వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 1.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.2.1
नारदस्य तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः ।
पूजयामास धर्मात्मा सहशिष्यो महामुनिम् ॥ १.२.१ ॥
నారదుని ఆ మాటలు విని, మాటలో నేర్పరియైన ధర్మాత్ముడు శిష్యునితో కలిసి ఆ మహాముని ను పూజించెను.
1.2.2
यथावत्पूजितस्तेन देवर्षिर्नारदस्तदा ।
आपृष्ट्वैवाभ्यनुज्ञातः स जगाम विहायसम् ॥ १.२.२ ॥
అతడు యథావిధిగా పూజించగా, దేవర్షి నారదుడు అప్పుడు అనుమతి అడిగి పొంది ఆకాశమార్గంలో వెళ్ళెను.
1.2.3
स मुहूर्तं गते तस्मिन् देवलोकं मुनिस्तदा ।
जगाम तमसातीरं जाह्नव्यास्त्वविदूरतः ॥ १.२.३ ॥
అతడు ముహూర్తకాలంలో దేవలోకానికి వెళ్ళిన తరువాత, ఆ ముని గంగకు దగ్గరగా ఉన్న తమసా నది తీరానికి వెళ్ళెను.
1.2.4
स तु तीरं समासाद्य तमसाया मुनिस्तदा ।
शिष्यमाह स्थितं पार्श्वे दृष्ट्वा तीर्थमकर्दमम् ॥ १.२.४ ॥
తమసా నది తీరానికి చేరుకుని, ఆ ముని పక్కన నిలిచిన శిష్యునితో, బురద లేని తీర్థాన్ని చూసి చెప్పెను.
1.2.5
अकर्दममिदं तीर्थं भरद्वाज निशामय ।
रमणीयं प्रसन्नाम्बु सन्मनुष्यमनो यथा ॥ १.२.५ ॥
భరద్వాజా, ఈ తీర్థం బురద లేనిది; రమణీయమైనది, ప్రసన్నమైన జలం కలది, సజ్జనుని మనసు వలె చూడు.
1.2.6
न्यस्यतां कलशस्तात दीयतां वल्कलं मम ।
इदमेवावगाहिष्ये तमसातीर्थमुत्तमम् ॥ १.२.६ ॥
నాయనా, కలశాన్ని ఉంచు, నా వల్కలాన్ని ఇవ్వు; ఈ ఉత్తమమైన తమసా తీర్థంలోనే నేను స్నానం చేస్తాను.
1.2.7
एवमुक्तो भरद्वाजो वाल्मीकेन महात्मना ।
प्रायच्छत मुनेस्तस्य वल्कलं नियतो गुरोः ॥ १.२.७ ॥
మహాత్ముడైన వాల్మీకి ఇలా అనగా, భరద్వాజుడు తన గురువు మాటకు నియమంగా ఆ ముని వల్కలాన్ని ఇచ్చాడు.
1.2.8
स शिष्यहस्तादादाय वल्कलं नियतेन्द्रियः ।
विचचार ह पश्यंस्तत् सर्वतो विपुलं वनम् ॥ १.२.८ ॥
అతడు శిష్యుని చేతి నుండి వల్కలాన్ని తీసుకొని, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, ఆ విశాలమైన అరణ్యాన్ని అన్ని వైపులా చూస్తూ సంచరించాడు.
1.2.9
तस्याभ्याशे तु मिथुनं चरन्तमनपायिनम् ।
ददर्श भगवांस्तत्र क्रौञ्चयोश्चारुनिःस्वनम् ॥ १.२.९ ॥
అతని సమీపంలో ఎడబాటు లేకుండా విహరిస్తున్న ఒక జంటను, అంటే ఇంపుగా కూస్తున్న రెండు క్రౌంచ పక్షులను, భగవానుడు అక్కడ చూశాడు.
1.2.10
तस्मात् तु मिथुनादेकं पुमांसं पापनिश्चयः ।
जघान वैरनिलयो निषादस्तस्य पश्यतः ॥ १.२.१० ॥
ఆ జంటలో ఒక మగ పక్షిని, పాప సంకల్పంతో, వైరానికి నిలయమైన ఆ నిషాదుడు, అతడు చూస్తుండగానే చంపాడు.
1.2.11
तं शोणितपरीताङ्गं चेष्टमानं महीतले ।
भार्या तु निहतं दृष्ट्वा रुराव करुणां गिरम् ॥ १.२.११ ॥
నేలపై రక్తంతో తడిసిన శరీరంతో కొట్టుకుంటున్న అతడిని, చంపబడినట్లు చూసి, అతని భార్య కరుణాజనకంగా రోదించింది.
1.2.12
वियुक्ता पतिना तेन द्विजेन सहचारिणा ।
ताम्रशीर्षेण मत्तेन पत्त्रिणा सहितेन वै ॥ १.२.१२ ॥
ఆ ద్విజుడు, సహచరుడు, ఎర్రని తలపైగల, ఉత్సాహంగా ఉండే ఆ పక్షి భర్త నుండి వియోగం పొందినదై…
1.2.13
तथाविधं द्विजं दृष्ट्वा निषादेन निपातितम् ।
ऋषेर्धर्मात्मनस्तस्य कारुण्यं समपद्यत ॥ १.२.१३ ॥
నిషాదుడు కూల్చిన ఆ ద్విజ పక్షిని చూసి, ధర్మాత్ముడైన ఆ ఋషి హృదయంలో కారుణ్యం కలిగింది.
1.2.14
ततः करुणवेदित्वादधर्मोऽयमिति द्विजः ।
निशाम्य रुदतीं क्रौञ्चीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.२.१४ ॥
అప్పుడు కరుణతో, 'ఇది అధర్మం' అని తలచి, ఏడుస్తున్న క్రౌంచిని విని ఆ ద్విజుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
1.2.15
मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः ।
यत् क्रौञ्चमिथुनादेकमवधीः काममोहितम् ॥ १.२.१५ ॥
ఓ నిషాదా! నీవు శాశ్వత కాలం స్థిర స్థితిని పొందకుండు గాక; కామమోహితుడవై క్రౌంచ జంటలో ఒకదానిని నీవు చంపావు.
1.2.16
तस्यैवं ब्रुवतश्चिन्ता बभूव हृदि वीक्षतः ।
शोकार्तेनास्य शकुनेः किमिदं व्याहृतं मया ॥ १.२.१६ ॥
ఇలా మాట్లాడుతుండగా ఆయన హృదయంలో చింత కలిగింది: శోకార్తమైన ఈ పక్షి కారణంగా నేను ఇది ఏమి పలికాను?
1.2.17
चिन्तयन् स महाप्राज्ञश्चकार मतिमान्मतिम् ।
शिष्यं चैवाब्रवीद् वाक्यमिदं स मुनिपुङ्गवः ॥ १.२.१७ ॥
మహాప్రాజ్ఞుడు, మతిమంతుడు అయిన ఆ ముని శ్రేష్ఠుడు ఆలోచించి ఒక నిశ్చయానికి వచ్చి, తన శిష్యునితో ఈ మాటలు పలికాడు.
1.2.18
पादबद्धोऽक्षरसमस्तन्त्रीलयसमन्वितः ।
शोकार्तस्य प्रवृत्तो मे श्लोको भवतु नान्यथा ॥ १.२.१८ ॥
పాదబద్ధమై, సమాన అక్షరాలతో, తంత్రీ లయతో కూడినదై — శోకార్తుడనైన నా నుండి ప్రవృత్తమైన ఈ శ్లోకమే అగు గాక, వేరుగా కాదు.
1.2.19
शिष्यस्तु तस्य ब्रुवतो मुनेर्वाक्यमनुत्तमम् ।
प्रतिजग्राह संहृष्टस्तस्य तुष्टोऽभवद्गुरुः ॥ १.२.१९ ॥
శిష్యుడు ఆ మునివాక్యాన్ని అనుపమంగా సంతోషంతో స్వీకరించాడు; గురువు అతనితో సంతృప్తి చెందాడు.
1.2.20
सोऽभिषेकं ततः कृत्वा तीर्थे तस्मिन् यथाविधि ।
तमेव चिन्तयन्नर्थमुपावर्तत वै मुनिः ॥ १.२.२० ॥
ఆయన ఆ తీర్థంలో విధిప్రకారం స్నానం చేసి, అదే అర్థాన్ని ధ్యానిస్తూ ముని తిరిగి వెళ్ళాడు.
1.2.21
भरद्वाजस्ततः शिष्यो विनीतः श्रुतवान् गुरोः ।
कलशं पूर्णमादाय पृष्ठतोऽनुजगाम ह ॥ १.२.२१ ॥
అప్పుడు గురువుకు వినయవంతుడు, శాస్త్రజ్ఞుడైన శిష్యుడు భరద్వాజుడు నిండు కలశాన్ని తీసుకుని వెనుక నడిచాడు.
1.2.22
स प्रविश्याश्रमपदं शिष्येण सह धर्मवित् ।
उपविष्टः कथाश्चान्याश्चकार ध्यानमास्थितः ॥ १.२.२२ ॥
ధర్మజ్ఞుడైన ఆ మునీంద్రుడు శిష్యునితో కలిసి ఆశ్రమంలో ప్రవేశించి కూర్చుని, ఇతర సంభాషణలు చేస్తూ ధ్యానంలో నిలిచాడు.
1.2.23
आजगाम ततो ब्रह्मा लोककर्ता स्वयं प्रभुः ।
चतुर्मुखो महातेजा द्रष्टुं तं मुनिपुङ्गवम् ॥ १.२.२३ ॥
అప్పుడు లోకకర్త, స్వయంగా ప్రభువైన, నాలుగు ముఖాలు కల మహాతేజస్వి అయిన బ్రహ్మ ఆ మునిశ్రేష్ఠుని చూడడానికి వచ్చాడు.
1.2.24
वाल्मीकिरथ तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय वाग्यतः ।
प्राञ्जलिः प्रयतो भूत्वा तस्थौ परमविस्मितः ॥ १.२.२४ ॥
వాల్మీకి ఆయనను చూసి వెంటనే లేచి, మాటను నిగ్రహించి, చేతులు జోడించి, భక్తితో అత్యంత విస్మయంతో నిలబడ్డాడు.
1.2.25
पूजयामास तं देवं पाद्यार्घ्यासनवन्दनैः ।
प्रणम्य विधिवच्चैनं पृष्ट्वा चैव निरामयम् ॥ १.२.२५ ॥
ఆ దేవుణ్ణి పాద్యము, అర్ఘ్యము, ఆసనము, వందనములతో పూజించెను. విధివిధానంగా నమస్కరించి ఆయన క్షేమాన్ని కూడా అడిగెను.
1.2.26
अथोपविश्य भगवानासने परमार्चिते ।
वाल्मीकये च ऋषये संदिदेशासनं ततः ॥ १.२.२६ ॥
అప్పుడు భగవంతుడు అత్యంత గౌరవింపబడిన ఆసనంపై కూర్చొని, ఋషి వాల్మీకికి కూడా ఆసనాన్ని స్వీకరించమని ఆదేశించెను.
1.2.27
ब्रह्मणा समनुज्ञातः सोऽप्युपाविशदासने ।
उपविष्टे तदा तस्मिन् साक्षाल्लोकपितामहे ॥ १.२.२७ ॥
బ్రహ్మ అనుమతి పొంది ఆయన కూడా ఆసనంపై కూర్చున్నాడు. అప్పుడు లోక పితామహుడైన బ్రహ్మ ప్రత్యక్షంగా కూర్చుని ఉండగా.
1.2.28
तद्गतेनैव मनसा वाल्मीकिर्ध्यानमास्थितः ।
पापात्मना कृतं कष्टं वैरग्रहणबुद्धिना ॥ १.२.२८ ॥
ఆ విషయంపైనే మనస్సు లగ్నం చేసి వాల్మీకి ధ్యానంలో నిలిచెను. పాపాత్ముడు ప్రతీకారబుద్ధితో చేసిన ఆ క్రూర కృత్యాన్ని.
1.2.29
यत् तादृशं चारुरवं क्रौञ्चं हन्यादकारणात् ।
शोचन्नेव पुनः क्रौञ्चीमुपश्लोकमिमं जगौ ॥ १.२.२९ ॥
అంతటి మధుర స్వరం గల క్రౌంచ పక్షిని అకారణంగా చంపినవాడు — అని శోకిస్తూ ఆయన ఆడ క్రౌంచం కోసం ఈ శ్లోకాన్ని మళ్లీ పాడెను.
1.2.30
पुनरन्तर्गतमना भूत्वा शोकपरायणः ।
तमुवाच ततो ब्रह्मा प्रहसन् मुनिपुङ्गवम् ॥ १.२.३० ॥
మళ్లీ అంతర్మనస్కుడై శోకంలో మునిగి ఉండగా, అప్పుడు బ్రహ్మ నవ్వుతూ ఆ మునిశ్రేష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు.
1.2.31
श्लोक एवास्त्वयं बद्धो नात्र कार्या विचारणा ।
मच्छन्दादेव ते ब्रह्मन् प्रवृत्तेयं सरस्वती ॥ १.२.३१ ॥
ఈ శ్లోకమే రూపొందనీ; ఇందులో సందేహం లేదు. ఓ బ్రహ్మన్, నా సంకల్పం వల్లనే నీ నుండి ఈ సరస్వతి ప్రవహించింది.
1.2.32
रामस्य चरितं कृत्स्नं कुरु त्वमृषिसत्तम ।
धर्मात्मनो भगवतो लोके रामस्य धीमतः ॥ १.२.३२ ॥
ఋషులలో ఉత్తముడా, ధర్మాత్ముడు, భగవంతుడు, లోకంలో జ్ఞానవంతుడైన రాముని సంపూర్ణ చరితాన్ని నీవు రచించు.
1.2.33
वृत्तं कथय धीरस्य यथा ते नारदाच्छ्रुतम् ।
रहस्यं च प्रकाशं च यद् वृत्तं तस्य धीमतः ॥ १.२.३३ ॥
నారదుని నుండి నీవు విన్నట్లు ఆ ధీరుని చరితను చెప్పు; ఆ జ్ఞానవంతుని రహస్యమైనదీ, ప్రకటమైనదీ అయిన కర్మలను.
1.2.34
रामस्य सहसौमित्रे राक्षसानां च सर्वशः ।
वैदेह्याश्चैव यद् वृत्तं प्रकाशं यदि वा रहः ॥ १.२.३४ ॥
రాముని, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుని) సహా, రాక్షసుల, వైదేహి (సీత) యొక్క కార్యాలు—అవి ప్రకటమైనవైనా రహస్యమైనవైనా.
1.2.35
तच्चाप्यविदितं सर्वं विदितं ते भविष्यति ।
न ते वागनृता काव्ये काचिदत्र भविष्यति ॥ १.२.३५ ॥
ఇంతవరకు తెలియనిదంతా నీకు తెలిసిపోతుంది. ఈ కావ్యంలో నీ వాక్కు ఎక్కడా అసత్యమవ్వదు.
1.2.36
कुरु रामकथां पुण्यां श्लोकबद्धां मनोरमाम् ।
यावत् स्थास्यन्ति गिरयः सरितश्च महीतले ॥ १.२.३६ ॥
రాముని పవిత్ర కథను శ్లోకాలలో బంధించి, మనసును ఆనందింపజేసేలా రచించు; భూమిపై పర్వతాలు, నదులు ఉన్నంతకాలం.
1.2.37
तावद् रामायणकथा लोकेषु प्रचरिष्यति ।
यावद् रामस्य च कथा त्वत्कृता प्रचरिष्यति ॥ १.२.३७ ॥
భూమిపై పర్వతాలు, నదులు ఉన్నంత కాలం లోకాలలో రామాయణ కథ వ్యాపిస్తూ ఉంటుంది; నీవు రచించిన రాముని కథ కూడా వ్యాపిస్తూ ఉంటుంది.
1.2.38
तावदूर्ध्वमधश्च त्वं मल्लोकेषु निवत्स्यसि ।
इत्युक्त्वा भगवान् ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत ।
ततः सशिष्यो भगवान् र्मुनिर्विस्मयमाययौ ॥ १.२.३८ ॥
అంతకాలం పైన, కింద ఉన్న నా లోకాలలో నీవు నివసిస్తావు అని చెప్పి, భగవంతుడు బ్రహ్మ అక్కడే అదృశ్యమయ్యాడు. అప్పుడు శిష్యులతో కూడిన భగవంతుడైన ఆ ముని ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
1.2.39
तस्य शिष्यास्ततः सर्वे जगुः श्लोकमिमं पुनः ।
मुहुर्मुहुः प्रीयमाणाः प्राहुश्च भृशविस्मिताः ॥ १.२.३९ ॥
అప్పుడు ఆయన శిష్యులందరూ ఈ శ్లోకాన్ని మళ్ళీ పాడారు. మళ్ళీ మళ్ళీ సంతోషిస్తూ, అత్యంత ఆశ్చర్యపడుతూ వారు పలికారు.
1.2.40
समाक्षरैश्चतुर्भिर्यः पादैर्गीतो महर्षिणा ।
सोऽनुव्याहरणाद् भूयः शोकः श्लोकत्वमागतः ॥ १.२.४० ॥
నాలుగు సమాన అక్షరాల పాదాలతో మహర్షి పాడిన ఆ దుఃఖమే, మళ్ళీ మళ్ళీ ఉచ్చరించబడినందున శ్లోక రూపాన్ని పొందింది.
1.2.41
तस्य बुद्धिरियं जाता वाल्मीकेर्भावितात्मनः ।
कृत्स्नं रामायणं काव्यमीदृशैः करवाण्यहम् ॥ १.२.४१ ॥
పవిత్రాత్ముడైన వాల్మీకికి ఇలా ఆలోచన కలిగింది — ఇలాంటి శ్లోకాలతోనే నేను సమగ్ర రామాయణ కావ్యాన్ని రచిస్తాను.
1.2.42
उदारवृत्तार्थपदैर्मनोरमै-
स्तदास्य रामस्य चकार कीर्तिमान् ।
समाक्षरैः श्लोकशतैर्यशस्विनो
यशस्करं काव्यमुदारदर्शनः ॥ १.२.४२ ॥
ఉదాత్తమైన వృత్తం, అర్థం, పదాలతో కూడిన మనోహరమైన శ్లోకాలతో ఆ కీర్తిమంతుడు అప్పుడు రాముని కథను రచించాడు. సమాన అక్షరాలున్న వందల శ్లోకాలలో, యశస్వి, ఉదారదృష్టి గల ఆ కవి కీర్తిని కలిగించే కావ్యాన్ని రచించాడు.
1.2.43
तदुपगतसमाससंधियोगं
सममधुरोपनतार्थवाक्यबद्धम् ।
रघुवरकरितं मुनिप्रणीतं
दशशिरसश्क वधं निशामयध्वम् ॥ १.२.४३ ॥
సమాస సంధి యోగం సరిగ్గా ఉన్నదీ, సమమైన మధుర పదాలతో అర్థవంతమైన వాక్యాలతో కూర్చబడినదీ, రఘుశ్రేష్ఠుని గురించి మునిచే రచించబడినదీ అయిన ఆ దశముఖుని వధను వినండి.