वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.38.1
तां कथां कौशिको रामे निवेद्य मधुराक्षराम् ।
पुनरेवापरं वाक्यं काकुत्स्थमिदमब्रवीत् ॥ १.३८.१ ॥
कौशिकांनी ती मधुर अक्षरांची कथा रामाला सांगितल्यावर पुन्हा काकुत्स्थ रामाला हे दुसरे वाक्य म्हटले.
1.38.2
अयोध्याधिपतिर्वीर पूर्वमासीन्नराधिपः ।
सगरो नाम धर्मात्मा प्रजाकामः स चाप्रजः ॥ १.३८.२ ॥
हे वीरा! पूर्वी अयोध्येचा अधिपती सगर नावाचा धर्मात्मा राजा होता; तो संतानाची इच्छा करणारा होता, पण त्याला संतती नव्हती.
1.38.3
वैदर्भदुहिता राम केशिनी नाम नामतः ।
ज्येष्ठा सगरपत्नी सा धर्मिष्ठा सत्यवादिनी ॥ १.३८.३ ॥
हे राम! विदर्भ राजाची कन्या केशिनी नावाची, ज्येष्ठ, सगराची पत्नी होती; ती अत्यंत धर्मिष्ठ आणि सत्यवादी होती.
1.38.4
अरिष्टनेमेर्दुहिता सुपर्णभगिनी तु सा ।
द्वितीया सगरस्यासीत् पत्नी सुमतिसंज्ञिता ॥ १.३८.४ ॥
अरिष्टनेमीची कन्या, सुपर्णाची (गरुडाची) बहीण, ती दुसरी होती; सगराची पत्नी सुमती नावाने ओळखली जात होती.
1.38.5
ताभ्यां सह महाराजः पत्नीभ्यां तप्तवांस्तपः ।
हिमवन्तं समासाद्य भृगुप्रस्रवणे गिरौ ॥ १.३८.५ ॥
त्या दोन पत्नींसह महाराजांनी हिमालयात जाऊन भृगुप्रस्रवण पर्वतावर तप केले.
1.38.6
अथ वर्षशते पूर्णे तपसाऽऽराधितो मुनिः ।
सगराय वरं प्रादाद् भृगुः सत्यवतां वरः ॥ १.३८.६ ॥
नंतर शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर, तपाने प्रसन्न झालेले, सत्यवंतांमध्ये श्रेष्ठ मुनी भृगू यांनी सगराला वर दिला.
1.38.7
अपत्यलाभः सुमहान् भविष्यति तवानघ ।
कीर्तिं चाप्रतिमां लोके प्राप्स्यसे पुरुषर्षभ ॥ १.३८.७ ॥
हे निष्पाप, तुला मोठा संततीलाभ होईल; हे पुरुषश्रेष्ठा, जगात तू अतुलनीय कीर्ती मिळवशील.
1.38.8
एका जनयिता तात पुत्रं वंशकरं तव ।
षष्टिं पुत्रसहस्राणि अपरा जनयिष्यति ॥ १.३८.८ ॥
हे वत्सा, एक तुझ्या वंशाला पुढे नेणारा एक पुत्र जन्म देईल; दुसरी साठ हजार पुत्रांना जन्म देईल.
1.38.9
भाषमाणं महात्मानं राजपुत्र्यौ प्रसाद्य तम् ।
ऊचतुः परमप्रीते कृताञ्जलिपुटे तदा ॥ १.३८.९ ॥
महात्मा बोलत असताना, दोन्ही राजकन्यांनी त्यांना प्रसन्न करून, अत्यानंदाने हात जोडून तेव्हा म्हटले.
1.38.10
एकः कस्याः सुतो ब्रह्मन् का बहूञ्जनयिष्यति ।
श्रोतुमिच्छावहे ब्रह्मन् सत्यमस्तु वचस्तव ॥ १.३८.१० ॥
हे ब्राह्मणा, कोणाला एक पुत्र होईल आणि कोण पुष्कळांना जन्म देईल? हे ब्राह्मणा, आम्हाला ऐकायचे आहे; तुमचे वचन खरे होवो.
1.38.11
तयोस्तद् वचनं श्रुत्वा भृगुः परमधार्मिकः ।
उवाच परमां वाणीं स्वच्छन्दोऽत्र विधीयताम् ॥ १.३८.११ ॥
त्या दोघींचे ते वचन ऐकून परमधार्मिक भृगू उत्तम वाणीने म्हणाले, "येथे तुमच्या इच्छेप्रमाणेच निश्चय होवो."
1.38.12
एको वंशकरो वास्तु बहवो वा महाबलाः ।
कीर्तिमन्तो महोत्साहाः का वा कं वरमिच्छति ॥ १.३८.१२ ॥
एक वंशाला पुढे नेणारा पुत्र हवा की महापराक्रमी, कीर्तिमान आणि अत्यंत उत्साही असे अनेक पुत्र हवेत — कोण कोणता वर इच्छिते?
1.38.13
मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी रघुनन्दन ।
पुत्रं वंशकरं राम जग्राह नृपसंनिधौ ॥ १.३८.१३ ॥
मुनीचे वचन ऐकून, हे रघुनंदन राम, केशिनीने राजासमोर वंश चालवणारा पुत्र स्वीकारला.
1.38.14
षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तदा ।
महोत्साहान् कीर्तिमतो जग्राह सुमतिः सुतान् ॥ १.३८.१४ ॥
तेव्हा सुपर्णाची बहीण सुमतीने महोत्साही आणि कीर्तिमान असे साठ हजार पुत्र स्वीकारले.
1.38.15
प्रदक्षिणमृषिं कृत्वा शिरसाभिप्रणम्य तम् ।
जगाम स्वपुरं राजा सभार्यो रघुनन्दन ॥ १.३८.१५ ॥
हे रघुनंदन, राजाने ऋषींना प्रदक्षिणा घालून, मस्तक लववून नमस्कार करून, पत्नींसह आपल्या नगरीकडे प्रयाण केले.
1.38.16
अथ काले गते तस्य ज्येष्ठा पुत्रं व्यजायत ।
असमञ्ज इति ख्यातं केशिनी सगरात्मजम् ॥ १.३८.१६ ॥
काही काळानंतर त्याची थोरली पत्नी केशिनीला असमंज नावाचा सगराचा पुत्र झाला.
1.38.17
सुमतिस्तु नरव्याघ्र गर्भतुम्बं व्यजायत ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि तुम्बभेदाद् विनिःसृताः ॥ १.३८.१७ ॥
हे नरव्याघ्रा, सुमतीने एक गर्भतुंब प्रसवले; तो तुंब फुटल्यावर साठ हजार पुत्र बाहेर आले.
1.38.18
घृतपूर्णेषु कुम्भेषु धात्र्यस्तान् समवर्धयन् ।
कालेन महता सर्वे यौवनं प्रतिपेदिरे ॥ १.३८.१८ ॥
तुपाने भरलेल्या घड्यांमध्ये धाईंनी त्यांचे पालनपोषण केले; दीर्घ काळानंतर ते सर्व तारुण्यात आले.
1.38.19
अथ दीर्घेण कालेन रूपयौवनशालिनः ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्याभवंस्तदा ॥ १.३८.१९ ॥
नंतर दीर्घ काळानंतर रूप आणि यौवनाने शोभणारे साठ हजार पुत्र सगराला झाले.
1.38.20
स च ज्येष्ठो नरश्रेष्ठ सगरस्यात्मसम्भवः ।
बालान् गृहीत्वा तु जले सरय्वा रघुनन्दन ॥ १.३८.२० ॥
हे नरश्रेष्ठा, हे रघुनंदना! सगराचा तो ज्येष्ठ पुत्र, जो त्याचाच स्वतःचा होता, मुलांना धरून सरयूच्या पाण्यात…
1.38.21
प्रक्षिप्य प्राहसन्नित्यं मज्जतस्तान् निरीक्ष्य वै ।
एवं पापसमाचारः सज्जनप्रतिबाधकः ॥ १.३८.२१ ॥
त्यांना पाण्यात फेकून, बुडताना पाहून तो नेहमी हसत असे. अशा प्रकारे तो पापाचारी आणि सज्जनांना अडथळा करणारा होता.
1.38.22
पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् ।
तस्य पुत्रोंऽशुमान् नाम असमञ्जस्य वीर्यवान् ॥ १.३८.२२ ॥
नगरवासीयांचे अहित करण्यात गुंतल्यामुळे पित्याने त्याला नगरातून हाकलून दिले. त्याचा पुत्र अंशुमान नावाचा होता; असमंजसाचा तो पराक्रमी पुत्र होता.
1.38.23
सम्मतः सर्वलोकस्य सर्वस्यापि प्रियंवदः ।
ततः कालेन महता मतिः समभिजायत ॥ १.३८.२३ ॥
तो सर्व लोकांचा मान्य आणि सर्वांशी प्रिय बोलणारा होता. मग दीर्घ काळानंतर एक विचार उद्भवला.
1.38.24
सगरस्य नरश्रेष्ठ यजेयमिति निश्चिता ।
स कृत्वा निश्चयं राजा सोपाध्यायगणस्तदा ।
यज्ञकर्मणि वेदज्ञो यष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.३८.२४ ॥
हे नरश्रेष्ठा, "मी यज्ञ करीन" असा सगराने निश्चय केला. तो राजा, वेदज्ञ, आपल्या उपाध्यायांच्या समूहासह निश्चय करून तेव्हा यज्ञकर्मात यज्ञ करण्यास प्रवृत्त झाला.