वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.20.1
तच्छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम् ।
मुहूर्तमिव निःसंज्ञः संज्ञावानिदमब्रवीत् ॥ १.२०.१ ॥
विश्वामित्रांचे ते बोलणे ऐकून राजशार्दूल दशरथ क्षणभर जणू भानावर नसल्यासारखे झाले; नंतर सावध होऊन ते म्हणाले.
1.20.2
ऊनषोडशवर्षो मे रामो राजीवलोचनः ।
न युद्धयोग्यतामस्य पश्यामि सह राक्षसैः ॥ १.२०.२ ॥
माझा कमलनेत्र राम अद्याप सोळा वर्षांचाही झालेला नाही; राक्षसांशी युद्ध करण्याची योग्यता त्याच्यात आहे असे मला दिसत नाही.
1.20.3
इयमक्षौहिणी सेना यस्याहं पतिरीश्वरः ।
अनया सहितो गत्वा योद्धाहं तैर्निशाचरैः ॥ १.२०.३ ॥
ही एक अक्षौहिणी सेना आहे, जिचा मी स्वामी व अधिपती आहे. हिच्यासह जाऊन मीच त्या निशाचरांशी युद्ध करीन.
1.20.4
इमे शूराश्च विक्रान्ता भृत्या मेऽस्त्रविशारदाः ।
योग्या रक्षोगणैर्योद्धुं न रामं नेतुमर्हसि ॥ १.२०.४ ॥
माझे हे शूर, पराक्रमी व शस्त्रविद्येत निपुण सेवक राक्षसगणांशी युद्ध करण्यास योग्य आहेत; आपण रामाला नेण्याचा विचार करू नये.
1.20.5
अहमेव धनुष्पाणिर्गोप्ता समरमूर्धनि ।
यावत् प्राणान् धरिष्यामि तावद् योत्स्ये निशाचरैः ॥ १.२०.५ ॥
मीच धनुष्य हाती घेऊन रणभूमीच्या अग्रभागी रक्षक होईन; जोपर्यंत प्राण आहेत तोपर्यंत त्या निशाचरांशी युद्ध करीन.
1.20.6
निर्विघ्ना व्रतचर्या सा भविष्यति सुरक्षिता ।
अहं तत्र गमिष्यामि न रामं नेतुमर्हसि ॥ १.२०.६ ॥
आपली व्रतचर्या निर्विघ्न व सुरक्षित राहील; मी स्वतः तिथे येईन. रामाला नेण्याचा विचार आपण करू नये.
1.20.7
बालो ह्यकृतविद्यश्च न च वेत्ति बलाबलम् ।
न चास्त्रबलसंयुक्तो न च युद्धविशारदः ॥ १.२०.७ ॥
तो बालक आहे, अद्याप विद्या शिकलेला नाही. बल आणि दुर्बलता तो जाणत नाही; अस्त्रबलाने युक्तही नाही आणि युद्धात निपुणही नाही.
1.20.8
न चासौ रक्षसां योग्यः कूटयुद्धा हि राक्षसाः ।
विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तमपि नोत्सहे ॥ १.२०.८ ॥
तो राक्षसांना योग्य प्रतिस्पर्धी नाही; राक्षस तर कपटयुद्ध करतात. रामापासून दूर राहून मी एक क्षणही जगण्याचे धाडस करू शकत नाही.
1.20.9
जीवितुं मुनिशार्दूल न रामं नेतुमर्हसि ।
यदि वा राघवं ब्रह्मन् नेतुमिच्छसि सुव्रत ॥ १.२०.९ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, रामाला नेणे योग्य नाही. हे ब्रह्मन्, हे सुव्रता, जर तुम्हाला राघवालाच न्यायचे असेल,
1.20.10
चतुरङ्गसमायुक्तं मया सह च तं नय ।
षष्टिर्वर्षसहस्राणि जातस्य मम कौशिक ॥ १.२०.१० ॥
त्याला माझ्यासह चतुरंगिणी सेनेसह न्या. हे कौशिका, साठ हजार वर्षांनी जन्मलेला माझा पुत्र तो आहे.
1.20.11
कृच्छ्रेणोत्पादितश्चायं न रामं नेतुमर्हसि ।
चतुर्णामात्मजानां हि प्रीतिः परमिका मम ॥ १.२०.११ ॥
हा मोठ्या कष्टाने जन्मलेला आहे; म्हणून रामाला नेणे योग्य नाही. माझ्या चारही पुत्रांवर माझे परम प्रेम आहे.
1.20.12
ज्येष्ठे धर्मप्रधानेच न रामं नेतुमर्हसि ।
किंवीर्या राक्षसास्ते च कस्य पुत्राश्च के च ते ॥ १.२०.१२ ॥
जो ज्येष्ठ आणि धर्मप्रधान आहे, त्या रामाला नेणे योग्य नाही. ते राक्षस कोणत्या बळाचे आहेत? ते कोणाचे पुत्र आहेत आणि कोण आहेत?
1.20.13
कथं प्रमाणाः के चैतान् रक्षन्ति मुनिपुंगव ।
कथं च प्रतिकर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम् ॥ १.२०.१३ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, ते राक्षस किती शक्तिशाली आहेत? त्यांचे रक्षण कोण करतो? रामाने त्या राक्षसांशी कसे लढावे?
1.20.14
मामकैर्वा बलैर्ब्रह्मन् मया वा कूटयोधिनाम् ।
सर्वं मे शंस भगवन् कथं तेषां मया रणे ॥ १.२०.१४ ॥
हे ब्रह्मन्, माझ्या सैन्याने किंवा कपटी योद्धा असलेल्या माझ्याकडून मी युद्धात त्यांचा सामना कसा करू? हे भगवन्, सर्व मला सांगा.
1.20.15
स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः ।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ १.२०.१५ ॥
दुष्ट स्वभावाच्या लोकांविरुद्ध दृढ उभे राहिले पाहिजे, कारण राक्षस आपल्या सामर्थ्याच्या गर्वाने फुगलेले असतात. त्याचे ते बोलणे ऐकून विश्वामित्र उत्तरले.
1.20.16
पौलस्त्यवंशप्रभवो रावणो नाम राक्षसः ।
स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम् ॥ १.२०.१६ ॥
पुलस्त्य वंशात जन्मलेला रावण नावाचा एक राक्षस आहे. ब्रह्मदेवाकडून वर मिळवून तो त्रिलोकांना अत्यंत त्रास देत आहे.
1.20.17
महाबलो महावीर्यो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः ।
श्रूयते च महाराज रावणो राक्षसाधिपः ॥ १.२०.१७ ॥
हे महाराजा, तो महाबलवान आणि महापराक्रमी आहे; अनेक राक्षसांनी वेढलेला असतो. राक्षसांचा अधिपती रावण तोच आहे असे ऐकले जाते.
1.20.18
साक्षाद्वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः ।
यदा न खलु यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबलः ॥ १.२०.१८ ॥
तो साक्षात् वैश्रवणाचा (कुबेराचा) भाऊ आणि मुनी विश्रवसाचा पुत्र आहे. तो महाबलवान आता यज्ञात विघ्न आणणारा नाही.
1.20.19
तेन संचोदितौ तौ तु राक्षसौ सुमहाबलौ ।
मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यतः ॥ १.२०.१९ ॥
त्याच्याकडून प्रेरित झालेले ते दोन अत्यंत बलवान राक्षस, मारीच आणि सुबाहू, यज्ञात विघ्न आणतील.
1.20.20
इत्युक्तो मुनिना तेन राजोवाच मुनिं तदा ।
नहि शक्तोऽस्मि संग्रामे स्थातुं तस्य दुरात्मनः ॥ १.२०.२० ॥
मुनींनी असे सांगितल्यावर राजा तेव्हा मुनींना म्हणाला, "त्या दुरात्म्याशी युद्धात उभे राहण्यास मी मुळीच समर्थ नाही."
1.20.21
स त्वं प्रसादं धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके ।
मम चैवाल्पभाग्यस्य दैवतं हि भवान् गुरुः ॥ १.२०.२१ ॥
म्हणून हे धर्मज्ञा, माझ्यावर आणि माझ्या पुत्रावर कृपा करा. अल्पभाग्य असलेल्या मला तुम्हीच देव आणि गुरू आहात.
1.20.22
देवदानवगन्धर्वा यक्षाः पतगपन्नगाः ।
न शक्ता रावणं सोढुं किं पुनर्मानवा युधि ॥ १.२०.२२ ॥
देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, पक्षी आणि नाग हेही रावणाला सहन करू शकत नाहीत; मग मानव युद्धात कसे सहन करतील?
1.20.23
स तु वीर्यवतां वीर्यमादत्ते युधि रावणः ।
तेन चाहं न शक्तोऽस्मि संयोद्धुं तस्य वा बलैः ॥ १.२०.२३ ॥
तो रावण युद्धात वीरांचे वीर्यही हरण करतो; त्याच्याशी व त्याच्या सैन्याशी लढण्यास मी समर्थ नाही.
1.20.24
सबलो वा मुनिश्रेष्ठ सहितो वा ममात्मजैः ।
कथमप्यमरप्रख्यं संग्रामाणामकोविदम् ॥ १.२०.२४ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, तो सैन्यासह असो वा माझ्या पुत्रांसह, तो देवतुल्य आहे; मी युद्धात अनभिज्ञ आहे; कोणत्याही प्रकारे मी त्याचा सामना करू शकत नाही.
1.20.25
बालं मे तनयं ब्रह्मन् नैव दास्यामि पुत्रकम् ।
अथ कालोपमौ युद्धे सुतौ सुन्दोपसुन्दयोः ॥ १.२०.२५ ॥
हे ब्रह्मन्, माझ्या या बालपुत्राला मी कधीही देणार नाही. आणि युद्धात कालासारखे सुंद-उपसुंदाचे दोन पुत्रही (मी देणार नाही).
1.20.26
यज्ञविघ्नकरौ तौ ते नैव दास्यामि पुत्रकम् ।
मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ ॥ १.२०.२६ ॥
यज्ञात विघ्न आणणाऱ्या त्या दोघांनाही मी तुम्हाला देणार नाही. मारीच आणि सुबाहू, पराक्रमी व उत्तम प्रशिक्षित (त्यांनाही मी देणार नाही).
1.20.27
तयोरन्यतरं योद्धुं यास्यामि ससुहृद्गणः ।
अन्यथा त्वनुनेष्यामि भवन्तं सहबान्धवः ॥ १.२०.२७ ॥
त्यांपैकी एकाशी युद्ध करण्यासाठी मी माझ्या मित्र व सेवकगणांसह जाईन. अन्यथा, माझ्या बांधवांसह मी तुम्हाला समजावण्याचा प्रयत्न करीन.
1.20.28
कुशिकसुतं सुमहान् विवेश मन्युः ।
सुहुत इव मखेऽग्निराज्यसिक्तः
समभवदुज्ज्वलितो महर्षिवह्निः ॥ १.२०.२८ ॥
कुशिकपुत्रावर अत्यंत महान क्रोध प्रविष्ट झाला. यज्ञात तुपाने अभिषिक्त होऊन उत्तम आहुती मिळालेल्या अग्नीप्रमाणे महर्षींचा क्रोधाग्नी प्रज्वलित झाला.