वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.3.1
श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मार्थसहितं हितम् ।
व्यक्तमन्वेषते भूयो यद् वृत्तं तस्य धीमतः ॥ १.३.१ ॥
धर्म आणि अर्थाने युक्त, हितकारक अशा त्या संपूर्ण वृत्तांताचे श्रवण करून, त्या बुद्धिमान पुरुषाचे आचरण तो स्पष्टपणे पुन्हा शोधतो.
1.3.2
उपस्पृश्योदकं सम्यङ्मुनिः स्थित्वा कृताञ्जलिः ।
प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ॥ १.३.२ ॥
पाण्याने विधिवत आचमन करून, हात जोडून उभा राहून, पूर्वेकडे अग्र असलेल्या दर्भांवर बसून, मुनी धर्माच्या मार्गाने त्याची गती शोधतो.
1.3.3
रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च ।
सभार्येण सराष्ट्रेण यत् प्राप्तं तत्र तत्त्वतः ॥ १.३.३ ॥
राम, लक्ष्मण आणि सीता यांच्यासह, पत्नीसह राजा दशरथ आणि राज्यासह तेथे जे घडले ते यथार्थपणे.
1.3.4
हसितं भाषितं चैव गतिर्यावच्च चेष्टितम् ।
तत् सर्वं धर्मवीर्येण यथावत् संप्रपश्यति ॥ १.३.४ ॥
हसणे, बोलणे, चालणे आणि सर्व कृती, धर्माच्या सामर्थ्याने तो सर्व यथावत पूर्णपणे पाहतो.
1.3.5
स्त्रीतृतीयेन च तथा यत् प्राप्तं चरता वने ।
सत्यसन्धेन रामेण तत् सर्वं चान्ववैक्षत ॥ १.३.५ ॥
पत्नीसह तिसरा होऊन वनात फिरताना सत्यसंध रामाला जे घडले, ते सर्वही त्याने तपासले.
1.3.6
ततः पश्यति धर्मात्मा तत् सर्वं योगमास्थितः ।
पुरा यत् तत्र निर्वृत्तं पाणावामलकं यथा ॥ १.३.६ ॥
मग धर्मात्मा योगात स्थिर होऊन, पूर्वी तेथे जे घडले ते सर्व तळहातावरील आवळ्याप्रमाणे पाहतो.
1.3.7
तत् सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महामतिः ।
अभिरामस्य रामस्य तत् सर्वं कर्तुमुद्यतः ॥ १.३.७ ॥
महामती असलेल्या त्यांनी ते सर्व यथार्थपणे धर्माने पाहून, अभिराम रामाचे ते सर्व चरित रचण्यास उद्युक्त झाले.
1.3.8
कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।
समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ॥ १.३.८ ॥
काम-अर्थ गुणांनी युक्त, धर्म-अर्थ गुणांनी विस्तृत, समुद्राप्रमाणे रत्नांनी समृद्ध, सर्व श्रोत्यांची मने हरण करणारे.
1.3.9
स यथा कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना ।
रघुवंशस्य चरितं चकार भगवान् मुनिः ॥ १.३.९ ॥
महात्मा नारदांनी पूर्वी जसे सांगितले होते, त्याप्रमाणेच भगवान मुनींनी रघुवंशाचे चरित रचले.
1.3.10
जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम् ।
लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ॥ १.३.१० ॥
रामाचा जन्म, त्याचे महान पराक्रम, सर्वांना अनुकूलता, लोकप्रियता, क्षमा, सौम्यता आणि सत्यशीलता.
1.3.11
नाना चित्राः कथाश्चान्या विश्वामित्रसहायने ।
जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम् ॥ १.३.११ ॥
विश्वामित्रांसोबतच्या अनेक विचित्र कथा आणि इतरही, जानकीचा विवाह आणि धनुष्य भंग.
1.3.12
रामरामविवादं च गुणान् दाशरथेस्तथा ।
तथाभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ॥ १.३.१२ ॥
दोन रामांमधील वाद, दशरथपुत्राचे गुण, रामाचा अभिषेक आणि कैकेयीची दुष्ट भावना.
1.3.13
विघातं चाभिषेकस्य रामस्य च विवासनम् ।
राज्ञः शोकं विलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ॥ १.३.१३ ॥
रामाच्या राज्याभिषेकात विघ्न, रामाचा वनवास, राजाचा शोक व विलाप, आणि त्याचे परलोकाकडे प्रयाण.
1.3.14
प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् ।
निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ॥ १.३.१४ ॥
प्रजेचे विषाद व त्यांना निरोप देणे, निषादाधिपतीशी संवाद, आणि सारथ्याचे परत फिरणे.
1.3.15
गङ्गायाश्चापि संतारं भरद्वाजस्य दर्शनम् ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम् ॥ १.३.१५ ॥
गंगा ओलांडणे, भरद्वाजांचे दर्शन, आणि भरद्वाजांच्या अनुज्ञेने चित्रकूटाचे दर्शन.
1.3.16
वास्तुकर्म निवेशं च भरतागमनं तथा ।
प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम् ॥ १.३.१६ ॥
निवासस्थान बांधून वास्तव्य, भरताचे आगमन, रामाला प्रसन्न करणे, आणि पित्यासाठी उदकक्रिया.
1.3.17
पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम् ।
दण्डकारण्यगमनं विराधस्य वधं तथा ॥ १.३.१७ ॥
पादुकांचा श्रेष्ठ राज्याभिषेक, नंदिग्रामातील वास्तव्य, दंडकारण्यात गमन, आणि विराधाचा वध.
1.3.18
दर्शनं शरभङ्गस्य सुतीक्ष्णेन समागमम्
अनसूयासमाख्यां च अङ्गरागस्य चार्पणम् ॥ १.३.१८ ॥
शरभंगांचे दर्शन, सुतीक्ष्णांशी समागम, अनसूयेचा उल्लेख, आणि अंगरागाचे अर्पण.
1.3.19
दर्शनं चाप्यगस्त्यस्य धनुषो ग्रहणं तथा ।
शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा ॥ १.३.१९ ॥
अगस्त्यांचे दर्शन आणि धनुष्य स्वीकारणे, तसेच शूर्पणखेशी संवाद आणि तिला विरूप करणे.
1.3.20
वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च ।
मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा ॥ १.३.२० ॥
खर आणि त्रिशिरा यांचा वध, रावणाचे उठणे, मारीचाचा वध आणि वैदेहीचे हरण.
1.3.21
राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् ।
कबन्धदर्शनं चैव पम्पायाश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.२१ ॥
राघवाचा विलाप, गृध्रराज (जटायू)चा वध, कबंधाचे दर्शन आणि पंपा सरोवराचे दर्शनही.
1.3.22
शबरीदर्शनं चैव फलमूलाशनं तथा ।
प्रलापं चैव पम्पायां हनूमद्दर्शनं तथा ॥ १.३.२२ ॥
शबरीचे दर्शन, फळमूळ भोजन, पंपेवरील विलाप आणि हनुमानाची भेट.
1.3.23
ऋष्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् ।
प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम् ॥ १.३.२३ ॥
ऋष्यमूकाकडे गमन, सुग्रीवाशी समागम, विश्वास निर्माण करणे, मैत्री, वालि-सुग्रीव यांचा कलह.
1.3.24
वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम्
ताराविलापं समयं वर्षरात्रनिवासनम् ॥ १.३.२४ ॥
वालीचा वध, सुग्रीवाची प्रतिष्ठापना, ताराचा विलाप, करार आणि वर्षाऋतूच्या रात्रींचे वास्तव्य.
1.3.25
कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसंग्रहम्
दिशः प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम् ॥ १.३.२५ ॥
राघवसिंह (राम) यांचा क्रोध, सैन्यांचे एकत्रीकरण, दिशांना (दूतांना) पाठवणे आणि पृथ्वीविषयी निवेदन.
1.3.26
अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम्
प्रायोपवेशनं चैव संपातेश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.२६ ॥
अंगठी देणे, ऋक्ष (जांबवान) याच्या गुहेचा शोध, प्रायोपवेशन आणि संपातीचे दर्शन.
1.3.27
पर्वतारोहणं चैव सागरस्यापि लङ्घनम्
समुद्रवचनाच्चैव मैनाकस्य च दर्शनम् ॥ १.३.२७ ॥
पर्वतारोहण आणि सागराचे उल्लंघन; समुद्राच्या वचनाने आणि मैनाकाचे दर्शन.
1.3.28
राक्षसीतर्जनं चैव च्छायाग्राहस्य दर्शनम्
सिंहिकायाश्च निधनं लङ्कामलयदर्शनम् ॥ १.३.२८ ॥
राक्षसीला धमकावणे, छायाग्राहाचे दर्शन; सिंहिकेचा वध आणि लंकेच्या पर्वताचे दर्शन.
1.3.29
रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्यापि विचिन्तनम्
आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम् ॥ १.३.२९ ॥
रात्री लंकेत प्रवेश, एकट्यानेच विचार करणे; मद्यशाळेत जाणे, अंतःपुराचे दर्शन.
1.3.30
दर्शनं रावणस्यापि पुष्पकस्य च दर्शनम्
अशोकवनिकायानं सीतायाश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.३० ॥
रावणाचे दर्शन आणि पुष्पकाचेही दर्शन; अशोकवाटिकेत जाणे, सीतेचेही दर्शन.
1.3.31
अभिज्ञानप्रदानं च सीतायाश्चापि भाषणम्
राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम् ॥ १.३.३१ ॥
सीतेला ओळखीची खूण देणे, सीतेशी संवाद, राक्षसींकडून धमकावणे आणि त्रिजटेचे स्वप्नदर्शन.
1.3.32
मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च
राक्षसीविद्रवं चैव किंकराणां निबर्हणम् ॥ १.३.३२ ॥
सीतेने मणी देणे, वृक्षभंग, राक्षसींचे पळणे आणि रावणाच्या किंकरांचा वध.
1.3.33
ग्रहणं वायुसूनोश्च लङ्कादाहाभिगर्जनम्
प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा ॥ १.३.३३ ॥
वायुपुत्राला पकडणे, लंकादहन आणि त्याची गर्जना, मागे उडी मारणे आणि मधुवनाचे हरण.
1.3.34
राघवाश्वासनं चैव मणिनिर्यातनं तथा
संगमं च समुद्रेण नलसेतोश्च बन्धनम् ॥ १.३.३४ ॥
राघवाचे सांत्वन, मणी परत देणे, समुद्राशी संगम आणि नलसेतूचे बांधकाम.
1.3.35
प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम्
विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम् ॥ १.३.३५ ॥
समुद्र ओलांडणे, रात्री लंकेचा वेढा, विभीषणाशी संबंध आणि वधाचा उपाय सांगणे.
1.3.36
कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम्
रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरेः पुरे ॥ १.३.३६ ॥
कुंभकर्णाचा मृत्यू, मेघनादाचा वध, रावणाचा नाश आणि शत्रूच्या नगरीत सीतेची प्राप्ती.
1.3.37
बिभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम्
अयोध्यायाश्च गमनं भरद्वाजसमागमम् ॥ १.३.३७ ॥
बिभीषणाचा राज्याभिषेक, पुष्पक विमानाचे दर्शन, अयोध्येकडे गमन आणि भरद्वाजांशी भेट.
1.3.38
प्रेषणं वायुपुत्रस्य भरतेन समागमम्
रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम्
स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम् ॥ १.३.३८ ॥
वायुपुत्रांना पाठवणे, भरताशी भेट, रामाभिषेकाचा अभ्युदय, सर्व सैन्यांचे विसर्जन, स्वराष्ट्राला आनंद देणे आणि वैदेहीचा त्याग.
1.3.39
अनागतं च यत् किंचिद् रामस्य वसुधातले
तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषिः ॥ १.३.३९ ॥
पृथ्वीवर रामाच्या भविष्यात जे काही घडणार होते, ते भगवान ऋषी वाल्मीकींनी उत्तरकाव्यात रचले.