महाभारत · अध्याय 9.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.65.1
अधिष्ठितः पदा मूर्ध्नि भग्नसक्थो महीं गतः ।
शौटीर्यमानी पुत्रो मे किमभाषत सञ्जय ॥ ९.६५.१ ॥
हे संजया, डोक्यावर पायाने तुडवला गेलेला, मोडलेल्या मांडीचा, पराक्रमाचा अभिमान बाळगणारा माझा पुत्र काय बोलला?
9.65.2
अत्यर्थं कोपनो राजा जावैरश्च पाण्डुषु ।
व्यसनं परमं प्राप्तः किमाह परमाहवे ॥ ९.६५.२ ॥
अत्यंत क्रोधी राजा, पांडवांविषयी मत्सर बाळगणारा, त्या महायुद्धात परम संकटात सापडून काय बोलला?
9.65.3
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तं नराधिप ।
राज्ञा यदुक्तं मग्नेन तस्मिन्व्यसनसागरे ॥ ९.६५.३ ॥
ऐका राजा, नराधिपा, जसे घडले तसेच सांगतो. त्या संकटसागरात बुडालेल्या राजाने जे म्हटले ते.
9.65.4
भग्नसक्थो नृपो राजन्पांसुना सोऽवकुण्ठितः ।
यमयन्मूर्धजांस्तत्र वीक्ष्य चैव दिशो दश ॥ ९.६५.४ ॥
हे राजा, मोडलेल्या मांडीचा तो राजा धुळीने झाकलेला होता. तेथे त्याने केस सावरत दहा दिशांकडे पाहिले.
9.65.5
केशान्नियस्य यत्नेन निःश्वसन्नुरगो यथा ।
संरम्भाश्रुपरीताब्यां नेत्राभ्यामभिवीक्ष्य माम् ॥ ९.६५.५ ॥
प्रयत्नाने केस आवरून, सापासारखे उसासे टाकत, संतापाश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी त्याने मला पाहिले.
9.65.6
बाहू धरण्यां निष्पिष्य सुदुर्मत्त इव द्विपः ।
प्रकीर्णान्मूर्धजान्धुन्वन्दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्।
गर्हयन्पाण्डवं ज्येष्ठं निःश्वस्येदमथाब्रवीत् ॥ ९.६५.६ ॥
जमिनीवर बाहू आपटत, अतिमत्त हत्तीसारखा, विखुरलेले केस हलवत, दातांनी दात घासत, ज्येष्ठ पांडवाची निंदा करत, उसासा टाकून त्याने हे म्हटले.
9.65.7
भीष्मे शान्तनवे नाथे कर्णे शस्त्रभृतां वरे ।
गौतमे शकुनौ चापि द्रोणे चास्त्रभृतां वरे ॥ ९.६५.७ ॥
शंतनूचा पुत्र भीष्म हे नाथ होते, शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ कर्ण, गौतम आणि शकुनी, आणि अस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ द्रोणही.
9.65.8
अश्वत्थाम्नि यथा शल्ये शूरे च कृतवर्मणि ।
अन्येष्वपि च शूरेषु न्यस्तभारो महात्मसु।
इमामवस्थां प्राप्तोऽस्मि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ९.६५.८ ॥
अश्वत्थामा, शल्य, शूर कृतवर्मा आणि इतर महात्मा शूरांवर भार टाकून मी ही अवस्था प्राप्त केली आहे; काल अनिवार्य आहे.
9.65.9
एकादशचमूभर्ता सोऽहमेतां दशां गतः ।
कालं प्राप्य महाबाहो न कश्चिदतिवर्तते ॥ ९.६५.९ ॥
अकरा सेनांचा स्वामी असलेला मी या दशेला पोहोचलो आहे; हे महाबाहो, काळ आला की कोणीही त्याचे उल्लंघन करत नाही.
9.65.10
आख्यातव्यं मदीयानां येऽस्मिञ्जीवन्ति संयुगे ।
यथाऽहं भीमसेनेन व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.१० ॥
या युद्धात जिवंत असलेल्या माझ्या लोकांना सांगितले पाहिजे की भीमसेनाने करार मोडून मला कसे मारले.
9.65.11
बहूनि सुनृशंसानि कृतानि खलु पाण्डवैः ।
भूरिश्रवसि कर्णे च भीष्मे द्रोणे च धीमति ॥ ९.६५.११ ॥
पांडवांनी भूरिश्रवा, कर्ण, भीष्म आणि बुद्धिमान द्रोण यांच्याबाबत पुष्कळ अतिशय क्रूर कृत्ये केली आहेत.
9.65.12
इदं च गर्हितं कर्म नृशंसैः पाण्डवैः कृतम् ।
येन ते वाच्यतां सत्सु गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ९.६५.१२ ॥
आणि क्रूर पांडवांनी केलेले हे निंदनीय कृत्य आहे, ज्यामुळे ते सज्जनांमध्ये निंदेस पात्र ठरतील, असे माझे मत आहे.
9.65.13
का प्रीतिः सत्वयुक्तस्य कृत्वोपाधिकृतं जयम् ।
को वा समयभेत्तारं बुधः सम्मन्तुमर्हति ॥ ९.६५.१३ ॥
सत्त्वयुक्त पुरुषाला कपटाने मिळवलेल्या विजयात काय आनंद? किंवा करार मोडणाऱ्याचा कोणता बुद्धिमान सन्मान करेल?
9.65.14
अधर्मेण जयं लब्ध्वा को नु हृष्येत पण्डितः ।
यथा संहृष्यते पापः पाण्डुपुत्रो वृकोदरः ॥ ९.६५.१४ ॥
अधर्माने विजय मिळवून कोणता पंडित हर्षित होईल? जसा पापी पांडुपुत्र वृकोदर हर्षित होत आहे.
9.65.15
किन्नु चित्रमितस्त्वद्य भग्नसक्थस्य यन्मम ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन पादेन मृदितं शिरः ॥ ९.६५.१५ ॥
भग्न मांड्या असलेल्या माझ्यासाठी आज यात आश्चर्य ते काय, की क्रुद्ध भीमसेनाने पायाने डोके चिरडले?
9.65.16
प्रतपन्तं श्रिया जुष्टं वर्तमानं च बन्धुषु ।
एवं कुर्यान्नरो यो हि स वै स़ञ्जय पूरुषः ॥ ९.६५.१६ ॥
जो मनुष्य वैभवाने तेजस्वी होऊन बांधवांमध्ये राहतो, त्याने असेच करावे. हे संजया, तोच खरा पुरुष.
9.65.17
अभिज्ञौ युद्धधर्मस्य मम माता पिता च यौ ।
तौ हि सञ्जय दुःखार्तौ विज्ञाप्यौ वचनाद्वि मे ॥ ९.६५.१७ ॥
युद्धधर्म जाणणारे माझे माता-पिता दुःखाने पीडित आहेत; हे संजया, माझ्या शब्दांनी त्यांना कळवावे.
9.65.18
इष्टं भृत्या भृताः सम्यग्भूः प्रशास्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां जीवतामेव स़ञ्जय ॥ ९.६५.१८ ॥
सेवकांचे उत्तम पालन करून समुद्रांसह पृथ्वीवर राज्य केलेला, हे संजया, जिवंत असतानाच शत्रूंच्या मस्तकावर उभा आहे.
9.65.19
दत्ता दाया यथाशक्ति मित्राणां च प्रियं कृतम् ।
अमित्रा बाधिताः सर्वे को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.१९ ॥
यथाशक्ती दान दिले, मित्रांचे प्रिय केले, शत्रू सर्व पीडित झाले. माझ्यापेक्षा अधिक भाग्यवान कोण?
9.65.20
मानिता बान्धवाः सर्वे मान्यः सम्पूजितो जनः ।
त्रितयं सेवितं सर्वं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२० ॥
सर्व बांधवांचा सन्मान केला, मान्य लोकांची पूजा केली, त्रिवर्ग सेविला. माझ्यापेक्षा अधिक भाग्यवान कोण?
9.65.21
आज्ञप्तं नृपमुख्येषु मानः प्राप्तः सुदुर्लभः ।
आजानेयैस्तथा यातं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२१ ॥
श्रेष्ठ राजांमध्ये आज्ञा दिली, अत्यंत दुर्लभ मान मिळवला, उत्तम घोड्यांवरून प्रवास केला. माझ्यापेक्षा अधिक भाग्यवान कोण?
9.65.22
यातानि परराष्ट्राणि नृपा भुक्ताश्च दासवत् ।
प्रियेभ्यः प्रकृतं साधु को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२२ ॥
शत्रूराष्ट्रांत गेलो, राजांना दासांप्रमाणे उपभोगले, प्रियजनांचे उत्तम केले. माझ्यापेक्षा अधिक भाग्यवान कोण?
9.65.23
अधीतं विधिवद्दत्तं प्राप्तमायुर्निरामयम् ।
स्वधर्मेण जिता लोकाः को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२३ ॥
विधिपूर्वक अध्ययन केले, दान दिले, निरामय आयुष्य मिळाले, स्वधर्माने लोक जिंकले. माझ्यापेक्षा अधिक भाग्यवान कोण?
9.65.24
दिष्ट्या नाहं जितः सङ्ख्ये परान्प्रेष्यवदाश्रितः ।
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीर्मृते त्वन्यगता विभो ॥ ९.६५.२४ ॥
सुदैवाने मी युद्धात शत्रूंकडून दासाप्रमाणे पराभूत होऊन शरण गेलो नाही. सुदैवाने हे प्रभो, माझी विपुल लक्ष्मी माझ्या मृत्यूनंतरही इतरांकडे गेली नाही.
9.65.25
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
निधनं तन्मया प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२५ ॥
स्वधर्माचे पालन करणाऱ्या क्षत्रिय बांधवांना जे इष्ट असते, तेच मरण मला प्राप्त झाले. माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ भाग्यवान कोण?
9.65.26
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो वैरात्प्राकृतवञ्जितः ।
दिष्ट्या न विमतिं काञ्चिद्भजित्वा तु पराजितः ॥ ९.६५.२६ ॥
सुदैवाने मी वैरामुळे सामान्य माणसासारखा पाठ फिरवून पळालो नाही, फसविला गेलो नाही. सुदैवाने कोणत्याही संशयाचा आश्रय घेऊनही मी पराजित झालो नाही.
9.65.27
सुप्तं वाऽथ प्रमत्तं वा यथा हन्याद्विषेण वा ।
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.२७ ॥
झोपलेल्या किंवा बेसावध माणसाला, किंवा विषाने जसे मारले जाते, तसेच धर्म उल्लंघणाऱ्याने करार मोडून मला मारले.
9.65.28
अश्चत्थामा महाभागः कृतवर्मा च सात्वतः ।
कृपः शारद्वतश्चैव वक्तव्या वचनान्मम ॥ ९.६५.२८ ॥
महाभाग्यवान अश्वत्थामा, सात्वत कृतवर्मा आणि शारद्वत कृप यांना माझ्या शब्दांनुसार सांगावे.
9.65.29
अधर्मेण प्रवृत्तानां पाण्डवानामनेकशः ।
विश्वासं समयघ्नानां न यूयं गन्तुमर्हथ ॥ ९.६५.२९ ॥
अधर्माने वागणाऱ्या, वारंवार करार मोडणाऱ्या पांडवांवर तुम्ही विश्वास ठेवू नये.
9.65.30
वार्तिकांश्चाब्रवीद्राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ।
अधर्माद्भीमसेनेन निहतोऽहं यथा रणे ॥ ९.६५.३० ॥
तुमचा पुत्र, सत्यपराक्रमी राजा दूतांना म्हणाला: 'रणांगणात अधर्माने भीमसेनाने मला मारले तसे.'
9.65.31
सोऽहं द्रोणं स्वर्गगतं कर्णशल्यावुभौ तथा ।
वृषसेनं महावीर्यं शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ९.६५.३१ ॥
मी ते द्रोण, जे स्वर्गाला गेले, कर्ण आणि शल्य दोघांना, तसेच महापराक्रमी वृषसेन आणि सौबल शकुनीलाही (आठवतो).
9.65.32
जलसन्धं महावीर्यं भगदत्तं च पार्थिवम् ।
सोमदत्तं महेष्वासं सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ९.६५.३२ ॥
महापराक्रमी जलसंध, राजा भगदत्त, महाधनुर्धर सोमदत्त आणि सैंधव जयद्रथ यांनाही (मी आठवतो).
9.65.33
दुऋशासनपुरोगांश्च भ्रातॄनात्मसमांस्तथा ।
दौःशासनिं च विक्रान्तं लक्ष्मणं चात्मजावुभौ ॥ ९.६५.३३ ॥
दुःशासन प्रमुख, माझ्याइतके असलेले बंधू, वीर दौःशासनी आणि लक्ष्मण, माझे दोन पुत्र (यांनाही मी आठवतो).
9.65.34
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्मदीयांश्च सहस्रशः ।
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि सार्थहीनो यथाऽध्वगः ॥ ९.६५.३४ ॥
यांना आणि इतर अनेक हजारो माझ्या माणसांना, काफिल्याशिवाय वाटसरू जसा तसा मी मागून जाईन.
9.65.35
कथं भ्रातॄन्हताञ्श्रुत्वा भर्तारं च स्वसा मम ।
रोरूयामाणा दुःखार्ता दुःशला सा भविष्यति ॥ ९.६५.३५ ॥
भाऊ आणि पती मारले गेले हे ऐकून माझी बहीण दुःशला दुःखी होऊन रडत कशी होईल?
9.65.36
स्नुषाभिः प्रस्नुषाभिश्च वृद्धो राजा पिता मम ।
गान्धारीसहितश्चैव का गतिं प्रतिपत्स्यति ॥ ९.६५.३६ ॥
सुनांसह आणि नातसुनांसह, गांधारीसोबत माझे वृद्ध राजे पिता कोणती गती प्राप्त करतील?
9.65.37
नूनं लक्ष्मणमाताऽपि हतपुत्रा हतेश्वरा ।
विनाशं यास्यति क्षिप्रं कल्याणी पृथुलोचना ॥ ९.६५.३७ ॥
निश्चितच लक्ष्मणाची माता देखील पुत्र व पती मारले गेल्याने लवकरच विनाश पावेल; ती कल्याणी, विशाल नेत्रांची.
9.65.38
यदि जानाति चार्वाकः परिव्राद्वाग्विशारदः ।
करिष्यति महाभागो ध्रुवं चापचितिं मम ॥ ९.६५.३८ ॥
वाणीत कुशल परिव्राजक चार्वाक हे जाणत असेल तर तो महाभाग निश्चितच माझा सत्कार (प्रतिफल) करील.
9.65.39
समन्तप़ञ्चके पुण्ये त्रिषु लोकेषु विश्रुते ।
अहं निधनमासाद्य लोकान्प्राप्स्यामि शाश्वतान् ॥ ९.६५.३९ ॥
त्रिलोकात प्रसिद्ध अशा पवित्र समन्तपञ्चकात मृत्यू पावून मी शाश्वत लोक प्राप्त करीन.
9.65.40
ततो जनसहस्राणि बाष्पपूर्णानि दिशो दश ।
ससागरवना घोरा पृथिवी सचराचरा। ॥ ९.६५.४० ॥
नंतर सागर व वनांसह भयंकर पृथ्वी, चराचरांसह, दहा दिशांत अश्रुपूर्ण सहस्रावधी लोकांनी भरून गेली.
9.65.41
चचालाथ सनिर्हादा दिशश्चैवाविलाऽभवन् ।
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं न्यवेदयन्। ॥ ९.६५.४१ ॥
नंतर गर्जनेसह पृथ्वी कंपली; दिशा धूसर झाल्या. ते द्रोणपुत्राजवळ जाऊन जे घडले ते सर्व निवेदन करते झाले.
9.65.42
व्यवहारं गदायुद्धे पार्थिवस्य च पातनम् ।
तदाख्याय ततः सर्वे द्रोणपुत्रस्य भारत। ॥ ९.६५.४२ ॥
हे भारता! गदायुद्धातील राजाचे वर्तन व त्याचे पतन सांगून, नंतर सर्वांनी द्रोणपुत्राला सांगितले.
9.65.43
वादिका दुःखसन्तप्ताः शोकोपहतचेतसः ।
ध्यात्वा च सुचिरं कालं जग्मुरार्ता यथागतम् ॥ ९.६५.४३ ॥
दुःखाने संतप्त आणि शोकाने विचलित मनाचे ते दूत बराच वेळ विचार करून पीडित होऊन जसे आले होते तसेच परत गेले.