Mahābhārata · Adhyāya 9.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.65.1
अधिष्ठितः पदा मूर्ध्नि भग्नसक्थो महीं गतः ।
शौटीर्यमानी पुत्रो मे किमभाषत सञ्जय ॥ ९.६५.१ ॥
Sañjaya, ¿qué dijo mi hijo, orgulloso de su valor, pisoteado en la cabeza, con el muslo roto y caído en la tierra?
9.65.2
अत्यर्थं कोपनो राजा जावैरश्च पाण्डुषु ।
व्यसनं परमं प्राप्तः किमाह परमाहवे ॥ ९.६५.२ ॥
El rey, sumamente iracundo y rival de los Pāṇḍavas, habiendo llegado a la suprema desgracia en aquella gran batalla, ¿qué dijo?
9.65.3
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तं नराधिप ।
राज्ञा यदुक्तं मग्नेन तस्मिन्व्यसनसागरे ॥ ९.६५.३ ॥
Escucha, oh rey, señor de los hombres, te relataré tal como ocurrió lo que dijo el rey, hundido en aquel océano de desgracia.
9.65.4
भग्नसक्थो नृपो राजन्पांसुना सोऽवकुण्ठितः ।
यमयन्मूर्धजांस्तत्र वीक्ष्य चैव दिशो दश ॥ ९.६५.४ ॥
Oh rey, aquel rey de muslo roto estaba cubierto de polvo; allí, sujetándose el cabello, miró hacia las diez direcciones.
9.65.5
केशान्नियस्य यत्नेन निःश्वसन्नुरगो यथा ।
संरम्भाश्रुपरीताब्यां नेत्राभ्यामभिवीक्ष्य माम् ॥ ९.६५.५ ॥
Sujetando su cabello con esfuerzo, suspirando como una serpiente, me miró con ojos húmedos de lágrimas de ira.
9.65.6
बाहू धरण्यां निष्पिष्य सुदुर्मत्त इव द्विपः ।
प्रकीर्णान्मूर्धजान्धुन्वन्दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्।
गर्हयन्पाण्डवं ज्येष्ठं निःश्वस्येदमथाब्रवीत् ॥ ९.६५.६ ॥
Golpeando los brazos contra la tierra, como un elefante muy enfurecido, sacudiendo su cabello desordenado, tocando dientes con dientes, reprochando al mayor de los Pāṇḍava, suspirando, dijo entonces estas palabras.
9.65.7
भीष्मे शान्तनवे नाथे कर्णे शस्त्रभृतां वरे ।
गौतमे शकुनौ चापि द्रोणे चास्त्रभृतां वरे ॥ ९.६५.७ ॥
Bhīṣma, hijo de Śantanu, era el protector; Karṇa, el mejor de los portadores de armas; también Gautama y Śakuni, y Droṇa, el mejor de los portadores de misiles.
9.65.8
अश्वत्थाम्नि यथा शल्ये शूरे च कृतवर्मणि ।
अन्येष्वपि च शूरेषु न्यस्तभारो महात्मसु।
इमामवस्थां प्राप्तोऽस्मि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ९.६५.८ ॥
Habiendo confiado mi carga a Aśvatthāman, Śalya, el héroe Kṛtavarman y otros héroes magnánimos, he llegado a este estado; pues el tiempo es difícil de vencer.
9.65.9
एकादशचमूभर्ता सोऽहमेतां दशां गतः ।
कालं प्राप्य महाबाहो न कश्चिदतिवर्तते ॥ ९.६५.९ ॥
Yo, señor de las once divisiones, he llegado a este estado. Oh de poderosos brazos, cuando llega el tiempo, nadie lo transgrede.
9.65.10
आख्यातव्यं मदीयानां येऽस्मिञ्जीवन्ति संयुगे ।
यथाऽहं भीमसेनेन व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.१० ॥
Debe decirse a mis hombres que están vivos en esta batalla cómo fui abatido por Bhīmasena, que quebrantó el acuerdo.
9.65.11
बहूनि सुनृशंसानि कृतानि खलु पाण्डवैः ।
भूरिश्रवसि कर्णे च भीष्मे द्रोणे च धीमति ॥ ९.६५.११ ॥
Los Pāṇḍava, en verdad, han cometido muchísimas acciones muy crueles contra Bhūriśravas, Karṇa, Bhīṣma y el sabio Droṇa.
9.65.12
इदं च गर्हितं कर्म नृशंसैः पाण्डवैः कृतम् ।
येन ते वाच्यतां सत्सु गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ९.६५.१२ ॥
Y los Pāṇḍava, crueles, han cometido esta acción reprobable, por la cual, creo, serán censurados entre los buenos.
9.65.13
का प्रीतिः सत्वयुक्तस्य कृत्वोपाधिकृतं जयम् ।
को वा समयभेत्तारं बुधः सम्मन्तुमर्हति ॥ ९.६५.१३ ॥
¿Qué alegría puede sentir un hombre de integridad en una victoria obtenida con engaño? ¿O qué sabio podría honrar a quien rompe un pacto?
9.65.14
अधर्मेण जयं लब्ध्वा को नु हृष्येत पण्डितः ।
यथा संहृष्यते पापः पाण्डुपुत्रो वृकोदरः ॥ ९.६५.१४ ॥
¿Qué sabio se alegraría de una victoria obtenida por la injusticia? Sin embargo, el pecador hijo de Pāṇḍu, Vṛkodara, se regocija en extremo.
9.65.15
किन्नु चित्रमितस्त्वद्य भग्नसक्थस्य यन्मम ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन पादेन मृदितं शिरः ॥ ९.६५.१५ ॥
¿Qué maravilla hay hoy en esto para mí, de muslos rotos, que Bhīmasena, airado, aplastara la cabeza con el pie?
9.65.16
प्रतपन्तं श्रिया जुष्टं वर्तमानं च बन्धुषु ।
एवं कुर्यान्नरो यो हि स वै स़ञ्जय पूरुषः ॥ ९.६५.१६ ॥
El hombre que resplandece, dotado de fortuna, y se mantiene entre sus parientes, debe actuar así. Ese, oh Sañjaya, es el verdadero hombre.
9.65.17
अभिज्ञौ युद्धधर्मस्य मम माता पिता च यौ ।
तौ हि सञ्जय दुःखार्तौ विज्ञाप्यौ वचनाद्वि मे ॥ ९.६५.१७ ॥
Mi madre y mi padre, que ambos conocen el deber de la guerra, están afligidos por el dolor, oh Sañjaya. Que se les informe con mis palabras.
9.65.18
इष्टं भृत्या भृताः सम्यग्भूः प्रशास्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां जीवतामेव स़ञ्जय ॥ ९.६५.१८ ॥
Quien alimentó bien a sus servidores y gobernó la tierra con sus océanos, oh Sañjaya, se yergue ahora sobre las cabezas de sus enemigos, aún con vida.
9.65.19
दत्ता दाया यथाशक्ति मित्राणां च प्रियं कृतम् ।
अमित्रा बाधिताः सर्वे को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.१९ ॥
Se dieron dones según la capacidad, se hizo lo agradable a los amigos y todos los enemigos fueron oprimidos. ¿Quién es más afortunado que yo?
9.65.20
मानिता बान्धवाः सर्वे मान्यः सम्पूजितो जनः ।
त्रितयं सेवितं सर्वं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२० ॥
Todos los parientes fueron honrados, los venerables fueron reverenciados y se disfrutaron las tres metas. ¿Quién es más afortunado que yo?
9.65.21
आज्ञप्तं नृपमुख्येषु मानः प्राप्तः सुदुर्लभः ।
आजानेयैस्तथा यातं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२१ ॥
Se dieron órdenes entre los principales reyes, se obtuvo un honor sumamente raro y se viajó en caballos de pura raza. ¿Quién es más afortunado que yo?
9.65.22
यातानि परराष्ट्राणि नृपा भुक्ताश्च दासवत् ।
प्रियेभ्यः प्रकृतं साधु को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२२ ॥
Se entró en reinos extranjeros, los reyes fueron sometidos como esclavos y se hizo el bien a los seres queridos. ¿Quién es más afortunado que yo?
9.65.23
अधीतं विधिवद्दत्तं प्राप्तमायुर्निरामयम् ।
स्वधर्मेण जिता लोकाः को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२३ ॥
Se estudió conforme a la regla, se dieron dones, se obtuvo una vida libre de enfermedad y los mundos fueron conquistados por el propio deber. ¿Quién es más afortunado que yo?
9.65.24
दिष्ट्या नाहं जितः सङ्ख्ये परान्प्रेष्यवदाश्रितः ।
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीर्मृते त्वन्यगता विभो ॥ ९.६५.२४ ॥
Por fortuna no fui vencido en la batalla por los enemigos ni me refugié como un siervo. Por fortuna, oh señor, mi vasta fortuna no ha pasado a otro aunque yo haya muerto.
9.65.25
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
निधनं तन्मया प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२५ ॥
La muerte que desean los parientes kṣatriya que cumplen su propio deber, esa muerte la he alcanzado. ¿Quién es más afortunado que yo?
9.65.26
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो वैरात्प्राकृतवञ्जितः ।
दिष्ट्या न विमतिं काञ्चिद्भजित्वा तु पराजितः ॥ ९.६५.२६ ॥
Por fortuna no huí dándome la vuelta por enemistad como un hombre común, ni fui engañado. Por fortuna no fui vencido por haberme aferrado a ninguna duda.
9.65.27
सुप्तं वाऽथ प्रमत्तं वा यथा हन्याद्विषेण वा ।
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.२७ ॥
Como se golpea a un hombre dormido o descuidado, o se mata con veneno, así quien ha transgredido el dharma, quebrantando la regla acordada, me ha abatido.
9.65.28
अश्चत्थामा महाभागः कृतवर्मा च सात्वतः ।
कृपः शारद्वतश्चैव वक्तव्या वचनान्मम ॥ ९.६५.२८ ॥
Al muy afortunado Aśvatthāman, a Kṛtavarman el Sātvata y a Kṛpa hijo de Śaradvat, deben decírseles estas palabras en mi nombre.
9.65.29
अधर्मेण प्रवृत्तानां पाण्डवानामनेकशः ।
विश्वासं समयघ्नानां न यूयं गन्तुमर्हथ ॥ ९.६५.२९ ॥
No debéis confiar en los Pāṇḍavas, que una y otra vez han procedido con injusticia y quebrantado sus acuerdos.
9.65.30
वार्तिकांश्चाब्रवीद्राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ।
अधर्माद्भीमसेनेन निहतोऽहं यथा रणे ॥ ९.६५.३० ॥
Vuestro hijo, el rey de verdadero valor, habló a los mensajeros: 'Como fui abatido en la batalla por Bhīmasena mediante la injusticia.'
9.65.31
सोऽहं द्रोणं स्वर्गगतं कर्णशल्यावुभौ तथा ।
वृषसेनं महावीर्यं शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ९.६५.३१ ॥
Yo, que recuerdo a Droṇa, ido al cielo, a Karṇa y a Śalya, ambos, asimismo al poderoso Vṛṣasena y a Śakuni, hijo de Subala.
9.65.32
जलसन्धं महावीर्यं भगदत्तं च पार्थिवम् ।
सोमदत्तं महेष्वासं सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ९.६५.३२ ॥
Jalasandha de gran poder, el rey Bhagadatta, el gran arquero Somadatta y el rey de Sindhu, Jayadratha.
9.65.33
दुऋशासनपुरोगांश्च भ्रातॄनात्मसमांस्तथा ।
दौःशासनिं च विक्रान्तं लक्ष्मणं चात्मजावुभौ ॥ ९.६५.३३ ॥
Mis hermanos encabezados por Duḥśāsana, iguales a mí, el valiente hijo de Duḥśāsana y Lakṣmaṇa, mis dos hijos.
9.65.34
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्मदीयांश्च सहस्रशः ।
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि सार्थहीनो यथाऽध्वगः ॥ ९.६५.३४ ॥
A estos y a otros muchos miles de los míos los seguiré por detrás, como un viajero sin caravana.
9.65.35
कथं भ्रातॄन्हताञ्श्रुत्वा भर्तारं च स्वसा मम ।
रोरूयामाणा दुःखार्ता दुःशला सा भविष्यति ॥ ९.६५.३५ ॥
Al oír que sus hermanos y su esposo han sido muertos, ¿cómo estará mi hermana Duḥśalā, afligida de dolor y llorando?
9.65.36
स्नुषाभिः प्रस्नुषाभिश्च वृद्धो राजा पिता मम ।
गान्धारीसहितश्चैव का गतिं प्रतिपत्स्यति ॥ ९.६५.३६ ॥
Mi anciano padre, el rey, junto con las nueras y las nueras de sus hijos y Gāndhārī, ¿qué destino alcanzará?
9.65.37
नूनं लक्ष्मणमाताऽपि हतपुत्रा हतेश्वरा ।
विनाशं यास्यति क्षिप्रं कल्याणी पृथुलोचना ॥ ९.६५.३७ ॥
Ciertamente también la madre de Lakṣmaṇa, con su hijo y su señor muertos, pronto irá a la ruina, aquella auspiciosa, de ojos anchos.
9.65.38
यदि जानाति चार्वाकः परिव्राद्वाग्विशारदः ।
करिष्यति महाभागो ध्रुवं चापचितिं मम ॥ ९.६५.३८ ॥
Si el ascético errante Cārvāka, diestro en el habla, lo sabe, aquel de gran fortuna ciertamente me devolverá la deuda.
9.65.39
समन्तप़ञ्चके पुण्ये त्रिषु लोकेषु विश्रुते ।
अहं निधनमासाद्य लोकान्प्राप्स्यामि शाश्वतान् ॥ ९.६५.३९ ॥
En el sagrado Samantapañcaka, renombrado en los tres mundos, habiendo alcanzado la muerte, obtendré mundos eternos.
9.65.40
ततो जनसहस्राणि बाष्पपूर्णानि दिशो दश ।
ससागरवना घोरा पृथिवी सचराचरा। ॥ ९.६५.४० ॥
Entonces la terrible tierra, con sus mares y bosques, con cuanto se mueve y no se mueve, se llenó en las diez direcciones de miles de personas llenas de lágrimas.
9.65.41
चचालाथ सनिर्हादा दिशश्चैवाविलाऽभवन् ।
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं न्यवेदयन्। ॥ ९.६५.४१ ॥
Entonces, con un rugido, la tierra tembló y las direcciones se oscurecieron. Habiéndose acercado al hijo de Droṇa, le informaron de todo lo sucedido.
9.65.42
व्यवहारं गदायुद्धे पार्थिवस्य च पातनम् ।
तदाख्याय ततः सर्वे द्रोणपुत्रस्य भारत। ॥ ९.६५.४२ ॥
¡Oh Bhārata! Habiendo relatado la conducta en el combate de maza y la caída del rey, todos se dirigieron entonces al hijo de Droṇa.
9.65.43
वादिका दुःखसन्तप्ताः शोकोपहतचेतसः ।
ध्यात्वा च सुचिरं कालं जग्मुरार्ता यथागतम् ॥ ९.६५.४३ ॥
Atormentados por el dolor y con la mente abatida por la aflicción, aquellos mensajeros, tras meditar largo tiempo, regresaron afligidos por el camino por el que habían llegado.