มหาภารตะ · อัธยายะ 9.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.65.1
अधिष्ठितः पदा मूर्ध्नि भग्नसक्थो महीं गतः ।
शौटीर्यमानी पुत्रो मे किमभाषत सञ्जय ॥ ९.६५.१ ॥
สัญชัย บุตรของข้าพเจ้าผู้ภาคภูมิในความกล้าหาญ ถูกเหยียบบนศีรษะด้วยเท้า ต้นขาหัก ล้มลงกับพื้นดิน เขากล่าวอะไร
9.65.2
अत्यर्थं कोपनो राजा जावैरश्च पाण्डुषु ।
व्यसनं परमं प्राप्तः किमाह परमाहवे ॥ ९.६५.२ ॥
พระราชาผู้โกรธจัดยิ่งนัก และริษยาต่อปาณฑพ เมื่อประสบความวิบัติสูงสุดในการสงครามใหญ่นั้น เขากล่าวอะไร
9.65.3
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तं नराधिप ।
राज्ञा यदुक्तं मग्नेन तस्मिन्व्यसनसागरे ॥ ९.६५.३ ॥
ท่านผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ขอพระองค์ฟังเถิด ข้าพเจ้าจะเล่าให้ฟังตามที่เกิดขึ้นจริง พระราชาได้ตรัสอะไรไว้ ขณะจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งความวิบัตินั้น
9.65.4
भग्नसक्थो नृपो राजन्पांसुना सोऽवकुण्ठितः ।
यमयन्मूर्धजांस्तत्र वीक्ष्य चैव दिशो दश ॥ ९.६५.४ ॥
ท่านผู้เป็นพระราชา พระราชาผู้ต้นขาหักนั้นถูกฝุ่นคลุมปกคลุม ณ ที่นั้น ท่านรวบผมของตนไว้ มองไปยังทิศทั้งสิบ
9.65.5
केशान्नियस्य यत्नेन निःश्वसन्नुरगो यथा ।
संरम्भाश्रुपरीताब्यां नेत्राभ्यामभिवीक्ष्य माम् ॥ ९.६५.५ ॥
ท่านรวบผมไว้ด้วยความพยายาม ถอนหายใจดุจงู ด้วยดวงตาที่เปียกด้วยน้ำตาแห่งความโกรธ ท่านมองมายังข้าพเจ้า
9.65.6
बाहू धरण्यां निष्पिष्य सुदुर्मत्त इव द्विपः ।
प्रकीर्णान्मूर्धजान्धुन्वन्दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्।
गर्हयन्पाण्डवं ज्येष्ठं निःश्वस्येदमथाब्रवीत् ॥ ९.६५.६ ॥
ท่านทุบแขนลงบนพื้นดิน ดุจช้างที่คลุ้มคลั่งยิ่งนัก สั่นศีรษะซึ่งผมยุ่งกระจาย กัดฟันกระทบฟัน ตำหนิปาณฑพผู้เป็นพี่ใหญ่ ถอนหายใจ แล้วจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
9.65.7
भीष्मे शान्तनवे नाथे कर्णे शस्त्रभृतां वरे ।
गौतमे शकुनौ चापि द्रोणे चास्त्रभृतां वरे ॥ ९.६५.७ ॥
ภีษมะบุตรของศานตนุเป็นผู้คุ้มครอง กรรณะผู้เลิศในหมู่ผู้ถือศัสตรา เกาตมะและศกุนิด้วย และโทรณะผู้เลิศในหมู่ผู้ถืออัสตรา
9.65.8
अश्वत्थाम्नि यथा शल्ये शूरे च कृतवर्मणि ।
अन्येष्वपि च शूरेषु न्यस्तभारो महात्मसु।
इमामवस्थां प्राप्तोऽस्मि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ९.६५.८ ॥
ข้าพเจ้าได้มอบภาระไว้กับอัศวัตถามัน ศัลยะ วีรบุรุษกฤตวรมัน และวีรบุรุษผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่อื่น ๆ จึงมาถึงสภาพเช่นนี้ เพราะกาลเวลาเป็นสิ่งที่ก้าวล่วงได้ยาก
9.65.9
एकादशचमूभर्ता सोऽहमेतां दशां गतः ।
कालं प्राप्य महाबाहो न कश्चिदतिवर्तते ॥ ९.६५.९ ॥
ข้าพเจ้าผู้เป็นนายทัพแห่งกองทัพสิบเอ็ดกองพล ได้มาถึงสภาพนี้ ท่านผู้มีแขนทรงพลัง เมื่อกาลมาถึง ไม่มีผู้ใดล่วงพ้นไปได้
9.65.10
आख्यातव्यं मदीयानां येऽस्मिञ्जीवन्ति संयुगे ।
यथाऽहं भीमसेनेन व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.१० ॥
ขอให้บอกแก่ผู้คนของข้าพเจ้าที่ยังมีชีวิตอยู่ในการสงครามนี้ว่า ข้าพเจ้าถูกภีมเสนสังหารอย่างไร หลังจากที่เขาละเมิดข้อตกลง
9.65.11
बहूनि सुनृशंसानि कृतानि खलु पाण्डवैः ।
भूरिश्रवसि कर्णे च भीष्मे द्रोणे च धीमति ॥ ९.६५.११ ॥
ปาณฑพได้กระทำการอันโหดร้ายหลายประการเป็นแน่แท้ ต่อภูริศรวัส กรรณะ ภีษมะ และโทรณะผู้มีปัญญา
9.65.12
इदं च गर्हितं कर्म नृशंसैः पाण्डवैः कृतम् ।
येन ते वाच्यतां सत्सु गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ९.६५.१२ ॥
และปาณฑพผู้โหดร้ายเหล่านั้นได้กระทำการอันน่าตำหนินี้ ข้าพเจ้าคิดว่าด้วยการกระทำนี้ พวกเขาจะกลายเป็นผู้ที่คนดีทั้งหลายติเตียน
9.65.13
का प्रीतिः सत्वयुक्तस्य कृत्वोपाधिकृतं जयम् ।
को वा समयभेत्तारं बुधः सम्मन्तुमर्हति ॥ ९.६५.१३ ॥
ผู้มีความซื่อตรงจะพบความยินดีอะไรในชัยชนะที่ได้มาด้วยอุบาย หรือบัณฑิตคนใดจะควรให้เกียรติแก่ผู้ที่ผิดสัญญา
9.65.14
अधर्मेण जयं लब्ध्वा को नु हृष्येत पण्डितः ।
यथा संहृष्यते पापः पाण्डुपुत्रो वृकोदरः ॥ ९.६५.१४ ॥
ใครในหมู่บัณฑิตจะยินดีในชัยชนะที่ได้มาด้วยอธรรม แต่บาปบุตรของปาณฑุ วฤโกทร กลับยินดียิ่งนัก
9.65.15
किन्नु चित्रमितस्त्वद्य भग्नसक्थस्य यन्मम ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन पादेन मृदितं शिरः ॥ ९.६५.१५ ॥
วันนี้มีอะไรน่าประหลาดในเรื่องนี้สำหรับข้าพเจ้า ผู้มีต้นขาหัก ที่ภีมเสนผู้โกรธเกรี้ยวใช้เท้าบดศีรษะ
9.65.16
प्रतपन्तं श्रिया जुष्टं वर्तमानं च बन्धुषु ।
एवं कुर्यान्नरो यो हि स वै स़ञ्जय पूरुषः ॥ ९.६५.१६ ॥
ชายผู้ที่เปล่งรัศมี ประกอบด้วยโชคลาภ และดำรงอยู่ท่ามกลางญาติพี่น้อง ผู้นั้นพึงกระทำเช่นนี้ ท่านสัญชัย นั่นแหละคือบุรุษที่แท้จริง
9.65.17
अभिज्ञौ युद्धधर्मस्य मम माता पिता च यौ ।
तौ हि सञ्जय दुःखार्तौ विज्ञाप्यौ वचनाद्वि मे ॥ ९.६५.१७ ॥
มารดาและบิดาของข้าพเจ้าทั้งสองผู้เข้าใจหน้าที่ในการสงคราม ท่านสัญชัย ทั้งสองกำลังทุกข์โศกอยู่ ขอให้แจ้งแก่ทั้งสองด้วยถ้อยคำของข้าพเจ้า
9.65.18
इष्टं भृत्या भृताः सम्यग्भूः प्रशास्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां जीवतामेव स़ञ्जय ॥ ९.६५.१८ ॥
ผู้ที่ทะนุบำรุงข้ารับใช้ของตนเป็นอย่างดี และปกครองแผ่นดินพร้อมมหาสมุทร บัดนี้ยืนอยู่บนศีรษะของศัตรู ทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่ ท่านสัญชัย
9.65.19
दत्ता दाया यथाशक्ति मित्राणां च प्रियं कृतम् ।
अमित्रा बाधिताः सर्वे को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.१९ ॥
ได้ให้ทานตามกำลังความสามารถ มิตรได้รับความพอใจ และศัตรูทั้งปวงถูกกดขี่ ใครเล่าจะโชคดีกว่าข้าพเจ้า
9.65.20
मानिता बान्धवाः सर्वे मान्यः सम्पूजितो जनः ।
त्रितयं सेवितं सर्वं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२० ॥
ญาติพี่น้องทั้งปวงได้รับการให้เกียรติ ผู้ควรแก่การเคารพได้รับการบูชา และได้เสพสุขทั้งสามประการครบถ้วน ใครเล่าจะโชคดีกว่าข้าพเจ้า
9.65.21
आज्ञप्तं नृपमुख्येषु मानः प्राप्तः सुदुर्लभः ।
आजानेयैस्तथा यातं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२१ ॥
ได้รับบัญชาให้ออกไปในหมู่กษัตริย์ผู้เลิศ ได้เกียรติยศอันหาได้ยากยิ่ง และได้เดินทางไปด้วยม้าพันธุ์ดีทั้งหลาย ใครเล่าจะโชคดีกว่าข้า
9.65.22
यातानि परराष्ट्राणि नृपा भुक्ताश्च दासवत् ।
प्रियेभ्यः प्रकृतं साधु को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२२ ॥
ได้บุกเข้าไปในแคว้นของศัตรู และได้ทำให้กษัตริย์ทั้งหลายรับใช้ดุจทาส ได้ทำความดีให้แก่คนที่รัก ใครเล่าจะโชคดีกว่าข้า
9.65.23
अधीतं विधिवद्दत्तं प्राप्तमायुर्निरामयम् ।
स्वधर्मेण जिता लोकाः को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२३ ॥
ได้ศึกษาคัมภีร์ตามพิธีกรรม ได้บริจาคทาน ได้อายุขัยที่ปราศจากโรคภัย และได้พิชิตโลกทั้งหลายด้วยหน้าที่ของตน ใครเล่าจะโชคดีกว่าข้า
9.65.24
दिष्ट्या नाहं जितः सङ्ख्ये परान्प्रेष्यवदाश्रितः ।
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीर्मृते त्वन्यगता विभो ॥ ९.६५.२४ ॥
โชคดีที่ข้ามิได้พ่ายแพ้ในการรบต่อศัตรู และมิได้ต้องพึ่งพาดุจผู้รับใช้ โชคดีที่ทรัพย์สมบัติอันมากมายของข้า แม้ข้าจะตายแล้ว ก็มิได้ตกไปอยู่กับผู้อื่น ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่
9.65.25
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
निधनं तन्मया प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२५ ॥
ความตายที่กษัตริย์ผู้เป็นญาติผู้ปฏิบัติตามหน้าที่ของตนปรารถนา ข้าได้บรรลุความตายนั้นแล้ว ใครเล่าจะโชคดีกว่าข้า
9.65.26
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो वैरात्प्राकृतवञ्जितः ।
दिष्ट्या न विमतिं काञ्चिद्भजित्वा तु पराजितः ॥ ९.६५.२६ ॥
โชคดีที่ข้ามิได้หันหลังหนีด้วยความอาฆาตดุจคนสามัญ และมิได้ถูกหลอกลวง โชคดีที่ข้ามิได้พ่ายแพ้หลังจากเข้าไปอยู่ในความสงสัยใด ๆ
9.65.27
सुप्तं वाऽथ प्रमत्तं वा यथा हन्याद्विषेण वा ।
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.२७ ॥
ดุจผู้ใดจะฆ่าคนที่นอนหลับหรือประมาท หรือฆ่าด้วยยาพิษ เช่นนั้น ผู้ที่ละเมิดธรรมและฝ่าฝืนข้อตกลง ได้ฆ่าข้าแล้ว
9.65.28
अश्चत्थामा महाभागः कृतवर्मा च सात्वतः ।
कृपः शारद्वतश्चैव वक्तव्या वचनान्मम ॥ ९.६५.२८ ॥
ขอให้บอกถ้อยคำเหล่านี้แทนข้าแก่อัศวัตถามาผู้มีโชคยิ่ง แก่กฤตวรมันผู้เป็นสาตวตะ และแก่กฤปะบุตรของศารทวัต
9.65.29
अधर्मेण प्रवृत्तानां पाण्डवानामनेकशः ।
विश्वासं समयघ्नानां न यूयं गन्तुमर्हथ ॥ ९.६५.२९ ॥
พวกท่านไม่ควรไว้วางใจพวกปาณฑพ ผู้ดำเนินไปในอธรรมซ้ำแล้วซ้ำเล่า และได้ทำลายข้อตกลงทั้งหลาย
9.65.30
वार्तिकांश्चाब्रवीद्राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ।
अधर्माद्भीमसेनेन निहतोऽहं यथा रणे ॥ ९.६५.३० ॥
พระราชาผู้มีพระปรีชาอันแท้จริง ซึ่งเป็นพระโอรสของท่าน ได้ตรัสแก่ผู้นำสารว่า ดุจที่ข้าถูกภีมเสนฆ่าในการรบโดยอธรรม
9.65.31
सोऽहं द्रोणं स्वर्गगतं कर्णशल्यावुभौ तथा ।
वृषसेनं महावीर्यं शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ९.६५.३१ ॥
ข้าผู้ระลึกถึงโทรณะผู้ไปสู่สวรรค์ ทั้งกรรณะและศัลยะทั้งสอง เช่นเดียวกับวฤษเสนผู้มีพลังยิ่งใหญ่ และศกุนีผู้เป็นบุตรของสุพละ
9.65.32
जलसन्धं महावीर्यं भगदत्तं च पार्थिवम् ।
सोमदत्तं महेष्वासं सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ९.६५.३२ ॥
ชลสันธะผู้มีพลังยิ่งใหญ่ พระเจ้าภคทัตต์ โสมทัตต์นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ และพระเจ้าแผ่นดินสินธุ ชยัทรถ
9.65.33
दुऋशासनपुरोगांश्च भ्रातॄनात्मसमांस्तथा ।
दौःशासनिं च विक्रान्तं लक्ष्मणं चात्मजावुभौ ॥ ९.६५.३३ ॥
พี่น้องของข้าซึ่งมีทุรศาสนะเป็นผู้นำ ผู้เสมอด้วยตนเอง และบุตรผู้กล้าหาญของทุรศาสนะ และลักษมณ์ ผู้เป็นบุตรทั้งสองของข้า
9.65.34
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्मदीयांश्च सहस्रशः ।
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि सार्थहीनो यथाऽध्वगः ॥ ९.६५.३४ ॥
ทั้งเหล่านี้และอีกมากมาย และพลเมืองของข้าอีกนับพัน ข้าจะตามไปข้างหลัง เหมือนผู้เดินทางที่ไม่มีขบวนคาราวาน
9.65.35
कथं भ्रातॄन्हताञ्श्रुत्वा भर्तारं च स्वसा मम ।
रोरूयामाणा दुःखार्ता दुःशला सा भविष्यति ॥ ९.६५.३५ ॥
เมื่อได้ยินว่าพี่น้องและสามีของนางถูกฆ่าแล้ว น้องสาวของข้าทุศละจะเป็นอย่างไร นางจะต้องโศกเศร้าและร่ำไห้ด้วยความทุกข์ทรมาน
9.65.36
स्नुषाभिः प्रस्नुषाभिश्च वृद्धो राजा पिता मम ।
गान्धारीसहितश्चैव का गतिं प्रतिपत्स्यति ॥ ९.६५.३६ ॥
บิดาของข้าผู้ชราเป็นกษัตริย์ พร้อมด้วยสะใภ้และหลานสะใภ้ และคานธารี ท่านจะประสบชะตากรรมเช่นใดหนอ
9.65.37
नूनं लक्ष्मणमाताऽपि हतपुत्रा हतेश्वरा ।
विनाशं यास्यति क्षिप्रं कल्याणी पृथुलोचना ॥ ९.६५.३७ ॥
แน่นอน แม้มารดาของลักษมณ์ก็เช่นกัน บุตรและเจ้าชีวิตของนางถูกฆ่าแล้ว นางผู้เป็นมงคล มีดวงตากว้างนั้น จักประสบความพินาศอย่างรวดเร็ว
9.65.38
यदि जानाति चार्वाकः परिव्राद्वाग्विशारदः ।
करिष्यति महाभागो ध्रुवं चापचितिं मम ॥ ९.६५.३८ ॥
หากนักบวชพเนจรจารวากะผู้ชำนาญในวาทะรู้เรื่องนี้ ผู้มีโชคยิ่งนั้นจักตอบแทนข้าอย่างแน่นอน
9.65.39
समन्तप़ञ्चके पुण्ये त्रिषु लोकेषु विश्रुते ।
अहं निधनमासाद्य लोकान्प्राप्स्यामि शाश्वतान् ॥ ९.६५.३९ ॥
ณ สมันตปัญจกะอันศักดิ์สิทธิ์ อันเลื่องลือในโลกทั้งสาม เมื่อข้าได้พบความตายแล้ว ข้าจะบรรลุโลกอันนิรันดร์
9.65.40
ततो जनसहस्राणि बाष्पपूर्णानि दिशो दश ।
ससागरवना घोरा पृथिवी सचराचरा। ॥ ९.६५.४० ॥
แล้วแผ่นดินอันน่าสะพรึงกลัว พร้อมด้วยมหาสมุทรและป่าไม้ และสรรพสิ่งทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ก็เต็มไปด้วยผู้คนนับพันในทิศทั้งสิบ ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำตา
9.65.41
चचालाथ सनिर्हादा दिशश्चैवाविलाऽभवन् ।
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं न्यवेदयन्। ॥ ९.६५.४१ ॥
แล้วแผ่นดินก็สั่นสะเทือนพร้อมเสียงคำรามกึกก้อง ทิศทั้งหลายก็พลอยมืดมัว ทั้งหมดเข้าไปหาพระโอรสของโทรณะ แล้วกราบทูลเหตุการณ์ทุกอย่างตามที่เป็นมา
9.65.42
व्यवहारं गदायुद्धे पार्थिवस्य च पातनम् ।
तदाख्याय ततः सर्वे द्रोणपुत्रस्य भारत। ॥ ९.६५.४२ ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อได้เล่าถึงการกระทำในการต่อสู้ด้วยคทา และการล้มลงของกษัตริย์แล้ว ทั้งหมดจึงกล่าวกับพระโอรสของโทรณะ
9.65.43
वादिका दुःखसन्तप्ताः शोकोपहतचेतसः ।
ध्यात्वा च सुचिरं कालं जग्मुरार्ता यथागतम् ॥ ९.६५.४३ ॥
ทูตเหล่านั้นอาบด้วยความทุกข์โศก จิตใจถูกความเศร้าโศกทำลาย ครั้นคิดรำพึงอยู่นานพอสมควร ก็กลับไปตามทางที่มาด้วยความระทมใจ