वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.22.1
तथा वसिष्ठे ब्रुवति राजा दशरथः स्वयम् ।
प्रहृष्टवदनो राममाजुहाव सलक्ष्मणम् ॥ १.२२.१ ॥
वसिष्ठ असे बोलत असताना, राजा दशरथ स्वतः प्रसन्न मुखाने लक्ष्मणासह रामाला बोलावते झाले.
1.22.2
कृतस्वस्त्ययनं मात्रा पित्रा दशरथेन च ।
पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैरभिमन्त्रितम् ॥ १.२२.२ ॥
माता, पिता दशरथ आणि पुरोहित वसिष्ठ यांनी स्वस्त्ययन करवून मंगल मंत्रांनी अभिमंत्रित केलेला.
1.22.3
स पुत्रं मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा दशरस्तदा ।
ददौ कुशिकपुत्राय सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ १.२२.३ ॥
तेव्हा राजा दशरथाने पुत्राचे मस्तक हुंगून, अत्यंत प्रसन्न मनाने कुशिकपुत्र विश्वामित्राला त्याला सोपविले.
1.22.4
ततो वायुः सुखस्पर्शो नीरजस्को ववौ तदा ।
विश्वामित्रगतं रामं दृष्ट्वा राजीवलोचनम् ॥ १.२२.४ ॥
तेव्हा सुखद स्पर्शाचा, धूळरहित वारा वाहू लागला; कमलनयन रामाला विश्वामित्राबरोबर जाताना पाहून.
1.22.5
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद् देवदुन्दुभिनिस्वनैः ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः प्रयाते तु महात्मनि ॥ १.२२.५ ॥
तो महात्मा प्रयाण करीत असता देवदुंदुभींच्या नादाने मोठी पुष्पवृष्टी झाली; शंख व दुंदुभींचा घोष झाला.
1.22.6
विश्वामित्रो ययावग्रे ततो रामो महायशाः ।
काकपक्षधरो धन्वी तं च सौमित्रिरन्वगात् ॥ १.२२.६ ॥
विश्वामित्र पुढे निघाले; मग महायशस्वी राम, डोक्यावर काकपक्ष (शेंडी) धारण केलेला धनुर्धर, त्यांच्या मागे गेला; सौमित्रीने त्याचे अनुसरण केले.
1.22.7
कलापिनौ धनुष्पाणी शोभयानौ दिशो दश ।
विश्वामित्रं महात्मानं त्रिशीर्षाविव पन्नगौ ॥ १.२२.७ ॥
हाती धनुष्य घेऊन, दहा दिशांना शोभा देत, महात्मा विश्वामित्रांच्या मागे ते दोघे चालले; जणू तीन मस्तकांचे दोन सर्प.
1.22.8
अनुजग्मतुरक्षुद्रौ पितामहमिवाश्विनौ ।
अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतावनिन्दितौ ॥ १.२२.८ ॥
ते दोघे उदारधी पितामहांच्या मागे अश्विनीकुमारांप्रमाणे चालले; तेजाने झळकणारे, निर्दोष, शोभा वाढवत.
1.22.9
तदा कुशिकपुत्रं तु धनुष्पाणी स्वलंकृतौ ।
बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ॥ १.२२.९ ॥
तेव्हा कुशिकपुत्र (विश्वामित्र) यांच्या मागे, हाती धनुष्य घेऊन, सुशोभित, गोधाचर्माचे बोटरक्षक बांधलेले, तलवारधारी, महातेजस्वी ते दोघे चालले.
1.22.10
कुमारौ चारुवपुषौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतावनिन्दितौ ॥ १.२२.१० ॥
सुंदर देहाचे दोन कुमार, बंधू राम आणि लक्ष्मण मागे चालले; तेजाने झळकणारे, निर्दोष, शोभा वाढवत.
1.22.11
स्थाणुं देवमिवाचिन्त्यं कुमाराविव पावकी ।
अध्यर्धयोजनं गत्वा सरय्वा दक्षिणे तटे ॥ १.२२.११ ॥
अचिंत्य स्थाणू देवाप्रमाणे, पावकीच्या कुमारांप्रमाणे, दीड योजन चालून सरयूच्या दक्षिण तीरी पोहोचले.
1.22.12
रामेति मधुरां वाणीं विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ।
गृहाण वत्स सलिलं मा भूत्कालस्य पर्ययः ॥ १.२२.१२ ॥
'राम' असे मधुर वाणीने विश्वामित्र म्हणाले: 'वत्सा, पाणी घे; कालाचा अपव्यय होऊ नये.'
1.22.13
मन्त्रग्रामं गृहाण त्वं बलामतिबलां तथा ।
न श्रमो न ज्वरो वा ते न रूपस्य विपर्ययः ॥ १.२२.१३ ॥
तू मंत्रसमूह ग्रहण कर, बला आणि अतिबलाही. तुला थकवा किंवा ताप येणार नाही, आणि तुझ्या रूपात कोणताही बदल होणार नाही.
1.22.14
न च सुप्तं प्रमत्तं वा धर्षयिष्यन्ति नैर्ऋताः ।
न बाह्वोः सदृशो वीर्ये पृथिव्यामस्ति कश्चन ॥ १.२२.१४ ॥
झोपेत असताना किंवा बेसावध असताना राक्षस तुझ्यावर हल्ला करणार नाहीत. पृथ्वीवर तुझ्या बाहूंच्या पराक्रमाशी बरोबरी करणारा कोणीही नाही.
1.22.15
त्रिषु लोकेषु वा राम न भवेत्सदृशस्तव ।
बलामतिबलां चैव पठतस्तात राघव ॥ १.२२.१५ ॥
राम, बला आणि अतिबला यांचे पठण केल्यास त्रिभुवनातही तुझ्या बरोबरीचा कोणी राहणार नाही. हे तात, हे राघवा!
1.22.16
न सौभाग्ये न दाक्षिण्ये न ज्ञाने बुद्धिनिश्चये ।
नोत्तरे प्रतिवक्तव्ये समो लोके तवानघ ॥ १.२२.१६ ॥
हे निष्पाप, सौभाग्यात, कौशल्यात, ज्ञानात, बुद्धीच्या दृढतेत आणि उत्तर देण्यातही जगात तुझ्या बरोबरीचा कोणी नाही.
1.22.17
एतद्विद्याद्वये लब्धे न भवेत् सदृशस्तव ।
बला चातिबला चैव सर्वज्ञानस्य मातरौ ॥ १.२२.१७ ॥
या दोन विद्या प्राप्त झाल्या तर तुझ्या बरोबरीचा कोणी राहणार नाही. बला आणि अतिबला या सर्व ज्ञानाच्या दोन माता आहेत.
1.22.18
क्षुत्पिपासे न ते राम भविष्येते नरोत्तम ।
बलामतिबलां चैव पठस्तात राघव ॥ १.२२.१८ ॥
हे राम, हे नरश्रेष्ठा, तुला भूक आणि तहान त्रास देणार नाही. हे तात, हे राघवा, बला आणि अतिबला यांचे पठण कर.
1.22.19
गृहाण सर्वलोकस्य गुप्तये रघुनन्दन ।
विद्याद्वयमधीयाने यशश्चाथ भवेद् भुवि ।
पितामहसुते ह्येते विद्ये तेजःसमन्विते ॥ १.२२.१९ ॥
हे रघुनंदना, सर्व लोकांच्या रक्षणासाठी ह्या दोन विद्या स्वीकार. यांचा अभ्यास केल्यास पृथ्वीवर यशही लाभेल. ह्या ब्रह्मदेवाच्या कन्या असून तेजाने युक्त आहेत.
1.22.20
प्रदातुं तव काकुत्स्थ सदृशस्त्वं हि पार्थिव ।
कामं बहुगुणाः सर्वे त्वय्येते नात्र संशयः ॥ १.२२.२० ॥
हे काकुत्स्था, हे राजपुत्रा, ह्या विद्या तुला देण्यास तूच योग्य आहेस. हे सर्व अनेक गुण तुझ्यातच आहेत, यात संशय नाही.
1.22.21
तपसा संभृते चैते बहुरूपे भविष्यतः ।
ततो रामो जलं स्पृष्ट्वा प्रहृष्टवदनः शुचिः ॥ १.२२.२१ ॥
तपश्चर्येने निर्माण झालेल्या ह्या विद्या अनेक रूपांच्या होतील. मग रामाने पाण्याला स्पर्श केला; त्याचे मुख आनंदित झाले आणि तो शुचि झाला.
1.22.22
प्रतिजग्राह ते विद्ये महर्षेर्भावितात्मनः ।
विद्यासमुदितो रामः शुशुभे भूरिविक्रमः ॥ १.२२.२२ ॥
त्या भावितात्मा महर्षीकडून रामाने त्या दोन विद्या स्वीकारल्या. विद्येने संपन्न झालेला महापराक्रमी राम शोभू लागला.
1.22.23
सहस्ररश्मिर्भगवाञ्शरदीव दिवाकरः ।
गुरुकार्याणि सर्वाणि नियुज्य कुशिकात्मजे ।
ऊषुस्तां रजनीं तत्र सरय्वां सुसुखं त्रयः ॥ १.२२.२३ ॥
शरद ऋतूतील सूर्याप्रमाणे सहस्र किरणांचा भगवान — सर्व गुरुकार्ये कुशिकपुत्रावर सोपवून ते तिघे सरयूच्या तीरावर त्या रात्री अतिशय सुखाने राहिले.
1.22.24
दशरथनृपसूनुसत्तमाभ्यां
तृणशयनेऽनुचिते तदोषिताभ्याम् ।
कुशिकसुतवचोऽनुलालिताभ्याम्
सुखमिव सा विबभौ विभावरी च ॥ १.२२.२४ ॥
दशरथ राजाच्या दोन श्रेष्ठ पुत्रांनी त्या अनुचित तृणशय्येवर निवास केला; कुशिकपुत्राच्या वचनांनी लालित झालेल्या त्यांच्यामुळे ती रात्र जणू सुखासारखी शोभली.