વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.37.1
तप्यमाने तदा देवे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।
सेनापतिमभीप्सन्तः पितामहमुपागमन् ॥ १.३७.१ ॥
ત્યારે દેવ (શિવ) તપમાં લીન હતા ત્યારે, ઇન્દ્ર અને અગ્નિને આગળ રાખીને દેવતાઓ સેનાપતિ મેળવવાની ઇચ્છાથી પિતામહ (બ્રહ્મા) પાસે ગયા.
1.37.2
ततोऽब्रुवन् सुराः सर्वे भगवन्तं पितामहम् ।
प्रणिपत्य सुराराम सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ १.३७.२ ॥
ત્યારે ઇન્દ્ર અને અગ્નિને આગળ રાખીને સર્વ દેવોએ ભગવાન પિતામહ (બ્રહ્મા)ને પ્રણામ કરીને કહ્યું, 'હે દેવોના આનંદ!'
1.37.3
येन सेनापतिर्देव दत्तो भगवता पुरा ।
स तपः परमास्थाय तप्यते स्म सहोमया ॥ १.३७.३ ॥
'હે દેવ! પહેલાં ભગવાને જેમને સેનાપતિ આપ્યો હતો, તેઓ હવે ઉમા સાથે પરમ તપ કરી રહ્યા છે.'
1.37.4
यदत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया ।
संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि नः परमा गतिः ॥ १.३७.४ ॥
'હે વિધિના જ્ઞાતા! લોકોના હિતની ઇચ્છાથી હવે આગળ શું કરવું તે ગોઠવો; આપ જ અમારો પરમ આશ્રય છો.'
1.37.5
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः ।
सान्त्वयन् मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥ १.३७.५ ॥
દેવોના વચન સાંભળીને સર્વલોકના પિતામહે મધુર વાણીથી દેવોને શાંત કરતાં આ કહ્યું.
1.37.6
शैलपुत्र्या यदुक्तं तन्न प्रजाः स्वासु पत्निषु ।
तस्या वचनमक्लिष्टं सत्यमेव न संशयः ॥ १.३७.६ ॥
'શૈલપુત્રી (ઉમા)એ જે કહ્યું — "પોતાની પત્નીઓથી પ્રજા નહીં થાય" — તેમનું એ વચન સહજ રીતે સત્ય જ છે; એમાં સંદેહ નથી.'
1.37.7
इयमाकाशगङ्गा च यस्यां पुत्रं हुताशनः ।
जनयिष्यति देवानां सेनापतिमरिंदमम् ॥ १.३७.७ ॥
આ આકાશગંગા છે; અહીં અગ્નિ દેવોના સેનાપતિ, શત્રુઓનું દમન કરનાર પુત્રને જન્મ આપશે.
1.37.8
ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तं सुतम् ।
उमायास्तद्बहुमतं भविष्यति न संशयः ॥ १.३७.८ ॥
પર્વતરાજની જ્યેષ્ઠ પુત્રી ઉમા એ પુત્રનું સન્માન કરશે; તે ઉમાને અત્યંત માન્ય થશે, એમાં સંદેહ નથી.
1.37.9
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन ।
प्रणिपत्य सुराः सर्वे पितामहमपूजयन् ॥ १.३७.९ ॥
હે રઘુનંદન! તેમના એ વચન સાંભળીને સર્વ દેવો કૃતાર્થ થયા; તેમણે પિતામહને પ્રણામ કરીને તેમની પૂજા કરી.
1.37.10
ते गत्वा परमं राम कैलासं धातुमण्डितम् ।
अग्निं नियोजयामासुः पुत्रार्थं सर्वदेवताः ॥ १.३७.१० ॥
હે રામ! સર્વ દેવો ધાતુઓથી શોભતા પરમ કૈલાસ પર ગયા અને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અગ્નિને નિયુક્ત કર્યા.
1.37.11
देवकार्यमिदं देव समाधत्स्व हुताशन ।
शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज ॥ १.३७.११ ॥
હે દેવ! આ દેવકાર્ય છે; હે અગ્નિ, આને સિદ્ધ કરો. હે મહાતેજસ્વી! શૈલપુત્રી અને ગંગામાં તમારું તેજ છોડો.
1.37.12
देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गामभ्येत्य पावकः ।
गर्भं धारय वै देवि देवतानामिदं प्रियम् ॥ १.३७.१२ ॥
દેવોનું વચન સ્વીકારી પાવક અગ્નિ ગંગા પાસે આવ્યા અને કહ્યું: હે દેવી! ગર્ભ ધારણ કરો; આ દેવોને પ્રિય છે.
1.37.13
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत् ।
स तस्या महिमां दृष्ट्वा समन्तादवशीर्यत ॥ १.३७.१३ ॥
આ વચન સાંભળીને તેણે દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું. તેની મહિમા જોઈને તે ચારે બાજુ વિખરાઈ ગયો.
1.37.14
समन्ततस्तदा देवीमभ्यषिञ्चत पावकः ।
सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन ॥ १.३७.१४ ॥
ત્યારે અગ્નિએ ચારે બાજુથી તે દેવીને ભરી દીધી. હે રઘુનંદન, ગંગાના બધા પ્રવાહ ભરાઈ ગયા.
1.37.15
तमुवाच ततो गङ्गा सर्वदेवपुरोगमम् ।
अशक्ता धारणे देव तेजस्तव समुद्धतम् ॥ १.३७.१५ ॥
ત્યારે ગંગાએ સર્વ દેવતાઓમાં અગ્રણી અગ્નિને કહ્યું — હે દેવ, તારું ઉગ્ર તેજ ધારણ કરવા હું અસમર્થ છું.
1.37.16
दह्यमानाग्निना तेन सम्प्रव्यथितचेतना ।
अथाब्रवीदिदं गङ्गां सर्वदेवहुताशनः ॥ १.३७.१६ ॥
તે અગ્નિથી દાઝેલી અને મનથી અત્યંત વ્યાકુળ થયેલી ગંગાને, સર્વ દેવોનો હવિ ભોગવનાર અગ્નિ આ પ્રમાણે બોલ્યો.
1.37.17
इह हैमवते पार्श्वे गर्भोऽयं संनिवेश्यताम् ।
श्रुत्वा त्वग्निवचो गङ्गा तं गर्भमतिभास्वरम् ॥ १.३७.१७ ॥
અહીં હિમાલયની બાજુમાં આ ગર્ભ મૂકવામાં આવે. અગ્નિનું વચન સાંભળીને ગંગાએ તે અતિ તેજસ્વી ગર્ભને —
1.37.18
उत्ससर्ज महातेजाः स्रोतोभ्यो हि तदानघ ।
यदस्या निर्गतं तस्मात् तप्तजाम्बूनदप्रभम् ॥ १.३७.१८ ॥
ત્યારે તે મહાતેજસ્વિનીએ, હે નિષ્પાપ, પોતાના પ્રવાહોમાંથી તેને છોડી દીધો; અને તેમાંથી જે નીકળ્યું તે તપેલા સોના જેવી પ્રભાવાળું હતું.
1.37.19
काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यमतुलप्रभम् ।
ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्यादेवाभिजायत ॥ १.३७.१९ ॥
સુવર્ણમય ધરતી પર પહોંચેલું અતુલ તેજવાળું સોનું ઉત્પન્ન થયું; તેની તીક્ષ્ણતાથી તાંબું અને લોખંડ પણ ઉત્પન્ન થયાં.
1.37.20
मलं तस्याभवत् तत्र त्रपु सीसकमेव च ।
तदेतद्धरणीं प्राप्य नानाधातुरवर्धत ॥ १.३७.२० ॥
તેનો મેલ ત્યાં રાંગો અને સીસું થયો; આ રીતે તે ધરતી પર પહોંચીને અનેક ધાતુઓ રૂપે વધ્યું.
1.37.21
निक्षिप्तमात्रे गर्भे तु तेजोभिरभिरञ्जितम् ।
सर्वं पर्वतसंनद्धं सौवर्णमभवद् वनम् ॥ १.३७.२१ ॥
ગર્ભમાં મૂકતાંની સાથે જ તેના તેજથી બધું રંગાઈ ગયું; પર્વતોથી ઘેરાયેલું તે વન સુવર્ણમય બની ગયું.
1.37.22
जातरूपमिति ख्यातं तदाप्रभृति राघव ।
सुवर्णं पुरुषव्याघ्र हुताशनसमप्रभम् ।
तृणवृक्षलतागुल्मं सर्वं भवति काञ्चनम् ॥ १.३७.२२ ॥
ત્યારથી તે 'જાતરૂપ' નામે પ્રસિદ્ધ થયું. હે રાઘવ, પુરુષવ્યાઘ્ર, અગ્નિ સમાન પ્રભાવાળું તે સુવર્ણ; ઘાસ, વૃક્ષ, વેલ, ઝાડી બધું સુવર્ણમય થાય છે.
1.37.23
तं कुमारं ततो जातं सेन्द्राः सह मरुद्गणाः ।
क्षीरसम्भावनार्थाय कृत्तिकाः समयोजयन् ॥ १.३७.२३ ॥
જન્મેલા તે કુમારને દૂધ આપવા માટે ઇન્દ્ર સહિત મરુદ્ગણોએ કૃત્તિકાઓને નિયુક્ત કરી.
1.37.24
ताः क्षीरं जातमात्रस्य कृत्वा समयमुत्तमम् ।
ददुः पुत्रोऽयमस्माकं सर्वासामिति निश्चिताः ॥ १.३७.२४ ॥
તે કૃત્તિકાઓએ જન્મતાંની સાથે જ ઉત્તમ કરાર કરીને તેને દૂધ આપ્યું; 'આ આપણા સૌનો પુત્ર છે' એવો નિશ્ચય કર્યો.
1.37.25
ततस्तु देवताः सर्वाः कार्तिकेय इति ब्रुवन् ।
पुत्रस्त्रैलोक्यविख्यातो भविष्यति न संशयः ॥ १.३७.२५ ॥
ત્યારે બધા દેવોએ કહ્યું, "આ કાર્તિકેય છે." આ પુત્ર ત્રણેય લોકમાં વિખ્યાત થશે, એમાં સંશય નથી.
1.37.26
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा स्कन्नं गर्भपरिस्रवे ।
स्नापयन् परया लक्ष्म्या दीप्यमानं यथानलम् ॥ १.३७.२६ ॥
તેમના એ વચન સાંભળીને, ગર્ભસ્રાવથી સરી પડેલા, અગ્નિ સમાન દીપતા એ બાળકને તેમણે પરમ શોભાથી સ્નાન કરાવ્યું.
1.37.27
स्कन्द इत्यब्रुवन् देवाः स्कन्नं गर्भपरिस्रवे ।
कार्तिकेयं महाबाहुं काकुत्स्थ ज्वलनोपमम् ॥ १.३७.२७ ॥
ગર્ભસ્રાવથી સરી પડેલા એ બાળકને દેવોએ "સ્કંદ" કહ્યો. હે કાકુત્સ્થ, અગ્નિ સમાન એ મહાબાહુ કાર્તિકેયને [એ નામે બોલાવ્યો].
1.37.28
प्रादुर्भूतं ततः क्षीरं कृत्तिकानामनुत्तमम् ।
षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पयः ॥ १.३७.२८ ॥
ત્યારે કૃત્તિકાઓના સ્તનમાં ઉત્તમ દૂધ પ્રગટ્યું. છ મુખવાળા એ બાળકે છએયના સ્તનનું દૂધ ગ્રહણ કર્યું.
1.37.29
गृहीत्वा क्षीरमेकाह्ना सुकुमारवपुस्तदा ।
अजयत् स्वेन वीर्येण दैत्यसैन्यगणान् विभुः ॥ १.३७.२९ ॥
એક જ દિવસમાં દૂધ પીને, કોમળ દેહવાળા એ સર્વસમર્થે પોતાના જ પરાક્રમથી દૈત્યોની સેનાઓને જીતી લીધી.
1.37.30
सुरसेनागणपतिमभ्यषिञ्चन्महाद्युतिम् ।
ततस्तममराः सर्वे समेत्याग्निपुरोगमाः ॥ १.३७.३० ॥
દેવસેનાના ગણપતિ તરીકે એ મહાદ્યુતિમાનનો અભિષેક કરાયો. ત્યારે અગ્નિને આગળ રાખીને બધા અમર દેવો એકઠા થઈને તેનો અભિષેક કર્યો.
1.37.31
एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया ।
कुमारसम्भवश्चैव धन्यः पुण्यस्तथैव च ॥ १.३७.३१ ॥
હે રામ, ગંગાનો આ વિસ્તાર મેં તમને કહ્યો; કુમારનો જન્મ પણ એવો જ ધન્ય અને પુણ્યદાયી છે.
1.37.32
भक्तश्च यः कार्तिकेये काकुत्स्थ भुवि मानवः ।
आयुष्मान् पुत्रपौत्रैश्च स्कन्दसालोक्यतां व्रजेत् ॥ १.३७.३२ ॥
હે કાકુત્સ્થ, પૃથ્વી પર જે મનુષ્ય કાર્તિકેયનો ભક્ત છે, તે પુત્ર-પૌત્રો સહિત દીર્ઘાયુ થઈ સ્કંદના લોકને પામે.