વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.13.1
पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णः संवत्सरोऽभवत् ।
प्रसवार्थं गतो यष्टुं हयमेधेन वीर्यवान् ॥ १.१३.१ ॥
વસંત ફરી આવતા એક વર્ષ પૂર્ણ થયું. ત્યારે પરાક્રમી (રાજા) અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવા દીક્ષા માટે ગયા.
1.13.2
अभिवाद्य वसिष्ठं च न्यायतः प्रतिपूज्य च ।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं प्रसवार्थं द्विजोत्तमम् ॥ १.१३.२ ॥
વસિષ્ઠને યથાવિધિ પ્રણામ કરી અને પ્રતિસન્માન આપી, દીક્ષા માટે તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજને નમ્રતાથી વચન કહ્યું.
1.13.3
यज्ञो मे क्रियतां ब्रह्मन् यथोक्तं मुनिपुङ्गव ।
यथा न विघ्नाः क्रियन्ते यज्ञाङ्गेषु विधीयताम् ॥ १.१३.३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મારો યજ્ઞ કહ્યા પ્રમાણે થાય; યજ્ઞાંગોમાં વિઘ્નો ન આવે એવી વ્યવસ્થા કરો.
1.13.4
भवान् स्निग्धः सुहृन्मह्यं गुरुश्च परमो महान् ।
वोढव्यो भवता चैव भारो यज्ञस्य चोद्यतः ॥ १.१३.४ ॥
આપ મારા સ્નેહાળ મિત્ર અને પરમ મહાન ગુરુ છો; આરંભેલા યજ્ઞનો ભાર આપે જ ઉઠાવવો જોઈએ.
1.13.5
तथेति च स राजानमब्रवीद् द्विजसत्तमः ।
करिष्ये सर्वमेवैतद् भवता यत् समर्थितम् ॥ १.१३.५ ॥
"તથાસ્તુ" કહીને તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજે રાજાને કહ્યું — "આપે જે માંગ્યું તે બધું હું અવશ્ય કરીશ."
1.13.6
ततोऽब्रवीद् द्विजान् वृद्धान् यज्ञकर्मसुनिष्ठितान् ।
स्थापत्ये निष्ठितांश्चैव वृद्धान् परमधार्मिकान् ॥ १.१३.६ ॥
ત્યારબાદ યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ઠ વૃદ્ધ દ્વિજોને તેમણે કહ્યું — યજ્ઞવેદી-નિર્માણમાં નિપુણ અને પરમ ધાર્મિક એવા તેમને.
1.13.7
कर्मान्तिकाञ्शिल्पकारान् वर्धकीन् खनकानपि ।
गणकाञ्शिल्पिनश्चैव तथैव नटनर्तकान् ॥ १.१३.७ ॥
કાર્ય-નિરીક્ષકો, શિલ્પકારો, સુથારો, ખોદનારાઓ, ગણકો, કારીગરો, તથા નટો અને નર્તકો પણ.
1.13.8
तथा शुचीञ्शास्त्रविदः पुरुषान् सुबहुश्रुतान् ।
यज्ञकर्म समीहन्तां भवन्तो राजशासनात् ॥ १.१३.८ ॥
એ જ રીતે શુદ્ધ, શાસ્ત્રજ્ઞ અને ઘણું સાંભળેલા પુરુષોને પણ. રાજાની આજ્ઞાથી આપ યજ્ઞકર્મ આરંભો.
1.13.9
इष्टका बहुसाहस्री शीघ्रमानीयतामिति ।
उपकार्याः क्रियन्तां च राज्ञो बहुगुणान्विताः ॥ १.१३.९ ॥
"ઘણા હજાર ઈંટો જલદી મંગાવો" એમ કહીને, રાજા માટે ઉપયોગી, અનેક ગુણોવાળી વસ્તુઓ પણ બનાવડાવો.
1.13.10
ब्राह्मणावसथाश्चैव कर्तव्याः शतशः शुभाः ।
भक्ष्यान्नपानैर्बहुभिः समुपेताः सुनिष्ठिताः ॥ १.१३.१० ॥
બ્રાહ્મણો માટે સેંકડો સુંદર નિવાસો પણ બનાવવા; તે ભોજન અને પાનથી ભરપૂર અને સારી રીતે પૂર્ણ થયેલા હોય.
1.13.11
तथा पौरजनस्यापि कर्तव्याश्च सुविस्तराः ।
आगतानां सुदूराच्च पार्थिवानां पृथक् पृथक् ॥ १.१३.११ ॥
નગરજનો માટે પણ અતિ વિશાળ નિવાસો બનાવવા; અને દૂરથી આવેલા રાજાઓ માટે દરેક માટે અલગ અલગ રહેઠાણની વ્યવસ્થા કરવી.
1.13.12
वाजिवारणशालाश्च तथा शय्यागृहाणि च ।
भटानां महदावासा वैदेशिकनिवासिनाम् ॥ १.१३.१२ ॥
ઘોડા અને હાથીઓ માટે શાળાઓ તથા શયનગૃહો પણ હોય; સૈનિકો માટે મોટા આવાસો અને વિદેશથી આવેલા રહેવાસીઓ માટે પણ આવાસો હોય.
1.13.13
आवासा बहुभक्ष्या वै सर्वकामैरुपस्थिताः ।
तथा पौरजनस्यापि जनस्य बहुशोभनम् ॥ १.१३.१३ ॥
નિવાસસ્થાનો પુષ્કળ ભોજન અને સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓથી સજ્જ હતાં. એ જ રીતે નગરજનો માટે અને સૌ લોકો માટે તે અત્યંત સુંદર હતું.
1.13.14
दातव्यमन्नं विधिवत् सत्कृत्य न तु लीलया ।
सर्वे वर्णा यथा पूजां प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः ॥ १.१३.१४ ॥
અન્ન વિધિપૂર્વક, આદરપૂર્વક આપવું જોઈએ, રમતમાં નહીં. જેથી સર્વ વર્ણોને સારો સત્કાર અને માન મળે.
1.13.15
न चावज्ञा प्रयोक्तव्या कामक्रोधवशादपि ।
यज्ञकर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाः शिल्पिनस्तथा ॥ १.१३.१५ ॥
કામ કે ક્રોધના વશમાં પણ અવગણના ન કરવી. યજ્ઞકર્મમાં વ્યસ્ત પુરુષો અને શિલ્પીઓ પણ એ જ રીતે.
1.13.16
तेषामपि विशेषेण पूजा कार्या यथाक्रमम् ।
ये स्युः सम्पूजिताः सर्वे वसुभिर्भोजनेन च ॥ १.१३.१६ ॥
તેમનું પણ વિશેષ રીતે ક્રમ અનુસાર સન્માન કરવું જોઈએ. ધન અને ભોજનથી સૌનું સારી રીતે સન્માન થવું જોઈએ.
1.13.17
यथा सर्वं सुविहितं न किंचित् परिहीयते ।
तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीतियुक्तेन चेतसा ॥ १.१३.१७ ॥
બધું સારી રીતે ગોઠવાઈને કંઈ પણ ઓછું ન પડે. એ જ રીતે આપ સૌ પ્રસન્ન ચિત્તે કાર્ય કરો.
1.13.18
ततः सर्वे समागम्य वसिष्ठमिदमब्रुवन् ।
यथेष्टं तत् सुविहितं न किंचित् परिहीयते ॥ १.१३.१८ ॥
પછી સૌએ એકઠા થઈને વસિષ્ઠને આ કહ્યું — આપની ઇચ્છા પ્રમાણે બધું સારી રીતે ગોઠવાયું છે, કંઈ ઓછું નથી.
1.13.19
यथोक्तं तत् करिष्यामो न किंचित् परिहास्यते ।
ततः सुमन्त्रमाहूय वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ १.१३.१९ ॥
કહ્યા પ્રમાણે જ કરીશું; કંઈ પણ છૂટશે નહીં. ત્યારે વસિષ્ઠે સુમંત્રને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.
1.13.20
निमन्त्रयस्व नृपतीन् पृथिव्यां ये च धार्मिकाः ।
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्याञ्शूद्रांश्चैव सहस्रशः ॥ १.१३.२० ॥
પૃથ્વી પરના ધાર્મિક રાજાઓને નિમંત્રણ આપ; અને હજારો બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રોને પણ નિમંત્રણ આપ.
1.13.21
समानयस्व सत्कृत्य सर्वदेशेषु मानवान् ।
मिथिलाधिपतिं शूरं जनकं सत्यवादिनम् ॥ १.१३.२१ ॥
બધા દેશોના લોકોને સત્કારપૂર્વક એકત્રિત કર; મિથિલાના અધિપતિ, શૂરવીર અને સત્યવાદી જનકને પણ.
1.13.22
तमानय महाभागं स्वयमेव सुसत्कृतम् ।
पूर्वं सम्बन्धिनं ज्ञात्वा ततः पूर्वं ब्रवीमि ते ॥ १.१३.२२ ॥
તે મહાભાગ્યવાનને તું પોતે જ સન્માનપૂર્વક લઈ આવ. પહેલેથી સંબંધી જાણીને પહેલાં તને જ કહું છું.
1.13.23
तथा काशिपतिं स्निग्धं सततं प्रियवादिनम् ।
सद्वृत्तं देवसंकाशं स्वयमेवानयस्व ह ॥ १.१३.२३ ॥
તે જ રીતે કાશીના અધિપતિ, સ્નેહાળ, હંમેશા મધુર બોલનાર, સદાચારી, દેવતુલ્ય રાજાને પણ તું પોતે લઈ આવ.
1.13.24
तथा केकयराजानं वृद्धं परमधार्मिकम् ।
श्वशुरं राजसिंहस्य सपुत्रं तमिहानय ॥ १.१३.२४ ॥
તે જ રીતે કેકય રાજા, વૃદ્ધ, પરમ ધાર્મિક, રાજસિંહના સસરાને તેમના પુત્ર સહિત અહીં લઈ આવ.
1.13.25
अङ्गेश्वरं महेष्वासं रोमपादं सुसत्कृतम् ।
वयस्यं राजसिंहस्य सपुत्रं तमिहानय ॥ १.१३.२५ ॥
અંગદેશના સ્વામી, મહાન ધનુર્ધર, સન્માનિત રોમપાદને, રાજસિંહના મિત્રને, તેમના પુત્ર સહિત અહીં લાવો.
1.13.26
तथा कोसलराजानं भानुमन्तं सुसंस्कृतम् ।
मगधाधिपतिं शूरं सर्वशास्त्रविशारदम् ॥ १.१३.२६ ॥
એ જ રીતે કોસલરાજ ભાનુમાનને, સુસંસ્કૃત, મગધાધિપતિ, શૂરવીર અને સર્વશાસ્ત્રનિપુણ એવા તેમને પણ લાવો.
1.13.27
प्राप्तिज्ञं परमोदारं सत्कृतं पुरुषर्षभम् ।
राज्ञः शासनमादाय चोदयस्व नृपर्षभान् ।
प्राचीनान् सिन्धुसौवीरान् सौराष्ठ्रेयांश्च पार्थिवान् ॥ १.१३.२७ ॥
યોગ્ય જાણનાર, પરમ ઉદાર, સત્કૃત, પુરુષર્ષભને રાજાજ્ઞાથી લાવો; નૃપર્ષભોને પ્રેરો, પૂર્વના, સિંધુ-સૌવીરના તથા સૌરાષ્ટ્રના રાજાઓને પણ.
1.13.28
दाक्षिणात्यान् नरेन्द्रांश्च समस्तानानयस्व ह ।
सन्ति स्निग्धाश्च ये चान्ये राजानः पृथिवीतले ॥ १.१३.२८ ॥
દક્ષિણના સર્વ નરેન્દ્રોને લાવો. પૃથ્વીતલ પર જે અન્ય સ્નેહી રાજાઓ છે, તેમને પણ.
1.13.29
तानानय यथा क्षिप्रं सानुगान् सहबान्धवान् ।
एतान् दूतैर्महाभागैरानयस्व नृपाज्ञया ॥ १.१३.२९ ॥
તેમને ઝડપથી તેમના અનુચરો અને સગાં સહિત લાવો. આ સર્વને રાજાજ્ઞાથી મહાભાગ દૂતો દ્વારા લાવો.
1.13.30
वसिष्ठवाक्यं तच्छ्रुत्वा सुमन्त्रस्त्वरितं तदा ।
व्यादिशत् पुरुषांस्तत्र राज्ञामानयने शुभान् ॥ १.१३.३० ॥
વસિષ્ઠનાં તે વચન સાંભળીને સુમંત્રે તરત જ રાજાઓને લાવવા માટે ત્યાં ઉત્તમ માણસોને મોકલ્યા.
1.13.31
स्वयमेव हि धर्मात्मा प्रयातो मुनिशासनात् ।
सुमन्त्रस्त्वरितो भूत्वा समानेतुं महामतिः ॥ १.१३.३१ ॥
ધર્માત્મા સુમંત્ર મુનિની આજ્ઞાથી પોતે ત્વરાથી ચાલ્યા; એ મહામતિ રાજાઓને એકઠા કરવા ગયા.
1.13.32
ते च कर्मान्तिकाः सर्वे वसिष्ठाय महर्षये ।
सर्वं निवेदयन्ति स्म यज्ञे यदुपकल्पितम् ॥ १.१३.३२ ॥
તે બધા કર્મ-નિરીક્ષકો મહર્ષિ વસિષ્ઠને યજ્ઞમાં જે કંઈ ગોઠવાયું હતું તે બધું નિવેદન કરવા લાગ્યા.
1.13.33
ततः प्रीतो द्विजश्रेष्ठस्तान् सर्वान् मुनिरब्रवीत् ।
अवज्ञया न दातव्यं कस्यचिल्लीलयापि वा ॥ १.१३.३३ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા દ્વિજશ્રેષ્ઠ મુનિએ તે સૌને કહ્યું: કોઈને પણ અવજ્ઞાથી કે લીલાથી (તુચ્છકારથી) દાન ન આપવું.
1.13.34
अवज्ञया कृतं हन्याद् दातारं नात्र संशयः ।
ततः कैश्चिदहोरात्रैरुपयाता महीक्षितः ॥ १.१३.३४ ॥
અવજ્ઞાથી કરેલું દાન દાતાનો જ નાશ કરે છે, એમાં સંશય નથી. પછી કેટલાક દિવસ-રાત પછી રાજાઓ આવી પહોંચ્યા.
1.13.35
बहूनि रत्नान्यादाय राज्ञो दशरथस्य ह ।
ततो वसिष्ठः सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.१३.३५ ॥
દશરથ રાજાના માટે ઘણા રત્નો લાવવામાં આવ્યા; ત્યારે અતિ પ્રસન્ન થયેલા વસિષ્ઠે રાજાને આ કહ્યું.
1.13.36
उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात् ।
मयापि सत्कृताः सर्वे यथार्हं राजसत्तमाः ॥ १.१३.३६ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, તમારા આદેશથી રાજાઓ આવી પહોંચ્યા છે; મેં પણ સર્વ શ્રેષ્ઠ રાજાઓનો યથાયોગ્ય સત્કાર કર્યો છે.
1.13.37
यज्ञियं च कृतं सर्वं पुरुषैः सुसमाहितैः ।
निर्यातु च भवान् यष्टुं यज्ञायतनमन्तिकात् ॥ १.१३.३७ ॥
માણસોએ કાળજીપૂર્વક યજ્ઞની બધી તૈયારી કરી છે; હવે આપ યજ્ઞ કરવા માટે નજીકના યજ્ઞસ્થળે પધારો.
1.13.38
सर्वकामैरुपहृतैरुपेतं वै समन्ततः ।
द्रष्टुमर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम् ॥ १.१३.३८ ॥
હે રાજેન્દ્ર! સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓથી ચારે બાજુ ભરેલું, જાણે મનથી જ રચાયું હોય એવું તે યજ્ઞસ્થળ આપે અવશ્ય જોવું.
1.13.39
तथा वसिष्ठवचनादृशष्यशृङ्गस्य चोभयोः ।
दिवसे शुभनक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः ॥ १.१३.३९ ॥
તે રીતે વસિષ્ઠ અને ઋષ્યશૃંગ બંનેના વચન પ્રમાણે, શુભ નક્ષત્રવાળા દિવસે તે જગતપતિ પ્રસ્થાન કર્યું.
1.13.40
ततो वसिष्ठप्रमुखाः सर्व एव द्विजोत्तमाः ।
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य यज्ञकर्मारभंस्तदा ॥ १.१३.४० ॥
પછી વસિષ્ઠ વગેરે બધા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ઋષ્યશૃંગને આગળ રાખીને તે સમયે યજ્ઞકર્મ આરંભ્યું.
1.13.41
यज्ञवाटं गताः सर्वे यथाशास्त्रं यथाविधि ।
श्रीमांश्च सह पत्नीभी राजा दीक्षामुपाविशत् ॥ १.१३.४१ ॥
બધા યજ્ઞમંડપમાં જઈ શાસ્ત્ર અને વિધિ પ્રમાણે બેઠા; અને શ્રીમાન રાજા પત્નીઓ સહિત દીક્ષા માટે બેઠા.