ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.3.1
श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मार्थसहितं हितम् ।
व्यक्तमन्वेषते भूयो यद् वृत्तं तस्य धीमतः ॥ १.३.१ ॥
ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਸ ਸਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੇ ਆਚਰਣ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ।
1.3.2
उपस्पृश्योदकं सम्यङ्मुनिः स्थित्वा कृताञ्जलिः ।
प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ॥ १.३.२ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਦਰਭ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਖੋਜਦਾ ਹੈ।
1.3.3
रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च ।
सभार्येण सराष्ट्रेण यत् प्राप्तं तत्र तत्त्वतः ॥ १.३.३ ॥
ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਲ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਮੇਤ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਉਹ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ।
1.3.4
हसितं भाषितं चैव गतिर्यावच्च चेष्टितम् ।
तत् सर्वं धर्मवीर्येण यथावत् संप्रपश्यति ॥ १.३.४ ॥
ਹਾਸਾ, ਬੋਲ, ਚਾਲ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
1.3.5
स्त्रीतृतीयेन च तथा यत् प्राप्तं चरता वने ।
सत्यसन्धेन रामेण तत् सर्वं चान्ववैक्षत ॥ १.३.५ ॥
ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਿਆਂ ਸੱਚ-ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ।
1.3.6
ततः पश्यति धर्मात्मा तत् सर्वं योगमास्थितः ।
पुरा यत् तत्र निर्वृत्तं पाणावामलकं यथा ॥ १.३.६ ॥
ਫਿਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਜੋ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਆਂਵਲੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
1.3.7
तत् सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महामतिः ।
अभिरामस्य रामस्य तत् सर्वं कर्तुमुद्यतः ॥ १.३.७ ॥
ਮਹਾਮਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਭਿਰਾਮ ਰਾਮ ਦਾ ਉਹ ਸਾਰਾ ਚਰਿਤ ਰਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
1.3.8
कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।
समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ॥ १.३.८ ॥
ਕਾਮ-ਅਰਥ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧਰਮ-ਅਰਥ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਿਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਹਰਨ ਵਾਲਾ।
1.3.9
स यथा कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना ।
रघुवंशस्य चरितं चकार भगवान् मुनिः ॥ १.३.९ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਚਰਿਤ ਰਚਿਆ।
1.3.10
जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम् ।
लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ॥ १.३.१० ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ, ਸਭ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ, ਖਿਮਾ, ਸੌਮਯਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਸ਼ੀਲਤਾ।
1.3.11
नाना चित्राः कथाश्चान्या विश्वामित्रसहायने ।
जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम् ॥ १.३.११ ॥
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਭੰਗ ਹੋਣਾ।
1.3.12
रामरामविवादं च गुणान् दाशरथेस्तथा ।
तथाभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ॥ १.३.१२ ॥
ਦੋ ਰਾਮਾਂ ਦਾ ਵਿਵਾਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗੁਣ, ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟ ਭਾਵਨਾ।
1.3.13
विघातं चाभिषेकस्य रामस्य च विवासनम् ।
राज्ञः शोकं विलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ॥ १.३.१३ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਰਾਮ ਦਾ ਬਨਵਾਸ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਸੋਗ ਅਤੇ ਵਿਰਲਾਪ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਰਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਣਾ।
1.3.14
प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् ।
निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ॥ १.३.१४ ॥
ਪਰਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ, ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ।
1.3.15
गङ्गायाश्चापि संतारं भरद्वाजस्य दर्शनम् ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम् ॥ १.३.१५ ॥
ਗੰਗਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਭਰਦਵਾਜ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
1.3.16
वास्तुकर्म निवेशं च भरतागमनं तथा ।
प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम् ॥ १.३.१६ ॥
ਨਿਵਾਸ ਬਣਾ ਕੇ ਵੱਸਣਾ, ਭਰਤ ਦਾ ਆਗਮਨ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲ-ਕਿਰਿਆ।
1.3.17
पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम् ।
दण्डकारण्यगमनं विराधस्य वधं तथा ॥ १.३.१७ ॥
ਖੜਾਵਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ, ਦੰਡਕਾਰਣਯ ਵਿੱਚ ਗਮਨ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਧ ਦਾ ਵਧ।
1.3.18
दर्शनं शरभङ्गस्य सुतीक्ष्णेन समागमम्
अनसूयासमाख्यां च अङ्गरागस्य चार्पणम् ॥ १.३.१८ ॥
ਸ਼ਰਭੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਗੱਲ, ਅਤੇ ਅੰਗਰਾਗ ਅਰਪਣ।
1.3.19
दर्शनं चाप्यगस्त्यस्य धनुषो ग्रहणं तथा ।
शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा ॥ १.३.१९ ॥
ਅਗਸਤਿ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਤੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਰੂਪ ਕਰਨਾ ਵੀ।
1.3.20
वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च ।
मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा ॥ १.३.२० ॥
ਖਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦਾ ਵਧ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਉੱਠਣਾ, ਮਾਰੀਚ ਦਾ ਵਧ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਹਰਣ ਵੀ।
1.3.21
राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् ।
कबन्धदर्शनं चैव पम्पायाश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.२१ ॥
ਰਾਘਵ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ (ਜਟਾਯੂ) ਦਾ ਵਧ, ਕਬੰਧ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਪਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ।
1.3.22
शबरीदर्शनं चैव फलमूलाशनं तथा ।
प्रलापं चैव पम्पायां हनूमद्दर्शनं तथा ॥ १.३.२२ ॥
ਸ਼ਬਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਫਲ-ਮੂਲ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਪੰਪਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ।
1.3.23
ऋष्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् ।
प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम् ॥ १.३.२३ ॥
ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਵੱਲ ਗਮਨ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਭਰੋਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਤਰਤਾ, ਵਾਲੀ-ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਝਗੜਾ।
1.3.24
वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम्
ताराविलापं समयं वर्षरात्रनिवासनम् ॥ १.३.२४ ॥
ਵਾਲੀ ਦਾ ਵਧ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ।
1.3.25
कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसंग्रहम्
दिशः प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम् ॥ १.३.२५ ॥
ਰਾਘਵਸਿੰਘ (ਰਾਮ) ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ, ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ (ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ) ਭੇਜਣਾ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ।
1.3.26
अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम्
प्रायोपवेशनं चैव संपातेश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.२६ ॥
ਮੁੰਦਰੀ ਦੇਣਾ, ਰਿੱਛ (ਜਾਂਬਵਾਨ) ਦੀ ਗੁਫਾ ਵੇਖਣਾ, ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
1.3.27
पर्वतारोहणं चैव सागरस्यापि लङ्घनम्
समुद्रवचनाच्चैव मैनाकस्य च दर्शनम् ॥ १.३.२७ ॥
ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਟੱਪਣਾ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੈਨਾਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
1.3.28
राक्षसीतर्जनं चैव च्छायाग्राहस्य दर्शनम्
सिंहिकायाश्च निधनं लङ्कामलयदर्शनम् ॥ १.३.२८ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ, ਪਰਛਾਵਾਂ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ; ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਨਾਸ਼, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਪਰਬਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
1.3.29
रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्यापि विचिन्तनम्
आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम् ॥ १.३.२९ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਇਕੱਲਿਆਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ; ਸ਼ਰਾਬ-ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਣਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ।
1.3.30
दर्शनं रावणस्यापि पुष्पकस्य च दर्शनम्
अशोकवनिकायानं सीतायाश्चापि दर्शनम् ॥ १.३.३० ॥
ਰਾਵਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ; ਅਸ਼ੋਕ-ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਸੀਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ।
1.3.31
अभिज्ञानप्रदानं च सीतायाश्चापि भाषणम्
राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम् ॥ १.३.३१ ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇਣਾ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਧਮਕੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣਾ।
1.3.32
मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च
राक्षसीविद्रवं चैव किंकराणां निबर्हणम् ॥ १.३.३२ ॥
ਸੀਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮਣੀ ਦੇਣਾ, ਰੁੱਖ ਤੋੜਨੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦਾ ਖਿੰਡ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼।
1.3.33
ग्रहणं वायुसूनोश्च लङ्कादाहाभिगर्जनम्
प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा ॥ १.३.३३ ॥
ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾਣਾ, ਲੰਕਾ ਦਾ ਸਾੜਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਜ, ਪਿੱਛੇ ਛਾਲ ਮਾਰਨੀ ਅਤੇ ਮਧੂਬਣ ਦਾ ਉਜਾੜਾ।
1.3.34
राघवाश्वासनं चैव मणिनिर्यातनं तथा
संगमं च समुद्रेण नलसेतोश्च बन्धनम् ॥ १.३.३४ ॥
ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ, ਮਣੀ ਸੌਂਪਣੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਨਲ-ਸੇਤੂ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ।
1.3.35
प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम्
विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम् ॥ १.३.३५ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਵਧ ਦੇ ਉਪਾਅ ਦੀ ਦੱਸ।
1.3.36
कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम्
रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरेः पुरे ॥ १.३.३६ ॥
ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਮੌਤ, ਮੇਘਨਾਦ ਦਾ ਨਾਸ਼, ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।
1.3.37
बिभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम्
अयोध्यायाश्च गमनं भरद्वाजसमागमम् ॥ १.३.३७ ॥
ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦਾ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਗਮਨ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ।
1.3.38
प्रेषणं वायुपुत्रस्य भरतेन समागमम्
रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम्
स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम् ॥ १.३.३८ ॥
ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ, ਭਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਉਦੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ।
1.3.39
अनागतं च यत् किंचिद् रामस्य वसुधातले
तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषिः ॥ १.३.३९ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਨਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਉੱਤਰਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ।