महाभारत · अध्याय 9.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.57.1
ततो वाग्युद्धमभवत्तुमुलं जनमेजय ।
यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ॥ ९.५७.१ ॥
हे जनमेजया, तेव्हा भयंकर वाग्युद्ध सुरू झाले; तेथे दुःखाने व्याकूळ झालेला राजा धृतराष्ट्र असे म्हणाला.
9.57.2
धिगस्तु खलु मानुष्यं यस्य निष्ठेयमीदृशी ।
एकादशचमूभर्ता यत्र पुत्रो ममानघ ॥ ९.५७.२ ॥
मानवी जन्माचा धिक्कार असो; त्याचा शेवट असा आहे — अकरा सेनांचा स्वामी माझा पुत्र येथे आहे, हे निष्पाप।
9.57.3
आज्ञाप्य सर्वान्नृपतीन्भुक्त्वा चेमां वसुन्धराम् ।
गदामादाय चैकाकी पदातिः प्रस्थितो रणम् ॥ ९.५७.३ ॥
सर्व राजांना आज्ञा देऊन, ही पृथ्वी भोगून, गदा घेऊन एकटा पायी युद्धाकडे निघाला.
9.57.4
भूत्वा हि जगतो नाथो ह्यनाथ इव मे सुतः ।
गदामुद्यम्य यो याति किमन्यद्भागधेयतः ॥ ९.५७.४ ॥
जगाचा स्वामी असूनही माझा पुत्र अनाथासारखा झाला; गदा उचलून तो जात आहे — हे नशिबाशिवाय दुसरे काय?
9.57.5
अहो दुःखं महत्प्राप्तं पुत्रेण मम स़ञ्जय ।
एवमुक्त्वा स दुःखार्तो विरराम जनाधिपः ॥ ९.५७.५ ॥
अहो! माझ्या पुत्रामुळे मला मोठे दुःख प्राप्त झाले आहे, हे संजया. असे बोलून दुःखाने पीडित तो राजा शांत झाला.
9.57.6
स मेघनिनदो हर्षान्निनदन्निव गोवृषः ।
आजुहाव तदा पार्थं युद्धाय युधि वीर्यवान् ॥ ९.५७.६ ॥
तो मेघगर्जनेसारखा गर्जत, आनंदाने वृषभासारखा गर्जत, तेव्हा युद्धात पराक्रमी होऊन पार्थाला युद्धासाठी आव्हान देऊ लागला.
9.57.7
भीममाह्वयमाने तु कुरुराजे महात्मनि ।
प्रादुरासन्सुघोराणि रूपाणि विविधान्युत ॥ ९.५७.७ ॥
महात्मा कुरुराज भीमाला आव्हान देत असताना अनेक प्रकारची अत्यंत भयानक चिन्हे प्रकट झाली.
9.57.8
ववुर्वाताः सनिर्घाताः पांसुवर्षं पपात च ।
बभूवुश्च दिशः सर्वास्तिमिरेण समावृताः ॥ ९.५७.८ ॥
गडगडाटासह वारे वाहू लागले, धुळीचा पाऊस पडला आणि सर्व दिशा अंधाराने व्यापल्या.
9.57.9
महास्वनाः सुनिर्वातास्तुमुला रोमहर्षणाः ।
पेतुस्तथोल्काः शतशः स्फोटयन्त्यो नभस्तलात् ॥ ९.५७.९ ॥
मोठा आवाज करणारे, अचानक शांत होणारे, गोंधळलेले आणि अंगावर काटा आणणारे शेकडो उल्का आकाशातून कोसळल्या.
9.57.10
राहुश्चाग्रसदादित्यमपर्वणि विशाम्पते ।
चकम्पे च महाकम्पं पृथिवी सवनद्रुमा ॥ ९.५७.१० ॥
हे प्रजापते! अकाली राहूने सूर्याला ग्रासले; वने व वृक्षांसह पृथ्वी प्रचंड कंपाने थरथरली.
9.57.11
रूक्षाश्च वाताः प्रववुर्नीचैः शर्करकर्षिणः ।
गिरीणां शिखराण्येव न्यपतन्त महीतले ॥ ९.५७.११ ॥
कठोर वारे खालून वाहू लागले, खडे ओढत; पर्वतांची शिखरेच भूमीवर कोसळली.
9.57.12
मृगा बहुविधाकाराः सम्पतन्ति दीशो दश ।
दीप्ताः शिवाश्चाप्यनदन्घोररूपाः सुदारुणाः ॥ ९.५७.१२ ॥
अनेक आकारांचे मृग दहा दिशांना धावू लागले; आणि जळत्या, भयानक रूपाच्या, अत्यंत भीषण कोल्ह्यांनी ओरडा केला.
9.57.13
निर्घाताश्च महाघोरा बभूवू रोमहर्षणाः ।
दीप्तायां दिशि राजेन्द्र मृगाश्चाशुभवादिनः ॥ ९.५७.१३ ॥
हे राजेंद्रा, तेजस्वी दिशेत महाभयंकर आणि रोमांच उभे करणारे वज्रनिपात झाले, आणि मृग अशुभ शब्द करू लागले.
9.57.14
उदपानगताश्चापो व्यवर्धन्त समन्ततः ।
अशरीरा महानादाः श्रूयन्ते स्म भयानकाः ॥ ९.५७.१४ ॥
विहिरींमधील पाणी चहूकडे वाढू लागले; देहरहित, भयानक महानाद ऐकू येऊ लागले.
9.57.15
एवमादीनि दृष्ट्वा स निमित्तानि वृकोदरः ।
उवाच भ्रातरं ज्येष्ठं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ९.५७.१५ ॥
अशी व इतर अपशकुने पाहून वृकोदर (भीम) आपला ज्येष्ठ बंधू धर्मराज युधिष्ठिर यांना म्हणाला.
9.57.16
एष शक्यो मया जेतुं मन्दात्मा च सुयोधनः ॥ ९.५७.१६ ॥
हा मंदबुद्धी सुयोधन माझ्याकडून जिंकता येईल.
9.57.17
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निगूढं हृदयेशयम् ।
सुयोधने कौरवेन्द्रे खाण्डवेऽग्निमिवार्जुनः ॥ ९.५७.१७ ॥
आज मी हृदयात दडलेला क्रोध कौरवेंद्र सुयोधनावर सोडीन, जसा खांडववनात अर्जुनाने अग्नी सोडला होता.
9.57.18
शल्यमद्योद्धरिष्यामि तव पाण्डव हृच्छयम् ।
निहत्य गदया पापमिमं कुरुकुलान्तकम् ॥ ९.५७.१८ ॥
हे पांडवा, आज तुझ्या हृदयात रुतलेला काटा मी उपटून टाकीन; गदेने या पापी, कुरुकुलाच्या अंतकाला मारून.
9.57.19
अद्य कीर्तिमयीं मालां प्रतिमोक्ष्याम्यहं त्वयि ।
हत्वेमं पापकर्माणं गदया रणमूर्धनि ॥ ९.५७.१९ ॥
आज मी तुझ्यावर कीर्तीची माळ घालीन; या पापकर्म्याला गदेने मारून, रणभूमीच्या अग्रभागी.
9.57.20
अद्योरुगदया राजन्भेत्ताऽस्मि समरेऽनया ।
नायं प्रवेष्टा नगरं पुनर्वारणसाह्वयम् ॥ ९.५७.२० ॥
राजा, आज या उरुगदेने युद्धात मी त्याला फोडीन; तो पुन्हा वारणावत नावाच्या नगरात प्रवेश करणार नाही.
9.57.21
सर्पोत्सर्गस्य शयने विषदानस्य भोजने ।
प्रमाणकोट्यां पातस्य दाहस्य जतुवेश्मनि ॥ ९.५७.२१ ॥
अंथरुणात साप सोडण्यात, भोजनात विष देण्यात, खोल दरीत ढकलण्यात आणि लाक्षागृहात जाळण्यात.
9.57.22
सभायामवहासस्य सर्वस्वहरणस्य च ।
वर्षमज्ञातवासस्य वनवासस्य चानघ ॥ ९.५७.२२ ॥
सभेतील उपहास व सर्वस्व हरण, एक वर्षाचा अज्ञातवास आणि वनवास (यांच्या अपराधांसाठी), हे निष्पाप.
9.57.23
अद्यान्तमेषां दुःखानां गन्ताऽहं भरतर्षभ ।
एकाह्ना विनिहत्येमं भविष्याम्यात्मनोऽनृणः ॥ ९.५७.२३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, आज मी या दुःखांच्या अंतापर्यंत पोहोचेन; एकाच दिवसात याला मारून मी स्वतःला ऋणमुक्त करीन.
9.57.24
अद्यायुर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेरकृतात्मनः ।
समाप्तं भरतश्रेष्ठ मातापित्रोश्च दर्शनम् ॥ ९.५७.२४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, आज दुर्बुद्धी, अकृतात्मा धृतराष्ट्रपुत्राचे आयुष्य संपले; आई-वडिलांचे त्याचे दर्शनही संपले.
9.57.25
अद्य सौख्यं तु राजेन्द्र कुरुराजस्य दुर्मतेः ।
समाप्तं च महाराज नारीणां दर्शनं पुनः ॥ ९.५७.२५ ॥
हे राजेंद्रा, आज कुरुराज दुर्मति (दुर्योधन) याचे सुख संपले; हे महाराजा, स्त्रियांचे दर्शनही पुन्हा संपले.
9.57.26
अद्यायं कुरुराजस्य शन्तनोः कुलपांसनः ।
प्राणाञ्श्रियं च राज्यं च त्यक्त्वा शेष्यति भूतले ॥ ९.५७.२६ ॥
आज शंतनूच्या कुलाला कलंक लावणारा हा कुरुराज प्राण, श्री आणि राज्य सोडून भूमीवर पडून राहील.
9.57.27
राजा च धृतराष्ट्रोऽद्य श्रुत्वा पुत्रं निपातितम् ।
स्मरिष्यत्यशुभं कर्म यत्तच्छकुनिबुद्धिजम् ॥ ९.५७.२७ ॥
आज राजा धृतराष्ट्र पुत्र पाडला गेला हे ऐकून शकुनीच्या बुद्धीतून जन्मलेले ते अशुभ कर्म आठवेल.
9.57.28
इत्युक्त्वा राजशार्दूल गदामादाय वीर्यवान् ।
अभ्यतिष्ठत युद्धाय शक्रो वृत्रमिवाह्वयन् ॥ ९.५७.२८ ॥
हे राजशार्दूला, असे बोलून पराक्रमी गदा घेऊन इंद्र वृत्राला आव्हान देतो तसा युद्धासाठी उभा राहिला.
9.57.29
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम् ।
भीमसेनः पुनः क्रुद्धो दुर्योधनमुवाच ह ॥ ९.५७.२९ ॥
गदा उगारलेल्या, शिखरांनी युक्त कैलास पर्वतासारख्या त्याला पाहून भीमसेन पुन्हा क्रोधित होऊन दुर्योधनाला म्हणाला.
9.57.30
राज्ञश्च धृतराष्ट्रस्य तथा त्वमपि चात्मनः ।
स्मर तद्दुष्कृतं कर्म यद्वृत्तं वारणावते ॥ ९.५७.३० ॥
राजा धृतराष्ट्र आणि तुझ्या स्वतःच्याही वारणावतात घडलेले ते दुष्कृत्य आठव.
9.57.31
द्रौपदी च परिक्लिष्टा सभामध्ये रजस्वला ।
द्यूते च वञ्चितो राजा यत्त्वया सौबलेन च ॥ ९.५७.३१ ॥
सभेच्या मध्यभागी रजस्वला द्रौपदी छळली गेली; द्यूतात राजा फसवला गेला — जे तुझ्याकडून आणि सौबलाकडून घडले.
9.57.32
वने दुःखं च यत्प्राप्तमस्माभिस्त्वत्कृतं महत् ।
विराटनगरे चैव योन्यन्तरगतैरिव।
तत्सर्वं पातयाम्यद्य दिष्ट्या दृष्टोऽसि दुर्मते ॥ ९.५७.३२ ॥
अरण्यात आम्हांला भोगावे लागलेले मोठे दुःख — तुझ्यामुळे झालेले — विराट नगरातही, वेगळ्या रूपात लपून राहिल्यासारखे; ते सर्व मी आज पाडीन; भाग्याने तू दिसलास, हे दुर्मते.
9.57.33
त्वत्कृतेऽसौ हतः शेते शरतल्पे पितामहः ।
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठो रथिना याज्ञसेनिना ॥ ९.५७.३३ ॥
तुझ्यामुळे तो मारला गेला आहे, बाणांच्या शय्येवर पडला आहे — पितामह, गंगेचा पुत्र, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ; रथी याज्ञसेनीने त्याला मारले.
9.57.34
हतो द्रोणश्च कर्णश्च तथा शल्यः प्रतापवान् ।
वैराग्नेरादिकर्तासौ शकुनिः सौबलो हतः ॥ ९.५७.३४ ॥
द्रोण मारला गेला, कर्ण मारला गेला, तसाच पराक्रमी शल्यही; वैराग्नीचा आदिकर्ता तो सौबल शकुनीही मारला गेला.
9.57.35
प्रातिकामी तथा पापो द्रौपद्याः क्लेशकृद्धतः ।
भ्रातरस्ते हताः सर्वे शूरा विक्रान्तयोधिनः ॥ ९.५७.३५ ॥
प्रातिकामी, पापी, द्रौपदीला क्लेश देणारा मारला गेला; तुझे सर्व भाऊ, शूर आणि पराक्रमी योद्धे मारले गेले.
9.57.36
एते चान्ये च बहवो निहतास्त्वत्कृते नृपाः ।
त्वामद्य निहनिष्यामि गदया नात्र संशयः ॥ ९.५७.३६ ॥
हे आणि इतर अनेक राजे तुझ्यामुळे मारले गेले; आज मी गदेने तुला मारीन — यात संशय नाही.
9.57.37
इत्येवमुच्चै राजानं भाषमाणं वृकोदरम् ।
उवाच गतभी राजन्पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ॥ ९.५७.३७ ॥
असे मोठ्या आवाजात बोलणाऱ्या वृकोदराला निर्भय, सत्यपराक्रमी तुमचा पुत्र म्हणाला, हे राजा.
9.57.38
किं कत्थनेन बहुना युध्यस्वेह वृकोदर ।
अद्य तेऽहं विनेष्यामि युद्धश्रद्धां कुलाधम ॥ ९.५७.३८ ॥
पुष्कळ बढाया मारून काय उपयोग? हे वृकोदरा, येथे युद्ध कर. आज मी तुझी युद्धाची इच्छा नष्ट करीन, हे कुलाधमा.
9.57.39
इति दुर्यार्धेनोऽक्षुद्रस्त्वया क्षुद्रबलेन वै ।
शक्यस्रासयितुं वाचा न चान्यः प्राकृतो यथा ॥ ९.५७.३९ ॥
असे, क्षुद्र बळ असलेला तू, सामान्य माणसासारखा नसलेल्या त्या महापुरुषाला केवळ शब्दांनी घाबरवू शकत नाहीस.
9.57.40
चिरकालेप्सितं दिष्ट्या हृदयस्थमिदं मम ।
त्वया सह गदायुद्धं त्रिदशैरुपपादितम् ॥ ९.५७.४० ॥
दीर्घकाळापासून माझ्या हृदयात असलेली ही इच्छा, तुझ्याबरोबर गदायुद्ध, देवांनी सुदैवाने घडवून आणले आहे.
9.57.41
किं वाचा बहुनोक्तेन कत्थितेन च दुर्मते ।
वाणी सङ्कोच्यतामेषा कर्मणा मा चिरं कृथाः ॥ ९.५७.४१ ॥
पुष्कळ बोलून आणि बढाया मारून काय उपयोग, हे दुर्मती? तुझे बोलणे आवर; कृतीने उत्तर दे, उशीर करू नकोस.
9.57.42
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्व एवाभ्यपूजयन् ।
राजानः सोमकाश्चैव ये तत्रासन्समागताः ॥ ९.५७.४२ ॥
त्याचे ते शब्द ऐकून, तेथे जमलेले सर्व राजे आणि सोमक यांनी त्याची प्रशंसा केली.
9.57.43
ततः सम्पूजितः सर्वैः सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
भूयो धीरां मतिं चक्रे युद्धाय कुरुनन्दनः ॥ ९.५७.४३ ॥
तेव्हा सर्वांनी सन्मानित झालेल्या, आनंदाने रोमांचित झालेल्या कुरुनंदनाने युद्धासाठी पुन्हा दृढ निश्चय केला.
9.57.44
तं मत्तमिव मातङ्गं तलशब्दैर्नराधिपाः ।
भूयः संहर्षयांचक्रुर्दुर्योधनममर्षणम् ॥ ९.५७.४४ ॥
मदमत्त हत्तीसारख्या त्या असहिष्णू दुर्योधनाला राजांनी टाळ्यांच्या नादाने पुन्हा उत्साहित केले.
9.57.45
तं महात्मा महात्मानं गदामुद्यम्य पाण्डवः ।
अभिदुद्राव वेगेन धार्तराष्ट्रं वृकोदरः ॥ ९.५७.४५ ॥
पांडव वृकोदराने गदा उचलून त्या महात्मा धृतराष्ट्रपुत्रावर वेगाने धाव घेतली.
9.57.46
बृंहन्ति कुञ्चरास्तत्र हया हेषन्ति चासकृत् ।
शस्त्राणि चाप्यदीप्यन्त पाण्डवानां जयैषिणां ॥ ९.५७.४६ ॥
तेथे हत्ती चित्कारले, घोडे वारंवार खिंकाळले; विजयाची इच्छा करणाऱ्या पांडवांची शस्त्रे चमकली.