വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 1.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.18.1
निर्वृत्ते तु क्रतौ तस्मिन् हयमेधे महात्मनः ।
प्रतिगृह्यमरा भागान् प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ १.१८.१ ॥
ആ മഹാത്മാവിന്റെ അശ്വമേധയാഗം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് വന്ന വഴിയേ മടങ്ങിപ്പോയി.
1.18.2
समाप्तदीक्षानियमः पत्नीगणसमन्वितः ।
प्रविवेश पुरीं राजा सभृत्यबलवाहनः ॥ १.१८.२ ॥
ദീക്ഷയും നിയമങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കിയ രാജാവ് പത്നിമാരുടെ സംഘത്തോടൊപ്പം, ഭൃത്യന്മാരും സേനയും വാഹനങ്ങളുമായി നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
1.18.3
यथार्हं पूजितास्तेन राज्ञा वै पृथिवीश्वराः ।
मुदिताः प्रययुर्देशान् प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥ १.१८.३ ॥
രാജാവിനാൽ യഥോചിതം ആദരിക്കപ്പെട്ട ആ ഭൂപതികൾ സന്തോഷത്തോടെ മുനിശ്രേഷ്ഠനെ വണങ്ങി തങ്ങളുടെ ദേശങ്ങളിലേക്ക് പോയി.
1.18.4
श्रीमतां गच्छतां तेषां स्वगृहाणि पुरात् ततः ।
बलानि राज्ञां शुभ्राणि प्रहृष्टानि चकाशिरे ॥ १.१८.४ ॥
ആ ശ്രീമാന്മാരായ രാജാക്കന്മാർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ രാജാക്കന്മാരുടെ ശുഭ്രസേനകൾ സന്തോഷത്തോടെ തിളങ്ങി.
1.18.5
गतेषु पृथिवीशेषु राजा दशरथः पुनः ।
प्रविवेश पुरीं श्रीमान् पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान् ॥ १.१८.५ ॥
ഭൂപതികൾ പോയ ശേഷം മഹിമയുള്ള രാജാവായ ദശരഥൻ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ മുന്നിൽ നിർത്തി വീണ്ടും നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
1.18.6
शान्तया प्रययौ सार्धमृशष्यशृङ्गः सुपूजितः ।
अमुगम्यमानो राज्ञा च सानुयात्रेण धीमता ॥ १.१८.६ ॥
വളരെ ആദരിക്കപ്പെട്ട ഋഷ്യശൃംഗൻ ശാന്തയോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു; ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് പരിവാരസമേതം അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു.
1.18.7
एवं विसृज्य तान् सर्वान् राजा सम्पूर्णमानसः ।
उवास सुखितस्तत्र पुत्रोत्पत्तिं विचिन्तयन् ॥ १.१८.७ ॥
ഇങ്ങനെ അവരെയെല്ലാം യാത്രയാക്കി, സംതൃപ്തമനസ്സുള്ള രാജാവ് സുഖത്തോടെ അവിടെ താമസിച്ച് പുത്രജന്മത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
1.18.8
ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट् समत्ययुः ।
ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ ॥ १.१८.८ ॥
പിന്നെ യജ്ഞം അവസാനിച്ചപ്പോൾ ആറ് ഋതുക്കൾ കടന്നുപോയി. പിന്നീട് പന്ത്രണ്ടാം മാസമായ ചൈത്രത്തിൽ, അധിമാസമല്ലാത്ത തിഥിയിൽ.
1.18.9
नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु ।
ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह ॥ १.१८.९ ॥
അദിതി ദേവതയുള്ള നക്ഷത്രത്തിൽ, അഞ്ച് ഗ്രഹങ്ങൾ അവയുടെ ഉച്ചസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നപ്പോൾ, കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, വ്യാഴം ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ഇരുന്നപ്പോൾ.
1.18.10
प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
कौसल्याजनयद् रामं दिव्यलक्षणसंयुतम् ॥ १.१८.१० ॥
സർവലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്ന ജഗന്നാഥൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, കൗസല്യ ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളോടു കൂടിയ രാമനെ പ്രസവിച്ചു.
1.18.11
विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुनन्दनम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं रक्तोष्ठं दुन्दुभिस्वनम् ॥ १.१८.११ ॥
വിഷ്ണുവിന്റെ അർധാംശമുള്ള, മഹാഭാഗ്യവാനായ, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന് ആനന്ദമായ പുത്രൻ, ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള, മഹാബാഹുവായ, ചുവന്ന ചുണ്ടുകളുള്ള, ദുന്ദുഭിനാദമുള്ളവൻ.
1.18.12
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा ।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ १.१८.१२ ॥
അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള ആ പുത്രനാൽ കൗസല്യ ശോഭിച്ചു; വജ്രപാണിയുടെ വരത്താൽ ദേവന്മാരുടെ മാതാവായ അദിതി ശോഭിച്ചതുപോലെ.
1.18.13
भरतो नाम कैकेय्यां जज्ञे सत्यपराक्रमः ।
साक्षाद् विष्णोश्चतुर्भागः सर्वैः समुदितो गुणैः ॥ १.१८.१३ ॥
സത്യപരാക്രമിയായ ഭരതൻ എന്ന പുത്രൻ കൈകേയിയിൽ ജനിച്ചു. അവൻ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ നാലിലൊരു ഭാഗമായിരുന്നു; സർവഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു.
1.18.14
अथ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्राजनयत् सुतौ ।
वीरौ सर्वास्त्रकुशलौ विष्णोरर्धसमन्वितौ ॥ १.१८.१४ ॥
പിന്നെ സുമിത്ര ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവർ വീരന്മാരും സർവാസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണരും വിഷ്ണുവിന്റെ പകുതിയോടുകൂടിയവരുമായിരുന്നു.
1.18.15
पुष्ये जातस्तु भरतो मीनलग्ने प्रसन्नधीः ।
सार्पे जातौ तु सौमित्री कुलीरेऽभ्युदिते रवौ ॥ १.१८.१५ ॥
പുഷ്യ നക്ഷത്രത്തിലും മീനലഗ്നത്തിലും പ്രസന്നമനസ്കനായ ഭരതൻ ജനിച്ചു; ആശ്ലേഷ നക്ഷത്രത്തിലും കർക്കടക ലഗ്നത്തിലും സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ സുമിത്രയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
1.18.16
राज्ञः पुत्रा महात्मानश्चत्वारो जज्ञिरे पृथक् ।
गुणवन्तोऽनुरूपाश्च रुच्या प्रोष्ठपदोपमाः ॥ १.१८.१६ ॥
രാജാവിന്റെ നാലു മഹാത്മാക്കളായ പുത്രന്മാർ വെവ്വേറെ ജനിച്ചു; അവർ ഗുണവാന്മാരും യോഗ്യരും തേജസ്സിൽ പ്രോഷ്ഠപദ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെയുമായിരുന്നു.
1.18.17
जगुः कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खात् पतत् ॥ १.१८.१७ ॥
ഗന്ധർവന്മാർ മധുരമായി പാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു, ദേവ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു.
1.18.18
उत्सवश्च महानासीदयोध्यायां जनाकुलः ।
रथ्याश्च जनसम्बाधा नटनर्तकसंकुलाः ॥ १.१८.१८ ॥
അയോധ്യയിൽ മഹത്തായ ഉത്സവം നടന്നു, ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞു; വീഥികൾ ജനത്തിരക്കിലും നടന്മാരും നർത്തകരുമായും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
1.18.19
गायनैश्च विराविण्यो वादनैश्च तथापरैः ।
विरेजुर्विपुलास्तत्र सर्वरत्नसमन्विताः ॥ १.१८.१९ ॥
ഗായകരുടെ പാട്ടുകളാലും വാദകരുടെ വാദ്യങ്ങളാലും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്, സർവരത്നങ്ങളാലും നിറഞ്ഞ ആ വിശാലനഗരം അവിടെ ശോഭിച്ചു.
1.18.20
प्रदेयांश्च ददौ राजा सूतमागधवन्दिनाम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तम् गोधनानि सहस्रशः ॥ १.१८.२० ॥
രാജാവ് സൂതന്മാർക്കും മാഗധന്മാർക്കും വന്ദികൾക്കും യോഗ്യമായ ദാനങ്ങൾ നൽകി; ബ്രാഹ്മണർക്ക് സമ്പത്തും ആയിരക്കണക്കിന് ഗോധനവും നൽകി.
1.18.21
अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाकरोत् ।
ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम् ॥ १.१८.२१ ॥
പതിനൊന്നാം ദിവസം കഴിഞ്ഞശേഷം നാമകരണച്ചടങ്ങ് നടത്തി—മൂത്ത മഹാത്മാവായ രാമനും കൈകേയിയുടെ പുത്രനായ ഭരതനും.
1.18.22
सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा ।
वसिष्ठः परमप्रीतो नामानि कुरुते तदा ॥ १.१८.२२ ॥
സുമിത്രയുടെ പുത്രന് ലക്ഷ്മണൻ എന്നും, മറ്റവന് ശത്രുഘ്നൻ എന്നും—ഇങ്ങനെ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ച വസിഷ്ഠൻ അപ്പോൾ പേരുകൾ നൽകി.
1.18.23
ब्राह्मणान् भोजयामास पौराजानपदानपि ।
अददद् ब्राह्मणानां च रत्नौघमलं बहु ॥ १.१८.२३ ॥
ബ്രാഹ്മണരെയും പൗരന്മാരെയും ജനപദവാസികളെയും ഊട്ടി; ബ്രാഹ്മണർക്ക് ധാരാളം രത്നസമൂഹം നൽകി.
1.18.24
तेषां जन्मक्रियादीनि सर्वकर्माण्यकारयत् ।
तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकरः पितुः ॥ १.१८.२४ ॥
അവർക്ക് ജാതകർമം മുതലായ എല്ലാ കർമങ്ങളും ചെയ്യിച്ചു; അവരിൽ മൂത്തവനായ രാമൻ പിതാവിന് സന്തോഷം നൽകുന്ന കൊടിപോലെ ആയിരുന്നു.
1.18.25
बभूव भूयो भूतानां स्वयम्भूरिव सम्मतः ।
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे लोकहिते रताः ॥ १.१८.२५ ॥
അവരെല്ലാവരും വീണ്ടും ജീവികളിൽ സ്വയംഭൂവിനെപ്പോലെ (ബ്രഹ്മാവ്) ആദരണീയരായി. അവരെല്ലാവരും വേദജ്ഞരും ശൂരന്മാരും ലോകഹിതത്തിൽ തത്പരരും ആയിരുന്നു.
1.18.26
सर्वे ज्ञानोपसम्पन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ।
तेषामपि महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥ १.१८.२६ ॥
അവരെല്ലാവരും ജ്ഞാനസമ്പന്നരും ഗുണസമ്പന്നരും ആയിരുന്നു. അവരിലും മഹാതേജസ്വിയും സത്യപരാക്രമിയുമായ രാമൻ (ശ്രേഷ്ഠൻ).
1.18.27
इष्टः सर्वस्य लोकस्य शशाङ्क इव निर्मलः ।
गजस्कन्धेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु सम्मतः ॥ १.१८.२७ ॥
അദ്ദേഹം സർവലോകത്തിനും പ്രിയനും ചന്ദ്രനെപ്പോലെ നിർമലനുമായിരുന്നു. ആനപ്പുറത്തും കുതിരപ്പുറത്തും തേർ തെളിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
1.18.28
धनुर्वेदे च निरतः पितुः शुश्रूषणे रतः ।
बाल्यात् प्रभृति सुस्निग्धो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ १.१८.२८ ॥
അദ്ദേഹം ധനുർവേദത്തിൽ നിരതനും പിതാവിന്റെ സേവയിൽ തത്പരനും ആയിരുന്നു. ബാല്യം മുതൽ അത്യന്തം സ്നേഹമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ, ഐശ്വര്യം വർധിപ്പിക്കുന്നവനായിരുന്നു.
1.18.29
रामस्य लोकरामस्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य नित्यशः ।
सर्वप्रियकरस्तस्य रामस्यापि शरीरतः ॥ १.१८.२९ ॥
ലോകത്തിന് ആനന്ദം നൽകുന്ന ജ്യേഷ്ഠൻ രാമന് എപ്പോഴും എല്ലാ വിധത്തിലും പ്രിയം ചെയ്യുന്നവനായിരുന്നു; രാമന്റെ ശരീരം പോലെ പ്രിയനായിരുന്നു.
1.18.30
लक्ष्मणो लक्ष्मिसम्पन्नो बहिःप्राण इवापरः ।
न च तेन विना निद्रां लभते पुरुषोत्तमः ॥ १.१८.३० ॥
ശോഭാസമ്പന്നനായ ലക്ഷ്മണൻ, രാമന് പുറത്തുള്ള മറ്റൊരു പ്രാണനെപ്പോലെയായിരുന്നു. അവനില്ലാതെ പുരുഷോത്തമനായ രാമൻ ഉറക്കംപോലും നേടില്ല.
1.18.31
मृष्टमन्नमुपानीतमश्नाति न हि तं विना ।
यदा हि हयमारूढो मृगयां याति राघवः ॥ १.१८.३१ ॥
രുചികരമായ ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവന്നാലും അവനില്ലാതെ അവൻ അത് കഴിക്കില്ല. രാഘവൻ കുതിരപ്പുറത്തേറി വേട്ടയ്ക്ക് പോകുമ്പോൾ.
1.18.32
अथैनं पृष्ठतोऽभ्येति सधनुः परिपालयन् ।
भरतस्यापि शत्रुघ्नो लक्ष्मणावरजो हि सः ॥ १.१८.३२ ॥
അപ്പോൾ വില്ലേന്തി അവനെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പിന്നാലെ വരുന്നു. ഭരതന്റെ അനുജനായ ശത്രുഘ്നനും, ലക്ഷ്മണന്റെ ഇളയവനാണ്.
1.18.33
प्राणैः प्रियतरो नित्यं तस्य चासीत् तथा प्रियः ।
स चतुर्भिर्महाभागैः पुत्रैर्दशरथः प्रियैः ॥ १.१८.३३ ॥
അവൻ എപ്പോഴും അവന് ജീവനേക്കാൾ പ്രിയനായിരുന്നു; അവനും അങ്ങനെതന്നെ പ്രിയനായിരുന്നു. നാല് മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ പ്രിയപുത്രന്മാരുള്ള ദശരഥൻ.
1.18.34
बभूव परमप्रीतो देवैरिव पितामहः ।
ते यदा ज्ञानसंपन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ॥ १.१८.३४ ॥
ദേവന്മാരാൽ സന്തോഷിച്ച പിതാമഹനെപ്പോലെ അവൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി. അവരെല്ലാം ജ്ഞാനസമ്പന്നരും ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവരുമായപ്പോൾ.
1.18.35
ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश्च सर्वज्ञा दीर्घदर्शिनः ।
तेषामेवंप्रभावाणां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् ॥ १.१८.३५ ॥
അവർ ലജ്ജാശീലരും കീർത്തിമാന്മാരും സർവജ്ഞരും ദീർഘദർശികളുമായിരുന്നു. ഇത്രയും പ്രഭാവമുള്ള, ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ള അവരെല്ലാവരുടെയും.
1.18.36
पिता दशरथो हृष्टो ब्रह्मा लोकाधिपो यथा ।
ते चापि मनुजव्याघ्रा वैदिकाध्ययने रताः ॥ १.१८.३६ ॥
പിതാവായ ദശരഥൻ ലോകാധിപനായ ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെ സന്തോഷിച്ചു. അവരും മനുഷ്യവ്യാഘ്രങ്ങൾ, വൈദികാധ്യയനത്തിൽ മുഴുകിയവർ.
1.18.37
पितृशुश्रूषणरता धनुर्वेदे च निष्ठिताः ।
अथ राजा दशरथस्तेषां दारक्रियां प्रति ॥ १.१८.३७ ॥
പിതാവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നതിൽ മുഴുകിയവരും ധനുർവേദത്തിൽ നിപുണരുമായ അവരുടെ വിവാഹകാര്യത്തെക്കുറിച്ച് രാജാവായ ദശരഥൻ ചിന്തിച്ചു.
1.18.38
चिन्तयामास धर्मात्मा सोपाध्यायः सबान्धवः ।
तस्य चिन्तयमानस्य मन्त्रिमध्ये महात्मनः ॥ १.१८.३८ ॥
ധർമ്മാത്മാവായ അദ്ദേഹം ഗുരുവിനോടും ബന്ധുക്കളോടുമൊപ്പം ആലോചിച്ചു. മന്ത്രിമാരുടെ നടുവിൽ ചിന്തയിൽ മുഴുകിയിരുന്ന ആ മഹാത്മാവിന്റെ അടുത്ത്.
1.18.39
अभ्यागच्छन्महातेजो विश्वामित्रो महामुनिः ।
स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षानुवाच ह ॥ १.१८.३९ ॥
മഹാതേജസ്വിയായ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെയെത്തി. രാജാവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം കവാടപാലകരോട് പറഞ്ഞു.
1.18.40
शीघ्रमाख्यात मां प्राप्तं कौशिकं गाधिनः सुतम् ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य राज्ञो वेश्म प्रदुद्रुवुः ॥ १.१८.४० ॥
"ഗാധിയുടെ പുത്രനായ കൗശികൻ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് വേഗം രാജാവിനെ അറിയിക്കൂ." ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് ഓടി.
1.18.41
संभ्रान्तमनसः सर्वे तेन वाक्येन चोदिताः ।
ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रमृषिं तदा ॥ १.१८.४१ ॥
ആ വാക്കുകളാൽ പ്രേരിതരായി, മനസ്സ് പരിഭ്രമിച്ച അവരെല്ലാവരും രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് ചെന്ന് അപ്പോൾ വിശ്വാമിത്ര ഋഷിയെക്കുറിച്ച് അറിയിച്ചു.
1.18.42
प्राप्तमावेदयामासुर्नृपायेक्ष्वाकवे तदा ।
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सपुरोधाः समाहितः ॥ १.१८.४२ ॥
വന്നെത്തിയ ഋഷിയെക്കുറിച്ച് അവർ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ രാജാവിനെ അറിയിച്ചു. അവരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പുരോഹിതനോടൊപ്പം രാജാവ് ജാഗ്രതയോടെയും ശാന്തമായ മനസ്സോടെയും ഇരുന്നു.
1.18.43
प्रत्युज्जगाम संहृष्टो ब्रह्माणमिव वासवः ।
स दृष्ट्वा ज्वलितं दीप्त्या तापसं संशितव्रतम् ॥ १.१८.४३ ॥
ബ്രഹ്മാവിനെ ഇന്ദ്രൻ എതിരേറ്റതുപോലെ, സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് അദ്ദേഹത്തെ എതിരേൽക്കാൻ മുന്നോട്ടു പോയി. തേജസ്സിൽ ജ്വലിക്കുന്ന, കഠിനവ്രതനായ ആ തപസ്വിയെ കണ്ടിട്ട്.
1.18.44
प्रहृष्टवदनो राजा ततोऽर्घ्यमुपहारयत् ।
स राज्ञः प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१८.४४ ॥
പ്രസന്നമുഖനായ രാജാവ് അപ്പോൾ അർഘ്യം സമർപ്പിച്ചു. രാജാവിൽനിന്ന് അർഘ്യം സ്വീകരിച്ച്, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം അദ്ദേഹം കർമ്മം ചെയ്തു.
1.18.45
कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन्नराधिपम् ।
पुरे कोशे जनपदे बान्धवेषु सुहृत्सु च ॥ १.१८.४५ ॥
രാജാവിന്റെ ക്ഷേമവും കുറയാത്ത സമൃദ്ധിയും അവർ ചോദിച്ചു — നഗരം, ഖജനാവ്, രാജ്യം, ബന്ധുക്കൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച്.
1.18.46
कुशलं कौशिको राज्ञः पर्यपृच्छत् सुधार्मिकः ।
अपि ते संनताः सर्वे सामन्तरिपवो जिताः ॥ १.१८.४६ ॥
അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ കൗശികൻ രാജാവിന്റെ ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചു. അങ്ങയുടെ അയൽശത്രുക്കളെല്ലാം വണങ്ങി, ജയിക്കപ്പെട്ടുവോ?
1.18.47
दैवं च मानुषं चैव कर्म ते साध्वनुष्ठितम् ।
वसिष्ठं च समागम्य कुशलं मुनिपुङ्गवः ॥ १.१८.४७ ॥
അങ്ങയുടെ ദൈവികവും മാനുഷികവുമായ കർമ്മങ്ങൾ നന്നായി നിറവേറ്റപ്പെട്ടുവോ? വസിഷ്ഠനെ കണ്ട്, മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചു.
1.18.48
ऋषींश्च तान् यथान्यायं महाभाग उवाच ह ।
ते सर्वे हृष्टमनसस्तस्य राज्ञो निवेशनम् ॥ १.१८.४८ ॥
ആ ഋഷിമാരോടും ആ മഹാഭാഗൻ യഥോചിതം സംസാരിച്ചു. അവരെല്ലാവരും സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ രാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
1.18.49
विविशुः पूजितास्तेन निषेदुश्च यथार्हतः ।
अथ हृष्टमना राजा विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ १.१८.४९ ॥
അദ്ദേഹത്താൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട് അവർ അകത്തുകടന്ന്, തങ്ങളുടെ യോഗ്യതയ്ക്കനുസരിച്ച് ഇരുന്നു. അപ്പോൾ സന്തോഷചിത്തനായ രാജാവ് മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രനോട് സംസാരിച്ചു.
1.18.50
उवाच परमोदारो हृष्टस्तमभिपूजयन् ।
यथामृतस्य सम्प्राप्तिर्यथा वर्षमनूदके ॥ १.१८.५० ॥
അത്യുദാരനായ രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു — അമൃത് ലഭിച്ചതുപോലെയും വെള്ളമില്ലാത്ത ദേശത്ത് മഴ ലഭിച്ചതുപോലെയും.
1.18.51
यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माप्रजस्य वै ।
प्रणष्टस्य यथा लाभो यथा हर्षो महोदयः ॥ १.१८.५१ ॥
യോഗ്യയായ ഭാര്യമാരിൽ സന്താനമില്ലാത്തവന് പുത്രജന്മം ലഭിച്ചതുപോലെയും, നഷ്ടപ്പെട്ടത് തിരികെ കിട്ടിയതുപോലെയും, മഹത്തായ ഉയർച്ചയിൽ സന്തോഷമുണ്ടായതുപോലെയും.
1.18.52
तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने ।
कं च ते परमं कामं करोमि किमु हर्षितः ॥ १.१८.५२ ॥
അങ്ങനെതന്നെ അങ്ങയുടെ വരവിനെ ഞാൻ കരുതുന്നു. മഹാമുനേ, അങ്ങേയ്ക്ക് സ്വാഗതം. സന്തുഷ്ടനായ ഞാൻ അങ്ങയുടെ പരമമായ ആഗ്രഹം എന്ത് നിറവേറ്റണം?
1.18.53
पात्रभूतोऽसि मे विप्र दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानद ।
अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् ॥ १.१८.५३ ॥
വിപ്രാ, അങ്ങ് എനിക്ക് യോഗ്യനായ പാത്രമാണ്; ഭാഗ്യവശാൽ അങ്ങ് എത്തി, മാനദായകനേ. ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി, എന്റെ ജീവിതം സുജീവിതമായി.
1.18.54
यस्माद् विप्रेन्द्रमद्राक्षं सुप्रभाता निशा मम ।
पूर्वं राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रभः ॥ १.१८.५४ ॥
വിപ്രശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ കണ്ടതുകൊണ്ട് എന്റെ രാത്രി സുപ്രഭാതമായി. അങ്ങ് മുൻപ് 'രാജർഷി' എന്ന പേരിലും തപസ്സിനാലും പ്രഭ നേടിയവനാണ്.
1.18.55
ब्रह्मर्षित्वमनुप्राप्तः पूज्योऽसि बहुधा मया ।
तदद्भुतमभूद् विप्र पवित्रं परमं मम ॥ १.१८.५५ ॥
ഹേ വിപ്രാ, താങ്കൾ ബ്രഹ്മർഷിത്വം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ പലവിധത്തിൽ താങ്കളെ പൂജ്യനായി കരുതുന്നു. ഹേ വിപ്രാ, ഇത് അദ്ഭുതകരവും എനിക്ക് അത്യന്തം പവിത്രവുമായിരിക്കുന്നു.
1.18.56
शुभक्षेत्रगतश्चाहं तव संदर्शनात् प्रभो ।
ब्रूहि यत् प्रार्थितं तुभ्यं कार्यमागमनं प्रति ॥ १.१८.५६ ॥
ഹേ പ്രഭോ, താങ്കളെ ദർശിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഈ ശുഭക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. താങ്കളുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യമായി താങ്കൾ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് എന്താണെന്ന് പറഞ്ഞാലും.
1.18.57
इच्छाम्यनुगृहीतोऽहं त्वदर्थं परिवृद्धये ।
कार्यस्य न विमर्शं च गन्तुमर्हसि सुव्रत ॥ १.१८.५७ ॥
താങ്കളുടെ അഭിവൃദ്ധിക്കായി, താങ്കളുടെ പേരിൽ ഞാൻ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ സുവ്രതാ, കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കാതെ മുന്നോട്ടു പോകാം.
1.18.58
कर्ता चाहमशेषेण दैवतं हि भवान् मम ।
मम च अयमनुप्राप्तो महानभ्युदयो द्विज ।
तवागमनजः कृत्स्नो धर्मश्चानुत्तमो द्विज ॥ १.१८.५८ ॥
ഞാൻ പൂർണ്ണമായും താങ്കളുടെ കർത്താവാണ്; താങ്കളാണ് എനിക്ക് ദൈവം. ഹേ ദ്വിജാ, എനിക്ക് ഈ മഹത്തായ അഭ്യുദയം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജാ, താങ്കളുടെ വരവിൽനിന്നു ജനിച്ച പൂർണ്ണവും അത്യുത്തമവുമായ ധർമ്മവും ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.
1.18.59
श्रुतिसुखमात्मवता विनीतमुक्तम् ।
प्रथितगुणयशा गुणैर्विशिष्टः
परमऋषिः परमं जगाम हर्षम् ॥ १.१८.५९ ॥
ആത്മസംയമിയായവൻ വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞ ചെവിക്ക് ഇമ്പമുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഗുണങ്ങളാലും കീർത്തിയാലും പ്രസിദ്ധനും ഗുണവിശിഷ്ടനുമായ ആ പരമഋഷി അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.