বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.38.1
तां कथां कौशिको रामे निवेद्य मधुराक्षराम् ।
पुनरेवापरं वाक्यं काकुत्स्थमिदमब्रवीत् ॥ १.३८.१ ॥
কৌশিক সেই মধুর অক্ষরের কাহিনী রামকে বলে আবার কাকুৎস্থ রামকে এই অন্য কথা বললেন।
1.38.2
अयोध्याधिपतिर्वीर पूर्वमासीन्नराधिपः ।
सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामः स चाप्रजः ॥ १.३८.२ ॥
হে বীর! পূর্বকালে অযোধ্যার অধিপতি সগর নামে ধর্মাত্মা রাজা ছিলেন; তিনি সন্তান কামনা করতেন, কিন্তু তাঁর কোনো সন্তান ছিল না।
1.38.3
वैदर्भदुहिता राम केशिनी नाम नामतः ।
ज्येष्ठा सगरपत्नी सा धर्मिष्ठा सत्यवादिनी ॥ १.३८.३ ॥
হে রাম! বিদর্ভরাজের কন্যা কেশিনী নামে, জ্যেষ্ঠা, সগরের পত্নী ছিলেন; তিনি অত্যন্ত ধর্মপরায়ণা ও সত্যবাদিনী।
1.38.4
अरिष्टनेमेर्दुहिता सुपर्णभगिनी तु सा ।
द्वितीया सगरस्यासीत् पत्नी सुमतिसंज्ञिता ॥ १.३८.४ ॥
অরিষ্টনেমির কন্যা, সুপর্ণের (গরুড়ের) ভগিনী তিনি দ্বিতীয়া; সগরের সুমতি নামে পত্নী ছিলেন।
1.38.5
ताभ्यां सह महाराजः पत्नीभ्यां तप्तवांस्तपः ।
हिमवन्तं समासाद्य भृगुप्रस्रवणे गिरौ ॥ १.३८.५ ॥
সেই দুই পত্নীর সঙ্গে মহারাজ হিমালয়ে পৌঁছে ভৃগুপ্রস্রবণ পর্বতে তপস্যা করলেন।
1.38.6
अथ वर्षशते पूर्णे तपसाऽऽराधितो मुनिः ।
सगराय वरं प्रादाद् भृगुः सत्यवतां वरः ॥ १.३८.६ ॥
তারপর একশো বছর পূর্ণ হলে, তপস্যায় সন্তুষ্ট হয়ে সত্যবানদের শ্রেষ্ঠ মুনি ভৃগু সগরকে বর দিলেন।
1.38.7
अपत्यलाभः सुमहान् भविष्यति तवानघ ।
कीर्तिं चाप्रतिमां लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ ॥ १.३८.७ ॥
হে নিষ্পাপ, তোমার মহৎ সন্তানলাভ হবে; হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, জগতে তুমি অতুলনীয় কীর্তি লাভ করবে।
1.38.8
एका जनयिता तात पुत्रं वंशकरं तव ।
षष्टिं पुत्रसहस्राणि अपरा जनयिष्यति ॥ १.३८.८ ॥
হে বৎস, একজন তোমার বংশরক্ষাকারী একটি পুত্র জন্ম দেবে; অপরজন ষাট হাজার পুত্র জন্ম দেবে।
1.38.9
भाषमाणं महात्मानं राजपुत्र्यौ प्रसाद्य तम् ।
ऊचतुः परमप्रीते कृताञ्जलिपुटे तदा ॥ १.३८.९ ॥
মহাত্মা যখন বলছিলেন, তখন দুই রাজকন্যা তাঁকে প্রসন্ন করে, পরম আনন্দে করজোড়ে বললেন।
1.38.10
एकः कस्याः सुतो ब्रह्मन् का बहूञ्जनयिष्यति ।
श्रोतुमिच्छावहे ब्रह्मन् सत्यमस्तु वचस्तव ॥ १.३८.१० ॥
হে ব্রাহ্মণ, কার একটি পুত্র হবে, আর কে বহু সন্তান জন্ম দেবে? হে ব্রাহ্মণ, আমরা শুনতে চাই; আপনার বাক্য সত্য হোক।
1.38.11
तयोस्तद् वचनं श्रुत्वा भृगुः परमधार्मिकः ।
उवाच परमां वाणीं स्वच्छन्दोऽत्र विधीयताम् ॥ १.३८.११ ॥
তাঁদের সেই বাক্য শুনে পরম ধার্মিক ভৃগু উত্তম বাণীতে বললেন, "এখানে তোমাদের ইচ্ছানুসারেই স্থির হোক।"
1.38.12
एको वंशकरो वास्तु बहवो वा महाबलाः ।
कीर्तिमन्तो महोत्साहाः का वा कं वरमिच्छति ॥ १.३८.१२ ॥
একটি বংশরক্ষাকারী পুত্র হবে, নাকি মহাবলী, যশস্বী ও মহোৎসাহী বহু পুত্র হবে — কে কোন বর চায়?
1.38.13
मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन ।
पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसंनिधौ ॥ १.३८.१३ ॥
মুনির বাক্য শুনে, হে রঘুনন্দন রাম, কেশিনী রাজার সামনে বংশরক্ষাকারী পুত্রকে গ্রহণ করল।
1.38.14
षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तदा ।
महोत्साहान् कीर्तिमतो जग्राह सुमतिः सुतान् ॥ १.३८.१४ ॥
তখন সুপর্ণের ভগিনী সুমতি মহোৎসাহী ও যশস্বী ষাট হাজার পুত্র গ্রহণ করল।
1.38.15
प्रदक्षिणमृषिं कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य तम् ।
जगाम स्वपुरं राजा सभार्यो रघुनन्दन ॥ १.३८.१५ ॥
হে রঘুনন্দন, রাজা ঋষিকে প্রদক্ষিণ করে, মাথা নত করে প্রণাম জানিয়ে, পত্নীদের সঙ্গে নিজের নগরে ফিরে গেলেন।
1.38.16
अथ काले गते तस्य ज्येष्ठा पुत्रं व्यजायत ।
असमञ्ज इति ख्यातं केशिनी सगरात्मजम् ॥ १.३८.१६ ॥
কিছুকাল পরে তাঁর জ্যেষ্ঠা পত্নী কেশিনী অসমঞ্জ নামে প্রসিদ্ধ সগরপুত্রের জন্ম দিলেন।
1.38.17
सुमतिस्तु नरव्याघ्र गर्भतुम्बं व्यजायत ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि तुम्बभेदाद् विनिःसृताः ॥ १.३८.१७ ॥
হে নরব্যাঘ্র, সুমতি এক গর্ভতুম্ব প্রসব করলেন; সেই তুম্ব ভাঙতেই ষাট হাজার পুত্র বেরিয়ে এল।
1.38.18
घृतपूर्णेषु कुम्भेषु धात्र्यस्तान् समवर्धयन् ।
कालेन महता सर्वे यौवनं प्रतिपेदिरे ॥ १.३८.१८ ॥
ঘিয়ে ভরা কলসে ধাত্রীরা তাদের লালন করল; দীর্ঘকাল পরে তারা সকলেই যৌবন লাভ করল।
1.38.19
अथ दीर्घेण कालेन रूपयौवनशालिनः ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्याभवंस्तदा ॥ १.३८.१९ ॥
তারপর দীর্ঘকাল পরে রূপ ও যৌবনে উজ্জ্বল ষাট হাজার পুত্র সগরের হল।
1.38.20
स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसम्भवः ।
बालान् गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन ॥ १.३८.२० ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, হে রঘুনন্দন! সগরের সেই জ্যেষ্ঠ পুত্র, যে তাঁর নিজেরই সন্তান, শিশুদের ধরে সরযূর জলে…
1.38.21
प्रक्षिप्य प्राहसन्नित्यं मज्जतस्तान् निरीक्ष्य वै ।
एवं पापसमाचारः सज्जनप्रतिबाधकः ॥ १.३८.२१ ॥
তাদের জলে ফেলে, ডুবে যেতে দেখে সে সর্বদা হাসত। এভাবে সে পাপাচারী, সজ্জনদের বাধাদানকারী ছিল।
1.38.22
पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् ।
तस्य पुत्रोंऽशुमान् नाम असमञ्जस्य वीर्यवान् ॥ १.३८.२२ ॥
নগরবাসীর অহিতে নিযুক্ত থাকায় পিতা তাঁকে নগর থেকে নির্বাসিত করেন। তাঁর পুত্র অংশুমান নামে ছিলেন; তিনি অসমঞ্জের বীর্যবান পুত্র।
1.38.23
सम्मतः सर्वलोकस्य सर्वस्यापि प्रियंवदः ।
ततः कालेन महता मतिः समभिजायत ॥ १.३८.२३ ॥
তিনি সকল লোকের সম্মানিত এবং সকলের প্রতি প্রিয়ভাষী ছিলেন। তারপর দীর্ঘকাল পরে এক সংকল্প জন্মাল।
1.38.24
सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयमिति निश्चिता ।
स कृत्वा निश्चयं राजा सोपाध्यायगणस्तदा ।
यज्ञकर्मणि वेदज्ञो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.३८.२४ ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, "আমি যজ্ঞ করব" — সগর এমন সংকল্প করলেন। সেই রাজা, বেদজ্ঞ, উপাধ্যায়দের সঙ্গে নিশ্চয় করে তখন যজ্ঞকর্মে যজ্ঞ শুরু করলেন।