ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 9.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.65.1
अधिष्ठितः पदा मूर्ध्नि भग्नसक्थो महीं गतः ।
शौटीर्यमानी पुत्रो मे किमभाषत सञ्जय ॥ ९.६५.१ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଦରେ ଦଳିତ, ଭଗ୍ନ ଊରୁ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ବୀରତ୍ୱର ଅହଙ୍କାରୀ ମୋ ପୁତ୍ର କ'ଣ କହିଲା?
9.65.2
अत्यर्थं कोपनो राजा जावैरश्च पाण्डुषु ।
व्यसनं परमं प्राप्तः किमाह परमाहवे ॥ ९.६५.२ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧୀ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷାଯୁକ୍ତ, ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ପରମ ବିପଦ ପାଇ କ'ଣ କହିଲା?
9.65.3
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यथावृत्तं नराधिप ।
राज्ञा यदुक्तं मग्नेन तस्मिन्व्यसनसागरे ॥ ९.६५.३ ॥
ଶୁଣନ୍ତୁ ରାଜନ, ନରାଧିପ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି କହିବି। ସେହି ବିପଦସାଗରରେ ମଗ୍ନ ରାଜା ଯାହା କହିଥିଲେ।
9.65.4
भग्नसक्थो नृपो राजन्पांसुना सोऽवकुण्ठितः ।
यमयन्मूर्धजांस्तत्र वीक्ष्य चैव दिशो दश ॥ ९.६५.४ ॥
ହେ ରାଜନ, ଭଗ୍ନ ଊରୁ ସେ ରାଜା ଧୂଳିରେ ଆବୃତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ କେଶ ସମ୍ଭାଳି ଦଶ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଲେ।
9.65.5
केशान्नियस्य यत्नेन निःश्वसन्नुरगो यथा ।
संरम्भाश्रुपरीताब्यां नेत्राभ्यामभिवीक्ष्य माम् ॥ ९.६५.५ ॥
ଯତ୍ନରେ କେଶ ସମ୍ଭାଳି, ସର୍ପପରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, କ୍ରୋଧାଶ୍ରୁରେ ଭରିଥିବା ଆଖିରେ ସେ ମୋତେ ଚାହିଁଲା।
9.65.6
बाहू धरण्यां निष्पिष्य सुदुर्मत्त इव द्विपः ।
प्रकीर्णान्मूर्धजान्धुन्वन्दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्।
गर्हयन्पाण्डवं ज्येष्ठं निःश्वस्येदमथाब्रवीत् ॥ ९.६५.६ ॥
ଧରଣୀରେ ବାହୁ ପିଟି, ଅତି ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି, ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ ହଲାଇ, ଦାନ୍ତରେ ଦାନ୍ତ ଛୁଇଁ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି, ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସେ ଏହା କହିଲା।
9.65.7
भीष्मे शान्तनवे नाथे कर्णे शस्त्रभृतां वरे ।
गौतमे शकुनौ चापि द्रोणे चास्त्रभृतां वरे ॥ ९.६५.७ ॥
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ନାଥ ଥିଲେ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ଣ୍ଣ; ଗୌତମ ଓ ଶକୁନି ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ।
9.65.8
अश्वत्थाम्नि यथा शल्ये शूरे च कृतवर्मणि ।
अन्येष्वपि च शूरेषु न्यस्तभारो महात्मसु।
इमामवस्थां प्राप्तोऽस्मि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ९.६५.८ ॥
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ଶଲ୍ୟ, ଶୂର କୃତବର୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଶୂରଙ୍କ ଉପରେ ଭାର ନ୍ୟସ୍ତ କରି ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଛି; କାଳ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ।
9.65.9
एकादशचमूभर्ता सोऽहमेतां दशां गतः ।
कालं प्राप्य महाबाहो न कश्चिदतिवर्तते ॥ ९.६५.९ ॥
ଏକାଦଶ ସେନାର ଅଧିପତି ମୁଁ ଏହି ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ହେ ମହାବାହୁ, କାଳ ଆସିଲେ କେହି ତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
9.65.10
आख्यातव्यं मदीयानां येऽस्मिञ्जीवन्ति संयुगे ।
यथाऽहं भीमसेनेन व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.१० ॥
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୀବିତ ମୋ ଲୋକଙ୍କୁ କୁହାଯିବା ଉଚିତ୍: ଭୀମସେନ ନିୟମ ଭାଙ୍ଗି କିପରି ମୋତେ ବଧ କଲେ।
9.65.11
बहूनि सुनृशंसानि कृतानि खलु पाण्डवैः ।
भूरिश्रवसि कर्णे च भीष्मे द्रोणे च धीमति ॥ ९.६५.११ ॥
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଭୂରିଶ୍ରବା, କର୍ଣ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରତି ବହୁତ ଅତି ନିଷ୍ଠୁର କର୍ମ କରିଛନ୍ତି।
9.65.12
इदं च गर्हितं कर्म नृशंसैः पाण्डवैः कृतम् ।
येन ते वाच्यतां सत्सु गमिष्यन्तीति मे मतिः ॥ ९.६५.१२ ॥
ଏବଂ ନିଷ୍ଠୁର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିନ୍ଦିତ ହେବେ, ଏହା ମୋର ମତ।
9.65.13
का प्रीतिः सत्वयुक्तस्य कृत्वोपाधिकृतं जयम् ।
को वा समयभेत्तारं बुधः सम्मन्तुमर्हति ॥ ९.६५.१३ ॥
ସତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଛଳରେ ଲାଭ ହୋଇଥିବା ବିଜୟରେ କି ଆନନ୍ଦ? ବା କେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗକାରୀକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବ?
9.65.14
अधर्मेण जयं लब्ध्वा को नु हृष्येत पण्डितः ।
यथा संहृष्यते पापः पाण्डुपुत्रो वृकोदरः ॥ ९.६५.१४ ॥
ଅଧର୍ମରେ ଜୟ ଲାଭ କରି କେଉଁ ପଣ୍ଡିତ ହର୍ଷିତ ହେବ? ଯେପରି ପାପୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ବୃକୋଦର ହର୍ଷିତ ହେଉଛି।
9.65.15
किन्नु चित्रमितस्त्वद्य भग्नसक्थस्य यन्मम ।
क्रुद्धेन भीमसेनेन पादेन मृदितं शिरः ॥ ९.६५.१५ ॥
ଭଗ୍ନ ଊରୁ ଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଆଜି ଏଥିରେ କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଭୀମସେନ ଗୋଡ଼ରେ ମୁଣ୍ଡ ଚିପି ଦେଲେ?
9.65.16
प्रतपन्तं श्रिया जुष्टं वर्तमानं च बन्धुषु ।
एवं कुर्यान्नरो यो हि स वै स़ञ्जय पूरुषः ॥ ९.६५.१६ ॥
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେ ଏପରି କରୁ। ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ପୁରୁଷ।
9.65.17
अभिज्ञौ युद्धधर्मस्य मम माता पिता च यौ ।
तौ हि सञ्जय दुःखार्तौ विज्ञाप्यौ वचनाद्वि मे ॥ ९.६५.१७ ॥
ଯୁଦ୍ଧଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ମୋ ମାତା ଓ ପିତା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ; ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୋ କଥାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଉଚିତ।
9.65.18
इष्टं भृत्या भृताः सम्यग्भूः प्रशास्ता ससागरा ।
मूर्ध्नि स्थितममित्राणां जीवतामेव स़ञ्जय ॥ ९.६५.१८ ॥
ସେବକମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପାଳନ କରି ସାଗର ସହିତ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିଥିବା ସେ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଜୀବିତ ଥାଇ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରହିଛି।
9.65.19
दत्ता दाया यथाशक्ति मित्राणां च प्रियं कृतम् ।
अमित्रा बाधिताः सर्वे को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.१९ ॥
ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦିଆଗଲା, ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ କରାଗଲା, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବାନ କିଏ?
9.65.20
मानिता बान्धवाः सर्वे मान्यः सम्पूजितो जनः ।
त्रितयं सेवितं सर्वं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२० ॥
ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଗଲା, ମାନ୍ୟଜନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଗଲା, ତ୍ରିବର୍ଗ ସେବିତ ହେଲା। ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବାନ କିଏ?
9.65.21
आज्ञप्तं नृपमुख्येषु मानः प्राप्तः सुदुर्लभः ।
आजानेयैस्तथा यातं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२१ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଜ୍ଞା ଦିଆଗଲା, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ମାନ ପାଇଲି, ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱରେ ଯାତ୍ରା କଲି। ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବାନ କିଏ?
9.65.22
यातानि परराष्ट्राणि नृपा भुक्ताश्च दासवत् ।
प्रियेभ्यः प्रकृतं साधु को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२२ ॥
ଶତ୍ରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କକୁ ଯାଇଲୁ, ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦାସ ପରି ଭୋଗିଲୁ, ପ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ କଲୁ। ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବାନ କିଏ?
9.65.23
अधीतं विधिवद्दत्तं प्राप्तमायुर्निरामयम् ।
स्वधर्मेण जिता लोकाः को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२३ ॥
ବିଧି ଅନୁସାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲି, ଦାନ ଦେଲି, ନିରାମୟ ଆୟୁ ପାଇଲି, ସ୍ୱଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜିଣିଲି। ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବାନ କିଏ?
9.65.24
दिष्ट्या नाहं जितः सङ्ख्ये परान्प्रेष्यवदाश्रितः ।
दिष्ट्या मे विपुला लक्ष्मीर्मृते त्वन्यगता विभो ॥ ९.६५.२४ ॥
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାସ ପରି ପରାଜିତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଲି ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ବିପୁଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାହାର ନିକଟକୁ ଯାଇ ନାହିଁ।
9.65.25
यदिष्टं क्षत्रबन्धूनां स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ।
निधनं तन्मया प्राप्तं को नु स्वन्ततरो मया ॥ ९.६५.२५ ॥
ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଇଷ୍ଟ, ସେହି ମୃତ୍ୟୁ ମୁଁ ପାଇଛି। ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟବାନ କିଏ?
9.65.26
दिष्ट्या नाहं परावृत्तो वैरात्प्राकृतवञ्जितः ।
दिष्ट्या न विमतिं काञ्चिद्भजित्वा तु पराजितः ॥ ९.६५.२६ ॥
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ଶତ୍ରୁତାରୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ପିଠି ଫେରାଇ ପଳାଇ ନାହିଁ, ପ୍ରବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ନାହିଁ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କୌଣସି ସନ୍ଦେହର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୁଁ ପରାଜିତ ହୋଇ ନାହିଁ।
9.65.27
सुप्तं वाऽथ प्रमत्तं वा यथा हन्याद्विषेण वा ।
एवं व्युत्क्रान्तधर्मेण व्युत्क्रम्य समयं हतः ॥ ९.६५.२७ ॥
ଶୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଅସାବଧାନ ମଣିଷକୁ, କିମ୍ବା ବିଷ ଦେଇ ଯେପରି ମାରାଯାଏ, ସେପରି ଧର୍ମଲଙ୍ଘନକାରୀ ଚୁକ୍ତି ଭାଙ୍ଗି ମୋତେ ମାରିଲା।
9.65.28
अश्चत्थामा महाभागः कृतवर्मा च सात्वतः ।
कृपः शारद्वतश्चैव वक्तव्या वचनान्मम ॥ ९.६५.२८ ॥
ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ସାତ୍ୱତ କୃତବର୍ମା ଓ ଶାରଦ୍ୱତ କୃପଙ୍କୁ ମୋ କଥାରେ କହିବା ଉଚିତ।
9.65.29
अधर्मेण प्रवृत्तानां पाण्डवानामनेकशः ।
विश्वासं समयघ्नानां न यूयं गन्तुमर्हथ ॥ ९.६५.२९ ॥
ଅଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, ବାରମ୍ବାର ଚୁକ୍ତି ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉପରେ ତୁମେମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
9.65.30
वार्तिकांश्चाब्रवीद्राजा पुत्रस्ते सत्यविक्रमः ।
अधर्माद्भीमसेनेन निहतोऽहं यथा रणे ॥ ९.६५.३० ॥
ତୁମ ପୁତ୍ର, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ଦୂତମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଧର୍ମରେ ଭୀମସେନ ମୋତେ ମାରିଲା ପରି।'
9.65.31
सोऽहं द्रोणं स्वर्गगतं कर्णशल्यावुभौ तथा ।
वृषसेनं महावीर्यं शकुनिं चापि सौबलम् ॥ ९.६५.३१ ॥
ସ୍ୱର୍ଗଗତ ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ ଓ ଶଲ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କୁ, ସେହିପରି ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ବୃଷସେନ ଓ ସୌବଲ ଶକୁନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରେ)।
9.65.32
जलसन्धं महावीर्यं भगदत्तं च पार्थिवम् ।
सोमदत्तं महेष्वासं सैन्धवं च जयद्रथम् ॥ ९.६५.३२ ॥
ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ଜଳସନ୍ଧ, ରାଜା ଭଗଦତ୍ତ, ମହାଧନୁର୍ଧର ସୋମଦତ୍ତ ଓ ସୈନ୍ଧବ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରେ)।
9.65.33
दुऋशासनपुरोगांश्च भ्रातॄनात्मसमांस्तथा ।
दौःशासनिं च विक्रान्तं लक्ष्मणं चात्मजावुभौ ॥ ९.६५.३३ ॥
ଦୁଃଶାସନ ପ୍ରମୁଖ, ମୋ ସମାନ ଭ୍ରାତୃଗଣଙ୍କୁ, ବୀର ଦୌଃଶାସନି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ମୋର ଉଭୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ (ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରେ)।
9.65.34
एतांश्चान्यांश्च सुबहून्मदीयांश्च सहस्रशः ।
पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि सार्थहीनो यथाऽध्वगः ॥ ९.६५.३४ ॥
ଏମାନଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ବହୁ ସହସ୍ର ମୋର ଲୋକଙ୍କୁ, ସାର୍ଥହୀନ ପଥିକ ପରି ମୁଁ ପଛେ ପଛେ ଯିବି।
9.65.35
कथं भ्रातॄन्हताञ्श्रुत्वा भर्तारं च स्वसा मम ।
रोरूयामाणा दुःखार्ता दुःशला सा भविष्यति ॥ ९.६५.३५ ॥
ଭାଇ ଓ ସ୍ୱାମୀ ନିହତ ବୋଲି ଶୁଣି ମୋ ଭଗିନୀ ଦୁଃଶଳା ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତା ହୋଇ କାନ୍ଦି କିପରି ହେବ?
9.65.36
स्नुषाभिः प्रस्नुषाभिश्च वृद्धो राजा पिता मम ।
गान्धारीसहितश्चैव का गतिं प्रतिपत्स्यति ॥ ९.६५.३६ ॥
ପୁତ୍ରବଧୂ ଓ ପୌତ୍ରବଧୂ ସହିତ, ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ପିତା କେଉଁ ଗତି ପାଇବେ?
9.65.37
नूनं लक्ष्मणमाताऽपि हतपुत्रा हतेश्वरा ।
विनाशं यास्यति क्षिप्रं कल्याणी पृथुलोचना ॥ ९.६५.३७ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାତା ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ୱାମୀ ହତ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ବିନାଶ ପାଇବେ; ସେହି କଲ୍ୟାଣୀ, ବିଶାଳନୟନା।
9.65.38
यदि जानाति चार्वाकः परिव्राद्वाग्विशारदः ।
करिष्यति महाभागो ध्रुवं चापचितिं मम ॥ ९.६५.३८ ॥
ବାକ୍ୟରେ ନିପୁଣ ପରିବ୍ରାଜକ ଚାର୍ବାକ ଯଦି ଏହା ଜାଣନ୍ତି, ସେହି ମହାଭାଗ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରତିଦାନ କରିବେ।
9.65.39
समन्तप़ञ्चके पुण्ये त्रिषु लोकेषु विश्रुते ।
अहं निधनमासाद्य लोकान्प्राप्स्यामि शाश्वतान् ॥ ९.६५.३९ ॥
ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ସମନ୍ତପଞ୍ଚକରେ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ ଶାଶ୍ୱତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି।
9.65.40
ततो जनसहस्राणि बाष्पपूर्णानि दिशो दश ।
ससागरवना घोरा पृथिवी सचराचरा। ॥ ९.६५.४० ॥
ତା'ପରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ବନ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ପୃଥିବୀ, ଚରାଚର ସହିତ, ଦଶ ଦିଗରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ସହସ୍ର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
9.65.41
चचालाथ सनिर्हादा दिशश्चैवाविलाऽभवन् ।
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं न्यवेदयन्। ॥ ९.६५.४१ ॥
ତା'ପରେ ଗର୍ଜ୍ଜନ ସହ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଲା; ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ମଳିନ ହେଲା। ସେମାନେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ ନିବେଦନ କଲେ।
9.65.42
व्यवहारं गदायुद्धे पार्थिवस्य च पातनम् ।
तदाख्याय ततः सर्वे द्रोणपुत्रस्य भारत। ॥ ९.६५.४२ ॥
ହେ ଭାରତ! ଗଦାଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଚରଣ ଓ ତାଙ୍କ ପତନର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ତା'ପରେ ସମସ୍ତେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
9.65.43
वादिका दुःखसन्तप्ताः शोकोपहतचेतसः ।
ध्यात्वा च सुचिरं कालं जग्मुरार्ता यथागतम् ॥ ९.६५.४३ ॥
ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଏବଂ ଶୋକରେ ବିହ୍ୱଳ ମନ ଥିବା ସେହି ଦୂତମାନେ ବହୁ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଯେଉଁ ପଥରେ ଆସିଥିଲେ ସେହି ପଥରେ ଫେରିଗଲେ।