ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.18.1
निर्वृत्ते तु क्रतौ तस्मिन् हयमेधे महात्मनः ।
प्रतिगृह्यमरा भागान् प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ १.१८.१ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਉਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
1.18.2
समाप्तदीक्षानियमः पत्नीगणसमन्वितः ।
प्रविवेश पुरीं राजा सभृत्यबलवाहनः ॥ १.१८.२ ॥
ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਸੇਵਕਾਂ, ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਹਿਤ ਰਾਜਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
1.18.3
यथार्हं पूजितास्तेन राज्ञा वै पृथिवीश्वराः ।
मुदिताः प्रययुर्देशान् प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥ १.१८.३ ॥
ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਯੋਗ ਸਨਮਾਨ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
1.18.4
श्रीमतां गच्छतां तेषां स्वगृहाणि पुरात् ततः ।
बलानि राज्ञां शुभ्राणि प्रहृष्टानि चकाशिरे ॥ १.१८.४ ॥
ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉੱਠੀਆਂ।
1.18.5
गतेषु पृथिवीशेषु राजा दशरथः पुनः ।
प्रविवेश पुरीं श्रीमान् पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान् ॥ १.१८.५ ॥
ਭੂਪਤੀਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
1.18.6
शान्तया प्रययौ सार्धमृशष्यशृङ्गः सुपूजितः ।
अमुगम्यमानो राज्ञा च सानुयात्रेण धीमता ॥ १.१८.६ ॥
ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ ਸ਼ਾਂਤਾ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਿਆ।
1.18.7
एवं विसृज्य तान् सर्वान् राजा सम्पूर्णमानसः ।
उवास सुखितस्तत्र पुत्रोत्पत्तिं विचिन्तयन् ॥ १.१८.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ-ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
1.18.8
ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट् समत्ययुः ।
ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ ॥ १.१८.८ ॥
ਫਿਰ ਯੱਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਬੀਤ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਚੈਤਰ ਵਿੱਚ, ਅਧਿਕ ਮਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ ਤੇ।
1.18.9
नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु ।
ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह ॥ १.१८.९ ॥
ਅਦਿਤੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਲੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਹੋਣ ਸਮੇਂ, ਕਰਕ ਲਗਨ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਸਮੇਂ।
1.18.10
प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
कौसल्याजनयद् रामं दिव्यलक्षणसंयुतम् ॥ १.१८.१० ॥
ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰੇ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਉਦੈ ਹੋਣ ਤੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਦਿਵਯ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
1.18.11
विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुनन्दनम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं रक्तोष्ठं दुन्दुभिस्वनम् ॥ १.१८.११ ॥
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਅੰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਭਾਗ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਲਾਲ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੁੰਦੁਭੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ।
1.18.12
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा ।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ १.१८.१२ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕੌਸਲਿਆ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਦਿਤੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗੀ ਸੀ।
1.18.13
भरतो नाम कैकेय्यां जज्ञे सत्यपराक्रमः ।
साक्षाद् विष्णोश्चतुर्भागः सर्वैः समुदितो गुणैः ॥ १.१८.१३ ॥
ਸੱਤਿਆ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੈਕੇਯੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਭਾਗ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
1.18.14
अथ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्राजनयत् सुतौ ।
वीरौ सर्वास्त्रकुशलौ विष्णोरर्धसमन्वितौ ॥ १.१८.१४ ॥
ਫਿਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਉਹ ਵੀਰ, ਸਭ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅੱਧ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ।
1.18.15
पुष्ये जातस्तु भरतो मीनलग्ने प्रसन्नधीः ।
सार्पे जातौ तु सौमित्री कुलीरेऽभ्युदिते रवौ ॥ १.१८.१५ ॥
ਪੁਸ਼ਯ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੀਨ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਭਰਤ ਜਨਮਿਆ; ਅਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਨਛੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਰਕ ਲਗਨ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।
1.18.16
राज्ञः पुत्रा महात्मानश्चत्वारो जज्ञिरे पृथक् ।
गुणवन्तोऽनुरूपाश्च रुच्या प्रोष्ठपदोपमाः ॥ १.१८.१६ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਜਨਮੇ; ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦਾ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਨ।
1.18.17
जगुः कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खात् पतत् ॥ १.१८.१७ ॥
ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਧੁਰ ਗਾਇਆ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੱਚੇ, ਦੇਵ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
1.18.18
उत्सवश्च महानासीदयोध्यायां जनाकुलः ।
रथ्याश्च जनसम्बाधा नटनर्तकसंकुलाः ॥ १.१८.१८ ॥
ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਗਲੀਆਂ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਟਾਂ ਤੇ ਨਰਤਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ।
1.18.19
गायनैश्च विराविण्यो वादनैश्च तथापरैः ।
विरेजुर्विपुलास्तत्र सर्वरत्नसमन्विताः ॥ १.१८.१९ ॥
ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਦਕਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ, ਸਰਬ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰੀ ਉੱਥੇ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਹੋ ਉੱਠੀ।
1.18.20
प्रदेयांश्च ददौ राजा सूतमागधवन्दिनाम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तम् गोधनानि सहस्रशः ॥ १.१८.२० ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੂਤਾਂ, ਮਾਗਧਾਂ ਅਤੇ ਵੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਊਆਂ ਦਾ ਧਨ ਦਿੱਤਾ।
1.18.21
अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाकरोत् ।
ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम् ॥ १.१८.२१ ॥
ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਜੇਠੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦਾ।
1.18.22
सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा ।
वसिष्ठः परमप्रीतो नामानि कुरुते तदा ॥ १.१८.२२ ॥
ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸ਼ਤਰੂਘਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵਸਿਸ਼ਟ ਨੇ ਤਦ ਨਾਮ ਰੱਖੇ।
1.18.23
ब्राह्मणान् भोजयामास पौराजानपदानपि ।
अददद् ब्राह्मणानां च रत्नौघमलं बहु ॥ १.१८.२३ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਢੇਰ ਦਿੱਤਾ।
1.18.24
तेषां जन्मक्रियादीनि सर्वकर्माण्यकारयत् ।
तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकरः पितुः ॥ १.१८.२४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇਠੇ ਰਾਮ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੁਜਾ ਵਾਂਗ ਸਨ।
1.18.25
बभूव भूयो भूतानां स्वयम्भूरिव सम्मतः ।
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे लोकहिते रताः ॥ १.१८.२५ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਸੂਰਬੀਰ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
1.18.26
सर्वे ज्ञानोपसम्पन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ।
तेषामपि महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥ १.१८.२६ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ) ਸਨ।
1.18.27
इष्टः सर्वस्य लोकस्य शशाङ्क इव निर्मलः ।
गजस्कन्धेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु सम्मतः ॥ १.१८.२७ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਸਨ। ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਰੱਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।
1.18.28
धनुर्वेदे च निरतः पितुः शुश्रूषणे रतः ।
बाल्यात् प्रभृति सुस्निग्धो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ १.१८.२८ ॥
ਉਹ ਧਨੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਤਿ ਸਨੇਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
1.18.29
रामस्य लोकरामस्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य नित्यशः ।
सर्वप्रियकरस्तस्य रामस्यापि शरीरतः ॥ १.१८.२९ ॥
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਲਈ ਸਦਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਸਨ।
1.18.30
लक्ष्मणो लक्ष्मिसम्पन्नो बहिःप्राण इवापरः ।
न च तेन विना निद्रां लभते पुरुषोत्तमः ॥ १.१८.३० ॥
ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਰਾਮ ਨੀਂਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
1.18.31
मृष्टमन्नमुपानीतमश्नाति न हि तं विना ।
यदा हि हयमारूढो मृगयां याति राघवः ॥ १.१८.३१ ॥
ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.18.32
अथैनं पृष्ठतोऽभ्येति सधनुः परिपालयन् ।
भरतस्यापि शत्रुघ्नो लक्ष्मणावरजो हि सः ॥ १.१८.३२ ॥
ਫਿਰ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਤ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੈ।
1.18.33
प्राणैः प्रियतरो नित्यं तस्य चासीत् तथा प्रियः ।
स चतुर्भिर्महाभागैः पुत्रैर्दशरथः प्रियैः ॥ १.१८.३३ ॥
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਚਾਰ ਮਹਾਭਾਗ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦਸ਼ਰਥ।
1.18.34
बभूव परमप्रीतो देवैरिव पितामहः ।
ते यदा ज्ञानसंपन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ॥ १.१८.३४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਪਿਤਾਮਹ ਵਾਂਗ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ।
1.18.35
ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश्च सर्वज्ञा दीर्घदर्शिनः ।
तेषामेवंप्रभावाणां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् ॥ १.१८.३५ ॥
ਉਹ ਲੱਜਾਵਾਨ, ਕੀਰਤੀਵਾਨ, ਸਰਬਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ।
1.18.36
पिता दशरथो हृष्टो ब्रह्मा लोकाधिपो यथा ।
ते चापि मनुजव्याघ्रा वैदिकाध्ययने रताः ॥ १.१८.३६ ॥
ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਵੀ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਵੈਦਿਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ।
1.18.37
पितृशुश्रूषणरता धनुर्वेदे च निष्ठिताः ।
अथ राजा दशरथस्तेषां दारक्रियां प्रति ॥ १.१८.३७ ॥
ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਸੋਚਿਆ।
1.18.38
चिन्तयामास धर्मात्मा सोपाध्यायः सबान्धवः ।
तस्य चिन्तयमानस्य मन्त्रिमध्ये महात्मनः ॥ १.१८.३८ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕੋਲ।
1.18.39
अभ्यागच्छन्महातेजो विश्वामित्रो महामुनिः ।
स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षानुवाच ह ॥ १.१८.३९ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.18.40
शीघ्रमाख्यात मां प्राप्तं कौशिकं गाधिनः सुतम् ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य राज्ञो वेश्म प्रदुद्रुवुः ॥ १.१८.४० ॥
"ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਦੱਸੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
1.18.41
संभ्रान्तमनसः सर्वे तेन वाक्येन चोदिताः ।
ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रमृषिं तदा ॥ १.१८.४१ ॥
ਉਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਭ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ।
1.18.42
प्राप्तमावेदयामासुर्नृपायेक्ष्वाकवे तदा ।
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सपुरोधाः समाहितः ॥ १.१८.४२ ॥
ਆਏ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਸਾਵਧਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
1.18.43
प्रत्युज्जगाम संहृष्टो ब्रह्माणमिव वासवः ।
स दृष्ट्वा ज्वलितं दीप्त्या तापसं संशितव्रतम् ॥ १.१८.४३ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
1.18.44
प्रहृष्टवदनो राजा ततोऽर्घ्यमुपहारयत् ।
स राज्ञः प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१८.४४ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਅਰਘ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਅਰਘ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
1.18.45
कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन्नराधिपम् ।
पुरे कोशे जनपदे बान्धवेषु सुहृत्सु च ॥ १.१८.४५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ — ਨਗਰ, ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਦੇਸ਼, ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ।
1.18.46
कुशलं कौशिको राज्ञः पर्यपृच्छत् सुधार्मिकः ।
अपि ते संनताः सर्वे सामन्तरिपवो जिताः ॥ १.१८.४६ ॥
ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪੁੱਛੀ। ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ?
1.18.47
दैवं च मानुषं चैव कर्म ते साध्वनुष्ठितम् ।
वसिष्ठं च समागम्य कुशलं मुनिपुङ्गवः ॥ १.१८.४७ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਏ ਹਨ? ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪੁੱਛੀ।
1.18.48
ऋषींश्च तान् यथान्यायं महाभाग उवाच ह ।
ते सर्वे हृष्टमनसस्तस्य राज्ञो निवेशनम् ॥ १.१८.४८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਹਾਭਾਗ ਨੇ ਯਥਾਯੋਗ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਗਏ।
1.18.49
विविशुः पूजितास्तेन निषेदुश्च यथार्हतः ।
अथ हृष्टमना राजा विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ १.१८.४९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.18.50
उवाच परमोदारो हृष्टस्तमभिपूजयन् ।
यथामृतस्य सम्प्राप्तिर्यथा वर्षमनूदके ॥ १.१८.५० ॥
ਬਹੁਤ ਉਦਾਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ — ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਪਵੇ।
1.18.51
यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माप्रजस्य वै ।
प्रणष्टस्य यथा लाभो यथा हर्षो महोदयः ॥ १.१८.५१ ॥
ਯੋਗ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਹੋਵੇ, ਗੁਆਚਿਆ ਮੁੜ ਮਿਲੇ, ਵੱਡੀ ਉੱਨਤੀ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ।
1.18.52
तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने ।
कं च ते परमं कामं करोमि किमु हर्षितः ॥ १.१८.५२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ। ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਪਰਮ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ?
1.18.53
पात्रभूतोऽसि मे विप्र दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानद ।
अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् ॥ १.१८.५३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹੋ; ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸੁਜੀਵਨ ਬਣਿਆ।
1.18.54
यस्माद् विप्रेन्द्रमद्राक्षं सुप्रभाता निशा मम ।
पूर्वं राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रभः ॥ १.१८.५४ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਰਾਤ ਸੁਹਾਵੀ ਸਵੇਰ ਬਣੀ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕੇ ਸੀ।
1.18.55
ब्रह्मर्षित्वमनुप्राप्तः पूज्योऽसि बहुधा मया ।
तदद्भुतमभूद् विप्र पवित्रं परमं मम ॥ १.१८.५५ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ਿਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਜਨੀਯ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ।
1.18.56
शुभक्षेत्रगतश्चाहं तव संदर्शनात् प्रभो ।
ब्रूहि यत् प्रार्थितं तुभ्यं कार्यमागमनं प्रति ॥ १.१८.५६ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਜੋ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
1.18.57
इच्छाम्यनुगृहीतोऽहं त्वदर्थं परिवृद्धये ।
कार्यस्य न विमर्शं च गन्तुमर्हसि सुव्रत ॥ १.१८.५७ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਜਾਓ।
1.18.58
कर्ता चाहमशेषेण दैवतं हि भवान् मम ।
मम च अयमनुप्राप्तो महानभ्युदयो द्विज ।
तवागमनजः कृत्स्नो धर्मश्चानुत्तमो द्विज ॥ १.१८.५८ ॥
ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਭਿਉਦਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਧਰਮ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
1.18.59
श्रुतिसुखमात्मवता विनीतमुक्तम् ।
प्रथितगुणयशा गुणैर्विशिष्टः
परमऋषिः परमं जगाम हर्षम् ॥ १.१८.५९ ॥
ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਹ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।