Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 1.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.13.1
पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णः संवत्सरोऽभवत् ।
प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान् ॥ १.१३.१ ॥
When spring returned again, a year was complete. Then the mighty one set out to undertake the horse sacrifice, the Aśvamedha, for the sake of its consecration.
1.13.2
अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः प्रतिपूज्य च ।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम् ॥ १.१३.२ ॥
Having duly bowed to Vasiṣṭha and honored him in return, he spoke humble words to that best of twice-born sages, regarding the consecration.
1.13.3
यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन् यथोक्तं मुनिपुङ्गव ।
यथा न विघ्नाः क्रियन्ते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम् ॥ १.१३.३ ॥
O brahmin, best of sages, let my sacrifice be performed as prescribed; arrange it so that no obstacles arise among the limbs of the sacrifice.
1.13.4
भवान् स्निग्धः सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान् ।
वोढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः ॥ १.१३.४ ॥
You are my affectionate friend and my supreme, great teacher; the burden of the sacrifice that has been undertaken must be borne by you.
1.13.5
तथेति च स राजानमब्रवीद् द्विजसत्तमः ।
करिष्ये सर्वमेवैतद् भवता यत् समर्थितम् ॥ १.१३.५ ॥
"So be it," said that best of twice-born sages to the king. "I will do all of this that you have requested."
1.13.6
ततोऽब्रवीद् द्विजान् वृद्धान् यज्ञकर्मसुनिष्ठितान् ।
स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान् परमधार्मिकान् ॥ १.१३.६ ॥
Then he spoke to the elderly brahmins, firmly established in sacrificial rites, skilled in constructing the altar, and most righteous.
1.13.7
कर्मान्तिकाञ्शिल्पकारान् वर्धकीन् खनकानपि ।
गणकाञ्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान् ॥ १.१३.७ ॥
Overseers of works, craftsmen, carpenters, diggers, accountants, skilled artisans, and likewise actors and dancers.
1.13.8
तथा शुचीञ्शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् ।
यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात् ॥ १.१३.८ ॥
Likewise, pure men learned in the scriptures and of wide learning. By the king's command, may you undertake the sacrificial work.
1.13.9
इष्टका बहुसाहस्री शीघ्रमानीयतामिति ।
उपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञो बहुगुणान्विताः ॥ १.१३.९ ॥
Saying, "Let many thousands of bricks be brought quickly," let there also be made, for the king's use, things endowed with many excellent qualities.
1.13.10
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याः शतशः शुभाः ।
भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिः समुपेताः सुनिष्ठिताः ॥ १.१३.१० ॥
Hundreds of fine dwellings for brahmins, too, are to be built, furnished abundantly with food and drink, and well finished.
1.13.11
तथा पौरजनस्यापि कर्तव्याश्च सुविस्तराः ।
आगतानां सुदूराच्च पार्थिवानां पृथक् पृथक् ॥ १.१३.११ ॥
Very spacious dwellings are likewise to be made for the townspeople, and for the kings who have come from far away, each one separately.
1.13.12
वाजिवारणशालाश्च तथा शय्यागृहाणि च ।
भटानां महदावासा वैदेशिकनिवासिनाम् ॥ १.१३.१२ ॥
Stables for horses and elephants, likewise sleeping-chambers, great lodgings for the soldiers, and dwellings for those who reside from foreign lands.
1.13.13
आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिताः ।
तथा पौरजनस्यापि जनस्य बहुशोभनम् ॥ १.१३.१३ ॥
The lodgings were furnished with abundant food and every desired thing; likewise for the townsfolk and all the people it was very splendid.
1.13.14
दातव्यमन्नं विधिवत् सत्कृत्य न तु लीलया ।
सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः ॥ १.१३.१४ ॥
Food should be given according to rule and with honor, not carelessly; so that all the social classes may obtain worship, being well honored.
1.13.15
न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि ।
यज्ञकर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाः शिल्पिनस्तथा ॥ १.१३.१५ ॥
Nor should contempt be shown, even out of desire or anger; likewise toward the men busy with sacrificial rites and toward the artisans.
1.13.16
तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम् ।
ये स्युः सम्पूजिताः सर्वे वसुभिर्भोजनेन च ॥ १.१३.१६ ॥
Honor should be paid to them especially, in due order; let all be well honored with wealth and food.
1.13.17
यथा सर्वं सुविहितं न किंचित् परिहीयते ।
तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीतियुक्तेन चेतसा ॥ १.१३.१७ ॥
So that everything is well arranged and nothing is lacking, may you all act with a joyful heart.
1.13.18
ततः सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन् ।
यथेष्टं तत् सुविहितं न किंचित् परिहीयते ॥ १.१३.१८ ॥
Then all assembled and said this to Vasiṣṭha: everything is arranged as you desired; nothing is lacking.
1.13.19
यथोक्तं तत् करिष्यामो न किंचित् परिहास्यते ।
ततः सुमन्त्रमाहूय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१३.१९ ॥
We shall do exactly as declared; nothing will be left out. Then Vasiṣṭha summoned Sumantra and spoke these words.
1.13.20
निमन्त्रयस्व नृपतीन् पृथिव्यां ये च धार्मिकाः ।
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्याञ्शूद्रांश्चैव सहस्रशः ॥ १.१३.२० ॥
Invite the righteous kings on the earth, and also brahmins, kshatriyas, vaiśyas and śūdras by the thousands.
1.13.21
समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान् ।
मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यवादिनम् ॥ १.१३.२१ ॥
Gather men from all lands with honor, and Janaka, lord of Mithilā, the valiant and truthful one.
1.13.22
तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम् ।
पूर्वं सम्बन्धिनं ज्ञात्वा ततः पूर्वं ब्रवीमि ते ॥ १.१३.२२ ॥
Bring that greatly fortunate one yourself, with full honor; knowing him as a kinsman from before, I tell you first.
1.13.23
तथा काशिपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम् ।
सद्वृत्तं देवसंकाशं स्वयमेवानयस्व ह ॥ १.१३.२३ ॥
Likewise the lord of Kāśī, affectionate, ever sweet-spoken, of good conduct and godlike—bring him yourself.
1.13.24
तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम् ।
श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं तमिहानय ॥ १.१३.२४ ॥
Likewise bring here the aged king of the Kekayas, most righteous, father-in-law of the lion among kings, together with his son.
1.13.25
अङ्गेश्वरं महेष्वासं रोमपादं सुसत्कृतम् ।
वयस्यं राजसिंहस्य सपुत्रं तमिहानय ॥ १.१३.२५ ॥
Bring here Romapāda, lord of Aṅga, the great archer, well honoured, friend of the lion among kings, together with his son.
1.13.26
तथा कोसलराजानं भानुमन्तं सुसंस्कृतम् ।
मगधाधिपतिं शूरं सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ १.१३.२६ ॥
Likewise bring King Bhānumat of Kosala, refined, lord of Magadha, brave and expert in all the sciences.
1.13.27
प्राप्तिज्ञं परमोदारं सत्कृतं पुरुषर्षभम् ।
राज्ञः शासनमादाय चोदयस्व नृपर्षभान् ।
प्राचीनान् सिन्धुसौवीरान् सौराष्ठ्रेयांश्च पार्थिवान् ॥ १.१३.२७ ॥
Bring the bull among men, who knows what is due, most generous and honoured, taking the king's command; urge on the bulls among kings — the rulers of the east, of Sindhu and Sauvīra, and of Saurāṣṭra.
1.13.28
दाक्षिणात्यान् नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह ।
सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले ॥ १.१३.२८ ॥
Bring all the lords of men from the south. And there are other friendly kings on the surface of the earth.
1.13.29
तानानय यथा क्षिप्रं सानुगान् सहबान्धवान् ।
एतान् दूतैर्महाभागैरानयस्व नृपाज्ञया ॥ १.१३.२९ ॥
Bring them quickly, with their followers and kinsmen. Bring all these by royal command through messengers of great fortune.
1.13.30
वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितं तदा ।
व्यादिशत् पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान् ॥ १.१३.३० ॥
Having heard Vasiṣṭha's words, Sumantra at once dispatched excellent men there to bring the kings.
1.13.31
स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रयातो मुनिशासनात् ।
सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महामतिः ॥ १.१३.३१ ॥
The righteous-souled Sumantra himself set out at the sage's command, hastening to bring the great-minded kings together.
1.13.32
ते च कर्मान्तिकाः सर्वे वसिष्ठाय महर्षये ।
सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम् ॥ १.१३.३२ ॥
All those overseers of the work reported to the great sage Vasiṣṭha everything that had been arranged for the sacrifice.
1.13.33
ततः प्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वान् मुनिरब्रवीत् ।
अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयापि वा ॥ १.१३.३३ ॥
Then the sage, best of the twice-born, pleased, said to them all: Gifts should never be given to anyone with contempt, nor even carelessly.
1.13.34
अवज्ञया कृतं हन्याद् दातारं नात्र संशयः ।
ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः ॥ १.१३.३४ ॥
A gift made with contempt destroys the giver himself, of this there is no doubt. Then, after some days and nights, the kings arrived there.
1.13.35
बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य ह ।
ततो वसिष्ठः सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.१३.३५ ॥
Many jewels were brought for King Daśaratha; then Vasiṣṭha, very pleased, spoke these words to the king.
1.13.36
उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात् ।
मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः ॥ १.१३.३६ ॥
O tiger among men, the kings have arrived at your command, and I too have honored all those best of kings as is fitting.
1.13.37
यज्ञियं च कृतं सर्वं पुरुषैः सुसमाहितैः ।
निर्यातु च भवान् यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात् ॥ १.१३.३७ ॥
All the sacrificial requisites have been prepared by men with great care; now let you go forth from near at hand to the sacrificial ground to perform the yajña.
1.13.38
सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं वै समन्ततः ।
द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम् ॥ १.१३.३८ ॥
O lord of kings, that sacrificial ground, filled on every side with all desired things, as if fashioned by the mind alone, you should indeed go and see.
1.13.39
तथा वसिष्ठवचनादृशष्यशृङ्गस्य चोभयोः ।
दिवसे शुभनक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः ॥ १.१३.३९ ॥
Thus, at the word of both Vasiṣṭha and Ṛṣyaśṛṅga, on a day under an auspicious constellation, the lord of the earth set out.
1.13.40
ततो वसिष्ठप्रमुखाः सर्व एव द्विजोत्तमाः ।
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभंस्तदा ॥ १.१३.४० ॥
Then Vasiṣṭha and all the foremost of the twice-born, placing Ṛṣyaśṛṅga in front, began the sacrificial rite at that time.
1.13.41
यज्ञवाटं गताः सर्वे यथाशास्त्रं यथाविधि ।
श्रीमांश्च सह पत्नीभी राजा दीक्षामुपाविशत् ॥ १.१३.४१ ॥
All went to the sacrificial enclosure and sat down according to the scriptures and the rule; and the glorious king, with his wives, sat down to undergo consecration.