મહાભારત · અધ્યાય 9.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.65.1
अधिष्ठितः पदा मूर्ध्नि भग्नसक्थो महीं गतः ।
शौटीर्यमानी पुत्रो मे किमभाषत सञ्जय ॥ ९.६५.१ ॥
હે સંજય, માથા પર પગથી કચડાયેલો, ભાંગેલી જાંઘવાળો અને ભૂમિ પર પડેલો, શૌર્યનો ગર્વ ધરાવતો મારો પુત્ર શું બોલ્યો?
9.65.2
अत्यर्थं कोपनो राजा जावैरश्च पाण्डुषु ।
व्यसनं परमं प्राप्तः किमाह परमाहवे ॥ ९.६५.२ ॥
અત્યંત ક્રોધી રાજા, પાંડવો પ્રત્યે ઈર્ષ્યાવાળો, તે મહાયુદ્ધમાં પરમ આપત્તિ પામીને શું બોલ્યો?
9.65.3
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तं नराधिप ।
राज्ञा यदुक्तं मग्नेन तस्मिन्व्यसनसागरे ॥ ९.६५.३ ॥
સાંભળો રાજન, નરાધિપ, જેવું બન્યું તેવું જ કહીશ. તે આપત્તિ-સાગરમાં ડૂબેલા રાજાએ જે કહ્યું હતું તે.
9.65.4
भग्नसक्थो नृपो राजन्पांसुना सोऽवकुण्ठितः ।
यमयन्मूर्धजांस्तत्र वीक्ष्य चैव दिशो दश ॥ ९.६५.४ ॥
હે રાજન, ભાંગેલી જાંઘવાળો તે રાજા ધૂળથી ઢંકાયેલો હતો. ત્યાં તેણે વાળ સંભાળતાં દસ દિશાઓ જોઈ.
9.65.5
केशान्नियस्य यत्नेन निःश्वसन्नुरगो यथा ।
संरम्भाश्रुपरीताब्यां नेत्राभ्यामभिवीक्ष्य माम् ॥ ९.६५.५ ॥
પ્રયત્નથી વાળ સંભાળીને, સાપની જેમ નિસાસા નાખતાં, ક્રોધાશ્રુથી ભરેલી આંખોથી તેણે મને જોયો.
9.65.6
बाहू धरण्यां निष्पिष्य सुदुर्मत्त इव द्विपः ।
प्रकीर्णान्मूर्धजान्धुन्वन्दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्।
गर्हयन्पाण्डवं ज्येष्ठं निःश्वस्येदमथाब्रवीत् ॥ ९.६५.६ ॥
ધરતી પર બાહુ પછાડતાં, અતિ મદમસ્ત હાથીની જેમ, વિખરાયેલા વાળ હલાવતાં, દાંતથી દાંત અડાડતાં, જ્યેષ્ઠ પાંડવની નિંદા કરતાં, નિસાસો નાખીને તેણે આ કહ્યું.
9.65.7
भीष्मे शान्तनवे नाथे कर्णे शस्त्रभृतां वरे ।
गौतमे शकुनौ चापि द्रोणे चास्त्रभृतां वरे ॥ ९.६५.७ ॥
શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ નાથ હતા, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ કર્ણ; ગૌતમ અને શકુનિ પણ, અને અસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ પણ.
9.65.8
अश्वत्थाम्नि यथा शल्ये शूरे च कृतवर्मणि ।
अन्येष्वपि च शूरेषु न्यस्तभारो महात्मसु।
इमामवस्थां प्राप्तोऽस्मि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ९.६५.८ ॥
અશ્વત્થામા, શલ્ય, શૂર કૃતવર્મા અને અન્ય મહાત્મા શૂરો પર ભાર સોંપીને હું આ અવસ્થાએ પહોંચ્યો છું; કાળ દુરતિક્રમ્ય છે.
9.65.9
एकादशचमूभर्ता सोऽहमेतां दशां गतः ।
कालं प्राप्य महाबाहो न कश्चिदतिवर्तते ॥ ९.६५.९ ॥
અગિયાર સેનાનો સ્વામી હું આ દશાએ પહોંચ્યો છું; હે મહાબાહો, કાળ આવે ત્યારે કોઈ તેનું અતિક્રમણ કરતું નથી.
9.65.10
आख्यातव्यं मदीयानां येऽस्मिञ्जीवन्ति संयुगे ।
यथाऽहं भीमसेनेन व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.१० ॥
આ યુદ્ધમાં જીવતા મારા લોકોને કહેવું જોઈએ કે ભીમસેને નિયમ તોડીને મને કેવી રીતે માર્યો.
9.65.11
बहूनि सुनृशंसानि कृतानि खलु पाण्डवैः ।
भूरिश्रवसि कर्णे च भीष्मे द्रोणे च धीमति ॥ ९.६५.११ ॥
પાંડવોએ ભૂરિશ્રવા, કર્ણ, ભીષ્મ અને બુદ્ધિમાન દ્રોણ પ્રત્યે ઘણાં અતિશય ક્રૂર કર્મો કર્યાં છે.
9.65.12
इदं च गर्हितं कर्म नृशंसैः पाण्डवैः कृतम् ।
येन ते वाच्यतां सत्सु गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ९.६५.१२ ॥
અને ક્રૂર પાંડવોએ કરેલું આ નિંદનીય કર્મ છે, જેથી તેઓ સજ્જનો વચ્ચે નિંદાપાત્ર બનશે, એવો મારો મત છે.
9.65.13
का प्रीतिः सत्वयुक्तस्य कृत्वोपाधिकृतं जयम् ।
को वा समयभेत्तारं बुधः सम्मन्तुमर्हति ॥ ९.६५.१३ ॥
સત્ત્વયુક્ત પુરુષને કપટથી મેળવેલા વિજયમાં શો આનંદ? અથવા કયો બુદ્ધિમાન કરાર તોડનારનું સન્માન કરવા યોગ્ય છે?
9.65.14
अधर्मेण जयं लब्ध्वा को नु हृष्येत पण्डितः ।
यथा संहृष्यते पापः पाण्डुपुत्रो वृकोदरः ॥ ९.६५.१४ ॥
અધર્મથી જય મેળવીને કયો પંડિત હર્ષિત થાય? જેમ પાપી પાંડુપુત્ર વૃકોદર હર્ષિત થાય છે.
9.65.15
किन्नु चित्रमितस्त्वद्य भग्नसक्थस्य यन्मम ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन पादेन मृदितं शिरः ॥ ९.६५.१५ ॥
ભાંગેલી જાંઘવાળા મારા માટે આજે આમાં શું આશ્ચર્ય, કે ક્રોધિત ભીમસેને પગથી માથું કચડ્યું?
9.65.16
प्रतपन्तं श्रिया जुष्टं वर्तमानं च बन्धुषु ।
एवं कुर्यान्नरो यो हि स वै स़ञ्जय पूरुषः ॥ ९.६५.१६ ॥
જે મનુષ્ય શ્રીથી યુક્ત થઈ તેજસ્વી રહીને સ્વજનો વચ્ચે રહે છે, તેણે એવું જ કરવું. હે સંજય, તે જ સાચો પુરુષ છે.
9.65.17
अभिज्ञौ युद्धधर्मस्य मम माता पिता च यौ ।
तौ हि सञ्जय दुःखार्तौ विज्ञाप्यौ वचनाद्वि मे ॥ ९.६५.१७ ॥
યુદ્ધધર્મ જાણનારા મારા માતા-પિતા દુઃખથી પીડિત છે; હે સંજય, મારા વચનથી તેમને જણાવવું.
9.65.18
इष्टं भृत्या भृताः सम्यग्भूः प्रशास्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां जीवतामेव स़ञ्जय ॥ ९.६५.१८ ॥
સેવકોનું સારી રીતે પોષણ કરીને સાગરો સહિત પૃથ્વી પર શાસન કરનાર, હે સંજય, જીવતા છતાં શત્રુઓના માથા પર સ્થિત છે.
9.65.19
दत्ता दाया यथाशक्ति मित्राणां च प्रियं कृतम् ।
अमित्रा बाधिताः सर्वे को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.१९ ॥
શક્તિ પ્રમાણે દાન આપ્યું, મિત્રોનું પ્રિય કર્યું, શત્રુઓ સર્વ પીડિત થયા. મારા કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી કોણ?
9.65.20
मानिता बान्धवाः सर्वे मान्यः सम्पूजितो जनः ।
त्रितयं सेवितं सर्वं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२० ॥
બધા સ્વજનોનું સન્માન કર્યું, માનનીયોની પૂજા કરી, ત્રિવર્ગનું સેવન કર્યું. મારા કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી કોણ?
9.65.21
आज्ञप्तं नृपमुख्येषु मानः प्राप्तः सुदुर्लभः ।
आजानेयैस्तथा यातं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२१ ॥
શ્રેષ્ઠ રાજાઓ વચ્ચે આજ્ઞા આપી, અતિ દુર્લભ માન મેળવ્યું, ઉત્તમ અશ્વોથી પ્રવાસ કર્યો. મારા કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી કોણ?
9.65.22
यातानि परराष्ट्राणि नृपा भुक्ताश्च दासवत् ।
प्रियेभ्यः प्रकृतं साधु को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२२ ॥
શત્રુ રાષ્ટ્રોમાં ગયા, રાજાઓને દાસની જેમ ભોગવ્યા, પ્રિયજનો માટે સારું કર્યું. મારા કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી કોણ?
9.65.23
अधीतं विधिवद्दत्तं प्राप्तमायुर्निरामयम् ।
स्वधर्मेण जिता लोकाः को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२३ ॥
વિધિપૂર્વક અધ્યયન કર્યું, દાન આપ્યું, નિરામય આયુષ્ય મેળવ્યું, સ્વધર્મથી લોકો જીત્યા. મારા કરતાં વધુ ભાગ્યશાળી કોણ?
9.65.24
दिष्ट्या नाहं जितः सङ्ख्ये परान्प्रेष्यवदाश्रितः ।
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीर्मृते त्वन्यगता विभो ॥ ९.६५.२४ ॥
સદ્ભાગ્યે હું યુદ્ધમાં શત્રુઓથી દાસની જેમ પરાજિત થઈને શરણ ન ગયો. સદ્ભાગ્યે હે પ્રભુ, મારી વિશાળ લક્ષ્મી મારા મૃત્યુ પછી પણ બીજાને ન ગઈ.
9.65.25
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
निधनं तन्मया प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२५ ॥
સ્વધર્મનું પાલન કરતા ક્ષત્રિય સ્વજનોને જે ઇષ્ટ છે, તે મૃત્યુ મેં પ્રાપ્ત કર્યું. મારા કરતાં વધુ ભાગ્યવાન કોણ?
9.65.26
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो वैरात्प्राकृतवञ्जितः ।
दिष्ट्या न विमतिं काञ्चिद्भजित्वा तु पराजितः ॥ ९.६५.२६ ॥
સદ્ભાગ્યે હું વૈરને કારણે સામાન્ય માણસની જેમ પીઠ ફેરવીને ભાગ્યો નહીં, છેતરાયો પણ નહીં. સદ્ભાગ્યે કોઈ શંકાનો આશ્રય લઈને હું પરાજિત થયો નહીં.
9.65.27
सुप्तं वाऽथ प्रमत्तं वा यथा हन्याद्विषेण वा ।
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.२७ ॥
સૂતેલા કે બેધ્યાન માણસને, અથવા ઝેરથી જેમ મારવામાં આવે, તેમ ધર્મનું ઉલ્લંઘન કરનારે કરાર તોડીને મને માર્યો.
9.65.28
अश्चत्थामा महाभागः कृतवर्मा च सात्वतः ।
कृपः शारद्वतश्चैव वक्तव्या वचनान्मम ॥ ९.६५.२८ ॥
મહાભાગ્યવાન અશ્વત્થામા, સાત્વત કૃતવર્મા અને શારદ્વત કૃપને મારા વચનથી કહેવું જોઈએ.
9.65.29
अधर्मेण प्रवृत्तानां पाण्डवानामनेकशः ।
विश्वासं समयघ्नानां न यूयं गन्तुमर्हथ ॥ ९.६५.२९ ॥
અધર્મમાં પ્રવૃત્ત, વારંવાર કરાર તોડનારા પાંડવો પર તમારે વિશ્વાસ ન રાખવો જોઈએ.
9.65.30
वार्तिकांश्चाब्रवीद्राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ।
अधर्माद्भीमसेनेन निहतोऽहं यथा रणे ॥ ९.६५.३० ॥
તમારો પુત્ર, સત્યપરાક્રમી રાજાએ દૂતોને કહ્યું: 'યુદ્ધમાં અધર્મથી ભીમસેને મને માર્યો તેમ.'
9.65.31
सोऽहं द्रोणं स्वर्गगतं कर्णशल्यावुभौ तथा ।
वृषसेनं महावीर्यं शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ९.६५.३१ ॥
હું દ્રોણને, જે સ્વર્ગે ગયા, કર્ણ અને શલ્ય બંનેને, તેમજ મહાપરાક્રમી વૃષસેન અને સૌબલ શકુનિને પણ (યાદ કરું છું).
9.65.32
जलसन्धं महावीर्यं भगदत्तं च पार्थिवम् ।
सोमदत्तं महेष्वासं सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ९.६५.३२ ॥
મહાપરાક્રમી જલસંધ, રાજા ભગદત્ત, મહાધનુર્ધર સોમદત્ત અને સૈંધવ જયદ્રથને પણ (યાદ કરું છું).
9.65.33
दुऋशासनपुरोगांश्च भ्रातॄनात्मसमांस्तथा ।
दौःशासनिं च विक्रान्तं लक्ष्मणं चात्मजावुभौ ॥ ९.६५.३३ ॥
દુઃશાસન જેમના આગેવાન હતા તે, મારા સમાન ભાઈઓને, વીર દૌઃશાસનિને, લક્ષ્મણને, મારા બંને પુત્રોને (યાદ કરું છું).
9.65.34
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्मदीयांश्च सहस्रशः ।
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि सार्थहीनो यथाऽध्वगः ॥ ९.६५.३४ ॥
આ અને બીજા ઘણા હજારો મારા લોકોને, સાથી વિનાના મુસાફરની જેમ હું પાછળ પાછળ જઈશ.
9.65.35
कथं भ्रातॄन्हताञ्श्रुत्वा भर्तारं च स्वसा मम ।
रोरूयामाणा दुःखार्ता दुःशला सा भविष्यति ॥ ९.६५.३५ ॥
ભાઈઓ અને પતિ હણાયા છે એ સાંભળીને મારી બહેન દુઃશલા દુઃખથી પીડિત થઈ રડતી કેવી થશે?
9.65.36
स्नुषाभिः प्रस्नुषाभिश्च वृद्धो राजा पिता मम ।
गान्धारीसहितश्चैव का गतिं प्रतिपत्स्यति ॥ ९.६५.३६ ॥
પુત્રવધૂઓ અને પૌત્રવધૂઓ સહિત, ગાંધારી સાથે મારા વૃદ્ધ રાજા પિતા કઈ ગતિ પામશે?
9.65.37
नूनं लक्ष्मणमाताऽपि हतपुत्रा हतेश्वरा ।
विनाशं यास्यति क्षिप्रं कल्याणी पृथुलोचना ॥ ९.६५.३७ ॥
ચોક્કસ લક્ષ્મણની માતા પણ પુત્ર અને પતિ હણાયાથી જલદી વિનાશ પામશે; તે કલ્યાણી, વિશાળ નેત્રોવાળી.
9.65.38
यदि जानाति चार्वाकः परिव्राद्वाग्विशारदः ।
करिष्यति महाभागो ध्रुवं चापचितिं मम ॥ ९.६५.३८ ॥
વાણીમાં કુશળ પરિવ્રાજક ચાર્વાક જો આ જાણે, તો તે મહાભાગ ચોક્કસ મારો બદલો વાળશે.
9.65.39
समन्तप़ञ्चके पुण्ये त्रिषु लोकेषु विश्रुते ।
अहं निधनमासाद्य लोकान्प्राप्स्यामि शाश्वतान् ॥ ९.६५.३९ ॥
ત્રણ લોકમાં વિખ્યાત પવિત્ર સમંતપંચકમાં મૃત્યુ પામીને હું શાશ્વત લોક પામીશ.
9.65.40
ततो जनसहस्राणि बाष्पपूर्णानि दिशो दश ।
ससागरवना घोरा पृथिवी सचराचरा। ॥ ९.६५.४० ॥
પછી સાગર અને વનો સહિત ભયાનક પૃથ્વી, ચરાચર સહિત, દસ દિશાઓમાં આંસુભરી હજારો માનવીઓથી ભરાઈ ગઈ.
9.65.41
चचालाथ सनिर्हादा दिशश्चैवाविलाऽभवन् ।
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं न्यवेदयन्। ॥ ९.६५.४१ ॥
પછી ગર્જના સાથે પૃથ્વી ધ્રૂજી; દિશાઓ ધૂંધળી થઈ. તેઓ દ્રોણપુત્ર પાસે પહોંચીને જે બન્યું હતું તે સર્વ નિવેદન કર્યું.
9.65.42
व्यवहारं गदायुद्धे पार्थिवस्य च पातनम् ।
तदाख्याय ततः सर्वे द्रोणपुत्रस्य भारत। ॥ ९.६५.४२ ॥
હે ભારત! ગદાયુદ્ધમાં રાજાના આચરણ અને તેના પતનનું વર્ણન કરીને, પછી સર્વેએ દ્રોણપુત્રને કહ્યું.
9.65.43
वादिका दुःखसन्तप्ताः शोकोपहतचेतसः ।
ध्यात्वा च सुचिरं कालं जग्मुरार्ता यथागतम् ॥ ९.६५.४३ ॥
દુઃખથી સંતપ્ત અને શોકથી વિહ્વળ મનવાળા તે દૂતો ઘણી વાર સુધી વિચારીને પીડિત થઈને જે માર્ગે આવ્યા હતા તે જ માર્ગે પાછા ગયા.