ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 1.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.18.1
निर्वृत्ते तु क्रतौ तस्मिन् हयमेधे महात्मनः ।
प्रतिगृह्यमरा भागान् प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ १.१८.१ ॥
ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞ ಮುಗಿದಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
1.18.2
समाप्तदीक्षानियमः पत्नीगणसमन्वितः ।
प्रविवेश पुरीं राजा सभृत्यबलवाहनः ॥ १.१८.२ ॥
ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ರಾಜನು ಪತ್ನಿಯರ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ, ಸೇವಕರು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
1.18.3
यथार्हं पूजितास्तेन राज्ञा वै पृथिवीश्वराः ।
मुदिताः प्रययुर्देशान् प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥ १.१८.३ ॥
ರಾಜನಿಂದ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಭೂಪತಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.
1.18.4
श्रीमतां गच्छतां तेषां स्वगृहाणि पुरात् ततः ।
बलानि राज्ञां शुभ्राणि प्रहृष्टानि चकाशिरे ॥ १.१८.४ ॥
ಆ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜರು ನಗರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ, ರಾಜರ ಶುಭ್ರ ಸೇನೆಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೊಳೆದವು.
1.18.5
गतेषु पृथिवीशेषु राजा दशरथः पुनः ।
प्रविवेश पुरीं श्रीमान् पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान् ॥ १.१८.५ ॥
ಭೂಪತಿಗಳು ತೆರಳಿದ ನಂತರ, ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜ ದಶರಥನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ನಗರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
1.18.6
शान्तया प्रययौ सार्धमृशष्यशृङ्गः सुपूजितः ।
अमुगम्यमानो राज्ञा च सानुयात्रेण धीमता ॥ १.१८.६ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಋಷ್ಯಶೃಂಗನು ಶಾಂತೆಯೊಡನೆ ಹೊರಟನು; ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು.
1.18.7
एवं विसृज्य तान् सर्वान् राजा सम्पूर्णमानसः ।
उवास सुखितस्तत्र पुत्रोत्पत्तिं विचिन्तयन् ॥ १.१८.७ ॥
ಹೀಗೆ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು, ಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನ ಅರಸನು ಸುಖದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿ ಪುತ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
1.18.8
ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट् समत्ययुः ।
ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ ॥ १.१८.८ ॥
ನಂತರ ಯಜ್ಞ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಆರು ಋತುಗಳು ಕಳೆದವು. ನಂತರ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ತಿಂಗಳಾದ ಚೈತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕ ಮಾಸವಲ್ಲದ ತಿಥಿಯಂದು.
1.18.9
नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु ।
ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह ॥ १.१८.९ ॥
ಅದಿತಿ ದೇವತೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಐದು ಗ್ರಹಗಳು ತಮ್ಮ ಉಚ್ಚ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಕರ್ಕಾಟಕ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ, ಗುರು ಚಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾಗ.
1.18.10
प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
कौसल्याजनयद् रामं दिव्यलक्षणसंयुतम् ॥ १.१८.१० ॥
ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಜಗನ್ನಾಥನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಕೌಸಲ್ಯೆ ದಿವ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ರಾಮನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
1.18.11
विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुनन्दनम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं रक्तोष्ठं दुन्दुभिस्वनम् ॥ १.१८.११ ॥
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅರ್ಧ ಅಂಶವುಳ್ಳ, ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವಂತ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಆನಂದದ ಮಗನು, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣಿನ, ಮಹಾಬಾಹು, ಕೆಂಪು ತುಟಿಯ, ದುಂದುಭಿಯಂತೆ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳವನು.
1.18.12
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा ।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ १.१८.१२ ॥
ಅಪರಿಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಆ ಮಗನಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಶೋಭಿಸಿದಳು; ವಜ್ರಪಾಣಿಯ ವರದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿ ಅದಿತಿ ಶೋಭಿಸಿದಂತೆ.
1.18.13
भरतो नाम कैकेय्यां जज्ञे सत्यपराक्रमः ।
साक्षाद् विष्णोश्चतुर्भागः सर्वैः समुदितो गुणैः ॥ १.१८.१३ ॥
ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಭರತನೆಂಬ ಪುತ್ರನು ಕೈಕೇಯಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದನು, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು.
1.18.14
अथ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्राजनयत् सुतौ ।
वीरौ सर्वास्त्रकुशलौ विष्णोरर्धसमन्वितौ ॥ १.१८.१४ ॥
ನಂತರ ಸುಮಿತ್ರೆಯು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಅವರು ವೀರರು, ಎಲ್ಲ ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲರು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅರ್ಧಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು.
1.18.15
पुष्ये जातस्तु भरतो मीनलग्ने प्रसन्नधीः ।
सार्पे जातौ तु सौमित्री कुलीरेऽभ्युदिते रवौ ॥ १.१८.१५ ॥
ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮೀನ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಭರತನು ಜನಿಸಿದನು; ಆಶ್ಲೇಷ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕರ್ಕ ಲಗ್ನದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.
1.18.16
राज्ञः पुत्रा महात्मानश्चत्वारो जज्ञिरे पृथक् ।
गुणवन्तोऽनुरूपाश्च रुच्या प्रोष्ठपदोपमाः ॥ १.१८.१६ ॥
ರಾಜನ ನಾಲ್ವರು ಮಹಾತ್ಮ ಪುತ್ರರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು; ಅವರು ಗುಣವಂತರು, ಯೋಗ್ಯರು, ಕಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಷ್ಠಪದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಇದ್ದರು.
1.18.17
जगुः कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खात् पतत् ॥ १.१८.१७ ॥
ಗಂಧರ್ವರು ಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು, ಅಪ್ಸರೆಯರ ಗುಂಪುಗಳು ನರ್ತಿಸಿದವು, ದೇವ ದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯಿತು.
1.18.18
उत्सवश्च महानासीदयोध्यायां जनाकुलः ।
रथ्याश्च जनसम्बाधा नटनर्तकसंकुलाः ॥ १.१८.१८ ॥
ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಉತ್ಸವವಾಯಿತು, ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಬೀದಿಗಳು ಜನಸಂದಣಿಯಿಂದ ಕೂಡಿ, ನಟರು ಮತ್ತು ನರ್ತಕರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು.
1.18.19
गायनैश्च विराविण्यो वादनैश्च तथापरैः ।
विरेजुर्विपुलास्तत्र सर्वरत्नसमन्विताः ॥ १.१८.१९ ॥
ಗಾಯಕರ ಹಾಡುಗಳಿಂದಲೂ ವಾದಕರ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ವಿಶಾಲ ನಗರ ಅಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸಿತು.
1.18.20
प्रदेयांश्च ददौ राजा सूतमागधवन्दिनाम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तम् गोधनानि सहस्रशः ॥ १.१८.२० ॥
ರಾಜನು ಸೂತರು, ಮಾಗಧರು, ವಂದಿಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಗೋಧನವನ್ನೂ ನೀಡಿದನು.
1.18.21
अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाकरोत् ।
ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम् ॥ १.१८.२१ ॥
ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನ ಕಳೆದ ನಂತರ ನಾಮಕರಣ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು—ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗ ಭರತನಿಗೆ.
1.18.22
सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा ।
वसिष्ठः परमप्रीतो नामानि कुरुते तदा ॥ १.१८.२२ ॥
ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಂದೂ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಶತ್ರುಘ್ನ ಎಂದೂ—ಹೀಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಸಿಷ್ಠರು ಆಗ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟರು.
1.18.23
ब्राह्मणान् भोजयामास पौराजानपदानपि ।
अददद् ब्राह्मणानां च रत्नौघमलं बहु ॥ १.१८.२३ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಗರವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಪಾರ ರತ್ನರಾಶಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು.
1.18.24
तेषां जन्मक्रियादीनि सर्वकर्माण्यकारयत् ।
तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकरः पितुः ॥ १.१८.२४ ॥
ಅವರಿಗೆ ಜಾತಕರ್ಮ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು; ಅವರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ರಾಮನು ತಂದೆಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವ ಧ್ವಜದಂತಿದ್ದನು.
1.18.25
बभूव भूयो भूतानां स्वयम्भूरिव सम्मतः ।
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे लोकहिते रताः ॥ १.१८.२५ ॥
ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭು (ಬ್ರಹ್ಮ) ನಂತೆ ಮಾನ್ಯರಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ವೇದಜ್ಞರು, ಶೂರರು, ಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರು.
1.18.26
सर्वे ज्ञानोपसम्पन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ।
तेषामपि महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥ १.१८.२६ ॥
ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರು, ಸದ್ಗುಣಸಂಪನ್ನರು. ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಆದ ರಾಮನು (ಶ್ರೇಷ್ಠನು).
1.18.27
इष्टः सर्वस्य लोकस्य शशाङ्क इव निर्मलः ।
गजस्कन्धेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु सम्मतः ॥ १.१८.२७ ॥
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನು, ಚಂದ್ರನಂತೆ ನಿರ್ಮಲನು. ಆನೆಯ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ, ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ, ರಥ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾನ್ಯನು.
1.18.28
धनुर्वेदे च निरतः पितुः शुश्रूषणे रतः ।
बाल्यात् प्रभृति सुस्निग्धो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ १.१८.२८ ॥
ಅವನು ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ನಿರತನು, ತಂದೆಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವನು.
1.18.29
रामस्य लोकरामस्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य नित्यशः ।
सर्वप्रियकरस्तस्य रामस्यापि शरीरतः ॥ १.१८.२९ ॥
ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಹಿರಿಯ ಅಣ್ಣ ರಾಮನಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುವವನು; ರಾಮನ ದೇಹದಂತೆಯೇ ಪ್ರಿಯನು.
1.18.30
लक्ष्मणो लक्ष्मिसम्पन्नो बहिःप्राण इवापरः ।
न च तेन विना निद्रां लभते पुरुषोत्तमः ॥ १.१८.३० ॥
ಶೋಭಾಸಂಪನ್ನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ರಾಮನಿಗೆ ಹೊರಗಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಾಣದಂತಿದ್ದನು. ಅವನಿಲ್ಲದೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ರಾಮನು ನಿದ್ದೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯನು.
1.18.31
मृष्टमन्नमुपानीतमश्नाति न हि तं विना ।
यदा हि हयमारूढो मृगयां याति राघवः ॥ १.१८.३१ ॥
ರುಚಿಕರ ಆಹಾರ ತಂದರೂ, ಅವನಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಘವನು ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದಾಗ.
1.18.32
अथैनं पृष्ठतोऽभ्येति सधनुः परिपालयन् ।
भरतस्यापि शत्रुघ्नो लक्ष्मणावरजो हि सः ॥ १.१८.३२ ॥
ಆಗ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಭರತನ ತಮ್ಮನಾದ ಶತ್ರುಘ್ನ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕಿರಿಯನೂ ಹೌದು.
1.18.33
प्राणैः प्रियतरो नित्यं तस्य चासीत् तथा प्रियः ।
स चतुर्भिर्महाभागैः पुत्रैर्दशरथः प्रियैः ॥ १.१८.३३ ॥
ಅವನು ಸದಾ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯನು; ಅವನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು. ನಾಲ್ವರು ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದಶರಥ.
1.18.34
बभूव परमप्रीतो देवैरिव पितामहः ।
ते यदा ज्ञानसंपन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ॥ १.१८.३४ ॥
ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸಂತಸಗೊಂಡ ಪಿತಾಮಹನಂತೆ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಜ್ಞಾನಸಂಪನ್ನರಾಗಿ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದಾಗ.
1.18.35
ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश्च सर्वज्ञा दीर्घदर्शिनः ।
तेषामेवंप्रभावाणां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् ॥ १.१८.३५ ॥
ಅವರು ನಾಚಿಕೆಯುಳ್ಳವರು, ಕೀರ್ತಿವಂತರು, ಸರ್ವಜ್ಞರು, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು. ಇಂತಹ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ, ಉಜ್ವಲ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಅವರೆಲ್ಲರ.
1.18.36
पिता दशरथो हृष्टो ब्रह्मा लोकाधिपो यथा ।
ते चापि मनुजव्याघ्रा वैदिकाध्ययने रताः ॥ १.१८.३६ ॥
ತಂದೆ ದಶರಥನು ಲೋಕಾಧಿಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಅವರೂ ನರವ್ಯಾಘ್ರರು, ವೈದಿಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.
1.18.37
पितृशुश्रूषणरता धनुर्वेदे च निष्ठिताः ।
अथ राजा दशरथस्तेषां दारक्रियां प्रति ॥ १.१८.३७ ॥
ತಂದೆಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ಧನುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಅವರಿಗೆ, ರಾಜ ದಶರಥನು ಅವರ ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದನು.
1.18.38
चिन्तयामास धर्मात्मा सोपाध्यायः सबान्धवः ।
तस्य चिन्तयमानस्य मन्त्रिमध्ये महात्मनः ॥ १.१८.३८ ॥
ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಅವನು ಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಮಂತ್ರಿಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಬಳಿ.
1.18.39
अभ्यागच्छन्महातेजो विश्वामित्रो महामुनिः ।
स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षानुवाच ह ॥ १.१८.३९ ॥
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಂದನು. ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಬಯಸಿ ಅವನು ದ್ವಾರಪಾಲಕರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
1.18.40
शीघ्रमाख्यात मां प्राप्तं कौशिकं गाधिनः सुतम् ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य राज्ञो वेश्म प्रदुद्रुवुः ॥ १.१८.४० ॥
"ಗಾಧಿಯ ಮಗ ಕೌಶಿಕನಾದ ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ." ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಅವರು ರಾಜಭವನದತ್ತ ಓಡಿದರು.
1.18.41
संभ्रान्तमनसः सर्वे तेन वाक्येन चोदिताः ।
ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रमृषिं तदा ॥ १.१८.४१ ॥
ಆ ಮಾತಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಕಳವಳಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ರಾಜಭವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಆಗ ಋಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಆಗಮನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.
1.18.42
प्राप्तमावेदयामासुर्नृपायेक्ष्वाकवे तदा ।
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सपुरोधाः समाहितः ॥ १.१८.४२ ॥
ಬಂದವರ ವಿಷಯವನ್ನು ಅವರು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುರೋಹಿತರೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಶಾಂತನಾದನು.
1.18.43
प्रत्युज्जगाम संहृष्टो ब्रह्माणमिव वासवः ।
स दृष्ट्वा ज्वलितं दीप्त्या तापसं संशितव्रतम् ॥ १.१८.४३ ॥
ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಎದುರುಗೊಂಡಂತೆ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು. ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ, ಕಠಿಣ ವ್ರತಧಾರಿಯಾದ ಆ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.
1.18.44
प्रहृष्टवदनो राजा ततोऽर्घ्यमुपहारयत् ।
स राज्ञः प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१८.४४ ॥
ಸಂತೋಷದ ಮುಖದ ರಾಜನು ಆಗ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ರಾಜನಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ಅವರು ಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
1.18.45
कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन्नराधिपम् ।
पुरे कोशे जनपदे बान्धवेषु सुहृत्सु च ॥ १.१८.४५ ॥
ರಾಜನಿಗೆ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರು — ನಗರ, ಕೋಶ, ಜನಪದ, ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ.
1.18.46
कुशलं कौशिको राज्ञः पर्यपृच्छत् सुधार्मिकः ।
अपि ते संनताः सर्वे सामन्तरिपवो जिताः ॥ १.१८.४६ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಕೌಶಿಕರು ರಾಜನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ನಿಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಶತ್ರುಗಳೆಲ್ಲರೂ ಬಾಗಿ, ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆಯೇ?
1.18.47
दैवं च मानुषं चैव कर्म ते साध्वनुष्ठितम् ।
वसिष्ठं च समागम्य कुशलं मुनिपुङ्गवः ॥ १.१८.४७ ॥
ನಿಮ್ಮ ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನುಷ ಕರ್ಮಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆರವೇರಿವೆಯೇ? ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಕ್ಷೇಮ ವಿಚಾರಿಸಿದರು.
1.18.48
ऋषींश्च तान् यथान्यायं महाभाग उवाच ह ।
ते सर्वे हृष्टमनसस्तस्य राज्ञो निवेशनम् ॥ १.१८.४८ ॥
ಆ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೂ ಆ ಮಹಾಭಾಗರು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ರಾಜನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
1.18.49
विविशुः पूजितास्तेन निषेदुश्च यथार्हतः ।
अथ हृष्टमना राजा विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ १.१८.४९ ॥
ಅವನಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕುಳಿತರು. ಆಗ ಸಂತೋಷಚಿತ್ತನಾದ ರಾಜನು ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
1.18.50
उवाच परमोदारो हृष्टस्तमभिपूजयन् ।
यथामृतस्य सम्प्राप्तिर्यथा वर्षमनूदके ॥ १.१८.५० ॥
ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರನಾದ ರಾಜನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು — ಅಮೃತ ಸಿಕ್ಕಂತೆ, ನೀರಿಲ್ಲದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬಿದ್ದಂತೆ.
1.18.51
यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माप्रजस्य वै ।
प्रणष्टस्य यथा लाभो यथा हर्षो महोदयः ॥ १.१८.५१ ॥
ಸೂಕ್ತ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಪುತ್ರ ಜನನವಾದಂತೆ, ಕಳೆದುಹೋದದ್ದು ಮರಳಿ ಸಿಕ್ಕಂತೆ, ಮಹಾ ಏಳಿಗೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷವಾದಂತೆ.
1.18.52
तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने ।
कं च ते परमं कामं करोमि किमु हर्षितः ॥ १.१८.५२ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನವನ್ನು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ. ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪರಮ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಏನು ಪೂರೈಸಲಿ?
1.18.53
पात्रभूतोऽसि मे विप्र दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानद ।
अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् ॥ १.१८.५३ ॥
ವಿಪ್ರನೇ, ನೀವು ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾತ್ರರು; ಅದೃಷ್ಟದಿಂದ ಬಂದಿರಿ, ಮಾನದಾತನೇ. ಇಂದು ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಫಲವಾಯಿತು, ನನ್ನ ಜೀವನ ಸುಜೀವನವಾಯಿತು.
1.18.54
यस्माद् विप्रेन्द्रमद्राक्षं सुप्रभाता निशा मम ।
पूर्वं राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रभः ॥ १.१८.५४ ॥
ವಿಪ್ರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಾನು ಕಂಡುದರಿಂದ ನನ್ನ ರಾತ್ರಿ ಸುಪ್ರಭಾತವಾಯಿತು. ನೀವು ಹಿಂದೆ 'ರಾಜರ್ಷಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆಳಗಿದವರು.
1.18.55
ब्रह्मर्षित्वमनुप्राप्तः पूज्योऽसि बहुधा मया ।
तदद्भुतमभूद् विप्र पवित्रं परमं मम ॥ १.१८.५५ ॥
ಓ ವಿಪ್ರನೇ, ನೀವು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀರಿ; ನಾನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪೂಜ್ಯರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ವಿಪ್ರನೇ, ಇದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ.
1.18.56
शुभक्षेत्रगतश्चाहं तव संदर्शनात् प्रभो ।
ब्रूहि यत् प्रार्थितं तुभ्यं कार्यमागमनं प्रति ॥ १.१८.५६ ॥
ಓ ಪ್ರಭುವೇ, ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾನು ಈ ಶುಭ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿ ನೀವು ಕೋರುವುದನ್ನು ಹೇಳಿ.
1.18.57
इच्छाम्यनुगृहीतोऽहं त्वदर्थं परिवृद्धये ।
कार्यस्य न विमर्शं च गन्तुमर्हसि सुव्रत ॥ १.१८.५७ ॥
ನಿಮ್ಮ ಅಭ್ಯುದಯಕ್ಕಾಗಿ, ನಿಮ್ಮ ಸಲುವಾಗಿ ನಾನು ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಓ ಸುವ್ರತನೇ, ಕಾರ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಂಶಯಿಸದೆ ಮುಂದುವರಿಯಿರಿ.
1.18.58
कर्ता चाहमशेषेण दैवतं हि भवान् मम ।
मम च अयमनुप्राप्तो महानभ्युदयो द्विज ।
तवागमनजः कृत्स्नो धर्मश्चानुत्तमो द्विज ॥ १.१८.५८ ॥
ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನು; ನೀವೇ ನನಗೆ ದೈವ. ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ನನಗೆ ಈ ಮಹಾ ಅಭ್ಯುದಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಆಗಮನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ, ಅನುತ್ತಮ ಧರ್ಮವೂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.
1.18.59
श्रुतिसुखमात्मवता विनीतमुक्तम् ।
प्रथितगुणयशा गुणैर्विशिष्टः
परमऋषिः परमं जगाम हर्षम् ॥ १.१८.५९ ॥
ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯು ವಿನಯದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಕಿವಿಗೆ ಇಂಪಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ, ಗುಣಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟನಾದ ಆ ಪರಮ ಋಷಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.