वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.18.1
निर्वृत्ते तु क्रतौ तस्मिन् हयमेधे महात्मनः ।
प्रतिगृह्यमरा भागान् प्रतिजग्मुर्यथागतम् ॥ १.१८.१ ॥
त्या महात्म्याचा अश्वमेध यज्ञ पूर्ण झाल्यावर देव आपले भाग स्वीकारून जसे आले होते तसेच परत गेले.
1.18.2
समाप्तदीक्षानियमः पत्नीगणसमन्वितः ।
प्रविवेश पुरीं राजा सभृत्यबलवाहनः ॥ १.१८.२ ॥
दीक्षा आणि नियम पूर्ण करून, पत्नींच्या समूहासह, सेवक, सैन्य व वाहनांसह राजा नगरात प्रवेशला.
1.18.3
यथार्हं पूजितास्तेन राज्ञा वै पृथिवीश्वराः ।
मुदिताः प्रययुर्देशान् प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥ १.१८.३ ॥
राजाने यथायोग्य सन्मान केलेले ते भूपती आनंदाने मुनिश्रेष्ठांना नमस्कार करून आपापल्या देशांकडे गेले.
1.18.4
श्रीमतां गच्छतां तेषां स्वगृहाणि पुरात् ततः ।
बलानि राज्ञां शुभ्राणि प्रहृष्टानि चकाशिरे ॥ १.१८.४ ॥
ते श्रीमंत राजे नगरातून आपापल्या घरी जात असताना राजांचे तेजस्वी सैन्य आनंदाने चमकले.
1.18.5
गतेषु पृथिवीशेषु राजा दशरथः पुनः ।
प्रविवेश पुरीं श्रीमान् पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान् ॥ १.१८.५ ॥
भूपती निघून गेल्यावर श्रीमंत राजा दशरथ श्रेष्ठ ब्राह्मणांना पुढे करून पुन्हा नगरात प्रवेशला.
1.18.6
शान्तया प्रययौ सार्धमृशष्यशृङ्गः सुपूजितः ।
अमुगम्यमानो राज्ञा च सानुयात्रेण धीमता ॥ १.१८.६ ॥
अत्यंत सन्मानित ऋष्यशृंग शांतेसह निघाले; बुद्धिमान राजा परिवारासह त्यांच्या मागे चालला.
1.18.7
एवं विसृज्य तान् सर्वान् राजा सम्पूर्णमानसः ।
उवास सुखितस्तत्र पुत्रोत्पत्तिं विचिन्तयन् ॥ १.१८.७ ॥
अशा प्रकारे त्या सर्वांना निरोप देऊन, परिपूर्ण मनाचा राजा तेथेच सुखाने राहिला आणि पुत्रप्राप्तीचा विचार करू लागला.
1.18.8
ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट् समत्ययुः ।
ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ ॥ १.१८.८ ॥
मग यज्ञ पूर्ण झाल्यावर सहा ऋतू निघून गेले. नंतर बाराव्या महिन्यात, चैत्रात, अधिक मास नसलेल्या तिथीला.
1.18.9
नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु ।
ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह ॥ १.१८.९ ॥
अदिती देवता असलेल्या नक्षत्रात, पाच ग्रह आपल्या उच्च स्थानी असताना, कर्क लग्नी, गुरू चंद्रासह असताना.
1.18.10
प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
कौसल्याजनयद् रामं दिव्यलक्षणसंयुतम् ॥ १.१८.१० ॥
सर्व लोकांनी नमस्कार केलेला जगन्नाथ उदयाला आला, तेव्हा कौसल्येने दिव्य लक्षणांनी युक्त राम जन्मास घातला.
1.18.11
विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुनन्दनम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं रक्तोष्ठं दुन्दुभिस्वनम् ॥ १.१८.११ ॥
विष्णूचा अर्धांश असलेला, महाभाग्यवान, इक्ष्वाकु वंशाला आनंद देणारा पुत्र, लाल डोळ्यांचा, विशाल बाहूंचा, लाल ओठांचा, दुंदुभीसारख्या स्वराचा.
1.18.12
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा ।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ १.१८.१२ ॥
अमित तेजस्वी त्या पुत्रामुळे कौसल्या शोभली, जशी वज्रधारी इंद्राच्या वरामुळे देवांची माता अदिती शोभली होती.
1.18.13
भरतो नाम कैकेय्यां जज्ञे सत्यपराक्रमः ।
साक्षाद् विष्णोश्चतुर्भागः सर्वैः समुदितो गुणैः ॥ १.१८.१३ ॥
सत्यपराक्रमी भरत नावाचा पुत्र कैकेयीच्या पोटी जन्मला. तो साक्षात विष्णूचा चतुर्थांश होता आणि सर्व गुणांनी युक्त होता.
1.18.14
अथ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्राजनयत् सुतौ ।
वीरौ सर्वास्त्रकुशलौ विष्णोरर्धसमन्वितौ ॥ १.१८.१४ ॥
नंतर सुमित्रेने लक्ष्मण आणि शत्रुघ्न हे दोन पुत्र प्रसवले. ते वीर, सर्व अस्त्रांत कुशल आणि विष्णूच्या अर्धांशाने युक्त होते.
1.18.15
पुष्ये जातस्तु भरतो मीनलग्ने प्रसन्नधीः ।
सार्पे जातौ तु सौमित्री कुलीरेऽभ्युदिते रवौ ॥ १.१८.१५ ॥
पुष्य नक्षत्रात, मीन लग्नावर प्रसन्न मनाचा भरत जन्मला; आश्लेषा नक्षत्रात, कर्क लग्नावर, सूर्य उदय पावताना सुमित्रेचे दोन पुत्र जन्मले.
1.18.16
राज्ञः पुत्रा महात्मानश्चत्वारो जज्ञिरे पृथक् ।
गुणवन्तोऽनुरूपाश्च रुच्या प्रोष्ठपदोपमाः ॥ १.१८.१६ ॥
राजाचे चार महात्मा पुत्र वेगवेगळे जन्मले; ते गुणवान, योग्य आणि तेजात प्रोष्ठपदा नक्षत्रांसारखे होते.
1.18.17
जगुः कलं च गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खात् पतत् ॥ १.१८.१७ ॥
गंधर्वांनी मधुर गायन केले, अप्सरांचे समूह नाचले, देवदुंदुभी वाजल्या आणि आकाशातून पुष्पवृष्टी झाली.
1.18.18
उत्सवश्च महानासीदयोध्यायां जनाकुलः ।
रथ्याश्च जनसम्बाधा नटनर्तकसंकुलाः ॥ १.१८.१८ ॥
अयोध्येत मोठा उत्सव झाला, लोकांनी गजबजलेला; रस्ते गर्दीने भरलेले आणि नट व नर्तकांनी व्यापलेले होते.
1.18.19
गायनैश्च विराविण्यो वादनैश्च तथापरैः ।
विरेजुर्विपुलास्तत्र सर्वरत्नसमन्विताः ॥ १.१८.१९ ॥
गायकांच्या गाण्यांनी आणि वादकांच्या वाद्यांनी निनादत, सर्व रत्नांनी युक्त ती विशाल नगरी तेथे शोभून दिसत होती.
1.18.20
प्रदेयांश्च ददौ राजा सूतमागधवन्दिनाम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तम् गोधनानि सहस्रशः ॥ १.१८.२० ॥
राजाने सूत, मागध आणि वंदी यांना योग्य दान दिले; ब्राह्मणांना धन दिले आणि हजारो गोधने दिली.
1.18.21
अतीत्यैकादशाहं तु नामकर्म तथाकरोत् ।
ज्येष्ठं रामं महात्मानं भरतं कैकयीसुतम् ॥ १.१८.२१ ॥
अकरावा दिवस उलटल्यानंतर नामकरण संस्कार केला—ज्येष्ठ महात्मा रामाचे आणि कैकेयीचा पुत्र भरत यांचे.
1.18.22
सौमित्रिं लक्ष्मणमिति शत्रुघ्नमपरं तथा ।
वसिष्ठः परमप्रीतो नामानि कुरुते तदा ॥ १.१८.२२ ॥
सुमित्रेच्या पुत्राचे नाव लक्ष्मण आणि दुसऱ्याचे शत्रुघ्न—अशा प्रकारे अत्यंत प्रसन्न झालेल्या वसिष्ठांनी तेव्हा नावे ठेवली.
1.18.23
ब्राह्मणान् भोजयामास पौराजानपदानपि ।
अददद् ब्राह्मणानां च रत्नौघमलं बहु ॥ १.१८.२३ ॥
ब्राह्मणांना आणि नगरवासी व ग्रामवासी यांनाही भोजन दिले; ब्राह्मणांना रत्नांचा विपुल ढीग दिला.
1.18.24
तेषां जन्मक्रियादीनि सर्वकर्माण्यकारयत् ।
तेषां केतुरिव ज्येष्ठो रामो रतिकरः पितुः ॥ १.१८.२४ ॥
त्यांचे जातकर्म इत्यादी सर्व विधी करविले; त्यांच्यात ज्येष्ठ राम पित्याला आनंद देणारा जणू ध्वज होता.
1.18.25
बभूव भूयो भूतानां स्वयम्भूरिव सम्मतः ।
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे लोकहिते रताः ॥ १.१८.२५ ॥
ते सर्व पुन्हा प्राण्यांमध्ये स्वयंभू (ब्रह्मदेव) प्रमाणे मान्य झाले. ते सर्व वेदज्ञ, शूर आणि लोककल्याणात रत होते.
1.18.26
सर्वे ज्ञानोपसम्पन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ।
तेषामपि महातेजा रामः सत्यपराक्रमः ॥ १.१८.२६ ॥
ते सर्व ज्ञानसंपन्न व सर्व गुणसंपन्न होते. त्यांच्यातही महातेजस्वी, सत्यपराक्रमी राम (श्रेष्ठ) होते.
1.18.27
इष्टः सर्वस्य लोकस्य शशाङ्क इव निर्मलः ।
गजस्कन्धेऽश्वपृष्ठे च रथचर्यासु सम्मतः ॥ १.१८.२७ ॥
ते सर्व जगाचे प्रिय, चंद्रासारखे निर्मल होते. हत्तीच्या पाठीवर, घोड्याच्या पाठीवर व रथ चालवण्यात ते कुशल व मान्य होते.
1.18.28
धनुर्वेदे च निरतः पितुः शुश्रूषणे रतः ।
बाल्यात् प्रभृति सुस्निग्धो लक्ष्मणो लक्ष्मिवर्धनः ॥ १.१८.२८ ॥
ते धनुर्वेदात निरत आणि पित्याच्या सेवेत रत होते. बालपणापासून अत्यंत स्नेहाळ लक्ष्मण, जो समृद्धी वाढवणारा होता.
1.18.29
रामस्य लोकरामस्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य नित्यशः ।
सर्वप्रियकरस्तस्य रामस्यापि शरीरतः ॥ १.१८.२९ ॥
लोकाला आनंद देणारे, मोठे बंधू राम यांच्यासाठी नेहमी सर्व प्रकारे प्रिय करणारे; रामाच्या शरीराप्रमाणेच प्रिय होते.
1.18.30
लक्ष्मणो लक्ष्मिसम्पन्नो बहिःप्राण इवापरः ।
न च तेन विना निद्रां लभते पुरुषोत्तमः ॥ १.१८.३० ॥
शोभासंपन्न लक्ष्मण जणू रामाचा बाहेरचा दुसरा प्राणच होता. त्याच्याविना पुरुषोत्तम राम झोपही घेत नसत.
1.18.31
मृष्टमन्नमुपानीतमश्नाति न हि तं विना ।
यदा हि हयमारूढो मृगयां याति राघवः ॥ १.१८.३१ ॥
चविष्ट अन्न आणले तरी त्याच्याविना ते खात नाही. राघव घोड्यावर बसून शिकारीस जातो तेव्हा.
1.18.32
अथैनं पृष्ठतोऽभ्येति सधनुः परिपालयन् ।
भरतस्यापि शत्रुघ्नो लक्ष्मणावरजो हि सः ॥ १.१८.३२ ॥
मग धनुष्य घेऊन त्याचे रक्षण करीत तो मागून जातो. भरताचा धाकटा भाऊ शत्रुघ्न, जो लक्ष्मणाचाही धाकटा आहे.
1.18.33
प्राणैः प्रियतरो नित्यं तस्य चासीत् तथा प्रियः ।
स चतुर्भिर्महाभागैः पुत्रैर्दशरथः प्रियैः ॥ १.१८.३३ ॥
तो नेहमी त्याला प्राणांहूनही प्रिय होता; आणि तोही तसाच प्रिय होता. चार महाभाग्यवान प्रिय पुत्र असलेला दशरथ.
1.18.34
बभूव परमप्रीतो देवैरिव पितामहः ।
ते यदा ज्ञानसंपन्नाः सर्वे समुदिता गुणैः ॥ १.१८.३४ ॥
देवांमुळे आनंदित झालेल्या पितामहाप्रमाणे तो अत्यंत प्रसन्न झाला. ते सर्व ज्ञानसंपन्न व गुणांनी युक्त झाले तेव्हा.
1.18.35
ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश्च सर्वज्ञा दीर्घदर्शिनः ।
तेषामेवंप्रभावाणां सर्वेषां दीप्ततेजसाम् ॥ १.१८.३५ ॥
ते लज्जाशील, कीर्तिमान, सर्वज्ञ आणि दूरदर्शी होते. अशा प्रभावशाली, तेजस्वी अशा त्या सर्वांचा.
1.18.36
पिता दशरथो हृष्टो ब्रह्मा लोकाधिपो यथा ।
ते चापि मनुजव्याघ्रा वैदिकाध्ययने रताः ॥ १.१८.३६ ॥
पिता दशरथ लोकाधिपती ब्रह्मदेवाप्रमाणे हर्षित झाला. तेही नरव्याघ्र, वैदिक अध्ययनात रमलेले होते.
1.18.37
पितृशुश्रूषणरता धनुर्वेदे च निष्ठिताः ।
अथ राजा दशरथस्तेषां दारक्रियां प्रति ॥ १.१८.३७ ॥
पित्याच्या सेवेत रत आणि धनुर्वेदात निपुण असलेल्या त्यांच्या विवाहाबद्दल राजा दशरथ विचार करू लागला.
1.18.38
चिन्तयामास धर्मात्मा सोपाध्यायः सबान्धवः ।
तस्य चिन्तयमानस्य मन्त्रिमध्ये महात्मनः ॥ १.१८.३८ ॥
धर्मात्मा राजाने गुरू आणि नातेवाईकांसह विचार केला. मंत्र्यांच्या मध्ये विचारमग्न असलेल्या त्या महात्म्याजवळ.
1.18.39
अभ्यागच्छन्महातेजो विश्वामित्रो महामुनिः ।
स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी द्वाराध्यक्षानुवाच ह ॥ १.१८.३९ ॥
महातेजस्वी महामुनी विश्वामित्र तेथे आले. राजाच्या दर्शनाची इच्छा धरून त्यांनी द्वारपालांना सांगितले.
1.18.40
शीघ्रमाख्यात मां प्राप्तं कौशिकं गाधिनः सुतम् ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य राज्ञो वेश्म प्रदुद्रुवुः ॥ १.१८.४० ॥
"गाधीचा पुत्र कौशिक मी आलो आहे असे राजाला लवकर सांगा." त्यांचे ते बोल ऐकून ते राजवाड्याकडे धावले.
1.18.41
संभ्रान्तमनसः सर्वे तेन वाक्येन चोदिताः ।
ते गत्वा राजभवनं विश्वामित्रमृषिं तदा ॥ १.१८.४१ ॥
त्या बोलण्याने प्रेरित होऊन, घाबरलेल्या मनाचे ते सर्वजण राजवाड्यात जाऊन तेव्हा ऋषी विश्वामित्र आल्याचे सांगू लागले.
1.18.42
प्राप्तमावेदयामासुर्नृपायेक्ष्वाकवे तदा ।
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सपुरोधाः समाहितः ॥ १.१८.४२ ॥
आलेल्या ऋषींची वार्ता त्यांनी इक्ष्वाकुवंशी राजाला सांगितली. त्यांचे ते बोल ऐकून पुरोहितासह राजा सावध व शांत झाला.
1.18.43
प्रत्युज्जगाम संहृष्टो ब्रह्माणमिव वासवः ।
स दृष्ट्वा ज्वलितं दीप्त्या तापसं संशितव्रतम् ॥ १.१८.४३ ॥
ब्रह्मदेवांना इंद्र जसा सामोरा जातो, तसा आनंदित होऊन राजा त्यांच्या स्वागतास पुढे गेला. तेजाने तळपणाऱ्या, कठोर व्रत पाळणाऱ्या त्या तपस्व्याला पाहून.
1.18.44
प्रहृष्टवदनो राजा ततोऽर्घ्यमुपहारयत् ।
स राज्ञः प्रतिगृह्यार्घ्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१८.४४ ॥
प्रसन्न मुखाच्या राजाने तेव्हा अर्घ्य अर्पण केले. राजाकडून अर्घ्य स्वीकारून त्यांनी शास्त्रविधीप्रमाणे कर्म केले.
1.18.45
कुशलं चाव्ययं चैव पर्यपृच्छन्नराधिपम् ।
पुरे कोशे जनपदे बान्धवेषु सुहृत्सु च ॥ १.१८.४५ ॥
राजाचे कुशल आणि अक्षय समृद्धी याविषयी त्यांनी विचारले — नगर, कोश, जनपद, बांधव आणि सुहृद यांच्याविषयी.
1.18.46
कुशलं कौशिको राज्ञः पर्यपृच्छत् सुधार्मिकः ।
अपि ते संनताः सर्वे सामन्तरिपवो जिताः ॥ १.१८.४६ ॥
अत्यंत धार्मिक कौशिकांनी राजाचे कुशल विचारले. आपले सीमेवरील सर्व शत्रू नम्र झाले आहेत काय, सर्व जिंकले गेले आहेत काय?
1.18.47
दैवं च मानुषं चैव कर्म ते साध्वनुष्ठितम् ।
वसिष्ठं च समागम्य कुशलं मुनिपुङ्गवः ॥ १.१८.४७ ॥
आपली दैवी आणि मानुषी कर्मे नीट पार पडली आहेत काय? वसिष्ठांना भेटून मुनिश्रेष्ठांनी कुशल विचारले.
1.18.48
ऋषींश्च तान् यथान्यायं महाभाग उवाच ह ।
ते सर्वे हृष्टमनसस्तस्य राज्ञो निवेशनम् ॥ १.१८.४८ ॥
त्या ऋषींशीही महाभागांनी यथोचित संवाद साधला. ते सर्व आनंदित मनाने राजाच्या निवासस्थानाकडे गेले.
1.18.49
विविशुः पूजितास्तेन निषेदुश्च यथार्हतः ।
अथ हृष्टमना राजा विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ १.१८.४९ ॥
त्यांनी सन्मानित होऊन ते आत गेले आणि आपापल्या योग्यतेनुसार बसले. मग आनंदित मनाच्या राजाने महामुनी विश्वामित्रांना म्हटले.
1.18.50
उवाच परमोदारो हृष्टस्तमभिपूजयन् ।
यथामृतस्य सम्प्राप्तिर्यथा वर्षमनूदके ॥ १.१८.५० ॥
अत्यंत उदार असलेला राजा आनंदाने त्यांचा सन्मान करीत म्हणाला — जसे अमृत मिळावे, जसा निर्जल भूमीवर पाऊस पडावा.
1.18.51
यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माप्रजस्य वै ।
प्रणष्टस्य यथा लाभो यथा हर्षो महोदयः ॥ १.१८.५१ ॥
योग्य पत्नींपासून निपुत्रिकाला पुत्रजन्म व्हावा, हरवलेले परत मिळावे, महान उत्कर्षाने जसा आनंद व्हावा.
1.18.52
तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने ।
कं च ते परमं कामं करोमि किमु हर्षितः ॥ १.१८.५२ ॥
तसेच मी तुमच्या आगमनाला मानतो. हे महामुनी, तुमचे स्वागत असो. आनंदित झालेला मी तुमची कोणती परम इच्छा पूर्ण करू?
1.18.53
पात्रभूतोऽसि मे विप्र दिष्ट्या प्राप्तोऽसि मानद ।
अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् ॥ १.१८.५३ ॥
हे विप्रा, तुम्ही माझ्यासाठी योग्य पात्र आहात; सुदैवाने तुम्ही आलात, हे मानदा. आज माझा जन्म सफल झाला आणि माझे जीवन सुजीवन झाले.
1.18.54
यस्माद् विप्रेन्द्रमद्राक्षं सुप्रभाता निशा मम ।
पूर्वं राजर्षिशब्देन तपसा द्योतितप्रभः ॥ १.१८.५४ ॥
विप्रश्रेष्ठ तुम्हाला मी पाहिले म्हणून माझी रात्र सुप्रभात झाली. तुम्ही पूर्वी 'राजर्षी' नावाने आणि तपाने तेजस्वी झालात.
1.18.55
ब्रह्मर्षित्वमनुप्राप्तः पूज्योऽसि बहुधा मया ।
तदद्भुतमभूद् विप्र पवित्रं परमं मम ॥ १.१८.५५ ॥
हे विप्रा, आपण ब्रह्मर्षित्व प्राप्त केले आहे; मी अनेक प्रकारे आपल्याला पूजनीय मानतो. हे विप्रा, हे अद्भुत आणि माझ्यासाठी परम पवित्र झाले आहे.
1.18.56
शुभक्षेत्रगतश्चाहं तव संदर्शनात् प्रभो ।
ब्रूहि यत् प्रार्थितं तुभ्यं कार्यमागमनं प्रति ॥ १.१८.५६ ॥
हे प्रभो, आपल्या दर्शनामुळे मी या शुभ क्षेत्री आलो आहे. आपल्या आगमनामागील जे प्रयोजन असेल ते सांगा.
1.18.57
इच्छाम्यनुगृहीतोऽहं त्वदर्थं परिवृद्धये ।
कार्यस्य न विमर्शं च गन्तुमर्हसि सुव्रत ॥ १.१८.५७ ॥
आपल्या वृद्धीसाठी, आपल्यासाठी मी अनुग्रहित होऊ इच्छितो. हे सुव्रता, कार्याबाबत संकोच न करता पुढे जा.
1.18.58
कर्ता चाहमशेषेण दैवतं हि भवान् मम ।
मम च अयमनुप्राप्तो महानभ्युदयो द्विज ।
तवागमनजः कृत्स्नो धर्मश्चानुत्तमो द्विज ॥ १.१८.५८ ॥
मी पूर्णपणे आपला सेवक आहे; आपणच माझे दैवत आहात. हे द्विजा, माझा हा महान अभ्युदय प्राप्त झाला आहे. हे द्विजा, आपल्या आगमनाने उत्पन्न झालेला संपूर्ण आणि अनुत्तम धर्मही प्राप्त झाला आहे.
1.18.59
श्रुतिसुखमात्मवता विनीतमुक्तम् ।
प्रथितगुणयशा गुणैर्विशिष्टः
परमऋषिः परमं जगाम हर्षम् ॥ १.१८.५९ ॥
आत्मसंयमी पुरुषाने विनयाने सांगितलेले श्रवणसुखद बोल ऐकून, गुण आणि कीर्तीने प्रसिद्ध, गुणांनी विशिष्ट असे ते परमऋषी अत्यंत आनंदित झाले.