વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.3.1
श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मार्थसहितं हितम् ।
व्यक्तमन्वेषते भूयो यद् वृत्तं तस्य धीमतः ॥ १.३.१ ॥
ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત, હિતકારી એ સંપૂર્ણ વૃત્તાંત સાંભળીને, તે બુદ્ધિમાનનું આચરણ તે સ્પષ્ટપણે ફરી શોધે છે.
1.3.2
उपस्पृश्योदकं सम्यङ्मुनिः स्थित्वा कृताञ्जलिः ।
प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ॥ १.३.२ ॥
પાણીથી વિધિપૂર્વક આચમન કરીને, હાથ જોડીને ઊભા રહીને, પૂર્વ તરફ અગ્ર રાખેલા દર્ભ પર બેસીને, મુનિ ધર્મ દ્વારા તેની ગતિ શોધે છે.
1.3.3
रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च ।
सभार्येण सराष्ट्रेण यत् प्राप्तं तत्र तत्त्वतः ॥ १.३.३ ॥
રામ, લક્ષ્મણ અને સીતા સાથે, પત્ની સહિત રાજા દશરથ સાથે અને રાજ્ય સાથે ત્યાં જે બન્યું તે યથાર્થપણે.
1.3.4
हसितं भाषितं चैव गतिर्यावच्च चेष्टितम् ।
तत् सर्वं धर्मवीर्येण यथावत् संप्रपश्यति ॥ १.३.४ ॥
હાસ્ય, વાણી, ચાલ અને સર્વ ચેષ્ટાઓ — ધર્મના બળથી તે બધું યથાવત્ સંપૂર્ણપણે જુએ છે.
1.3.5
स्त्रीतृतीयेन च तथा यत् प्राप्तं चरता वने ।
सत्यसन्धेन रामेण तत् सर्वं चान्ववैक्षत ॥ १.३.५ ॥
પત્ની સહિત ત્રીજા તરીકે વનમાં ભમતા સત્યપ્રતિજ્ઞ રામને જે બન્યું, તે બધું પણ તેણે તપાસ્યું.
1.3.6
ततः पश्यति धर्मात्मा तत् सर्वं योगमास्थितः ।
पुरा यत् तत्र निर्वृत्तं पाणावामलकं यथा ॥ १.३.६ ॥
પછી ધર્માત્મા યોગમાં સ્થિર થઈને, પૂર્વે ત્યાં જે બન્યું હતું તે બધું હથેળીમાં રહેલા આમળાની જેમ જુએ છે.
1.3.7
तत् सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महामतिः ।
अभिरामस्य रामस्य तत् सर्वं कर्तुमुद्यतः ॥ १.३.७ ॥
મહામતિ તેમણે સર્વને યથાર્થપણે ધર્મથી જોઈને, અભિરામ રામનું તે સર્વ ચરિત રચવા ઉદ્યત થયા.
1.3.8
कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।
समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ॥ १.३.८ ॥
કામ-અર્થ ગુણોથી યુક્ત, ધર્મ-અર્થ ગુણોથી વિસ્તૃત, સમુદ્રની જેમ રત્નોથી ભરપૂર, સર્વ શ્રોતાઓનું મન હરનારું.
1.3.9
स यथा कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना ।
रघुवंशस्य चरितं चकार भगवान् मुनिः ॥ १.३.९ ॥
મહાત્મા નારદે પહેલાં જેમ કહ્યું હતું, તેમ જ ભગવાન મુનિએ રઘુવંશનું ચરિત રચ્યું.
1.3.10
जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम् ।
लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ॥ १.३.१० ॥
રામનો જન્મ, તેમનું મહાન પરાક્રમ, સર્વ પ્રત્યે અનુકૂળતા, લોકપ્રિયતા, ક્ષમા, સૌમ્યતા અને સત્યશીલતા.
1.3.11
नाना चित्राः कथाश्चान्या विश्वामित्रसहायने ।
जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम् ॥ १.३.११ ॥
વિશ્વામિત્ર સાથેની અનેક અદ્ભુત કથાઓ અને બીજી પણ, જાનકીનો વિવાહ અને ધનુષ્યનો ભંગ.
1.3.12
रामरामविवादं च गुणान् दाशरथेस्तथा ।
तथाभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ॥ १.३.१२ ॥
બે રામો વચ્ચેનો વિવાદ, દશરથપુત્રના ગુણ, રામનો અભિષેક અને કૈકેયીનો દુષ્ટ ભાવ.
1.3.13
विघातं चाभिषेकस्य रामस्य च विवासनम् ।
राज्ञः शोकं विलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ॥ १.३.१३ ॥
રામના રાજ્યાભિષેકમાં વિઘ્ન, રામનો વનવાસ, રાજાનો શોક અને વિલાપ, તથા તેમનું પરલોક તરફ પ્રયાણ.
1.3.14
प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् ।
निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ॥ १.३.१४ ॥
પ્રજાનો વિષાદ અને તેમને વિદાય આપવી, નિષાદાધિપતિ સાથે સંવાદ, અને સારથિનું પાછા ફરવું.
1.3.15
गङ्गायाश्चापि संतारं भरद्वाजस्य दर्शनम् ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम् ॥ १.३.१५ ॥
ગંગા પાર કરવી, ભરદ્વાજનું દર્શન, અને ભરદ્વાજની અનુમતિથી ચિત્રકૂટનું દર્શન.
1.3.16
वास्तुकर्म निवेशं च भरतागमनं तथा ।
प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम् ॥ १.३.१६ ॥
નિવાસ બાંધીને વસવું, ભરતનું આગમન, રામને મનાવવા, અને પિતા માટે જલક્રિયા.
1.3.17
पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम् ।
दण्डकारण्यगमनं विराधस्य वधं तथा ॥ १.३.१७ ॥
પાદુકાઓનો શ્રેષ્ઠ અભિષેક, નંદિગ્રામમાં નિવાસ, દંડકારણ્યમાં ગમન, અને વિરાધનો વધ.
1.3.18
दर्शनं शरभङ्गस्य सुतीक्ष्णेन समागमम्
अनसूयासमाख्यां च अङ्गरागस्य चार्पणम् ॥ १.३.१८ ॥
શરભંગનું દર્શન, સુતીક્ષ્ણ સાથે મિલન, અનસૂયાનો ઉલ્લેખ, અને અંગરાગ અર્પણ.
1.3.19
दर्शनं चाप्यगस्त्यस्य धनुषो ग्रहणं तथा ।
शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा ॥ १.३.१९ ॥
અગસ્ત્યનું દર્શન અને ધનુષ્યનું ગ્રહણ, તથા શૂર્પણખા સાથે સંવાદ અને તેને વિરૂપ કરવી.
1.3.20
वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च ।
मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा ॥ १.३.२० ॥
ખર અને ત્રિશિરાનો વધ, રાવણનું ઊભા થવું, મારીચનો વધ તથા વૈદેહીનું હરણ પણ.
1.3.21
राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् ।
कबन्धदर्शनं चैव पम्पायाश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.२१ ॥
રાઘવનો વિલાપ, ગૃધ્રરાજ (જટાયુ)નો વધ, કબંધનું દર્શન અને પંપા સરોવરનું દર્શન પણ.
1.3.22
शबरीदर्शनं चैव फलमूलाशनं तथा ।
प्रलापं चैव पम्पायां हनूमद्दर्शनं तथा ॥ १.३.२२ ॥
શબરીનું દર્શન, ફળમૂળનું ભોજન, પંપા પરનો વિલાપ અને હનુમાનનું દર્શન પણ.
1.3.23
ऋष्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् ।
प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम् ॥ १.३.२३ ॥
ઋષ્યમૂક તરફ ગમન, સુગ્રીવ સાથે મિલન, વિશ્વાસ ઉત્પન્ન કરવો, મૈત્રી, વાલી-સુગ્રીવનો કલહ.
1.3.24
वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम्
ताराविलापं समयं वर्षरात्रनिवासनम् ॥ १.३.२४ ॥
વાલીનો વધ, સુગ્રીવની પ્રતિષ્ઠા, તારાનો વિલાપ, કરાર અને વર્ષાઋતુની રાત્રિઓમાં નિવાસ.
1.3.25
कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसंग्रहम्
दिशः प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम् ॥ १.३.२५ ॥
રાઘવસિંહ (રામ)નો ક્રોધ, સેનાઓનું એકત્રીકરણ, દિશાઓમાં (દૂતોને) મોકલવા અને પૃથ્વી વિશે નિવેદન.
1.3.26
अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम्
प्रायोपवेशनं चैव संपातेश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.२६ ॥
વીંટી આપવી, ઋક્ષ (જાંબવાન)ની ગુફાનું દર્શન, પ્રાયોપવેશન અને સંપાતિનું દર્શન.
1.3.27
पर्वतारोहणं चैव सागरस्यापि लङ्घनम्
समुद्रवचनाच्चैव मैनाकस्य च दर्शनम् ॥ १.३.२७ ॥
પર્વત પર ચઢવું, અને સાગરને ઓળંગવો; સમુદ્રના વચનથી અને મૈનાકનું દર્શન.
1.3.28
राक्षसीतर्जनं चैव च्छायाग्राहस्य दर्शनम्
सिंहिकायाश्च निधनं लङ्कामलयदर्शनम् ॥ १.३.२८ ॥
રાક્ષસીને ધમકાવવી, છાયા પકડનારનું દર્શન; સિંહિકાનો વધ, અને લંકા પર્વતનું દર્શન.
1.3.29
रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्यापि विचिन्तनम्
आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम् ॥ १.३.२९ ॥
રાત્રે લંકામાં પ્રવેશ, એકલાએ વિચાર કરવો; મદ્યશાળામાં જવું, અંતઃપુરનું દર્શન.
1.3.30
दर्शनं रावणस्यापि पुष्पकस्य च दर्शनम्
अशोकवनिकायानं सीतायाश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.३० ॥
રાવણનું દર્શન, પુષ્પક વિમાનનું દર્શન પણ; અશોકવાટિકામાં ગમન, સીતાનું દર્શન પણ.
1.3.31
अभिज्ञानप्रदानं च सीतायाश्चापि भाषणम्
राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम् ॥ १.३.३१ ॥
સીતાને ઓળખચિહ્ન આપવું, સીતા સાથે વાત, રાક્ષસીઓ દ્વારા ધમકી અને ત્રિજટાનું સ્વપ્નદર્શન.
1.3.32
मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च
राक्षसीविद्रवं चैव किंकराणां निबर्हणम् ॥ १.३.३२ ॥
સીતાનું મણિ આપવું, વૃક્ષો ભાંગવા, રાક્ષસીઓનું ભાગવું અને રાવણના કિંકરોનો સંહાર.
1.3.33
ग्रहणं वायुसूनोश्च लङ्कादाहाभिगर्जनम्
प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा ॥ १.३.३३ ॥
વાયુપુત્રનું પકડાવું, લંકાદહન અને તેમની ગર્જના, પાછા કૂદકો મારવો અને મધુવનનું લૂંટાવું.
1.3.34
राघवाश्वासनं चैव मणिनिर्यातनं तथा
संगमं च समुद्रेण नलसेतोश्च बन्धनम् ॥ १.३.३४ ॥
રાઘવને આશ્વાસન, મણિ સોંપવો, સમુદ્ર સાથે મિલન અને નલસેતુનું બાંધકામ.
1.3.35
प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम्
विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम् ॥ १.३.३५ ॥
સમુદ્ર ઓળંગવો, રાત્રે લંકાનો ઘેરો, વિભીષણ સાથે સંપર્ક અને વધનો ઉપાય જણાવવો.
1.3.36
कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम्
रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरेः पुरे ॥ १.३.३६ ॥
કુંભકર્ણનું મૃત્યુ, મેઘનાદનો સંહાર, રાવણનો વિનાશ અને શત્રુનગરીમાં સીતાની પ્રાપ્તિ.
1.3.37
बिभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम्
अयोध्यायाश्च गमनं भरद्वाजसमागमम् ॥ १.३.३७ ॥
વિભીષણનો રાજ્યાભિષેક, પુષ્પક વિમાનનું દર્શન, અયોધ્યા તરફ ગમન અને ભરદ્વાજ સાથે સમાગમ.
1.3.38
प्रेषणं वायुपुत्रस्य भरतेन समागमम्
रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम्
स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम् ॥ १.३.३८ ॥
વાયુપુત્રને મોકલવા, ભરત સાથે મિલન, રામાભિષેકનો અભ્યુદય, સર્વ સૈન્યનું વિસર્જન, સ્વરાષ્ટ્રને આનંદિત કરવું અને વૈદેહીનો ત્યાગ.
1.3.39
अनागतं च यत् किंचिद् रामस्य वसुधातले
तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषिः ॥ १.३.३९ ॥
પૃથ્વી પર રામના ભવિષ્યમાં જે કંઈ બનવાનું હતું, તે ભગવાન ઋષિ વાલ્મીકિએ ઉત્તરકાવ્યમાં રચ્યું.