ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 9.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.65.1
अधिष्ठितः पदा मूर्ध्नि भग्नसक्थो महीं गतः ।
शौटीर्यमानी पुत्रो मे किमभाषत सञ्जय ॥ ९.६५.१ ॥
ਹੇ ਸੰਜਯ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਟੁੱਟੀ ਪੱਟ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕੀ ਬੋਲਿਆ?
9.65.2
अत्यर्थं कोपनो राजा जावैरश्च पाण्डुषु ।
व्यसनं परमं प्राप्तः किमाह परमाहवे ॥ ९.६५.२ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਾਜਾ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਈਰਖਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਵਿਪਤਾ ਪਾ ਕੇ ਕੀ ਬੋਲਿਆ?
9.65.3
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तं नराधिप ।
राज्ञा यदुक्तं मग्नेन तस्मिन्व्यसनसागरे ॥ ९.६५.३ ॥
ਸੁਣੋ ਰਾਜਨ, ਨਰਾਧਿਪ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਸ ਵਿਪਤਾ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ।
9.65.4
भग्नसक्थो नृपो राजन्पांसुना सोऽवकुण्ठितः ।
यमयन्मूर्धजांस्तत्र वीक्ष्य चैव दिशो दश ॥ ९.६५.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਟੁੱਟੀ ਪੱਟ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਾਲ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।
9.65.5
केशान्नियस्य यत्नेन निःश्वसन्नुरगो यथा ।
संरम्भाश्रुपरीताब्यां नेत्राभ्यामभिवीक्ष्य माम् ॥ ९.६५.५ ॥
ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਭਰਦਿਆਂ, ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
9.65.6
बाहू धरण्यां निष्पिष्य सुदुर्मत्त इव द्विपः ।
प्रकीर्णान्मूर्धजान्धुन्वन्दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्।
गर्हयन्पाण्डवं ज्येष्ठं निःश्वस्येदमथाब्रवीत् ॥ ९.६५.६ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਬਹੁਤ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਖਿੰਡੇ ਵਾਲ ਹਿਲਾਉਂਦਿਆਂ, ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਿਆਂ, ਜੇਠੇ ਪਾਂਡਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
9.65.7
भीष्मे शान्तनवे नाथे कर्णे शस्त्रभृतां वरे ।
गौतमे शकुनौ चापि द्रोणे चास्त्रभृतां वरे ॥ ९.६५.७ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨਾਥ ਸਨ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਨ; ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਅਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਵੀ।
9.65.8
अश्वत्थाम्नि यथा शल्ये शूरे च कृतवर्मणि ।
अन्येष्वपि च शूरेषु न्यस्तभारो महात्मसु।
इमामवस्थां प्राप्तोऽस्मि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ९.६५.८ ॥
ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ, ਸ਼ਲਯ, ਸੂਰਮਾ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਤਮਾ ਸੂਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ; ਕਾਲ ਅਟੱਲ ਹੈ।
9.65.9
एकादशचमूभर्ता सोऽहमेतां दशां गतः ।
कालं प्राप्य महाबाहो न कश्चिदतिवर्तते ॥ ९.६५.९ ॥
ਗਿਆਰਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਟਾਲਦਾ।
9.65.10
आख्यातव्यं मदीयानां येऽस्मिञ्जीवन्ति संयुगे ।
यथाऽहं भीमसेनेन व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.१० ॥
ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ।
9.65.11
बहूनि सुनृशंसानि कृतानि खलु पाण्डवैः ।
भूरिश्रवसि कर्णे च भीष्मे द्रोणे च धीमति ॥ ९.६५.११ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ, ਕਰਨ, ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦ੍ਰੋਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਤਿ ਬੇਰਹਿਮ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ।
9.65.12
इदं च गर्हितं कर्म नृशंसैः पाण्डवैः कृतम् ।
येन ते वाच्यतां सत्सु गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ९.६५.१२ ॥
ਅਤੇ ਕਰੂਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣਨਗੇ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ।
9.65.13
का प्रीतिः सत्वयुक्तस्य कृत्वोपाधिकृतं जयम् ।
को वा समयभेत्तारं बुधः सम्मन्तुमर्हति ॥ ९.६५.१३ ॥
ਸੱਤਵ-ਯੁਕਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਛਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ? ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ?
9.65.14
अधर्मेण जयं लब्ध्वा को नु हृष्येत पण्डितः ।
यथा संहृष्यते पापः पाण्डुपुत्रो वृकोदरः ॥ ९.६५.१४ ॥
ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਿਹੜਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਪਾਪੀ ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਕੋਦਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
9.65.15
किन्नु चित्रमितस्त्वद्य भग्नसक्थस्य यन्मम ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन पादेन मृदितं शिरः ॥ ९.६५.१५ ॥
ਟੁੱਟੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੱਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ, ਕਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਮਸਲ ਦਿੱਤਾ?
9.65.16
प्रतपन्तं श्रिया जुष्टं वर्तमानं च बन्धुषु ।
एवं कुर्यान्नरो यो हि स वै स़ञ्जय पूरुषः ॥ ९.६५.१६ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਰੇ। ਹੇ ਸੰਜਯ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪੁਰਖ ਹੈ।
9.65.17
अभिज्ञौ युद्धधर्मस्य मम माता पिता च यौ ।
तौ हि सञ्जय दुःखार्तौ विज्ञाप्यौ वचनाद्वि मे ॥ ९.६५.१७ ॥
ਯੁੱਧਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ; ਹੇ ਸੰਜਯ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
9.65.18
इष्टं भृत्या भृताः सम्यग्भूः प्रशास्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां जीवतामेव स़ञ्जय ॥ ९.६५.१८ ॥
ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲ ਕੇ ਸਾਗਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਸੰਜਯ, ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
9.65.19
दत्ता दाया यथाशक्ति मित्राणां च प्रियं कृतम् ।
अमित्रा बाधिताः सर्वे को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.१९ ॥
ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਪੀੜਿਤ ਹੋਏ। ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਵਾਨ ਕੌਣ?
9.65.20
मानिता बान्धवाः सर्वे मान्यः सम्पूजितो जनः ।
त्रितयं सेवितं सर्वं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२० ॥
ਸਾਰੇ ਬੰਧੂਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਮਾਣਯੋਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤਿੰਨੇ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਵਾਨ ਕੌਣ?
9.65.21
आज्ञप्तं नृपमुख्येषु मानः प्राप्तः सुदुर्लभः ।
आजानेयैस्तथा यातं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२१ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤਿ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਵਾਨ ਕੌਣ?
9.65.22
यातानि परराष्ट्राणि नृपा भुक्ताश्च दासवत् ।
प्रियेभ्यः प्रकृतं साधु को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२२ ॥
ਵੈਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਭੋਗਿਆ, ਪਿਆਰਿਆਂ ਲਈ ਭਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਵਾਨ ਕੌਣ?
9.65.23
अधीतं विधिवद्दत्तं प्राप्तमायुर्निरामयम् ।
स्वधर्मेण जिता लोकाः को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२३ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਰੋਗਰਹਿਤ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਸਵੈ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਿੱਤੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਵਾਨ ਕੌਣ?
9.65.24
दिष्ट्या नाहं जितः सङ्ख्ये परान्प्रेष्यवदाश्रितः ।
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीर्मृते त्वन्यगता विभो ॥ ९.६५.२४ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ ਹਾਰ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੌਲਤ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਈ।
9.65.25
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
निधनं तन्मया प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२५ ॥
ਸਵੈ-ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੱਤਰੀ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਇਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੌਤ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੇਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਵਾਨ ਕੌਣ ਹੈ?
9.65.26
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो वैरात्प्राकृतवञ्जितः ।
दिष्ट्या न विमतिं काञ्चिद्भजित्वा तु पराजितः ॥ ९.६५.२६ ॥
ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੈਰ ਕਾਰਨ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਪਿੱਠ ਫੇਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਭੱਜਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ।
9.65.27
सुप्तं वाऽथ प्रमत्तं वा यथा हन्याद्विषेण वा ।
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.२७ ॥
ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
9.65.28
अश्चत्थामा महाभागः कृतवर्मा च सात्वतः ।
कृपः शारद्वतश्चैव वक्तव्या वचनान्मम ॥ ९.६५.२८ ॥
ਮਹਾਭਾਗ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ, ਸਾਤਵਤ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
9.65.29
अधर्मेण प्रवृत्तानां पाण्डवानामनेकशः ।
विश्वासं समयघ्नानां न यूयं गन्तुमर्हथ ॥ ९.६५.२९ ॥
ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
9.65.30
वार्तिकांश्चाब्रवीद्राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ।
अधर्माद्भीमसेनेन निहतोऽहं यथा रणे ॥ ९.६५.३० ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।'
9.65.31
सोऽहं द्रोणं स्वर्गगतं कर्णशल्यावुभौ तथा ।
वृषसेनं महावीर्यं शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ९.६५.३१ ॥
ਮੈਂ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਗਏ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਸੇਨ ਅਤੇ ਸੌਬਲ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੂੰ ਵੀ (ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ)।
9.65.32
जलसन्धं महावीर्यं भगदत्तं च पार्थिवम् ।
सोमदत्तं महेष्वासं सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ९.६५.३२ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਜਲਸੰਧ, ਰਾਜਾ ਭਗਦੱਤ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਸੋਮਦੱਤ ਅਤੇ ਸੈਂਧਵ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਵੀ (ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ)।
9.65.33
दुऋशासनपुरोगांश्च भ्रातॄनात्मसमांस्तथा ।
दौःशासनिं च विक्रान्तं लक्ष्मणं चात्मजावुभौ ॥ ९.६५.३३ ॥
ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਅਗੂਆਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਵੀਰ ਦੌਃਸ਼ਾਸਨਿ ਨੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ (ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ)।
9.65.34
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्मदीयांश्च सहस्रशः ।
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि सार्थहीनो यथाऽध्वगः ॥ ९.६५.३४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੇਰੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ, ਕਾਫ਼ਲੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਰਾਹੀ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
9.65.35
कथं भ्रातॄन्हताञ्श्रुत्वा भर्तारं च स्वसा मम ।
रोरूयामाणा दुःखार्ता दुःशला सा भविष्यति ॥ ९.६५.३५ ॥
ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੁਃਸ਼ਲਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?
9.65.36
स्नुषाभिः प्रस्नुषाभिश्च वृद्धो राजा पिता मम ।
गान्धारीसहितश्चैव का गतिं प्रतिपत्स्यति ॥ ९.६५.३६ ॥
ਨੂੰਹਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬੁੱਢੇ ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਉਣਗੇ?
9.65.37
नूनं लक्ष्मणमाताऽपि हतपुत्रा हतेश्वरा ।
विनाशं यास्यति क्षिप्रं कल्याणी पृथुलोचना ॥ ९.६५.३७ ॥
ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਹ ਕਲਿਆਣੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।
9.65.38
यदि जानाति चार्वाकः परिव्राद्वाग्विशारदः ।
करिष्यति महाभागो ध्रुवं चापचितिं मम ॥ ९.६५.३८ ॥
ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਚਾਰਵਾਕ ਜੇ ਇਹ ਜਾਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾਏਗਾ।
9.65.39
समन्तप़ञ्चके पुण्ये त्रिषु लोकेषु विश्रुते ।
अहं निधनमासाद्य लोकान्प्राप्स्यामि शाश्वतान् ॥ ९.६५.३९ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੰਤਪੰਚਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੌਤ ਪਾ ਕੇ ਸਦੀਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।
9.65.40
ततो जनसहस्राणि बाष्पपूर्णानि दिशो दश ।
ससागरवना घोरा पृथिवी सचराचरा। ॥ ९.६५.४० ॥
ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਭਿਆਨਕ ਧਰਤੀ, ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ, ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
9.65.41
चचालाथ सनिर्हादा दिशश्चैवाविलाऽभवन् ।
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं न्यवेदयन्। ॥ ९.६५.४१ ॥
ਫਿਰ ਗਰਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਭ ਦੱਸਿਆ।
9.65.42
व्यवहारं गदायुद्धे पार्थिवस्य च पातनम् ।
तदाख्याय ततः सर्वे द्रोणपुत्रस्य भारत। ॥ ९.६५.४२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਗਦਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਚਰਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
9.65.43
वादिका दुःखसन्तप्ताः शोकोपहतचेतसः ।
ध्यात्वा च सुचिरं कालं जग्मुरार्ता यथागतम् ॥ ९.६५.४३ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਮਨ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੂਤ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਸੋਚ ਕੇ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਜਿਸ ਰਾਹੋਂ ਆਏ ਸਨ ਉਸੇ ਰਾਹੋਂ ਮੁੜ ਗਏ।