આપવામાં, ઊંડા ખાડામાં ફેંકવામાં અને લાક્ષાગૃહમાં બાળવામાં.
9.57.22
सभायामवहासस्य सर्वस्वहरणस्य च ।
वर्षमज्ञातवासस्य वनवासस्य चानघ ॥ ९.५७.२२ ॥
સભામાં ઉપહાસ અને સર્વસ્વ હરણ, એક વર્ષના અજ્ઞાતવાસ અને વનવાસ (ના અપરાધો માટે), હે નિષ્પાપ.
9.57.23
अद्यान्तमेषां दुःखानां गन्ताऽहं भरतर्षभ ।
एकाह्ना विनिहत्येमं भविष्याम्यात्मनोऽनृणः ॥ ९.५७.२३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આજે હું આ દુઃખોના અંતે પહોંચીશ; એક જ દિવસમાં તેને મારીને હું મારી ઋણમુક્તિ કરીશ.
9.57.24
अद्यायुर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेरकृतात्मनः ।
समाप्तं भरतश्रेष्ठ मातापित्रोश्च दर्शनम् ॥ ९.५७.२४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આજે દુર્બુદ્ધિ, અકૃતાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રનું આયુષ્ય સમાપ્ત થયું; માતાપિતાને તેના દર્શનનો અવસર પણ સમાપ્ત થયો.
9.57.25
अद्य सौख्यं तु राजेन्द्र कुरुराजस्य दुर्मतेः ।
समाप्तं च महाराज नारीणां दर्शनं पुनः ॥ ९.५७.२५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, આજે કુરુરાજ દુર્મતિ (દુર્યોધન)નું સુખ સમાપ્ત થયું; હે મહારાજ, સ્ત્રીઓનું દર્શન પણ ફરી સમાપ્ત થયું.
9.57.26
अद्यायं कुरुराजस्य शन्तनोः कुलपांसनः ।
प्राणाञ्श्रियं च राज्यं च त्यक्त्वा शेष्यति भूतले ॥ ९.५७.२६ ॥
આજે શંતનુના કુળને કલંકિત કરનાર આ કુરુરાજ પ્રાણ, શ્રી અને રાજ્ય ત્યજીને ભૂમિ પર પડી રહેશે.
9.57.27
राजा च धृतराष्ट्रोऽद्य श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ।
स्मरिष्यत्यशुभं कर्म यत्तच्छकुनिबुद्धिजम् ॥ ९.५७.२७ ॥
આજે રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર પુત્ર પાડી દેવાયો એવું સાંભળીને શકુનિની બુદ્ધિથી જન્મેલું તે અશુભ કર્મ સ્મરશે.
9.57.28
इत्युक्त्वा राजशार्दूल गदामादाय वीर्यवान् ।
अभ्यतिष्ठत युद्धाय शक्रो वृत्रमिवाह्वयन् ॥ ९.५७.२८ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, એમ કહીને પરાક્રમી ગદા લઈને ઇન્દ્ર વૃત્રને પડકારતો હોય તેમ યુદ્ધ માટે ઊભો થયો.
9.57.29
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम् ।
भीमसेनः पुनः क्रुद्धो दुर्योधनमुवाच ह ॥ ९.५७.२९ ॥
ગદા ઉઠાવેલો, શિખરોવાળા કૈલાસ જેવો તેને જોઈને ભીમસેન ફરી ક્રોધે ભરાઈને દુર્યોધનને બોલ્યો.
9.57.30
राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य तथा त्वमपि चात्मनः ।
स्मर तद्दुष्कृतं कर्म यद्वृत्तं वारणावते ॥ ९.५७.३० ॥
રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર અને તારું પોતાનું વારણાવતમાં થયેલું તે દુષ્કર્મ યાદ કર.
9.57.31
द्रौपदी च परिक्लिष्टा सभामध्ये रजस्वला ।
द्यूते च वञ्चितो राजा यत्त्वया सौबलेन च ॥ ९.५७.३१ ॥
સભાની વચ્ચે રજસ્વલા દ્રૌપદી પીડાઈ; જુગારમાં રાજા છેતરાયો — જે તારા દ્વારા અને સૌબલ દ્વારા થયું.
9.57.32
वने दुःखं च यत्प्राप्तमस्माभिस्त्वत्कृतं महत् ।
विराटनगरे चैव योन्यन्तरगतैरिव।
तत्सर्वं पातयाम्यद्य दिष्ट्या दृष्टोऽसि दुर्मते ॥ ९.५७.३२ ॥
જંગલમાં અમે સહેલું મોટું દુઃખ — તારા કારણે થયેલું — વિરાટનગરમાં પણ, બીજા રૂપમાં છુપાયેલાઓની જેમ; એ બધું આજે હું પાડીશ; સદ્ભાગ્યે તું દેખાયો, હે દુર્મતિ.
9.57.33
त्वत्कृतेऽसौ हतः शेते शरतल्पे पितामहः ।
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठो रथिना याज्ञसेनिना ॥ ९.५७.३३ ॥
તારા કારણે તે હણાઈને બાણોની શય્યા પર સૂતો છે — પિતામહ, ગંગાપુત્ર, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ; રથી યાજ્ઞસેનિએ તેને માર્યો.
9.57.34
हतो द्रोणश्च कर्णश्च तथा शल्यः प्रतापवान् ।
वैराग्नेरादिकर्तासौ शकुनिः सौबलो हतः ॥ ९.५७.३४ ॥
દ્રોણ હણાયો, કર્ણ હણાયો, તેમ જ પ્રતાપી શલ્ય પણ; વૈરાગ્નિનો આદિકર્તા એ સૌબલ શકુનિ પણ હણાયો.
9.57.35
प्रातिकामी तथा पापो द्रौपद्याः क्लेशकृद्धतः ।
भ्रातरस्ते हताः सर्वे शूरा विक्रान्तयोधिनः ॥ ९.५७.३५ ॥
પ્રાતિકામી, પાપી, જેણે દ્રૌપદીને ક્લેશ આપ્યો તે હણાયો; તારા બધા ભાઈઓ, શૂરવીરો અને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ હણાયા.
9.57.36
एते चान्ये च बहवो निहतास्त्वत्कृते नृपाः ।
त्वामद्य निहनिष्यामि गदया नात्र संशयः ॥ ९.५७.३६ ॥
આ અને બીજા ઘણા રાજાઓ તારા કારણે હણાયા; આજે હું તને ગદાથી મારીશ — એમાં સંશય નથી.
9.57.37
इत्येवमुच्चै राजानं भाषमाणं वृकोदरम् ।
उवाच गतभी राजन्पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ॥ ९.५७.३७ ॥
આ રીતે મોટા અવાજે બોલતા વૃકોદરને નિર્ભય, સત્યપરાક્રમી તમારા પુત્રે કહ્યું, હે રાજન્.
9.57.38
किं कत्थनेन बहुना युध्यस्वेह वृकोदर ।
अद्य तेऽहं विनेष्यामि युद्धश्रद्धां कुलाधम ॥ ९.५७.३८ ॥
ઘણી બડાઈ મારવાથી શું? હે વૃકોદર, અહીં યુદ્ધ કર. આજે હું તારી યુદ્ધની ઇચ્છા નષ્ટ કરીશ, હે કુળાધમ.
9.57.39
इति दुर्यार्धेनोऽक्षुद्रस्त्वया क्षुद्रबलेन वै ।
शक्यस्रासयितुं वाचा न चान्यः प्राकृतो यथा ॥ ९.५७.३९ ॥
આ રીતે, નાના બળવાળો તું, સામાન્ય માણસ જેવા નહીં એવા તે મહાપુરુષને માત્ર શબ્દોથી ડરાવી શકે તેમ નથી.
9.57.40
चिरकालेप्सितं दिष्ट्या हृदयस्थमिदं मम ।
त्वया सह गदायुद्धं त्रिदशैरुपपादितम् ॥ ९.५७.४० ॥
લાંબા સમયથી મારા હૃદયમાં રહેલી આ ઇચ્છા, તારી સાથે ગદાયુદ્ધ, દેવોએ સદ્ભાગ્યે ગોઠવ્યું છે.
9.57.41
किं वाचा बहुनोक्तेन कत्थितेन च दुर्मते ।
वाणी सङ्कोच्यतामेषा कर्मणा मा चिरं कृथाः ॥ ९.५७.४१ ॥
ઘણું બોલીને અને બડાઈ મારીને શું, હે દુર્મતિ? તારી વાણીને રોક; કર્મથી જવાબ આપ, વિલંબ ન કર.
9.57.42
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्व एवाभ्यपूजयन् ।
राजानः सोमकाश्चैव ये तत्रासन्समागताः ॥ ९.५७.४२ ॥
તેના તે વચનો સાંભળીને, ત્યાં એકઠા થયેલા સર્વ રાજાઓ અને સોમકોએ તેની પ્રશંસા કરી.
9.57.43
ततः सम्पूजितः सर्वैः सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
भूयो धीरां मतिं चक्रे युद्धाय कुरुनन्दनः ॥ ९.५७.४३ ॥
ત્યારે સર્વ દ્વારા સન્માનિત, હર્ષથી રોમાંચિત થયેલા કુરુનંદને યુદ્ધ માટે ફરી દૃઢ નિશ્ચય કર્યો.
9.57.44
तं मत्तमिव मातङ्गं तलशब्दैर्नराधिपाः ।
भूयः संहर्षयांचक्रुर्दुर्योधनममर्षणम् ॥ ९.५७.४४ ॥
મદમસ્ત હાથી જેવા તે અસહિષ્ણુ દુર્યોધનને રાજાઓએ તાળીઓના અવાજથી ફરી ઉત્સાહિત કર્યો.
9.57.45
तं महात्मा महात्मानं गदामुद्यम्य पाण्डवः ।
अभिदुद्राव वेगेन धार्तराष्ट्रं वृकोदरः ॥ ९.५७.४५ ॥
પાંડવ વૃકોદરે ગદા ઉગામીને તે મહાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર પર વેગથી ધસી ગયો.
9.57.46
बृंहन्ति कुञ्चरास्तत्र हया हेषन्ति चासकृत् ।
शस्त्राणि चाप्यदीप्यन्त पाण्डवानां जयैषिणां ॥ ९.५७.४६ ॥
ત્યાં હાથીઓ ચિંઘાડ્યા, ઘોડાઓ વારંવાર હણહણ્યા; જયની ઇચ્છા રાખનારા પાંડવોનાં શસ્ત્રો ઝળહળ્યાં.