महाभारत · अध्याय 9.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.58.1
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा भीमसेनं तथाऽऽगतम् ।
प्रत्युद्ययावदीनात्मा वेगेन महता नदन् ॥ ९.५८.१ ॥
तेव्हा दुर्योधनाने भीमसेन असा येत असलेला पाहिला; निर्भय मनाने मोठ्या वेगाने गर्जना करत तो त्याच्यासमोर धावला.
9.58.2
समापेततुरन्योन्यं शृङ्गिणौ वृषभाविव ।
महानिर्घातघोषश्च प्रहाराणामजायत ॥ ९.५८.२ ॥
शिंगे असलेल्या दोन बैलांप्रमाणे ते एकमेकांवर धावून आले; प्रहारांचा आवाज मोठ्या विजेच्या कडकडाटासारखा झाला.
9.58.3
अभवच्च तयोर्युद्वं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
जिघृक्षतोर्यथाऽन्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिव ॥ ९.५८.३ ॥
त्या दोघांमध्ये भयंकर आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध झाले; इंद्र आणि प्रह्लाद एकमेकांना पकडण्याच्या इच्छेने लढल्याप्रमाणे.
9.58.4
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ गदाहस्तौ मनस्विनौ ।
ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ ९.५८.४ ॥
रक्ताने सर्वांग माखलेले, हातात गदा घेतलेले ते दोन मनस्वी महात्मे फुललेल्या दोन पळसाच्या झाडांसारखे दिसत होते.
9.58.5
तथा तस्मिन्महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे ।
खद्योतसङ्खैरिव खं दर्शनीयं व्यरोचत ॥ ९.५८.५ ॥
त्या अति भयंकर महायुद्धात असतानाच काजव्यांच्या थव्यांमुळे आकाश पाहण्यासारखे सुंदर चमकू लागले.
9.58.6
तथा तस्मिन्वर्तमाने सङ्कुले तुमुले भृशम् ।
उभावपि परिश्रान्तौ युध्यमानावरिन्दमौ ॥ ९.५८.६ ॥
अशा त्या गर्दीच्या आणि अत्यंत गोंधळाच्या युद्धात, शत्रूंना दडपणारे ते दोघेही लढता लढता अत्यंत थकले.
9.58.7
तौ मुहूर्तं समाश्वस्य पुनरेव परन्तपौ ।
सम्प्रहारयतां चित्रे सम्प्रगृह्य गदे शुभे ॥ ९.५८.७ ॥
ते दोघे क्षणभर विसावून पुन्हा शत्रूंना तापवणारे, सुंदर दोन गदा घट्ट धरून विचित्र प्रकारे एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
9.58.8
तौ तु दृष्ट्वा महावीर्यौ समाश्वस्तौ नरर्षभौ ।
बलिनौ वारणौ यद्वद्वासितार्थे मदोत्कटौ ॥ ९.५८.८ ॥
ते महापराक्रमी नरश्रेष्ठ दोघे विसावून पुन्हा उभे राहिलेले पाहिले; वासलेल्या हत्तिणीसाठी मदोन्मत्त झालेल्या दोन बलवान हत्तींप्रमाणे ते दिसत होते.
9.58.9
समानवीर्यौ सम्प्रेक्ष्य प्रगृहीतगदावुभौ ।
प्रहर्षं परमं जग्मुर्देवगन्धर्वदानवाः ॥ ९.५८.९ ॥
समान पराक्रमी ते दोघे गदा हाती घेतलेले पाहून देव, गंधर्व आणि दानव अत्यंत आनंदित झाले.
9.58.10
प्रगृहीतगदौ दृष्ट्वा दुर्योधनवृकोदरौ ।
संशयः सर्वभूतानां विजये समपद्यत ॥ ९.५८.१० ॥
गदा हाती घेतलेल्या दुर्योधन आणि वृकोदराला पाहून विजयाबाबत सर्व प्राण्यांच्या मनात संशय निर्माण झाला.
9.58.11
समागम्य ततो भूयो भ्रातरौ बलिनां वरौ ।
अन्योन्यस्यान्तरप्रेप्सू प्रचक्रातेऽन्तरं प्रति ॥ ९.५८.११ ॥
मग बलवानांमध्ये श्रेष्ठ ते दोन्ही भाऊ पुन्हा समोरासमोर येऊन एकमेकांतील उणीव शोधत संधीकडे सरसावले.
9.58.12
यमदण्डोपमां गुर्वीमिन्द्राशनिमिवोद्यताम् ।
ददृशुः प्रेक्षका राजन्रौद्रीं विशसनीं गदाम् ॥ ९.५८.१२ ॥
हे राजा! प्रेक्षकांनी यमदंडासारखी जड, इंद्राच्या वज्रासारखी उगारलेली, भयंकर आणि विनाशकारी गदा पाहिली.
9.58.13
आविद्ध्यतो गतां तस्य भीमसेनस्य संयुगे ।
शब्दः सुतुमुलो घोरो मुहूर्तं समपद्यत ॥ ९.५८.१३ ॥
युद्धात भीमसेनाने फिरवून फेकलेली ती गदा जाताच क्षणभर भयंकर आणि प्रचंड आवाज झाला.
9.58.14
आविद्ध्यन्तमरिं प्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रोऽथ पाण्डवम् ।
गदामतुलवेगां तां विस्मितः सम्बभूव ह ॥ ९.५८.१४ ॥
शत्रू पांडवाला गदा फिरवताना पाहून, त्या अतुलनीय वेगाच्या गदेकडे पाहून धृतराष्ट्राचा पुत्र चकित झाला.
9.58.15
चरंश्च विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भारत ।
अशोभत तदा वीरो भूय एव वृकोदरः ॥ ९.५८.१५ ॥
हे भारता, विविध मार्गांनी आणि वर्तुळाकार हालचालींनी फिरताना तेव्हा वीर वृकोदर पुन्हा शोभून दिसला.
9.58.16
तौ परस्परमासाद्य यत्तावन्योन्यसूदने ।
मार्जाराविव भक्षार्थे ततक्षाते मुहुर्मुहुः ॥ ९.५८.१६ ॥
एकमेकांना मारण्यास उत्सुक होऊन जवळ आलेले ते दोघे, भक्ष्यासाठी भांडणाऱ्या दोन मांजरांप्रमाणे वारंवार एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
9.58.17
अचरद्भीमसेनस्तु मार्गान्बहुविधांस्तथा ।
मण्डलानि विचित्राणि गतप्रत्यागतानि च ॥ ९.५८.१७ ॥
भीमसेन अनेक प्रकारच्या मार्गांनी फिरला; तसेच विचित्र वर्तुळांत जाऊन परत येत फिरला.
9.58.18
गोमूत्रिकाणि चित्राणि स्थानानि विविधानि च ।
परिमोक्षं प्रहाराणां वर्जनं परिधावनम् ॥ ९.५८.१८ ॥
गोमूत्रिकेसारखे विचित्र मार्ग, विविध स्थिती, प्रहारांपासून सुटका, टाळणे आणि सभोवती धावणे.
9.58.19
अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम् ।
मत्स्योद्वृत्तं सोरुवृत्तमवप्लुतमुपप्लुतम् ॥ ९.५८.१९ ॥
हल्ला करणे, फेकणे, स्थिर उभे राहणे, जवळ येऊन झुंजणे, माशासारखे उसळून फिरणे, मांडीभोवती फिरणे, खाली झेप घेणे, वर झेप घेणे.
9.58.20
उपन्यस्तमपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ ।
एवं तौ विचरन्तौ तु न्यघ्नतां वै परस्परम् ॥ ९.५८.२० ॥
पुढे झेप घेऊन प्रहार करणे आणि प्रहार मागे घेणे — गदायुद्धात निपुण ते दोघे. असे फिरत फिरत त्या दोघांनी एकमेकांवर प्रहार केले.
9.58.21
वञ्चयानौ पुनश्चैव चेरतुः कुरुसत्तमौ ।
विक्रीडन्तौ सुबलिनौ मण्डलानि विचेरतुः ॥ ९.५८.२१ ॥
फसवत पुन्हा ते दोघे कुरुश्रेष्ठ फिरले. अत्यंत बलवान ते दोघे खेळल्यासारखे वर्तुळाकार फिरू लागले.
9.58.22
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः ।
गदाभ्यां सहसाऽन्योन्यमाजघ्नतुररिन्दमौ ॥ ९.५८.२२ ॥
युद्धात सर्वत्र आपले युद्धकौशल्य दाखवणारे ते शत्रुदमन दोघे अचानक गदांनी एकमेकांवर प्रहार करते झाले.
9.58.23
परस्परं समासाद्य दंष्ट्राभ्यां द्विरदौ यथा ।
अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ ॥ ९.५८.२३ ॥
दोन हत्ती दातांनी एकमेकांसमोर येऊन शोभतात, तसे हे महाराजा, रक्ताने न्हाऊन ते दोघे शोभू लागले.
9.58.24
एवं तदभवद्युद्धं घोररूपं परन्तप ।
परिवृत्तेऽहनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ९.५८.२४ ॥
हे शत्रुतापना, असे ते युद्ध भयंकर रूप धारण करते झाले — दिवस फिरल्यावर वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांच्यात झालेल्या क्रूर युद्धासारखे.
9.58.25
गदाहस्तौ ततस्तौ तु मण्डलावस्थितौ बली ।
दक्षिणं मण्डलं राजन्धार्तराष्ट्रोऽभ्यवर्तत।
सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनोऽभ्यवर्तत ॥ ९.५८.२५ ॥
मग गदा हाती घेऊन वर्तुळाकार उभे असलेले ते दोघे बलवान होते. हे राजा, धृतराष्ट्रपुत्र उजव्या वर्तुळात फिरला; आणि भीमसेन तेथे डाव्या वर्तुळात फिरला.
9.58.26
तथा तु चरतस्तस्य भीमस्य रणमूर्धनि ।
दुर्योधनो महाराज पार्श्वदेशेऽभ्यताडयत् ॥ ९.५८.२६ ॥
असा भीम रणभूमीच्या अग्रभागी फिरत असताना, हे महाराजा, दुर्योधनाने त्याच्या बाजूला प्रहार केला.
9.58.27
आहतस्तु ततो भीमः पुत्रेण तव भारत ।
आविध्यत गदां गुवीं प्रहारं तमचिन्तयन् ॥ ९.५८.२७ ॥
हे भारता, तुझ्या पुत्राने प्रहार केलेला भीम त्या प्रहाराची पर्वा न करता जड गदा फिरवून फेकू लागला.
9.58.28
इन्द्राशनिसमां घोरां यमदण्डमिवोद्यताम् ।
ददृशुस्ते महाराज भीमसेनस्य तां गदाम् ॥ ९.५८.२८ ॥
हे महाराजा, त्यांनी भीमसेनाची ती गदा पाहिली; ती इंद्राच्या वज्रासारखी आणि उगारलेल्या यमदंडासारखी भयानक होती.
9.58.29
आविध्यन्तं गदां दृष्ट्वा भीमसेनं तवात्मजः ।
समुद्यम्य गदां घोरां प्रत्यविध्यत्परन्तपः ॥ ९.५८.२९ ॥
भीमसेन गदा फिरवत आहे हे पाहून तुझा पुत्र, शत्रूंना तापवणारा, आपली भयंकर गदा उचलून प्रत्युत्तरादाखल फेकला.
9.58.30
गदामारुतवेगेन तव पुत्रस्य भारत ।
शब्द आसीत्सुतुमुलस्तेजश्च समजायत ॥ ९.५८.३० ॥
हे भारता, तुझ्या पुत्राच्या गदेच्या वायुवेगाने भयंकर आवाज उठला, आणि तेजही प्रकटले.
9.58.31
स चरन्विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशः ।
समशोभत तेजस्वी भूयो भीमात्सुयोधनः ॥ ९.५८.३१ ॥
विविध मार्गांनी आणि मंडलांमध्ये भागाभागाने फिरत असलेला तेजस्वी सुयोधन भीमासमोर पुन्हा शोभून दिसला.
9.58.32
आविद्धा सर्ववेगेन भीमेन महती गदा ।
सधूमं सार्चिषं चाग्निं मुमोचोग्रमहास्वना ॥ ९.५८.३२ ॥
भीमाने पूर्ण वेगाने फेकलेली मोठी गदा धुरासह ज्वालायुक्त अग्नी सोडत भयंकर महानादाने सुटली.
9.58.33
आधूतां भीमसेनेन गदां दृष्ट्वा सुयोधनः ।
अद्रिसारमयीं गुर्वीमाविध्यन्बह्वशोभत ॥ ९.५८.३३ ॥
भीमसेनाने फिरवलेली, दगडाच्या सारापासून बनलेली जड गदा पाहून सुयोधन स्वतःही ती फिरवत अत्यंत शोभून दिसला.
9.58.34
गदामारुतवेगं हि दृष्ट्वा तस्य महात्मनः ।
भयं विवेश पाण्डूंस्तु सर्वानेव ससात्यकीन् ॥ ९.५८.३४ ॥
त्या महात्म्याच्या गदेचा वाऱ्यासारखा वेग पाहून सात्यकीसह सर्व पांडवांमध्ये भय शिरले.
9.58.35
तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः ।
गदाभ्यां सहसाऽन्योन्यमाजघ्नतुररिन्दमौ ॥ ९.५८.३५ ॥
ते दोन्ही शत्रुदमन युद्धात सर्वत्र युद्धक्रीडा दाखवत अचानक गदांनी एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
9.58.36
तौ परस्परमासाद्य दंष्ट्राभ्यां द्विरदौ यथा ।
अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ ॥ ९.५८.३६ ॥
हे महाराजा! दोन हत्ती दातांनी एकमेकांस भिडून रक्ताने माखून जसे शोभतात, तसे ते दोघे एकमेकांजवळ येऊन रक्ताने न्हाऊन शोभले.
9.58.37
एवं तदभवद्युद्धं घोररूपमसंवृतम् ।
परिवृत्तेऽहनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव ॥ ९.५८.३७ ॥
अशा प्रकारे ते युद्ध भयंकर आणि अनियंत्रित झाले; दिवस संपत आला तेव्हा वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांच्या क्रूर युद्धासारखे.
9.58.38
दृष्ट्वा व्यवस्थितं भीमं तव पुत्रो महाबलः ।
चरंश्चित्रतरान्मा र्गान्कौन्तेयमभिदुद्रुवे ॥ ९.५८.३८ ॥
स्थिरपणे उभ्या असलेल्या भीमाला पाहून आपला महाबलवान पुत्र अनेक विचित्र मार्गांनी फिरत कौंतेय (भीम)कडे धावला.
9.58.39
तस्य भीमो महावेगां जाम्बूनदपरिष्कृताम् ।
अतिक्रुद्धस्य क्रुद्धस्तु ताडयामास तां गदाम् ॥ ९.५८.३९ ॥
त्याच्या महावेगवान, सोन्याने सजवलेल्या गदेवर अतिक्रुद्ध (दुर्योधन)च्या गदेवर क्रुद्ध भीमाने प्रहार केला.
9.58.40
सविस्फुलिङ्गो निर्हादस्तयोस्तत्राभिघातजः ।
प्रादुरासीन्महाराज घृष्टयोर्वज्रयोरिव ॥ ९.५८.४० ॥
महाराज, तेथे दोघांच्या आघातातून ठिणग्यांसह भयंकर नाद उठला, जणू दोन वज्रे एकमेकांवर घासली गेली.
9.58.41
वेगवत्या तया तत्र भीमसेनप्रमुक्तया ।
निपतन्त्या महाराज पृथिवी समकम्पत ॥ ९.५८.४१ ॥
तेथे भीमसेनाने फेकलेली ती वेगवान गदा पडत असताना, महाराज, पृथ्वी पूर्णपणे कंपित झाली.
9.58.42
तां नामृष्यत कौरव्यो गदां प्रतिहतां रणे ।
मत्तो द्विप इव क्रुद्धः प्रतिकुञ्जरदर्शनात् ॥ ९.५८.४२ ॥
युद्धात ती गदा अडवली गेलेली पाहून कौरव (दुर्योधन) सहन करू शकला नाही; मदोन्मत्त हत्ती प्रतिस्पर्धी हत्ती पाहून संतापतो तसा.
9.58.43
स सव्यं मण्डलं राजा उद्धाम्य कृतनिश्चयः ।
आजघ्ने मूर्ध्नि कौन्तेयं गदया भीमवेगया ॥ ९.५८.४३ ॥
तो राजा दृढनिश्चयाने गदा डावीकडे फिरवून उचलून भयंकर वेगाने कौन्तेयाच्या मस्तकावर प्रहार करता झाला.
9.58.44
तया त्वभिहतो भीमः पुत्रेण तव पाण्डवः ।
नाकम्पत महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ९.५८.४४ ॥
हे महाराज, तुमच्या पुत्राच्या त्या प्रहाराने आघात होऊनही पाण्डुपुत्र भीम किंचितही डगमगला नाही; ते जणू अद्भुत घडले.
9.58.45
आश्चर्यं चापि तद्राजन्सर्वसैन्यान्यपूजयन् ।
यद्गदाभिहतो भीमो नाकम्पत पदात्पदम् ॥ ९.५८.४५ ॥
हे राजा, त्या आश्चर्याची सर्व सैन्यांनी प्रशंसा केली; गदेने आघात होऊनही भीम एक पावलही डगमगला नाही.
9.58.46
ततो गुरुतरां दीप्तां गदां हेमपरिष्कृताम् ।
दुर्योधनाय व्यसृजद्भीमो भीमपराक्रमः ॥ ९.५८.४६ ॥
मग भयंकर पराक्रमी भीमाने सोन्याने सजवलेली, अति जड, तेजस्वी गदा दुर्योधनावर फेकली.
9.58.47
तं प्रहारमसम्भ्रान्तो लाघवेन महाबलः ।
मोघं दुर्योधनश्चक्रे तत्राभूद्विस्मयो महान् ॥ ९.५८.४७ ॥
त्या प्रहाराने जराही गोंधळून न जाता महाबली दुर्योधनाने आपल्या चपळाईने ती निष्फळ केली; तेथे मोठे आश्चर्य झाले.
9.58.48
सा तु मोघा गदा राजन्पतन्ती भीमचोदिता ।
चालयामास पृथिवीं महानिर्घातनिःस्वनाः ॥ ९.५८.४८ ॥
हे राजा, भीमाने फेकलेली ती निष्फळ गदा पडताना मोठ्या गर्जनेसह पृथ्वी हादरवून गेली.
9.58.49
आस्थाय कौशिकान्मार्गानुत्पतन्स पुनः पुनः ।
गदानिपातं प्रज्ञाय भीमसेनं च वञ्चितम् ॥ ९.५८.४९ ॥
तो कौशिक मार्गांचा आश्रय घेऊन वारंवार उडी मारत राहिला; गदेचा प्रहार ओळखून त्याने भीमसेनाला चुकवले.
9.58.50
वञ्चयित्वा तदा भीमं गदया कुरुसत्तमः ।
ताडयामास सङ्क्रुद्धो वक्षोदेशे महाबलः ॥ ९.५८.५० ॥
तेव्हा भीमाला चुकवून कुरुश्रेष्ठ महाबलवान क्रोधाने गदेने त्याच्या छातीवर प्रहार केला.
9.58.51
गदया निहतो भीमो मुह्यमानो महारणे ।
नाभ्यमन्यत कर्तव्यं पुत्रेणाभ्याहतस्तव ॥ ९.५८.५१ ॥
महायुद्धात गदेच्या प्रहाराने भीम मूर्च्छित झाला; तुमच्या पुत्राच्या आघाताने घायाळ होऊन काय करावे हे त्याला सुचले नाही.
9.58.52
तस्मिंस्तथा वर्तमाने राजन्सोमकपाण्डवाः ।
भृशोपहतसङ्कल्पा नहृष्टमनसोऽभवन् ॥ ९.५८.५२ ॥
हे राजा! असे घडत असताना सोमक आणि पांडव, ज्यांचा संकल्प फार खचला होता, ते प्रसन्न मनाचे राहिले नाहीत.
9.58.53
स तु तेन प्रहारेण मातङ्ग इव रोषितः ।
हस्तिवद्वस्तिसंकाशमभिदुद्राव ते सुतम् ॥ ९.५८.५३ ॥
पण त्या प्रहाराने हत्तीसारखा क्रोधित होऊन तो तुमच्या पुत्रावर हत्तीने चेंडूवर झेप घ्यावी तसा धावून गेला.
9.58.54
ततस्तु तरसा भीमो गदया तनयं तव ।
अभिदुद्राव वेगेन सिंहो वनगजं यथा ॥ ९.५८.५४ ॥
तेव्हा भीम वेगाने गदा घेऊन तुमच्या पुत्रावर तुटून पडला, जसा सिंह रानातल्या हत्तीवर झेप घेतो.
9.58.55
उपसृत्य तु राजानं गदामोक्षविशारदः ।
आविध्यत गदां राजन्समुद्दिश्य सुतं तव ॥ ९.५८.५५ ॥
गदा फेकण्यात निपुण असलेला तो राजाजवळ जाऊन, हे राजा, तुमच्या पुत्राला लक्ष्य करून गदा फिरवू लागला.
9.58.56
अताडयद्भीमसेनः पार्श्वे दुर्योधनं तदा ।
स विह्वलः प्रहारेण जानुभ्यामगमन्महीम् ॥ ९.५८.५६ ॥
तेव्हा भीमसेनाने दुर्योधनाच्या बरगडीवर प्रहार केला; त्या प्रहाराने व्याकूळ होऊन तो गुडघ्यांवर भूमीवर कोसळला.
9.58.57
तस्मिन्कुरुकुलश्रेष्ठे जानुभ्यामवनीं गते ।
उदतिष्ठत्ततो नादः सृञ्जयानां जगत्पते ॥ ९.५८.५७ ॥
कुरुकुलश्रेष्ठ जेव्हा गुडघ्यांवर भूमीवर कोसळला, तेव्हा हे जगत्पते, सृंजयांतून गर्जना उठली.
9.58.58
तेषां तु निनदं श्रुत्वा शृञ्जयानां नरर्षभः ।
अमर्षाद्भरतश्रेष्ठ पुत्रस्ते समकुप्यत ॥ ९.५८.५८ ॥
सृंजयांची ती गर्जना ऐकून, हे भरतश्रेष्ठा, नरश्रेष्ठ तुमचा पुत्र अमर्षाने पूर्ण क्रुद्ध झाला.
9.58.59
उत्थाय तु महाबाहुर्महानाग इव श्वसन् ।
दिधक्षन्निव नेत्राभ्यां भीमसेनमवैक्षत ॥ ९.५८.५९ ॥
उठून तो महाबाहू महासर्पाप्रमाणे फुत्कारत, जणू डोळ्यांनी दहन करू इच्छिणाऱ्यासारखा, भीमसेनाकडे पाहू लागला.
9.58.60
ततः स भरतश्रेष्ठो गदापाणिरभिद्रवन् ।
प्रमथिष्यन्निव शिरो भीमसेनस्य संयुगे ॥ ९.५८.६० ॥
तेव्हा तो भरतश्रेष्ठ हाती गदा घेऊन धावून गेला; जणू युद्धात भीमसेनाचे मस्तक चिरडून टाकणार असा.
9.58.61
स महात्मा महात्मानं भीमं भीमपराक्रमः ।
अताडयच्छङ्खदेशे न चचालाचलोपमः ॥ ९.५८.६१ ॥
तो महात्मा, भीषण पराक्रमी, महात्मा भीमावर शंखदेशी प्रहार करतो. पर्वतासारखा भीम हलला नाही.
9.58.62
स भूयः शुशुभे पार्थस्ताडितो गदया रणे ।
उद्भिन्नरुधिरो राजन्प्रभिन्न इव कुञ्चरः ॥ ९.५८.६२ ॥
हे राजा, युद्धात गदेच्या प्रहाराने पृथापुत्र भीम अधिक तेजस्वी दिसला; रक्त उसळले, मदोन्मत्त हत्तीसारखा.
9.58.63
ततो गदां वीरहणीमयोमयीं ।
प्रगृह्य वज्राशनितुल्यनिःस्वनाम्।
अताडयच्छत्रुममित्रकर्शनो ।
बलेन विक्रम्य धनञ्जयाग्रजः ॥ ९.५८.६३ ॥
मग शत्रूंना पीडा देणारा धनंजयाचा ज्येष्ठ बंधू भीम, वीरांचा संहार करणारी, लोखंडी, वज्र आणि अशनीसारखा नाद करणारी गदा उचलून, बळाने पुढे सरसावला आणि शत्रूवर प्रहार केला.
9.58.64
स भीमसेनाभिहतस्तवात्मजः ।
पपात सङ्कम्पितदेहबन्धनः।
सुपुष्पितो मारुतवेगताडितो ।
वने महासाल इवावघूर्णितः ॥ ९.५८.६४ ॥
भीमसेनाच्या प्रहाराने आहत झालेला तुमचा पुत्र पडला; त्याच्या देहबंधांना कंप सुटला. वाऱ्याच्या वेगाने तडाखा बसलेला, पूर्ण फुललेला महासाल वृक्ष वनात कोसळावा तसा.
9.58.65
ततः प्रणेदुर्जहृषुश्च पाण्डवाः ।
समीक्ष्य पुत्रं पतितं क्षितौ तव।
ततः सुतस्ते प्रतिलभ्य चेतनां ।
समुत्पपात द्विरदो यथा हदात् ॥ ९.५८.६५ ॥
तेव्हा पांडव गर्जले आणि हर्षले, तुमचा पुत्र भूमीवर पडलेला पाहून. मग तुमचा पुत्र शुद्धी परत मिळवून, सरोवरातून हत्ती वर यावा तसा उठला.
9.58.66
स पार्थिवो नित्यममर्षितस्तदा ।
महारथः शिक्षितवत्परिभ्रमन्।
अताडयत्पाण्डवमग्रतः स्थितं ।
स विह्वलाङ्गो जगतीमुपास्पृशत् ॥ ९.५८.६६ ॥
तो राजा तेव्हा सतत अमर्षाने भरलेला होता; महारथी प्रशिक्षित योद्ध्याप्रमाणे फिरत त्याने समोर उभ्या असलेल्या पाण्डवावर प्रहार केला. नंतर त्याचे अवयव विह्वल होऊन तो पृथ्वीला स्पर्श करू लागला.
9.58.67
स सिंहनादं विननाद कौरवो ।
निपात्य भूमौ युधि भीममोजसा।
बिभेद चैवाशनितुल्यमोजसा ।
गदानिपातेन शरीररक्षणम् ॥ ९.५८.६७ ॥
तो कौरव सिंहगर्जना करू लागला; युद्धात भीमाला बलाने भूमीवर पाडून, वज्रासारख्या बलाने त्याला भेदू लागला. गदेच्या आघाताने त्याने आपल्या शरीराचे रक्षण केले.
9.58.68
ततोऽन्तरिक्षे निनदो महानभू… ।
द्दिवौकसामप्सरसां च नेदुषाम्।
पपात चोच्चैरमरप्रवेरितं ।
विचित्रपुष्पोत्करवर्षमुत्तमम् ॥ ९.५८.६८ ॥
तेव्हा आकाशात महान ध्वनी झाला… देवता आणि अप्सरांच्या गर्जनेसह; देवांनी पाठविलेल्या विचित्र फुलांचा उत्तम वर्षाव उंचावर होऊन पडू लागला.
9.58.69
ततः परानाविशदुत्तमं भयं ।
समीक्ष्य भूमौ पतितं नरोत्तमम्।
अहीयमानं च बलेन कौरवं ।
निशाम्य भेदं सुदृढस्य वर्मणः ॥ ९.५८.६९ ॥
तेव्हा शत्रूंमध्ये मोठे भय शिरले; नरश्रेष्ठ भूमीवर पडलेला पाहून, कौरव बलात क्षीण होत असलेला पाहून आणि अत्यंत दृढ कवच भंगलेले पाहून.
9.58.70
ततो मुहूर्तादुपलभ्य चेतनां ।
प्रमृज्य वक्त्रं रुधिराक्तमात्मनः।
धृतिं समालम्ब्य विवृत्य लोचने ।
बलेन संस्तभ्य वृकोदरः स्थितः ॥ ९.५८.७० ॥
नंतर क्षणभरात चेतना परत मिळवून, रक्ताने भरलेले आपले तोंड पुसून, धैर्य धरून, डोळे उघडून, बळाने स्वतःला सावरून वृकोदर उभा राहिला.
9.58.71
ततो यमौ यमसदृशौ पराक्रमे ।
सपार्षतः शिनितनयश्च वीर्यवान्।
समाह्वयन्नहमहमित्यभित्वरं… ।
स्तवात्मजं समभिययुर्वधैषिणः ॥ ९.५८.७१ ॥
तेव्हा यमासारखे पराक्रमी यमळ बंधू, पार्षत आणि शिनीचा वीर्यवान पुत्र हेही 'मी आधी, मी आधी' असे आव्हान देत वेगाने, वध करण्याच्या इच्छेने आपल्या पुत्रावर धावून गेले.
9.58.72
निवर्त्य तान्पुनरपि पाण्डवो बली ।
तवात्मजं स्वयमभिगम्य कालवत्।
चचार चाप्यपगतखेदवेपथुः ।
सुरेश्वरो नमुचिमिवोत्तमं रणे ॥ ९.५८.७२ ॥
बलवान पांडुपुत्राने त्यांना पुन्हा मागे फिरवले आणि स्वतः आपल्या पुत्राजवळ जाऊन कालासारखा संचार केला; थकवा व कंप नसलेला, जसा युद्धात देवेंद्र उत्तम नमुचीसमोर जातो.