મહાભારત · અધ્યાય 9.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.58.1
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा भीमसेनं तथाऽऽगतम् ।
प्रत्युद्ययावदीनात्मा वेगेन महता नदन् ॥ ९.५८.१ ॥
ત્યારે દુર્યોધને ભીમસેનને એ રીતે આવતો જોયો; નિર્ભય મનથી મોટા વેગે ગર્જના કરતો તે તેની સામે ધસ્યો.
9.58.2
समापेततुरन्योन्यं शृङ्गिणौ वृषभाविव ।
महानिर्घातघोषश्च प्रहाराणामजायत ॥ ९.५८.२ ॥
શિંગડાવાળા બે બળદોની જેમ તેઓ એકબીજા પર ધસી પડ્યા; પ્રહારોનો અવાજ મહાન વીજળીના કડાકા જેવો થયો.
9.58.3
अभवच्च तयोर्युद्वं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
जिघृक्षतोर्यथाऽन्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिव ॥ ९.५८.३ ॥
તેઓ બંને વચ્ચે ભયંકર અને રૂંવાડાં ઊભાં કરે એવું યુદ્ધ થયું; ઇન્દ્ર અને પ્રહ્લાદ એકબીજાને પકડવા ઇચ્છીને લડ્યા હોય તેમ.
9.58.4
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ गदाहस्तौ मनस्विनौ ।
ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ९.५८.४ ॥
લોહીથી સર્વ અંગ ભીંજાયેલા, હાથમાં ગદા લઈને તે બે મનસ્વી મહાત્માઓ ખીલેલાં બે કેસૂડાનાં વૃક્ષો જેવા દેખાયા.
9.58.5
तथा तस्मिन्महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे ।
खद्योतसङ्खैरिव खं दर्शनीयं व्यरोचत ॥ ९.५८.५ ॥
તે અતિ ભયંકર મહાયુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે આગિયાના ટોળાંથી આકાશ જોવાલાયક રીતે ઝળહળી ઊઠ્યું.
9.58.6
तथा तस्मिन्वर्तमाने सङ्कुले तुमुले भृशम् ।
उभावपि परिश्रान्तौ युध्यमानावरिन्दमौ ॥ ९.५८.६ ॥
એ રીતે તે ગીચ અને અતિ કોલાહલભર્યું યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે શત્રુઓને દબાવનારા એ બંને લડતાં લડતાં અત્યંત થાકી ગયા.
9.58.7
तौ मुहूर्तं समाश्वस्य पुनरेव परन्तपौ ।
सम्प्रहारयतां चित्रे सम्प्रगृह्य गदे शुभे ॥ ९.५८.७ ॥
તે બંને ક્ષણભર વિશ્રામ લઈને ફરી શત્રુઓને તપાવનારા, સુંદર બે ગદાઓ મજબૂતીથી પકડીને વિચિત્ર રીતે એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
9.58.8
तौ तु दृष्ट्वा महावीर्यौ समाश्वस्तौ नरर्षभौ ।
बलिनौ वारणौ यद्वद्वासितार्थे मदोत्कटौ ॥ ९.५८.८ ॥
તે મહાપરાક્રમી નરશ્રેષ્ઠ બંનેને વિશ્રામ લઈને ફરી ઊભેલા જોયા; માદા હાથી માટે મદોન્મત્ત બે બળવાન હાથીઓની જેમ તેઓ હતા.
9.58.9
समानवीर्यौ सम्प्रेक्ष्य प्रगृहीतगदावुभौ ।
प्रहर्षं परमं जग्मुर्देवगन्धर्वदानवाः ॥ ९.५८.९ ॥
સમાન પરાક્રમી તે બંનેને ગદા પકડીને ઊભેલા જોઈ દેવ, ગંધર્વ અને દાનવો અત્યંત હર્ષિત થયા.
9.58.10
प्रगृहीतगदौ दृष्ट्वा दुर्योधनवृकोदरौ ।
संशयः सर्वभूतानां विजये समपद्यत ॥ ९.५८.१० ॥
ગદા પકડેલા દુર્યોધન અને વૃકોદરને જોઈ વિજય વિશે સર્વ પ્રાણીઓમાં સંશય ઉત્પન્ન થયો.
9.58.11
समागम्य ततो भूयो भ्रातरौ बलिनां वरौ ।
अन्योन्यस्यान्तरप्रेप्सू प्रचक्रातेऽन्तरं प्रति ॥ ९.५८.११ ॥
પછી બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ તે બંને ભાઈઓ ફરી મળીને એકબીજાની ખામી શોધતા અવસર તરફ આગળ વધ્યા.
9.58.12
यमदण्डोपमां गुर्वीमिन्द्राशनिमिवोद्यताम् ।
ददृशुः प्रेक्षका राजन्रौद्रीं विशसनीं गदाम् ॥ ९.५८.१२ ॥
હે રાજન! પ્રેક્ષકોએ યમદંડ જેવી ભારે, ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી ઉગામેલી, ભયાનક અને સંહારક ગદા જોઈ.
9.58.13
आविद्ध्यतो गतां तस्य भीमसेनस्य संयुगे ।
शब्दः सुतुमुलो घोरो मुहूर्तं समपद्यत ॥ ९.५८.१३ ॥
યુદ્ધમાં ભીમસેને ફેરવીને ફેંકેલી તે ગદા જતાં ક્ષણભર ભયંકર અને પ્રચંડ અવાજ થયો.
9.58.14
आविद्ध्यन्तमरिं प्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रोऽथ पाण्डवम् ।
गदामतुलवेगां तां विस्मितः सम्बभूव ह ॥ ९.५८.१४ ॥
શત્રુ પાંડવને ગદા ફેરવતો જોઈને, એ અતુલ્ય વેગવાળી ગદા જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર આશ્ચર્યચકિત થયો.
9.58.15
चरंश्च विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भारत ।
अशोभत तदा वीरो भूय एव वृकोदरः ॥ ९.५८.१५ ॥
હે ભારત, વિવિધ માર્ગોમાં અને વર્તુળાકાર ગતિમાં ફરતાં ત્યારે વીર વૃકોદર ફરી શોભી ઊઠ્યો.
9.58.16
तौ परस्परमासाद्य यत्तावन्योन्यसूदने ।
मार्जाराविव भक्षार्थे ततक्षाते मुहुर्मुहुः ॥ ९.५८.१६ ॥
એકબીજાને મારવા ઉત્સુક થઈને નજીક આવેલા તે બંને, ખોરાક માટે લડતી બે બિલાડીઓની જેમ વારંવાર એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
9.58.17
अचरद्भीमसेनस्तु मार्गान्बहुविधांस्तथा ।
मण्डलानि विचित्राणि गतप्रत्यागतानि च ॥ ९.५८.१७ ॥
ભીમસેન અનેક પ્રકારના માર્ગોમાં ફર્યો; એવી જ રીતે વિચિત્ર વર્તુળોમાં જઈને પાછો આવતો ફર્યો.
9.58.18
गोमूत्रिकाणि चित्राणि स्थानानि विविधानि च ।
परिमोक्षं प्रहाराणां वर्जनं परिधावनम् ॥ ९.५८.१८ ॥
ગોમૂત્રિકા જેવા વિચિત્ર માર્ગો, વિવિધ સ્થિતિઓ, પ્રહારોથી બચવું, છટકવું, ચારેબાજુ દોડવું.
9.58.19
अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम् ।
मत्स्योद्वृत्तं सोरुवृत्तमवप्लुतमुपप्लुतम् ॥ ९.५८.१९ ॥
હુમલો કરવો, ફેંકવું, સ્થિર ઊભા રહેવું, નજીક આવીને લડવું, માછલીની જેમ ઉછળીને ફરવું, સાથળની આસપાસ ફરવું, નીચે કૂદવું, ઉપર કૂદવું.
9.58.20
उपन्यस्तमपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ ।
एवं तौ विचरन्तौ तु न्यघ्नतां वै परस्परम् ॥ ९.५८.२० ॥
આગળ કૂદીને પ્રહાર કરવો અને પ્રહાર પાછો ખેંચવો — ગદાયુદ્ધમાં નિપુણ એ બંને. આ રીતે ફરતાં ફરતાં એ બંનેએ એકબીજા પર પ્રહાર કર્યા.
9.58.21
वञ्चयानौ पुनश्चैव चेरतुः कुरुसत्तमौ ।
विक्रीडन्तौ सुबलिनौ मण्डलानि विचेरतुः ॥ ९.५८.२१ ॥
છળ કરતાં ફરી પાછા એ બંને કુરુશ્રેષ્ઠ ચાલ્યા. અત્યંત બળવાન એ બંને રમતા હોય તેમ વર્તુળાકારે ફરવા લાગ્યા.
9.58.22
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः ।
गदाभ्यां सहसाऽन्योन्यमाजघ्नतुररिन्दमौ ॥ ९.५८.२२ ॥
યુદ્ધમાં ચારેય બાજુ પોતાની યુદ્ધકળા બતાવતા એ શત્રુદમન બંનેએ અચાનક ગદાઓ વડે એકબીજા પર પ્રહાર કર્યા.
9.58.23
परस्परं समासाद्य दंष्ट्राभ्यां द्विरदौ यथा ।
अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ ॥ ९.५८.२३ ॥
બે હાથીઓ દાંતો વડે એકબીજાની સામે આવીને શોભે તેમ, હે મહારાજ, લોહીથી તરબોળ થઈને એ બંને શોભી ઊઠ્યા.
9.58.24
एवं तदभवद्युद्धं घोररूपं परन्तप ।
परिवृत्तेऽहनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ९.५८.२४ ॥
હે શત્રુતાપન, આ રીતે એ યુદ્ધ ભયંકર રૂપ ધારણ કરી ગયું — દિવસ બદલાતાં વૃત્ર અને વાસવ (ઇન્દ્ર) વચ્ચેના ક્રૂર યુદ્ધની જેમ.
9.58.25
गदाहस्तौ ततस्तौ तु मण्डलावस्थितौ बली ।
दक्षिणं मण्डलं राजन्धार्तराष्ट्रोऽभ्यवर्तत।
सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनोऽभ्यवर्तत ॥ ९.५८.२५ ॥
પછી ગદા હાથમાં લઈને વર્તુળમાં ઊભેલા તે બંને બળવાન હતા. હે રાજન્, ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર જમણા વર્તુળમાં ફર્યો; અને ભીમસેન ત્યાં ડાબા વર્તુળમાં ફર્યો.
9.58.26
तथा तु चरतस्तस्य भीमस्य रणमूर्धनि ।
दुर्योधनो महाराज पार्श्वदेशेऽभ्यताडयत् ॥ ९.५८.२६ ॥
એ રીતે ભીમ યુદ્ધની મોખરે ફરતો હતો ત્યારે, હે મહારાજ, દુર્યોધને તેના પડખામાં પ્રહાર કર્યો.
9.58.27
आहतस्तु ततो भीमः पुत्रेण तव भारत ।
आविध्यत गदां गुवीं प्रहारं तमचिन्तयन् ॥ ९.५८.२७ ॥
હે ભારત, તારા પુત્રે પ્રહાર કર્યો ત્યારે ભીમે તે પ્રહારની પરવા ન કરીને ભારે ગદા ફેરવીને ફેંકી.
9.58.28
इन्द्राशनिसमां घोरां यमदण्डमिवोद्यताम् ।
ददृशुस्ते महाराज भीमसेनस्य तां गदाम् ॥ ९.५८.२८ ॥
હે મહારાજ, તેમણે ભીમસેનની તે ગદા જોઈ; તે ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી અને ઊંચકાયેલા યમદંડ જેવી ભયાનક હતી.
9.58.29
आविध्यन्तं गदां दृष्ट्वा भीमसेनं तवात्मजः ।
समुद्यम्य गदां घोरां प्रत्यविध्यत्परन्तपः ॥ ९.५८.२९ ॥
ભીમસેનને ગદા ફેરવતો જોઈને તારા પુત્રે, શત્રુઓને તપાવનારે, પોતાની ભયાનક ગદા ઉગામીને સામે ફેંકી.
9.58.30
गदामारुतवेगेन तव पुत्रस्य भारत ।
शब्द आसीत्सुतुमुलस्तेजश्च समजायत ॥ ९.५८.३० ॥
હે ભારત, તારા પુત્રની ગદાના વાયુવેગથી ભયાનક અવાજ ઊઠ્યો, અને તેજ પણ પ્રગટ્યું.
9.58.31
स चरन्विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशः ।
समशोभत तेजस्वी भूयो भीमात्सुयोधनः ॥ ९.५८.३१ ॥
વિવિધ માર્ગો અને મંડળોમાં ભાગે ભાગે ફરતો તેજસ્વી સુયોધન ભીમની સામે ફરી સારી રીતે શોભી ઊઠ્યો.
9.58.32
आविद्धा सर्ववेगेन भीमेन महती गदा ।
सधूमं सार्चिषं चाग्निं मुमोचोग्रमहास्वना ॥ ९.५८.३२ ॥
ભીમે સર્વ વેગથી ફેંકેલી મહાન ગદા ધુમાડા અને જ્વાળાવાળી અગ્નિ વરસાવતી ભયંકર મહાનાદ સાથે છૂટી.
9.58.33
आधूतां भीमसेनेन गदां दृष्ट्वा सुयोधनः ।
अद्रिसारमयीं गुर्वीमाविध्यन्बह्वशोभत ॥ ९.५८.३३ ॥
ભીમસેન દ્વારા ફેરવાતી પથ્થરના સારમાંથી બનેલી ભારે ગદા જોઈને સુયોધન પોતે પણ તે ફેરવતાં ખૂબ શોભ્યો.
9.58.34
गदामारुतवेगं हि दृष्ट्वा तस्य महात्मनः ।
भयं विवेश पाण्डूंस्तु सर्वानेव ससात्यकीन् ॥ ९.५८.३४ ॥
તે મહાત્માની ગદાનો પવન જેવો વેગ જોઈને સાત્યકિ સહિત સર્વ પાંડવોમાં ભય પ્રવેશ્યો.
9.58.35
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः ।
गदाभ्यां सहसाऽन्योन्यमाजघ्नतुररिन्दमौ ॥ ९.५८.३५ ॥
તે બંને શત્રુદમન યુદ્ધમાં ચારેબાજુ યુદ્ધ-ક્રીડા બતાવતા અચાનક ગદાઓથી એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
9.58.36
तौ परस्परमासाद्य दंष्ट्राभ्यां द्विरदौ यथा ।
अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ ॥ ९.५८.३६ ॥
હે મહારાજ! જેમ બે હાથીઓ દાંતોથી એકબીજાને ભટકાઈ લોહીથી લથબથ શોભે, તેમ તે બંને એકબીજા પાસે પહોંચી લોહીથી ભીંજાઈ શોભ્યા.
9.58.37
एवं तदभवद्युद्धं घोररूपमसंवृतम् ।
परिवृत्तेऽहनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ९.५८.३७ ॥
આ રીતે તે યુદ્ધ ભયંકર અને અનિયંત્રિત બન્યું; દિવસ ઢળતાં વૃત્ર અને વાસવ (ઇન્દ્ર) વચ્ચેના ક્રૂર યુદ્ધ જેવું.
9.58.38
दृष्ट्वा व्यवस्थितं भीमं तव पुत्रो महाबलः ।
चरंश्चित्रतरान्मा र्गान्कौन्तेयमभिदुद्रुवे ॥ ९.५८.३८ ॥
સ્થિર ઊભેલા ભીમને જોઈ તમારો મહાબળવાન પુત્ર અનેક વિચિત્ર માર્ગોએ ફરતો કૌંતેય (ભીમ) તરફ દોડ્યો.
9.58.39
तस्य भीमो महावेगां जाम्बूनदपरिष्कृताम् ।
अतिक्रुद्धस्य क्रुद्धस्तु ताडयामास तां गदाम् ॥ ९.५८.३९ ॥
તેની મહાવેગવાળી, સુવર્ણથી શણગારેલી ગદા પર અતિક્રુદ્ધ (દુર્યોધન)ની સામે ક્રુદ્ધ ભીમે પ્રહાર કર્યો.
9.58.40
सविस्फुलिङ्गो निर्हादस्तयोस्तत्राभिघातजः ।
प्रादुरासीन्महाराज घृष्टयोर्वज्रयोरिव ॥ ९.५८.४० ॥
મહારાજ, ત્યાં બંનેના પ્રહારથી તણખા સાથે ભયંકર ગર્જના પ્રગટી, જાણે બે વજ્ર એકબીજા પર ઘસાયાં હોય.
9.58.41
वेगवत्या तया तत्र भीमसेनप्रमुक्तया ।
निपतन्त्या महाराज पृथिवी समकम्पत ॥ ९.५८.४१ ॥
ત્યાં ભીમસેને ફેંકેલી તે વેગવાળી ગદા પડતાં, મહારાજ, પૃથ્વી સંપૂર્ણ કંપી ઊઠી.
9.58.42
तां नामृष्यत कौरव्यो गदां प्रतिहतां रणे ।
मत्तो द्विप इव क्रुद्धः प्रतिकुञ्जरदर्शनात् ॥ ९.५८.४२ ॥
યુદ્ધમાં તે ગદાને અટકાવેલી જોઈ કૌરવ (દુર્યોધન) સહન ન કરી શક્યો; મદોન્મત્ત હાથી પ્રતિસ્પર્ધી હાથીને જોઈ ક્રોધે ભરાય તેમ.
9.58.43
स सव्यं मण्डलं राजा उद्धाम्य कृतनिश्चयः ।
आजघ्ने मूर्ध्नि कौन्तेयं गदया भीमवेगया ॥ ९.५८.४३ ॥
તે રાજાએ દૃઢ નિશ્ચય સાથે ગદાને ડાબી તરફ ફેરવીને ઉઠાવી અને ભયંકર વેગથી કૌન્તેયના મસ્તક પર પ્રહાર કર્યો.
9.58.44
तया त्वभिहतो भीमः पुत्रेण तव पाण्डवः ।
नाकम्पत महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ९.५८.४४ ॥
હે મહારાજ, તમારા પુત્રના એ પ્રહારથી ઘાયલ થવા છતાં પાંડુપુત્ર ભીમ જરાય ડગ્યો નહીં; તે જાણે અદ્ભુત બન્યું.
9.58.45
आश्चर्यं चापि तद्राजन्सर्वसैन्यान्यपूजयन् ।
यद्गदाभिहतो भीमो नाकम्पत पदात्पदम् ॥ ९.५८.४५ ॥
હે રાજન્, એ આશ્ચર્યની સર્વ સેનાઓએ પ્રશંસા કરી; ગદાથી આઘાત પામવા છતાં ભીમ એક પગલું પણ ડગ્યો નહીં.
9.58.46
ततो गुरुतरां दीप्तां गदां हेमपरिष्कृताम् ।
दुर्योधनाय व्यसृजद्भीमो भीमपराक्रमः ॥ ९.५८.४६ ॥
પછી ભયંકર પરાક્રમી ભીમે સુવર્ણથી શણગારેલી, અતિ ભારે, તેજસ્વી ગદા દુર્યોધન તરફ ફેંકી.
9.58.47
तं प्रहारमसम्भ्रान्तो लाघवेन महाबलः ।
मोघं दुर्योधनश्चक्रे तत्राभूद्विस्मयो महान् ॥ ९.५८.४७ ॥
તે પ્રહારથી જરાય ગભરાયા વિના મહાબલી દુર્યોધને પોતાની ચપળતાથી તેને નિષ્ફળ બનાવી; ત્યાં મોટું આશ્ચર્ય થયું.
9.58.48
सा तु मोघा गदा राजन्पतन्ती भीमचोदिता ।
चालयामास पृथिवीं महानिर्घातनिःस्वनाः ॥ ९.५८.४८ ॥
હે રાજન્, ભીમે ફેંકેલી તે વ્યર્થ ગદા પડતી વખતે મહાન ગર્જના સાથે પૃથ્વીને ધ્રુજાવી ગઈ.
9.58.49
आस्थाय कौशिकान्मार्गानुत्पतन्स पुनः पुनः ।
गदानिपातं प्रज्ञाय भीमसेनं च वञ्चितम् ॥ ९.५८.४९ ॥
તે કૌશિક માર્ગોનો આશ્રય લઈ વારંવાર કૂદતો રહ્યો, ગદાના પ્રહારને જાણીને ભીમસેનને છેતર્યો.
9.58.50
वञ्चयित्वा तदा भीमं गदया कुरुसत्तमः ।
ताडयामास सङ्क्रुद्धो वक्षोदेशे महाबलः ॥ ९.५८.५० ॥
ત્યારે ભીમને છેતરીને કુરુશ્રેષ્ઠ મહાબલે ક્રોધે ભરાઈ ગદાથી તેની છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
9.58.51
गदया निहतो भीमो मुह्यमानो महारणे ।
नाभ्यमन्यत कर्तव्यं पुत्रेणाभ्याहतस्तव ॥ ९.५८.५१ ॥
મહાયુદ્ધમાં ગદાના પ્રહારથી ભીમ મૂર્છિત થયો; તમારા પુત્રના પ્રહારથી ઘાયલ થઈ તેને શું કરવું તે સૂઝ્યું નહીં.
9.58.52
तस्मिंस्तथा वर्तमाने राजन्सोमकपाण्डवाः ।
भृशोपहतसङ्कल्पा नहृष्टमनसोऽभवन् ॥ ९.५८.५२ ॥
હે રાજન્! એમ બની રહ્યું ત્યારે સોમકો અને પાંડવો, જેમનો સંકલ્પ અત્યંત ઘવાયો હતો, પ્રસન્ન મનના ન રહ્યા.
9.58.53
स तु तेन प्रहारेण मातङ्ग इव रोषितः ।
हस्तिवद्वस्तिसंकाशमभिदुद्राव ते सुतम् ॥ ९.५८.५३ ॥
પણ તે પ્રહારથી હાથીની જેમ ક્રોધિત થઈ તે તમારા પુત્ર પર હાથી ગોળા પર ધસે તેમ ધસી ગયો.
9.58.54
ततस्तु तरसा भीमो गदया तनयं तव ।
अभिदुद्राव वेगेन सिंहो वनगजं यथा ॥ ९.५८.५४ ॥
ત્યારે ભીમ વેગથી ગદા લઈ તમારા પુત્ર પર તૂટી પડ્યો, જેમ સિંહ વનના હાથી પર ત્રાટકે.
9.58.55
उपसृत्य तु राजानं गदामोक्षविशारदः ।
आविध्यत गदां राजन्समुद्दिश्य सुतं तव ॥ ९.५८.५५ ॥
ગદા ફેંકવામાં નિપુણ તેમણે રાજા પાસે જઈને, હે રાજન્, તમારા પુત્રને લક્ષ્ય બનાવીને ગદા ફેરવી.
9.58.56
अताडयद्भीमसेनः पार्श्वे दुर्योधनं तदा ।
स विह्वलः प्रहारेण जानुभ्यामगमन्महीम् ॥ ९.५८.५६ ॥
ત્યારે ભીમસેને દુર્યોધનની બાજુ પર પ્રહાર કર્યો; એ પ્રહારથી વિહ્વળ થઈ તે ઘૂંટણ પર ધરતી પર પડ્યો.
9.58.57
तस्मिन्कुरुकुलश्रेष्ठे जानुभ्यामवनीं गते ।
उदतिष्ठत्ततो नादः सृञ्जयानां जगत्पते ॥ ९.५८.५७ ॥
કુરુકુળશ્રેષ્ઠ ઘૂંટણ પર ધરતી પર પડ્યા ત્યારે, હે જગત્પતિ, સૃંજયોમાંથી ગર્જના ઊઠી.
9.58.58
तेषां तु निनदं श्रुत्वा शृञ्जयानां नरर्षभः ।
अमर्षाद्भरतश्रेष्ठ पुत्रस्ते समकुप्यत ॥ ९.५८.५८ ॥
સૃંજયોની એ ગર્જના સાંભળીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, નરશ્રેષ્ઠ તમારો પુત્ર અમર્ષથી સંપૂર્ણ ક્રોધે ભરાયો.
9.58.59
उत्थाय तु महाबाहुर्महानाग इव श्वसन् ।
दिधक्षन्निव नेत्राभ्यां भीमसेनमवैक्षत ॥ ९.५८.५९ ॥
ઊભા થઈને તે મહાબાહુ મહાસર્પની જેમ ફૂંફાડા મારતા, જાણે આંખોથી બાળી નાખવા ઇચ્છતા હોય તેમ ભીમસેન સામે જોયું.
9.58.60
ततः स भरतश्रेष्ठो गदापाणिरभिद्रवन् ।
प्रमथिष्यन्निव शिरो भीमसेनस्य संयुगे ॥ ९.५८.६० ॥
ત્યારે તે ભરતશ્રેષ્ઠ હાથમાં ગદા લઈ દોડ્યા; જાણે યુદ્ધમાં ભીમસેનનું મસ્તક ચૂરી નાખવાના હોય તેમ.
9.58.61
स महात्मा महात्मानं भीमं भीमपराक्रमः ।
अताडयच्छङ्खदेशे न चचालाचलोपमः ॥ ९.५८.६१ ॥
તે મહાત્મા, ભયંકર પરાક્રમી, મહાત્મા ભીમને શંખપ્રદેશે પ્રહાર કરે છે. પર્વત સમાન ભીમ ચલિત થતો નથી.
9.58.62
स भूयः शुशुभे पार्थस्ताडितो गदया रणे ।
उद्भिन्नरुधिरो राजन्प्रभिन्न इव कुञ्चरः ॥ ९.५८.६२ ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં ગદાના પ્રહારથી પૃથાપુત્ર ભીમ વધુ શોભ્યા; રક્ત ફૂટી નીકળ્યું, મદમસ્ત હાથીની જેમ.
9.58.63
ततो गदां वीरहणीमयोमयीं ।
प्रगृह्य वज्राशनितुल्यनिःस्वनाम्।
अताडयच्छत्रुममित्रकर्शनो ।
बलेन विक्रम्य धनञ्जयाग्रजः ॥ ९.५८.६३ ॥
પછી શત્રુઓને પીડનાર, ધનંજયના અગ્રજ ભીમે વીરોનો સંહાર કરનારી, લોખંડની, વજ્ર અને અશનિ સમાન ગર્જના કરતી ગદા ઉપાડીને બળથી આગળ વધી શત્રુને પ્રહાર કર્યો.
9.58.64
स भीमसेनाभिहतस्तवात्मजः ।
पपात सङ्कम्पितदेहबन्धनः।
सुपुष्पितो मारुतवेगताडितो ।
वने महासाल इवावघूर्णितः ॥ ९.५८.६४ ॥
ભીમસેનથી આહત તમારો પુત્ર પડ્યો; તેના દેહબંધન કંપ્યા. પવનના વેગથી ઝૂકેલું, પૂર્ણ ખીલેલું મહાસાલ વૃક્ષ વનમાં ઢળી પડે તેમ.
9.58.65
ततः प्रणेदुर्जहृषुश्च पाण्डवाः ।
समीक्ष्य पुत्रं पतितं क्षितौ तव।
ततः सुतस्ते प्रतिलभ्य चेतनां ।
समुत्पपात द्विरदो यथा हदात् ॥ ९.५८.६५ ॥
ત્યારે પાંડવોએ ગર્જના કરી અને હર્ષ પામ્યા, તમારા પુત્રને ભૂમિ પર પડેલો જોઈને. પછી તમારો પુત્ર ચેતના પાછી મેળવી, સરોવરમાંથી હાથી ઊઠે તેમ ઊઠ્યો.
9.58.66
स पार्थिवो नित्यममर्षितस्तदा ।
महारथः शिक्षितवत्परिभ्रमन्।
अताडयत्पाण्डवमग्रतः स्थितं ।
स विह्वलाङ्गो जगतीमुपास्पृशत् ॥ ९.५८.६६ ॥
તે રાજા ત્યારે સદા અમર્ષથી ભરેલો હતો; મહારથી, પ્રશિક્ષિત યોદ્ધાની જેમ ફરતાં, આગળ ઊભેલા પાંડવને તેણે પ્રહાર કર્યો. પછી તેના અંગો વિહ્વળ થતાં તે પૃથ્વીને સ્પર્શ્યો.
9.58.67
स सिंहनादं विननाद कौरवो ।
निपात्य भूमौ युधि भीममोजसा।
बिभेद चैवाशनितुल्यमोजसा ।
गदानिपातेन शरीररक्षणम् ॥ ९.५८.६७ ॥
તે કૌરવે સિંહનાદ કર્યો; યુદ્ધમાં ભીમને બળપૂર્વક ભૂમિ પર પાડી, વજ્ર સમાન બળથી તેને વીંધ્યો. ગદાના પ્રહારથી તેણે પોતાના શરીરનું રક્ષણ કર્યું.
9.58.68
ततोऽन्तरिक्षे निनदो महानभू… ।
द्दिवौकसामप्सरसां च नेदुषाम्।
पपात चोच्चैरमरप्रवेरितं ।
विचित्रपुष्पोत्करवर्षमुत्तमम् ॥ ९.५८.६८ ॥
ત્યારે આકાશમાં મહાન ધ્વનિ થયો… દેવો અને અપ્સરાઓના ઘોષ સાથે; દેવોએ મોકલેલી વિચિત્ર પુષ્પોની ઉત્તમ વર્ષા ઊંચેથી પડવા લાગી.
9.58.69
ततः परानाविशदुत्तमं भयं ।
समीक्ष्य भूमौ पतितं नरोत्तमम्।
अहीयमानं च बलेन कौरवं ।
निशाम्य भेदं सुदृढस्य वर्मणः ॥ ९.५८.६९ ॥
ત્યારે શત્રુઓમાં મહાન ભય પ્રવેશ્યો; નરશ્રેષ્ઠને ભૂમિ પર પડેલો જોઈને, કૌરવને બળમાં ઘટતો જોઈને અને અતિ દૃઢ કવચનું ભંગ જોઈને.
9.58.70
ततो मुहूर्तादुपलभ्य चेतनां ।
प्रमृज्य वक्त्रं रुधिराक्तमात्मनः।
धृतिं समालम्ब्य विवृत्य लोचने ।
बलेन संस्तभ्य वृकोदरः स्थितः ॥ ९.५८.७० ॥
પછી એક ક્ષણમાં ચેતના પાછી મેળવી, લોહીથી ભીનું પોતાનું મુખ લૂછીને, ધીરજનો આશ્રય લઈને, આંખો ખોલીને, બળથી પોતાને સ્થિર કરીને વૃકોદર ઊભો રહ્યો.
9.58.71
ततो यमौ यमसदृशौ पराक्रमे ।
सपार्षतः शिनितनयश्च वीर्यवान्।
समाह्वयन्नहमहमित्यभित्वरं… ।
स्तवात्मजं समभिययुर्वधैषिणः ॥ ९.५८.७१ ॥
ત્યારે યમ સમાન પરાક્રમી યમળ ભાઈઓ, પાર્ષત અને શિનિનો વીર્યવાન પુત્ર પણ 'હું પહેલાં, હું પહેલાં' એમ પડકારતા ઝડપથી, વધની ઇચ્છાથી આપના પુત્ર તરફ ધસી ગયા.
9.58.72
निवर्त्य तान्पुनरपि पाण्डवो बली ।
तवात्मजं स्वयमभिगम्य कालवत्।
चचार चाप्यपगतखेदवेपथुः ।
सुरेश्वरो नमुचिमिवोत्तमं रणे ॥ ९.५८.७२ ॥
બળવાન પાંડુપુત્રે તેમને ફરી પાછા વાળીને, પોતે આપના પુત્ર પાસે જઈ કાળ સમાન વિચર્યો; થાક અને કંપનથી મુક્ત, જેમ યુદ્ધમાં દેવેન્દ્ર ઉત્તમ નમુચિ સામે જાય.