वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.11.1
भूय एव हि राजेन्द्र शृणु मे वचनं हितम् ।
यथा स देवप्रवरः कथयामास बुद्धिमान् ॥ १.११.१ ॥
हे राजेंद्रा, पुन्हा माझे हितकारक वचन ऐका, जसे त्या बुद्धिमान देवश्रेष्ठाने सांगितले होते.
1.11.2
इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः ।
नाम्ना दशरथो राजा श्रीमान् सत्यप्रतिश्रवः ॥ १.११.२ ॥
इक्ष्वाकू कुलात अत्यंत धार्मिक दशरथ नावाचा राजा जन्मेल; तो तेजस्वी आणि सत्यप्रतिज्ञ असेल.
1.11.3
अङ्गराजेन सख्यं च तस्य राज्ञो भविष्यति ।
कन्या चास्य महाभागा शान्ता नाम भविष्यति ॥ १.११.३ ॥
त्या राजाची अंगराजाशी मैत्री होईल, आणि त्याला महाभाग्यवती शांता नावाची कन्या होईल.
1.11.4
पुत्रस्त्वङ्गस्य राज्ञस्तु रोमपाद इति श्रुतः ।
तं स राजा दशरथो गमिष्यति महायशाः ॥ १.११.४ ॥
अंगराजाचा पुत्र रोमपाद म्हणून प्रसिद्ध होईल; तो महायशस्वी राजा दशरथ त्याच्याकडे जाईल.
1.11.5
अनपत्योऽस्मि धर्मात्मञ्छान्ताभर्ता मम क्रतुम् ।
आहरेत त्वयाज्ञप्तः संतानार्थं कुलस्य च ॥ १.११.५ ॥
हे धर्मात्मन्, मला संतती नाही; तुझ्या आज्ञेने शांतेचा पती कुलसंततीसाठी माझा यज्ञ करो.
1.11.6
श्रुत्वा राज्ञोऽथ तद् वाक्यं मनसा स विचिन्त्य च ।
प्रदास्यते पुत्रवन्तं शान्ता भर्तारमात्मवान् ॥ १.११.६ ॥
राजाचे ते वचन ऐकून मनात विचार करून, आत्मसंयमी तो शांतेला तिच्या पतीसह, पुत्रवान होणाऱ्याबरोबर, देईल.
1.11.7
प्रतिगृह्य च तं विप्रं स राजा विगतज्वरः ।
आहरिष्यति तं यज्ञं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ १.११.७ ॥
त्या ब्राह्मणाचा स्वीकार करून, चिंतामुक्त झालेला तो राजा आनंदित अंतःकरणाने तो यज्ञ करील.
1.11.8
तं च राजा दशरथो यशस्कामः कृताञ्जलिः ।
ऋष्यशृङ्गं द्विजश्रेष्ठं वरयिष्यति धर्मवित् ॥ १.११.८ ॥
यशाची इच्छा करणारा, धर्म जाणणारा राजा दशरथ हात जोडून, द्विजश्रेष्ठ ऋष्यशृंगांना आमंत्रित करील.
1.11.9
यज्ञार्थं प्रसवार्थं च स्वर्गार्थं च नरेश्वरः ।
लभते च स तं कामं द्विजमुख्याद् विशाम्पतिः ॥ १.११.९ ॥
यज्ञासाठी, संततीसाठी आणि स्वर्गासाठी, तो नरेश्वर, प्रजांचा स्वामी, त्या द्विजश्रेष्ठांकडून ती इच्छा प्राप्त करील.
1.11.10
पुत्राश्चास्य भविष्यन्ति चत्वारोऽमितविक्रमाः ।
वंशप्रतिष्ठानकराः सर्वभूतेषु विश्रुताः ॥ १.११.१० ॥
त्याला अमित पराक्रमी असे चार पुत्र होतील; ते वंशाची प्रतिष्ठापना करणारे आणि सर्व भूतांमध्ये प्रसिद्ध होतील.
1.11.11
एवं स देवप्रवरः पूर्वं कथितवान् कथाम् ।
सनत्कुमारो भगवान् पुरा देवयुगे प्रभुः ॥ १.११.११ ॥
याप्रमाणे त्या देवश्रेष्ठ, भगवान, प्रभू सनत्कुमारांनी पूर्वी देवयुगात ही कथा सांगितली होती.
1.11.12
स त्वं पुरुषशार्दूल समानय सुसत्कृतम् ।
स्वयमेव महाराज गत्वा सबलवाहनः ॥ १.११.१२ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, महाराजा! तुम्ही स्वतः सैन्य व वाहनांसह जाऊन त्यांना सन्मानपूर्वक घेऊन या.
1.11.13
सुमन्त्रस्य वचः श्रुत्वा हृष्टो दशरथोऽभवत् ।
अनुमान्य वसिष्ठं च सूतवाक्यं निशाम्य च ॥ १.११.१३ ॥
सुमंत्राचे वचन ऐकून दशरथ आनंदित झाला. वसिष्ठांशी विचारविनिमय करून आणि सारथ्याचे बोलणे विचारात घेऊन.
1.11.14
सान्तःपुरः सहामात्यः प्रययौ यत्र स द्विजः ।
वनानि सरितश्चैव व्यतिक्रम्य शनैः शनैः ॥ १.११.१४ ॥
अंतःपुर आणि अमात्यांसह ते ज्या ठिकाणी तो द्विज होता तिकडे निघाले. वने आणि नद्या हळूहळू ओलांडत.
1.11.15
अभिचक्राम तं देशं यत्र वै मुनिपुङ्गवः ।
आसाद्य तं द्विजश्रेष्ठं रोमपादसमीपगम् ॥ १.११.१५ ॥
त्या मुनिश्रेष्ठांच्या प्रदेशाकडे ते गेले. रोमपादाजवळ आलेल्या त्या द्विजश्रेष्ठापर्यंत पोहोचून.
1.11.16
ऋषिपुत्रं ददर्शाथो दीप्यमानमिवानलम् ।
ततो राजा यथायोग्यं पूजां चक्रे विशेषतः ॥ १.११.१६ ॥
मग अग्नीसारखा तेजस्वी ऋषिपुत्र त्यांनी पाहिला. नंतर राजाने यथायोग्य, विशेषतः पूजा केली.
1.11.17
सखित्वात्तस्य वै राज्ञः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
रोमपादेन चाख्यातमृषिपुत्राय धीमते ॥ १.११.१७ ॥
राजाशी असलेल्या मैत्रीमुळे, आनंदित अंतःकरणाने रोमपादाने बुद्धिमान ऋषिपुत्राला ते सांगितले.
1.11.18
सख्यं सम्बन्धकं चैव तदा तं प्रत्यपूजयत् ।
एवं सुसत्कृतस्तेन सहोषित्वा नरर्षभः ॥ १.११.१८ ॥
मैत्री आणि नातेसंबंधामुळे तेव्हा त्यानेही त्यांचा सन्मान केला. अशा प्रकारे त्याच्याकडून उत्तम सत्कार होऊन, तो नरश्रेष्ठ त्याच्यासह राहिला.
1.11.19
सप्ताष्टदिवसान् राजा राजानमिदमब्रवीत् ।
शान्ता तव सुता राजन् सह भर्त्रा विशाम्पते ॥ १.११.१९ ॥
सात-आठ दिवस उलटल्यावर राजाने दुसऱ्या राजाला असे सांगितले: हे राजा, तुझी कन्या शांता पतीसह सुखात आहे, हे प्रजापते.
1.11.20
मदीयं नगरं यातु कार्यं हि महदुद्यतम् ।
तथेति राजा संश्रुत्य गमनं तस्य धीमतः ॥ १.११.२० ॥
माझ्या नगरात त्याने यावे, कारण एक मोठे कार्य समोर आहे. 'तसेच होवो' असे म्हणून राजाने त्या बुद्धिमान पुरुषाच्या गमनास संमती दिली.
1.11.21
उवाच वचनं विप्रं गच्छ त्वं सह भार्यया ।
ऋषिपुत्रः प्रतिश्रुत्य तथेत्याह नृपं तदा ॥ १.११.२१ ॥
त्याने ब्राह्मणाला सांगितले, 'तू पत्नीसह जा.' तेव्हा ऋषिपुत्र संमत होऊन 'तसेच होवो' असे राजाला म्हणाला.
1.11.22
स नृपेणाभ्यनुज्ञातः प्रययौ सह भार्यया ।
तावन्योन्याञ्जलिं कृत्वा स्नेहात्संश्लिष्य चोरसा ॥ १.११.२२ ॥
राजाची अनुज्ञा मिळवून तो पत्नीसह निघाला. दोघांनी एकमेकांना हात जोडून अभिवादन केले आणि स्नेहाने छातीशी कवटाळून भेट घेतली.
1.11.23
ननन्दतुर्दशरथो रोमपादश्च वीर्यवान् ।
ततः सुहृदमापृच्छ्य प्रस्थितो रघुनन्दनः ॥ १.११.२३ ॥
दशरथ आणि वीर्यवान रोमपाद दोघेही आनंदित झाले. मग मित्राचा निरोप घेऊन रघुनंदन निघाले.
1.11.24
पौरेषु प्रेषयामास दूतान् वै शीघ्रगामिनः ।
क्रियतां नगरं सर्वं क्षिप्रमेव स्वलंकृतम् ॥ १.११.२४ ॥
त्याने नगरवासियांकडे वेगवान दूत पाठवले. 'संपूर्ण नगर लवकर उत्तम प्रकारे सजवले जावे.'
1.11.25
धूपितं सिक्तसम्मृष्टं पताकाभिरलंकृतम् ।
ततः प्रहृष्टाः पौरास्ते श्रुत्वा राजानमागतम् ॥ १.११.२५ ॥
धूप लावून सुगंधित केलेले, पाण्याने शिंपडलेले, व्यवस्थित झाडलोट केलेले आणि पताकांनी सजवलेले. राजा येत आहे हे ऐकून नगरवासी अत्यंत आनंदित झाले.
1.11.26
तथा चक्रुश्च तत् सर्वं राज्ञा यत् प्रेषितं तदा ।
ततः स्वलंकृतं राजा नगरं प्रविवेश ह ॥ १.११.२६ ॥
राजाने जे जे आज्ञापिले होते ते सर्व त्यांनी तसेच केले. मग सुशोभित नगरात राजा प्रवेश करता झाला.
1.11.27
शङ्खदुन्दुभिनिर्ह्रादैः पुरस्कृत्वा द्विजर्षभम् ।
ततः प्रमुदिताः सर्वे दृष्ट्वा वै नागरा द्विजम् ॥ १.११.२७ ॥
शंख आणि दुंदुभींच्या निनादात श्रेष्ठ ब्राह्मणाला पुढे करून. तेव्हा सर्व नगरवासी त्या ब्राह्मणाला पाहून अत्यंत आनंदित झाले.
1.11.28
प्रवेश्यमानं सत्कृत्य नरेन्द्रेणेन्द्रकर्मणा ।
यथा दिवि सुरेन्द्रेण सहस्राक्षेण काश्यपम् ॥ १.११.२८ ॥
इंद्रासारखी कर्मे करणाऱ्या नरेंद्राकडून आदराने आत नेला जात असताना — स्वर्गात सहस्राक्ष सुरेंद्र कश्यपाचा सत्कार करतो तसा.
1.11.29
अन्तःपुरं प्रवेश्यैनं पूजां कृत्वा तु शास्त्रतः ।
कृतकृत्यं तदात्मानं मेने तस्योपवाहनात् ॥ १.११.२९ ॥
त्याला अंतःपुरात नेऊन शास्त्राप्रमाणे पूजा करून, त्याला वाहून आणल्यामुळे राजाने स्वतःला कृतकृत्य मानले.
1.11.30
अन्तःपुराणि सर्वाणि शान्तां दृष्ट्वा तथागताम् ।
सह भर्त्रा विशालाक्षीं प्रीत्यानन्दमुपागमन् ॥ १.११.३० ॥
सर्व अंतःपुरांनी आलेल्या शांतेला, पतीसह विशाल नेत्रांच्या तिला पाहून प्रेमाने आनंद प्राप्त केला.
1.11.31
पूज्यमाना तु ताभिः सा राज्ञा चैव विशेषतः ।
उवास तत्र सुखिता कञ्चित् कालं सहद्विजा ॥ १.११.३१ ॥
सर्वांनी, विशेषतः राजाने सन्मानित होऊन, ती तेथे ब्राह्मणांसह काही काळ सुखाने राहिली.