ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.37.1
तप्यमाने तदा देवे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ।
सेनापतिमभीप्सन्तः पितामहमुपागमन् ॥ १.३७.१ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਕੋਲ ਗਏ।
1.37.2
ततोऽब्रुवन् सुराः सर्वे भगवन्तं पितामहम् ।
प्रणिपत्य सुराराम सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः ॥ १.३७.२ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੰਦ!'
1.37.3
येन सेनापतिर्देव दत्तो भगवता पुरा ।
स तपः परमास्थाय तप्यते स्म सहोमया ॥ १.३७.३ ॥
'ਹੇ ਦੇਵ! ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਉਮਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।'
1.37.4
यदत्रानन्तरं कार्यं लोकानां हितकाम्यया ।
संविधत्स्व विधानज्ञ त्वं हि नः परमा गतिः ॥ १.३७.४ ॥
'ਹੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ! ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੋ।'
1.37.5
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः ।
सान्त्वयन् मधुरैर्वाक्यैस्त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥ १.३७.५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.37.6
शैलपुत्र्या यदुक्तं तन्न प्रजाः स्वासु पत्निषु ।
तस्या वचनमक्लिष्टं सत्यमेव न संशयः ॥ १.३७.६ ॥
'ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ (ਉਮਾ) ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ — "ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ" — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਬਚਨ ਸਹਿਜ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'
1.37.7
इयमाकाशगङ्गा च यस्यां पुत्रं हुताशनः ।
जनयिष्यति देवानां सेनापतिमरिंदमम् ॥ १.३७.७ ॥
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ।
1.37.8
ज्येष्ठा शैलेन्द्रदुहिता मानयिष्यति तं सुतम् ।
उमायास्तद्बहुमतं भविष्यति न संशयः ॥ १.३७.८ ॥
ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਉਮਾ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇਗੀ; ਇਹ ਉਮਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.37.9
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतार्था रघुनन्दन ।
प्रणिपत्य सुराः सर्वे पितामहमपूजयन् ॥ १.३७.९ ॥
ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
1.37.10
ते गत्वा परमं राम कैलासं धातुमण्डितम् ।
अग्निं नियोजयामासुः पुत्रार्थं सर्वदेवताः ॥ १.३७.१० ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਪਰਮ ਕੈਲਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
1.37.11
देवकार्यमिदं देव समाधत्स्व हुताशन ।
शैलपुत्र्यां महातेजो गङ्गायां तेज उत्सृज ॥ १.३७.११ ॥
ਹੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਹੈ; ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ! ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਛੱਡੋ।
1.37.12
देवतानां प्रतिज्ञाय गङ्गामभ्येत्य पावकः ।
गर्भं धारय वै देवि देवतानामिदं प्रियम् ॥ १.३७.१२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਚਨ ਮੰਨ ਕੇ ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ! ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰੋ; ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
1.37.13
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत् ।
स तस्या महिमां दृष्ट्वा समन्तादवशीर्यत ॥ १.३७.१३ ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖਿੰਡ ਗਿਆ।
1.37.14
समन्ततस्तदा देवीमभ्यषिञ्चत पावकः ।
सर्वस्रोतांसि पूर्णानि गङ्गाया रघुनन्दन ॥ १.३७.१४ ॥
ਤਦ ਅਗਨੀ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ।
1.37.15
तमुवाच ततो गङ्गा सर्वदेवपुरोगमम् ।
अशक्ता धारणे देव तेजस्तव समुद्धतम् ॥ १.३७.१५ ॥
ਤਦ ਗੰਗਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰਾ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਾਂ।
1.37.16
दह्यमानाग्निना तेन सम्प्रव्यथितचेतना ।
अथाब्रवीदिदं गङ्गां सर्वदेवहुताशनः ॥ १.३७.१६ ॥
ਉਸ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਈ ਗੰਗਾ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਵਿ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.37.17
इह हैमवते पार्श्वे गर्भोऽयं संनिवेश्यताम् ।
श्रुत्वा त्वग्निवचो गङ्गा तं गर्भमतिभास्वरम् ॥ १.३७.१७ ॥
ਇੱਥੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗਰਭ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਗਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਗਰਭ ਨੂੰ —
1.37.18
उत्ससर्ज महातेजाः स्रोतोभ्यो हि तदानघ ।
यदस्या निर्गतं तस्मात् तप्तजाम्बूनदप्रभम् ॥ १.३७.१८ ॥
ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵਿਨੀ ਨੇ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ, ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਨਿਕਲਿਆ ਉਹ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਸੀ।
1.37.19
काञ्चनं धरणीं प्राप्तं हिरण्यमतुलप्रभम् ।
ताम्रं कार्ष्णायसं चैव तैक्ष्ण्यादेवाभिजायत ॥ १.३७.१९ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੁਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਇਸਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਕਾਰਨ ਤਾਂਬਾ ਅਤੇ ਲੋਹਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
1.37.20
मलं तस्याभवत् तत्र त्रपु सीसकमेव च ।
तदेतद्धरणीं प्राप्य नानाधातुरवर्धत ॥ १.३७.२० ॥
ਇਸ ਦੀ ਮੈਲ ਉੱਥੇ ਟੀਨ ਅਤੇ ਸਿੱਕਾ ਬਣੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਈ ਧਾਤਾਂ ਵਜੋਂ ਵਧਿਆ।
1.37.21
निक्षिप्तमात्रे गर्भे तु तेजोभिरभिरञ्जितम् ।
सर्वं पर्वतसंनद्धं सौवर्णमभवद् वनम् ॥ १.३७.२१ ॥
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੀ ਇਸਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ; ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਬਣ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।
1.37.22
जातरूपमिति ख्यातं तदाप्रभृति राघव ।
सुवर्णं पुरुषव्याघ्र हुताशनसमप्रभम् ।
तृणवृक्षलतागुल्मं सर्वं भवति काञ्चनम् ॥ १.३७.२२ ॥
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ 'ਜਾਤਰੂਪ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੋਨਾ; ਘਾਹ, ਰੁੱਖ, ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਸਭ ਸੋਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.37.23
तं कुमारं ततो जातं सेन्द्राः सह मरुद्गणाः ।
क्षीरसम्भावनार्थाय कृत्तिकाः समयोजयन् ॥ १.३७.२३ ॥
ਜਨਮੇ ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਮਰੁਤ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
1.37.24
ताः क्षीरं जातमात्रस्य कृत्वा समयमुत्तमम् ।
ददुः पुत्रोऽयमस्माकं सर्वासामिति निश्चिताः ॥ १.३७.२४ ॥
ਉਹਨਾਂ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਜਨਮਦਿਆਂ ਹੀ ਉੱਤਮ ਇਕਰਾਰ ਕਰਕੇ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ; 'ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ' ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ।
1.37.25
ततस्तु देवताः सर्वाः कार्तिकेय इति ब्रुवन् ।
पुत्रस्त्रैलोक्यविख्यातो भविष्यति न संशयः ॥ १.३७.२५ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਹੈ।" ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
1.37.26
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा स्कन्नं गर्भपरिस्रवे ।
स्नापयन् परया लक्ष्म्या दीप्यमानं यथानलम् ॥ १.३७.२६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰਭ-ਸਾਵ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ, ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਦਮਕਦੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਇਆ।
1.37.27
स्कन्द इत्यब्रुवन् देवाः स्कन्नं गर्भपरिस्रवे ।
कार्तिकेयं महाबाहुं काकुत्स्थ ज्वलनोपमम् ॥ १.३७.२७ ॥
ਗਰਭ-ਸਾਵ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ "ਸਕੰਦ" ਆਖਿਆ। ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ [ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ]।
1.37.28
प्रादुर्भूतं ततः क्षीरं कृत्तिकानामनुत्तमम् ।
षण्णां षडाननो भूत्वा जग्राह स्तनजं पयः ॥ १.३७.२८ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਦੁੱਧ ਪ੍ਰਗਟਿਆ। ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਛਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ।
1.37.29
गृहीत्वा क्षीरमेकाह्ना सुकुमारवपुस्तदा ।
अजयत् स्वेन वीर्येण दैत्यसैन्यगणान् विभुः ॥ १.३७.२९ ॥
ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ, ਕੋਮਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸਰਬ-ਸਮਰੱਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੈਂਤ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
1.37.30
सुरसेनागणपतिमभ्यषिञ्चन्महाद्युतिम् ।
ततस्तममराः सर्वे समेत्याग्निपुरोगमाः ॥ १.३७.३० ॥
ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਗਣਪਤੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.37.31
एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया ।
कुमारसम्भवश्चैव धन्यः पुण्यस्तथैव च ॥ १.३७.३१ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸਤਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪੁੰਨਯੋਗ ਹੈ।
1.37.32
भक्तश्च यः कार्तिकेये काकुत्स्थ भुवि मानवः ।
आयुष्मान् पुत्रपौत्रैश्च स्कन्दसालोक्यतां व्रजेत् ॥ १.३७.३२ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾ ਕੇ ਸਕੰਦ ਦਾ ਲੋਕ ਪਾਵੇ।