વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.20.1
तच्छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम् ।
मुहूर्तमिव निःसंज्ञः संज्ञावानिदमब्रवीत् ॥ १.२०.१ ॥
વિશ્વામિત્રની એ વાત સાંભળીને રાજશાર્દૂલ દશરથ ક્ષણભર જાણે ભાન ભૂલ્યા; પછી ભાન આવતાં તેમણે આમ કહ્યું.
1.20.2
ऊनषोडशवर्षो मे रामो राजीवलोचनः ।
न युद्धयोग्यतामस्य पश्यामि सह राक्षसैः ॥ १.२०.२ ॥
મારો કમળનયન રામ હજી સોળ વર્ષનો પણ થયો નથી; રાક્ષસો સાથે યુદ્ધ કરવાની યોગ્યતા તેનામાં હું જોતો નથી.
1.20.3
इयमक्षौहिणी सेना यस्याहं पतिरीश्वरः ।
अनया सहितो गत्वा योद्धाहं तैर्निशाचरैः ॥ १.२०.३ ॥
આ એક અક્ષૌહિણી સેના છે, જેનો હું સ્વામી અને અધિપતિ છું. આની સાથે જઈને હું જ એ નિશાચરો સાથે યુદ્ધ કરીશ.
1.20.4
इमे शूराश्च विक्रान्ता भृत्या मेऽस्त्रविशारदाः ।
योग्या रक्षोगणैर्योद्धुं न रामं नेतुमर्हसि ॥ १.२०.४ ॥
મારા આ શૂરવીર, પરાક્રમી અને શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ સેવકો રાક્ષસ-ટોળાં સાથે યુદ્ધ કરવા યોગ્ય છે; આપ રામને લઈ જવાની ઇચ્છા ન રાખો.
1.20.5
अहमेव धनुष्पाणिर्गोप्ता समरमूर्धनि ।
यावत् प्राणान् धरिष्यामि तावद् योत्स्ये निशाचरैः ॥ १.२०.५ ॥
હું જ ધનુષ્ય હાથમાં લઈ રણમોરચે રક્ષક થઈશ; જ્યાં સુધી પ્રાણ રહેશે ત્યાં સુધી એ નિશાચરો સાથે લડીશ.
1.20.6
निर्विघ्ना व्रतचर्या सा भविष्यति सुरक्षिता ।
अहं तत्र गमिष्यामि न रामं नेतुमर्हसि ॥ १.२०.६ ॥
આપની વ્રતચર્યા નિર્વિઘ્ન અને સારી રીતે સુરક્ષિત રહેશે; હું પોતે ત્યાં જઈશ. રામને લઈ જવાની ઇચ્છા આપ ન રાખો.
1.20.7
बालो ह्यकृतविद्यश्च न च वेत्ति बलाबलम् ।
न चास्त्रबलसंयुक्तो न च युद्धविशारदः ॥ १.२०.७ ॥
તે બાળક છે, હજી વિદ્યા શીખ્યો નથી. બળ અને નિર્બળતા તે જાણતો નથી; અસ્ત્રબળથી યુક્ત નથી અને યુદ્ધમાં નિપુણ પણ નથી.
1.20.8
न चासौ रक्षसां योग्यः कूटयुद्धा हि राक्षसाः ।
विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तमपि नोत्सहे ॥ १.२०.८ ॥
તે રાક્ષસોને યોગ્ય પ્રતિસ્પર્ધી નથી; રાક્ષસો છળયુદ્ધ કરનારા છે. રામથી વિખૂટા પડીને હું એક ક્ષણ પણ જીવવાનું સાહસ કરી શકું નહીં.
1.20.9
जीवितुं मुनिशार्दूल न रामं नेतुमर्हसि ।
यदि वा राघवं ब्रह्मन् नेतुमिच्छसि सुव्रत ॥ १.२०.९ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, રામને લઈ જવા તમે યોગ્ય નથી. હે બ્રાહ્મણ, હે સુવ્રત, જો તમે રાઘવને જ લઈ જવા ઇચ્છતા હો,
1.20.10
चतुरङ्गसमायुक्तं मया सह च तं नय ।
षष्टिर्वर्षसहस्राणि जातस्य मम कौशिक ॥ १.२०.१० ॥
તેને મારી સાથે ચતુરંગી સેના સહિત લઈ જાઓ. હે કૌશિક, સાઠ હજાર વર્ષ પછી જન્મેલો મારો પુત્ર તે છે.
1.20.11
कृच्छ्रेणोत्पादितश्चायं न रामं नेतुमर्हसि ।
चतुर्णामात्मजानां हि प्रीतिः परमिका मम ॥ १.२०.११ ॥
આ બહુ કષ્ટથી પ્રાપ્ત થયેલો છે; તેથી રામને લઈ જવા તમે યોગ્ય નથી. મારા ચારેય પુત્રો પર મને પરમ પ્રેમ છે.
1.20.12
ज्येष्ठे धर्मप्रधानेच न रामं नेतुमर्हसि ।
किंवीर्या राक्षसास्ते च कस्य पुत्राश्च के च ते ॥ १.२०.१२ ॥
જે જ્યેષ્ઠ અને ધર્મપ્રધાન છે, તે રામને લઈ જવા તમે યોગ્ય નથી. તે રાક્ષસો કેટલા બળવાન છે? તેઓ કોના પુત્રો છે અને કોણ છે?
1.20.13
कथं प्रमाणाः के चैतान् रक्षन्ति मुनिपुंगव ।
कथं च प्रतिकर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम् ॥ १.२०.१३ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તે રાક્ષસો કેટલા શક્તિશાળી છે? તેમનું રક્ષણ કોણ કરે છે? રામે તે રાક્ષસો સાથે કેવી રીતે વ્યવહાર કરવો?
1.20.14
मामकैर्वा बलैर्ब्रह्मन् मया वा कूटयोधिनाम् ।
सर्वं मे शंस भगवन् कथं तेषां मया रणे ॥ १.२०.१४ ॥
હે બ્રહ્મન્, મારી સેના દ્વારા કે કપટી યોદ્ધા એવા મારા દ્વારા યુદ્ધમાં તેમનો સામનો કેવી રીતે કરવો? હે ભગવન્, બધું મને કહો.
1.20.15
स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः ।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ १.२०.१५ ॥
દુષ્ટ સ્વભાવવાળાઓ સામે અડગ રહેવું જોઈએ, કારણ કે રાક્ષસો પોતાના બળના અભિમાનથી ફૂલેલા હોય છે. તેનું તે વચન સાંભળીને વિશ્વામિત્ર બોલ્યા.
1.20.16
पौलस्त्यवंशप्रभवो रावणो नाम राक्षसः ।
स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम् ॥ १.२०.१६ ॥
પુલસ્ત્યના વંશમાં જન્મેલો રાવણ નામનો એક રાક્ષસ છે. બ્રહ્મા પાસેથી વરદાન મેળવીને તે ત્રણે લોકને અત્યંત પીડા આપી રહ્યો છે.
1.20.17
महाबलो महावीर्यो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः ।
श्रूयते च महाराज रावणो राक्षसाधिपः ॥ १.२०.१७ ॥
હે મહારાજ, તે મહાબળવાન અને મહાપરાક્રમી છે, ઘણા રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો રહે છે. રાક્ષસાધિપતિ રાવણ તે જ છે એમ સંભળાય છે.
1.20.18
साक्षाद्वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः ।
यदा न खलु यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबलः ॥ १.२०.१८ ॥
તે સાક્ષાત્ વૈશ્રવણ (કુબેર)નો ભાઈ અને મુનિ વિશ્રવાનો પુત્ર છે. તે મહાબળવાન હમણાં યજ્ઞમાં વિઘ્ન નાખનાર નથી.
1.20.19
तेन संचोदितौ तौ तु राक्षसौ सुमहाबलौ ।
मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यतः ॥ १.२०.१९ ॥
તેમના દ્વારા પ્રેરિત થયેલા તે બંને અતિ બળવાન રાક્ષસો, મારીચ અને સુબાહુ, યજ્ઞમાં વિઘ્ન નાખશે.
1.20.20
इत्युक्तो मुनिना तेन राजोवाच मुनिं तदा ।
नहि शक्तोऽस्मि संग्रामे स्थातुं तस्य दुरात्मनः ॥ १.२०.२० ॥
મુનિએ આમ કહેતાં રાજાએ ત્યારે મુનિને કહ્યું, "તે દુરાત્માની સામે યુદ્ધમાં ઊભા રહેવા હું બિલકુલ સમર્થ નથી."
1.20.21
स त्वं प्रसादं धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके ।
मम चैवाल्पभाग्यस्य दैवतं हि भवान् गुरुः ॥ १.२०.२१ ॥
તેથી, હે ધર્મજ્ઞ, મારા પર અને મારા પુત્ર પર કૃપા કરો. અલ્પભાગ્ય એવા મારા માટે તમે જ દેવ અને ગુરુ છો.
1.20.22
देवदानवगन्धर्वा यक्षाः पतगपन्नगाः ।
न शक्ता रावणं सोढुं किं पुनर्मानवा युधि ॥ १.२०.२२ ॥
દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, યક્ષો, પક્ષીઓ અને નાગો પણ રાવણને સહન કરી શકતા નથી; તો પછી મનુષ્યો યુદ્ધમાં કેવી રીતે સહન કરી શકે?
1.20.23
स तु वीर्यवतां वीर्यमादत्ते युधि रावणः ।
तेन चाहं न शक्तोऽस्मि संयोद्धुं तस्य वा बलैः ॥ १.२०.२३ ॥
તે રાવણ યુદ્ધમાં વીરોનું વીર્ય પણ હરી લે છે; તેની સાથે અને તેના સૈન્યો સાથે યુદ્ધ કરવા હું સમર્થ નથી.
1.20.24
सबलो वा मुनिश्रेष्ठ सहितो वा ममात्मजैः ।
कथमप्यमरप्रख्यं संग्रामाणामकोविदम् ॥ १.२०.२४ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તે સૈન્ય સહિત હોય કે મારા પુત્રો સાથે, તે દેવતુલ્ય છે; હું યુદ્ધોમાં અનિપુણ છું; કોઈ પણ રીતે હું તેનો સામનો કરી શકતો નથી.
1.20.25
बालं मे तनयं ब्रह्मन् नैव दास्यामि पुत्रकम् ।
अथ कालोपमौ युद्धे सुतौ सुन्दोपसुन्दयोः ॥ १.२०.२५ ॥
હે બ્રાહ્મણ, મારા આ બાળકપુત્રને હું કદી નહીં આપું. અને યુદ્ધમાં કાળ સમાન સુંદ-ઉપસુંદના બે પુત્રોને પણ (હું નહીં આપું).
1.20.26
यज्ञविघ्नकरौ तौ ते नैव दास्यामि पुत्रकम् ।
मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ ॥ १.२०.२६ ॥
યજ્ઞમાં વિઘ્ન નાખનારા તે બંનેને પણ હું તમને નહીં આપું. મારીચ અને સુબાહુ, પરાક્રમી અને સારી રીતે તાલીમ પામેલા (તેમને પણ હું નહીં આપું).
1.20.27
तयोरन्यतरं योद्धुं यास्यामि ससुहृद्गणः ।
अन्यथा त्वनुनेष्यामि भवन्तं सहबान्धवः ॥ १.२०.२७ ॥
તેમાંથી કોઈ એક સાથે યુદ્ધ કરવા હું મારા મિત્રો અને પરિવાર સાથે જઈશ. નહીંતર, મારા બાંધવો સાથે હું તમને મનાવવાનો પ્રયત્ન કરીશ.
1.20.28
कुशिकसुतं सुमहान् विवेश मन्युः ।
सुहुत इव मखेऽग्निराज्यसिक्तः
समभवदुज्ज्वलितो महर्षिवह्निः ॥ १.२०.२८ ॥
કુશિકપુત્ર પર અત્યંત મહાન ક્રોધ પ્રવેશ્યો. યજ્ઞમાં ઘીથી સિંચાયેલો અને સારી રીતે આહુતિ પામેલો અગ્નિ જેમ પ્રજ્વલિત થાય, તેમ મહર્ષિનો ક્રોધાગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો.