మహాభారతం · అధ్యాయం 9.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.65.1
अधिष्ठितः पदा मूर्ध्नि भग्नसक्थो महीं गतः ।
शौटीर्यमानी पुत्रो मे किमभाषत सञ्जय ॥ ९.६५.१ ॥
సంజయా, తల మీద కాలితో తొక్కబడి, తొడ విరిగి నేలపై పడిన, శౌర్యాభిమానం గల నా కుమారుడు ఏమని పలికాడు?
9.65.2
अत्यर्थं कोपनो राजा जावैरश्च पाण्डुषु ।
व्यसनं परमं प्राप्तः किमाह परमाहवे ॥ ९.६५.२ ॥
అత్యంత కోపిష్ఠి అయిన రాజు, పాండవులపై అసూయతో, గొప్ప యుద్ధంలో పరమ విపత్తును పొంది ఏమన్నాడు?
9.65.3
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तं नराधिप ।
राज्ञा यदुक्तं मग्नेन तस्मिन्व्यसनसागरे ॥ ९.६५.३ ॥
వినండి రాజా, నరాధిపా, జరిగినట్లుగానే చెబుతాను. ఆ విపత్సాగరంలో మునిగిన రాజు అన్నది.
9.65.4
भग्नसक्थो नृपो राजन्पांसुना सोऽवकुण्ठितः ।
यमयन्मूर्धजांस्तत्र वीक्ष्य चैव दिशो दश ॥ ९.६५.४ ॥
రాజా, విరిగిన తొడ గల ఆ రాజు ధూళితో కప్పబడి ఉన్నాడు. అక్కడ అతడు జుట్టును పట్టుకొని పది దిక్కులను చూశాడు.
9.65.5
केशान्नियस्य यत्नेन निःश्वसन्नुरगो यथा ।
संरम्भाश्रुपरीताब्यां नेत्राभ्यामभिवीक्ष्य माम् ॥ ९.६५.५ ॥
జుట్టును ప్రయత్నంతో నియంత్రించి, పాములాగా నిట్టూర్చుతూ, ఆగ్రహాశ్రువులతో నిండిన కళ్లతో అతడు నన్ను చూశాడు.
9.65.6
बाहू धरण्यां निष्पिष्य सुदुर्मत्त इव द्विपः ।
प्रकीर्णान्मूर्धजान्धुन्वन्दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्।
गर्हयन्पाण्डवं ज्येष्ठं निःश्वस्येदमथाब्रवीत् ॥ ९.६५.६ ॥
భూమిపై చేతులు కొట్టుకొని, మదించిన ఏనుగులా, చెదిరిన జుట్టును ఊపుతూ, పళ్లతో పళ్లను తాకుతూ, జ్యేష్ఠ పాండవుని నిందిస్తూ, నిట్టూర్చి ఇలా అన్నాడు.
9.65.7
भीष्मे शान्तनवे नाथे कर्णे शस्त्रभृतां वरे ।
गौतमे शकुनौ चापि द्रोणे चास्त्रभृतां वरे ॥ ९.६५.७ ॥
శాంతనవుడైన భీష్ముడు నాథుడు, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన కర్ణుడు, గౌతముడు, శకుని కూడా, అస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు కూడా.
9.65.8
अश्वत्थाम्नि यथा शल्ये शूरे च कृतवर्मणि ।
अन्येष्वपि च शूरेषु न्यस्तभारो महात्मसु।
इमामवस्थां प्राप्तोऽस्मि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ९.६५.८ ॥
అశ్వత్థామ, శల్యుడు, శూరుడైన కృతవర్మ, ఇతర మహాత్మ శూరులపై భారం ఉంచి నేను ఈ స్థితికి వచ్చాను; కాలం దాటరానిది.
9.65.9
एकादशचमूभर्ता सोऽहमेतां दशां गतः ।
कालं प्राप्य महाबाहो न कश्चिदतिवर्तते ॥ ९.६५.९ ॥
పదకొండు సేనలకు అధిపతినైన నేను ఈ దశకు చేరాను; మహాబాహూ, కాలం వచ్చినప్పుడు ఎవరూ దాన్ని దాటరు.
9.65.10
आख्यातव्यं मदीयानां येऽस्मिञ्जीवन्ति संयुगे ।
यथाऽहं भीमसेनेन व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.१० ॥
ఈ యుద్ధంలో బతికి ఉన్న నా వారికి చెప్పాలి: భీమసేనుడు నియమాన్ని అతిక్రమించి నన్ను ఎలా చంపాడో.
9.65.11
बहूनि सुनृशंसानि कृतानि खलु पाण्डवैः ।
भूरिश्रवसि कर्णे च भीष्मे द्रोणे च धीमति ॥ ९.६५.११ ॥
పాండవులు భూరిశ్రవసుడు, కర్ణుడు, భీష్ముడు, బుద్ధిమంతుడైన ద్రోణుని పట్ల అనేక అతి క్రూర కర్మలు చేశారు.
9.65.12
इदं च गर्हितं कर्म नृशंसैः पाण्डवैः कृतम् ।
येन ते वाच्यतां सत्सु गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ९.६५.१२ ॥
క్రూరులైన పాండవులు చేసిన ఈ నిందనీయ కర్మ వల్ల వారు సత్పురుషుల మధ్య నిందకు గురవుతారని నా అభిప్రాయం.
9.65.13
का प्रीतिः सत्वयुक्तस्य कृत्वोपाधिकृतं जयम् ।
को वा समयभेत्तारं बुधः सम्मन्तुमर्हति ॥ ९.६५.१३ ॥
సత్త్వయుక్తుడికి మోసంతో సాధించిన విజయంలో ఏమి సంతోషం? లేదా ఒప్పందాన్ని భంగం చేసేవాడిని ఏ జ్ఞాని గౌరవించగలడు?
9.65.14
अधर्मेण जयं लब्ध्वा को नु हृष्येत पण्डितः ।
यथा संहृष्यते पापः पाण्डुपुत्रो वृकोदरः ॥ ९.६५.१४ ॥
అధర్మంతో విజయం పొంది ఏ పండితుడు సంతోషిస్తాడు? పాపియైన పాండుపుత్రుడు వృకోదరుడు సంతోషిస్తున్నట్లు.
9.65.15
किन्नु चित्रमितस्त्वद्य भग्नसक्थस्य यन्मम ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन पादेन मृदितं शिरः ॥ ९.६५.१५ ॥
విరిగిన తొడలున్న నాకు ఈరోజు ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది? కోపించిన భీమసేనుడు కాలితో తల నలిపివేయడం?
9.65.16
प्रतपन्तं श्रिया जुष्टं वर्तमानं च बन्धुषु ।
एवं कुर्यान्नरो यो हि स वै स़ञ्जय पूरुषः ॥ ९.६५.१६ ॥
సంపదతో కూడి ప్రకాశిస్తూ బంధువుల మధ్య ఉండే మనుష్యుడు ఇలాగే చేయాలి. ఓ సంజయా, అతడే నిజమైన పురుషుడు.
9.65.17
अभिज्ञौ युद्धधर्मस्य मम माता पिता च यौ ।
तौ हि सञ्जय दुःखार्तौ विज्ञाप्यौ वचनाद्वि मे ॥ ९.६५.१७ ॥
యుద్ధధర్మం తెలిసిన నా తల్లిదండ్రులు ఉన్నారు. ఓ సంజయా, వారు దుఃఖార్తులు; నా మాటతో వారికి విజ్ఞాపన చేయాలి.
9.65.18
इष्टं भृत्या भृताः सम्यग्भूः प्रशास्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां जीवतामेव स़ञ्जय ॥ ९.६५.१८ ॥
సేవకులను సమృద్ధిగా పోషించి, సముద్రాలతో కూడిన భూమిని పాలించినవాడు, ఓ సంజయా, జీవించి ఉండగానే శత్రువుల తలపై నిలిచాడు.
9.65.19
दत्ता दाया यथाशक्ति मित्राणां च प्रियं कृतम् ।
अमित्रा बाधिताः सर्वे को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.१९ ॥
శక్తి కొలది దానాలు ఇవ్వబడ్డాయి, మిత్రులకు ప్రియం చేయబడింది, శత్రువులందరూ బాధింపబడ్డారు. నాకంటే అదృష్టవంతుడు ఎవరు?
9.65.20
मानिता बान्धवाः सर्वे मान्यः सम्पूजितो जनः ।
त्रितयं सेवितं सर्वं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२० ॥
బంధువులందరూ గౌరవించబడ్డారు, పూజ్యులు పూజించబడ్డారు, త్రివర్గం అనుభవించబడింది. నాకంటే అదృష్టవంతుడు ఎవరు?
9.65.21
आज्ञप्तं नृपमुख्येषु मानः प्राप्तः सुदुर्लभः ।
आजानेयैस्तथा यातं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२१ ॥
శ్రేష్ఠ రాజుల మధ్య ఆజ్ఞ ఇవ్వబడింది, అత్యంత దుర్లభమైన గౌరవం పొందబడింది, శ్రేష్ఠ అశ్వాలపై ప్రయాణం జరిగింది. నాకంటే అదృష్టవంతుడు ఎవరు?
9.65.22
यातानि परराष्ट्राणि नृपा भुक्ताश्च दासवत् ।
प्रियेभ्यः प्रकृतं साधु को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२२ ॥
పరరాష్ట్రాలకు వెళ్ళబడ్డాయి, రాజులు దాసుల వలె అనుభవించబడ్డారు, ప్రియులకు సాధువుగా చేయబడింది. నాకంటే అదృష్టవంతుడు ఎవరు?
9.65.23
अधीतं विधिवद्दत्तं प्राप्तमायुर्निरामयम् ।
स्वधर्मेण जिता लोकाः को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२३ ॥
విధిప్రకారం అధ్యయనం చేయబడింది, దానం ఇవ్వబడింది, రోగరహిత ఆయుష్షు పొందబడింది, స్వధర్మం ద్వారా లోకాలు జయించబడ్డాయి. నాకంటే అదృష్టవంతుడు ఎవరు?
9.65.24
दिष्ट्या नाहं जितः सङ्ख्ये परान्प्रेष्यवदाश्रितः ।
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीर्मृते त्वन्यगता विभो ॥ ९.६५.२४ ॥
అదృష్టవశాత్తు నేను యుద్ధంలో శత్రువులచేత దాసునిలా ఓడింపబడి శరణు పొందలేదు. అదృష్టవశాత్తు ఓ ప్రభూ, నా విశాల సంపద నా మరణం తర్వాత కూడా వేరొకరి వద్దకు వెళ్లలేదు.
9.65.25
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
निधनं तन्मया प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२५ ॥
తన ధర్మాన్ని అనుసరించే క్షత్రియ బంధువులకు ఇష్టమైన ఆ మరణాన్ని నేను పొందాను. నా కంటే అదృష్టవంతుడు ఎవరు?
9.65.26
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो वैरात्प्राकृतवञ्जितः ।
दिष्ट्या न विमतिं काञ्चिद्भजित्वा तु पराजितः ॥ ९.६५.२६ ॥
అదృష్టవశాత్తు నేను శత్రుత్వం వల్ల సామాన్య మనిషిలా వెనుదిరిగి పారిపోలేదు, మోసానికి గురికాలేదు. అదృష్టవశాత్తు ఏ సందేహాన్నీ ఆశ్రయించి నేను ఓడిపోలేదు.
9.65.27
सुप्तं वाऽथ प्रमत्तं वा यथा हन्याद्विषेण वा ।
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.२७ ॥
నిద్రిస్తున్న లేదా అజాగ్రత్తగా ఉన్న వ్యక్తిని, లేదా విషంతో చంపినట్లు, ధర్మాన్ని అతిక్రమించిన వాడు ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించి నన్ను చంపాడు.
9.65.28
अश्चत्थामा महाभागः कृतवर्मा च सात्वतः ।
कृपः शारद्वतश्चैव वक्तव्या वचनान्मम ॥ ९.६५.२८ ॥
మహాభాగ్యుడైన అశ్వత్థామకు, సాత్వతుడైన కృతవర్మకు, శారద్వతుడైన కృపుడికి కూడా నా మాటగా చెప్పాలి.
9.65.29
अधर्मेण प्रवृत्तानां पाण्डवानामनेकशः ।
विश्वासं समयघ्नानां न यूयं गन्तुमर्हथ ॥ ९.६५.२९ ॥
అధర్మంలో ప్రవర్తించి, పలుమార్లు ఒప్పందాలను ఉల్లంఘించిన పాండవులను మీరు నమ్మకూడదు.
9.65.30
वार्तिकांश्चाब्रवीद्राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ।
अधर्माद्भीमसेनेन निहतोऽहं यथा रणे ॥ ९.६५.३० ॥
మీ కుమారుడు, సత్యపరాక్రముడైన రాజు దూతలతో ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో అధర్మంగా భీమసేనుడు నన్ను చంపినట్లు.'
9.65.31
सोऽहं द्रोणं स्वर्गगतं कर्णशल्यावुभौ तथा ।
वृषसेनं महावीर्यं शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ९.६५.३१ ॥
ఆ నేను, స్వర్గం చేరిన ద్రోణుణ్ణి, కర్ణ-శల్యులిద్దరినీ, అలాగే మహాపరాక్రమశాలి వృషసేనుణ్ణి, సౌబలుడైన శకునిని కూడా (తలచుకుంటున్నాను).
9.65.32
जलसन्धं महावीर्यं भगदत्तं च पार्थिवम् ।
सोमदत्तं महेष्वासं सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ९.६५.३२ ॥
మహాపరాక్రమశాలి జలసంధుణ్ణి, రాజు భగదత్తుణ్ణి, మహావిల్లువీరుడు సోమదత్తుణ్ణి, సింధుదేశపు జయద్రథుణ్ణి (కూడా తలచుకుంటున్నాను).
9.65.33
दुऋशासनपुरोगांश्च भ्रातॄनात्मसमांस्तथा ।
दौःशासनिं च विक्रान्तं लक्ष्मणं चात्मजावुभौ ॥ ९.६५.३३ ॥
దుఃశాసనుడు ముందున్న, నాతో సమానులైన సోదరులను, వీరుడైన దౌఃశాసనిని, లక్ష్మణుని, నా ఇద్దరు కుమారులను (కూడా).
9.65.34
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्मदीयांश्च सहस्रशः ।
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि सार्थहीनो यथाऽध्वगः ॥ ९.६५.३४ ॥
వీరినీ, ఇంకా అనేకులైన నా వారిని వేలాదిగా, సార్థం లేని బాటసారిలా నేను వెనుకనే అనుసరిస్తాను.
9.65.35
कथं भ्रातॄन्हताञ्श्रुत्वा भर्तारं च स्वसा मम ।
रोरूयामाणा दुःखार्ता दुःशला सा भविष्यति ॥ ९.६५.३५ ॥
సోదరులు, భర్త హతులయ్యారని విని, నా సోదరి దుఃశల దుఃఖంతో పీడితురాలై ఏడుస్తూ ఎలా ఉంటుందో?
9.65.36
स्नुषाभिः प्रस्नुषाभिश्च वृद्धो राजा पिता मम ।
गान्धारीसहितश्चैव का गतिं प्रतिपत्स्यति ॥ ९.६५.३६ ॥
కోడళ్లతో, మనవళ్ల భార్యలతో కూడిన నా వృద్ధుడైన రాజు తండ్రి, గాంధారితో కలిసి ఏ గతిని పొందుతాడో?
9.65.37
नूनं लक्ष्मणमाताऽपि हतपुत्रा हतेश्वरा ।
विनाशं यास्यति क्षिप्रं कल्याणी पृथुलोचना ॥ ९.६५.३७ ॥
నిజంగా లక్ష్మణుని తల్లి కూడా కుమారుడు, భర్త హతులైనందున త్వరలో వినాశాన్ని పొందుతుంది; ఆ కల్యాణి, విశాల నేత్రి.
9.65.38
यदि जानाति चार्वाकः परिव्राद्वाग्विशारदः ।
करिष्यति महाभागो ध्रुवं चापचितिं मम ॥ ९.६५.३८ ॥
మాటలలో నిపుణుడైన పరివ్రాజకుడు చార్వాకుడు ఇది తెలిస్తే, ఆ మహాభాగుడు నిశ్చయంగా నాకు ప్రతిఫలం చేస్తాడు.
9.65.39
समन्तप़ञ्चके पुण्ये त्रिषु लोकेषु विश्रुते ।
अहं निधनमासाद्य लोकान्प्राप्स्यामि शाश्वतान् ॥ ९.६५.३९ ॥
మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన పవిత్ర సమంతపంచకంలో నేను మరణాన్ని పొంది శాశ్వత లోకాలను పొందుతాను.
9.65.40
ततो जनसहस्राणि बाष्पपूर्णानि दिशो दश ।
ससागरवना घोरा पृथिवी सचराचरा। ॥ ९.६५.४० ॥
అప్పుడు సముద్రాలు, అడవులతో కూడిన భయంకర భూమి, చరాచరాలతో, పది దిక్కులలో కన్నీళ్లతో నిండిన వేలాది జనాలతో నిండిపోయింది.
9.65.41
चचालाथ सनिर्हादा दिशश्चैवाविलाऽभवन् ।
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं न्यवेदयन्। ॥ ९.६५.४१ ॥
అప్పుడు గర్జనతో భూమి కంపించింది; దిక్కులు మబ్బుపట్టాయి. వారు ద్రోణుని కుమారుని వద్దకు చేరి జరిగినదంతా తెలియజేశారు.
9.65.42
व्यवहारं गदायुद्धे पार्थिवस्य च पातनम् ।
तदाख्याय ततः सर्वे द्रोणपुत्रस्य भारत। ॥ ९.६५.४२ ॥
ఓ భరతా! గదా యుద్ధంలో రాజు ప్రవర్తనను, అతని పతనాన్ని వివరించిన తర్వాత, అందరూ ద్రోణుని కుమారునితో చెప్పారు.
9.65.43
वादिका दुःखसन्तप्ताः शोकोपहतचेतसः ।
ध्यात्वा च सुचिरं कालं जग्मुरार्ता यथागतम् ॥ ९.६५.४३ ॥
దుఃఖంతో తపించి, శోకంతో చెదిరిన మనసులు కలిగిన ఆ దూతలు చాలాసేపు ఆలోచించి, బాధతో వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లిపోయారు.