वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.10.1
सुमन्त्रश्चोदितो राज्ञा प्रोवाचेदं वचस्तदा
यथर्ष्यशृङ्गस्त्वानीतो येनोपायेन मन्त्रिभिः
तन्मे निगदितं सर्वं शृणु मे मन्त्रिभिः सह ॥ १.१०.१ ॥
राजाच्या आज्ञेने प्रेरित झालेला सुमंत्र तेव्हा असे म्हणाला: मंत्र्यांनी कोणत्या उपायाने ऋष्यशृंगाला आणले, ते सर्व मला सांगितले गेले आहे; मंत्र्यांसह ऐका.
1.10.2
रोमपादमुवाचेदं सहामात्यः पुरोहितः
उपायो निरपायोऽयमस्माभिरभिचिन्तितः ॥ १.१०.२ ॥
अमात्यांसह पुरोहित रोमपादाला म्हणाला: आम्ही विचार केलेला हा उपाय निर्धोक आहे.
1.10.3
ऋष्यशृङ्गो वनचरस्तपःस्वाध्यायसंयुतः
अनभिज्ञस्तु नारीणां विषयाणां सुखस्य च ॥ १.१०.३ ॥
ऋष्यशृंग वनात राहणारा, तप व स्वाध्यायात मग्न असलेला आहे; स्त्रिया व विषयसुखे यांच्याशी तो अपरिचित आहे.
1.10.4
इन्द्रियार्थैरभिमतैर्नरचित्तप्रमाथिभिः
पुरमानाययिष्यामः क्षिप्रं चाध्यवसीयताम् ॥ १.१०.४ ॥
माणसांचे मन विचलित करणाऱ्या, प्रिय इंद्रियविषयांनी आम्ही त्याला लवकरच नगरात आणू; हे निश्चित करा.
1.10.5
गणिकास्तत्र गच्छन्तु रूपवत्यः स्वलङ्कृताः
प्रलोभ्य विविधोपायैरानेष्यन्तीह सत्कृताः ॥ १.१०.५ ॥
तेथे रूपवान, चांगल्या शृंगारलेल्या गणिका जाव्यात; विविध उपायांनी भुलवून त्या त्याला इथे आणतील; त्यांचा सन्मान केला जाईल.
1.10.6
श्रुत्वा तथेति राजा च प्रत्युवाच पुरोहितम्
पुरोहितो मन्त्रिणश्च तथा चक्रुश्च ते तथा ॥ १.१०.६ ॥
ते ऐकून राजा 'तसेच होवो' असे म्हणून पुरोहिताला उत्तरला; पुरोहित व मंत्री यांनी तसेच केले.
1.10.7
वारमुख्यास्तु तच्छ्रुत्वा वनं प्रविविशुर्महत्
आश्रमस्याविदूरेऽस्मिन् यत्नं कुर्वन्ति दर्शने ॥ १.१०.७ ॥
ते ऐकून प्रमुख गणिका त्या महाअरण्यात प्रविष्ट झाल्या; या आश्रमाच्या जवळच त्यांना दिसण्याचा प्रयत्न त्या करतात.
1.10.8
ऋषेः पुत्रस्य धीरस्य नित्यमाश्रमवासिनः
पितुः स नित्यसन्तुष्टो नातिचक्राम चाश्रमात् ॥ १.१०.८ ॥
ऋषींचा तो धीर पुत्र, जो नेहमी आश्रमात राहत असे आणि वडिलांवर सदैव संतुष्ट असे, तो कधीही आश्रमाबाहेर गेला नाही.
1.10.9
न तेन जन्मप्रभृति दृष्टपूर्वं तपस्विना
स्त्री वा पुमान्वा यच्चान्यत् सत्त्वं नगरराष्ट्रजम् ॥ १.१०.९ ॥
जन्मापासून त्या तपस्व्याने कधीही स्त्री, पुरुष किंवा नगर-राष्ट्रात जन्मलेला दुसरा कोणताही प्राणी पाहिला नव्हता.
1.10.10
ततः कदाचित् तं देशमाजगाम यदृच्छया
विभाण्डकसुतस्तत्र ताश्चापश्यद् वराङ्गनाः ॥ १.१०.१० ॥
नंतर एकदा विभाण्डकाचा पुत्र योगायोगाने त्या ठिकाणी आला आणि तेथे त्याने त्या सुंदर स्त्रियांना पाहिले.
1.10.11
ताश्चित्रवेषाः प्रमदा गायन्त्यो मधुरस्वरम्
ऋषिपुत्रमुपागम्य सर्वा वचनमब्रुवन् ॥ १.१०.११ ॥
विचित्र वेष धारण केलेल्या त्या स्त्रिया मधुर स्वरात गात ऋषिपुत्राजवळ जाऊन सर्वजणी हे शब्द बोलल्या.
1.10.12
कस्त्वं किं वर्तसे ब्रह्मञ्ज्ञातुमिच्छामहे वयम्
एकस्त्वं विजने घोरे वने चरसि शंस नः ॥ १.१०.१२ ॥
तू कोण आहेस, काय करतोस? हे ब्राह्मणा, आम्हांला जाणून घ्यायचे आहे. या भयंकर, निर्जन अरण्यात तू एकटा फिरतोस; आम्हांला सांग.
1.10.13
अदृष्टरूपास्तास्तेन काम्यरूपा वने स्त्रियः
हार्दात्तस्य मतिर्जाता आख्यातुं पितरं स्वकम् ॥ १.१०.१३ ॥
वनातील सुंदर रूपाच्या त्या स्त्रियांनी त्याचे रूप कधी पाहिले नव्हते; त्याच्या हृदयातील प्रेमामुळे त्याच्या मनात आपल्या वडिलांना सांगण्याचा विचार आला.
1.10.14
पिता विभाण्डकोऽस्माकं तस्याहं सुत औरसः
ऋष्यशृङ्ग इति ख्यातं नाम कर्म च मे भुवि ॥ १.१०.१४ ॥
आमचे वडील विभाण्डक आहेत; मी त्यांचा औरस पुत्र आहे. पृथ्वीवर माझे नाव आणि कर्म ऋष्यशृंग म्हणून प्रसिद्ध आहे.
1.10.15
इहाश्रमपदोऽस्माकं समीपे शुभदर्शनाः
करिष्ये वोऽत्र पूजां वै सर्वेषां विधिपूर्वकम् ॥ १.१०.१५ ॥
इथे आमच्या आश्रमाजवळ, हे शुभदर्शन असलेल्या स्त्रियांनो, मी तुम्हा सर्वांची येथेच विधिपूर्वक पूजा करीन.
1.10.16
ऋषिपुत्रवचः श्रुत्वा सर्वासां मतिरास वै
तदाश्रमपदं द्रष्टुं जग्मुः सर्वास्ततोऽङ्गनाः ॥ १.१०.१६ ॥
ऋषिपुत्राचे बोल ऐकून त्या सर्वांचे मन तिकडे जाण्याचे झाले; मग त्या सर्व स्त्रिया आश्रमस्थान पाहण्यास गेल्या.
1.10.17
गतानां तु ततः पूजामृषिपुत्रश्चकार ह
इदमर्घ्यमिदं पाद्यमिदं मूलं फलं च नः ॥ १.१०.१७ ॥
ते आल्यावर ऋषिपुत्राने त्यांची पूजा केली: "हे अर्घ्य, हे पाद्य, आणि आमची ही कंदमुळे व फळे."
1.10.18
प्रतिगृह्य तु तां पूजां सर्वा एव समुत्सुकाः
ऋषेर्भीताश्च शीघ्रं तु गमनाय मतिं दधुः ॥ १.१०.१८ ॥
ती पूजा स्वीकारूनही त्या सर्व उत्सुक होत्या; ऋषीला भिऊन त्यांनी लवकर जाण्याचा निश्चय केला.
1.10.19
अस्माकमपि मुख्यानि फलानीमानि हे द्विज
गृहाण विप्र भद्रं ते भक्षयस्व च मा चिरम् ॥ १.१०.१९ ॥
हे द्विजा, ही आमची उत्तम फळेही आहेत. हे विप्रा, ही स्वीकारा, तुमचे कल्याण असो; विलंब न करता ती खा.
1.10.20
ततस्तास्तं समालिङ्ग्य सर्वा हर्षसमन्विताः
मोदकान् प्रददुस्तस्मै भक्ष्यांश्च विविधाञ्छुभान् ॥ १.१०.२० ॥
मग त्या सर्व आनंदाने भरून त्याला आलिंगन देऊन त्याला मोदक आणि विविध उत्तम खाद्यपदार्थ दिले.
1.10.21
तानि चास्वाद्य तेजस्वी फलानीति स्म मन्यते
अनास्वादितपूर्वाणि वने नित्यनिवासिनाम् ॥ १.१०.२१ ॥
ती चाखून तो तेजस्वी विचार करू लागला की ही अशी फळे आहेत जी अरण्यात नेहमी राहणाऱ्यांनी पूर्वी कधी चाखली नव्हती.
1.10.22
आपृच्छ्य च तदा विप्रं व्रतचर्यां निवेद्य च
गच्छन्ति स्मापदेशात्ता भीतास्तस्य पितुः स्त्रियः ॥ १.१०.२२ ॥
मग त्या विप्राचा निरोप घेऊन, व्रतचर्येचे कारण सांगून, भीतीने त्याच्या वडिलांच्या स्त्रिया निघून गेल्या.
1.10.23
गतासु तासु सर्वासु काश्यपस्यात्मजो द्विजः
अस्वस्थहृदयश्चासीद् दुःखाच्च परिवर्तते ॥ १.१०.२३ ॥
त्या सर्व निघून गेल्यावर कश्यपाचा तो पुत्र द्विज अस्वस्थ मनाचा झाला आणि दुःखाने इकडेतिकडे तळमळू लागला.
1.10.24
ततोऽपरेद्युस्तं देशमाजगाम स वीर्यवान्
विभाण्डकसुतः श्रीमान् मनसाचिन्तयन्मुहुः ॥ १.१०.२४ ॥
मग दुसऱ्या दिवशी तो पराक्रमी विभाण्डकाचा श्रीमान् पुत्र त्या स्थळी गेला आणि मनात वारंवार विचार करू लागला.
1.10.25
मनोज्ञा यत्र ता दृष्टा वारमुख्याः स्वलङ्कृताः
दृष्ट्वैव च ततो विप्रमायान्तं हृष्टमानसाः ॥ १.१०.२५ ॥
तेथे मनोहर, सुंदर सजलेल्या प्रमुख गणिका दिसल्या; त्या ब्राह्मणाला येताना पाहून त्या आनंदित मनाच्या झाल्या.
1.10.26
उपसृत्य ततः सर्वास्तास्तमूचुरिदं वचः
एह्याश्रमपदं सौम्य अस्माकमिति चाब्रुवन् ॥ १.१०.२६ ॥
मग त्या सर्वजणी जवळ येऊन त्याला म्हणाल्या, “ये, सौम्या, आमच्या आश्रमात ये.”
1.10.27
चित्राण्यत्र बहूनि स्युर्मूलानि च फलानि च
तत्राप्येष विशेषेण विधिर्हि भविता ध्रुवम् ॥ १.१०.२७ ॥
येथे अनेक अद्भुत कंद आणि फळे आहेत; तेथेही निश्चितच हीच विशेष व्यवस्था असेल.
1.10.28
श्रुत्वा तु वचनं तासां सर्वासां हृदयङ्गमम्
गमनाय मतिं चक्रे तं च निन्युस्तदा स्त्रियः ॥ १.१०.२८ ॥
त्यांचे ते सर्वांच्या मनाला भावणारे शब्द ऐकून त्याने जाण्याचा निश्चय केला; तेव्हा त्या स्त्रियांनी त्याला नेले.
1.10.29
तत्र चानीयमाने तु विप्रे तस्मिन् महात्मनि
ववर्ष सहसा देवो जगत् प्रह्लादयंस्तदा ॥ १.१०.२९ ॥
तेथे त्या महात्म्या ब्राह्मणाला आणले जात असताना देवाने अचानक पाऊस पाडला; तेव्हा जग आनंदित झाले.
1.10.30
वर्षेणैवागतं विप्रं तापसं स नराधिपः
प्रत्युद्गम्य मुनिं प्रह्वः शिरसा च महीं गतः ॥ १.१०.३० ॥
पावसासह आलेल्या त्या ब्राह्मण तपस्वी मुनीला सामोरे जाऊन, तो राजा नम्रतेने मस्तक भूमीला टेकून वंदन करता झाला.
1.10.31
अर्घ्यं च प्रददौ तस्मै न्यायतः सुसमाहितः
वव्रे प्रसादं विप्रेन्द्रान्मा विप्रं मन्युराविशेत् ॥ १.१०.३१ ॥
न्यायानुसार एकाग्र चित्ताने त्यांना अर्घ्य दिले; विप्रश्रेष्ठांकडे कृपा मागितली, की विप्रांच्या मनात क्रोध प्रवेश करू नये.
1.10.32
अन्तःपुरं प्रवेश्यास्मै कन्यां दत्त्वा यथाविधि
शान्तां शान्तेन मनसा राजा हर्षमवाप सः ॥ १.१०.३२ ॥
अंतःपुरात त्यांना नेऊन, विधीप्रमाणे त्यांना शांता नावाची कन्या देऊन, शांत मनाने राजाला हर्ष प्राप्त झाला.
1.10.33
एवं स न्यवसत् तत्र सर्वकामैः सुपूजितः
ऋष्यशृङ्गो महातेजाः शान्तया सह भार्यया ॥ १.१०.३३ ॥
अशा प्रकारे ते तेथे सर्व इच्छा पूर्ण होऊन, उत्तम सन्मानित होऊन राहिले — महातेजस्वी ऋष्यशृंग, आपली पत्नी शांता हिच्यासह.