વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.42.1
कालधर्मं गते राम सगरे प्रकृतीजनाः ।
राजानं रोचयामासुरंशुमन्तं सुधार्मिकम् ॥ १.४२.१ ॥
સગર કાળધર્મ પામ્યા પછી પ્રજાજનોએ અત્યંત ધાર્મિક અંશુમાનને રાજા તરીકે પસંદ કર્યા.
1.42.2
स राजा सुमहानासीदंशुमान् रघुनन्दन ।
तस्य पुत्रो महानासीद् दिलीप इति विश्रुतः ॥ १.४२.२ ॥
હે રઘુનંદન, તે અંશુમાન મહાન રાજા હતા. તેમનો પુત્ર દિલીપ નામે પ્રસિદ્ધ મહાન પુરુષ હતો.
1.42.3
तस्मै राज्यं समादिश्य दिलीपे रघुनन्दन ।
हिमवच्छिखरे रम्ये तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ १.४२.३ ॥
હે રઘુનંદન, તેમને રાજ્ય સોંપીને દિલીપે હિમાલયના રમણીય શિખર પર અતિ કઠોર તપ કર્યું.
1.42.4
द्वात्रिंशच्छतसाहस्रं वर्षाणि सुमहायशाः ।
तपोवनगतो राजा स्वर्गं लेभे तपोधनः ॥ १.४२.४ ॥
બત્રીસ હજાર વર્ષ તપોવનમાં રહીને મહાયશસ્વી તપોધન રાજાએ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યું.
1.42.5
दिलीपस्तु महातेजाः श्रुत्वा पैतामहं वधम् ।
दुःखोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १.४२.५ ॥
પરંતુ મહાતેજસ્વી દિલીપે પોતાના પિતામહોના વિનાશની વાત સાંભળીને, દુઃખથી પીડિત બુદ્ધિથી કોઈ નિશ્ચય કરી શક્યા નહીં.
1.42.6
कथं गङ्गावतरणं कथं तेषां जलक्रिया ।
तारयेयं कथं चैतानिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ १.४२.६ ॥
ગંગાનું અવતરણ કેવી રીતે થાય? તેમનું જલતર્પણ કેવી રીતે કરવું? હું આમને કેવી રીતે તારું? એ ચિંતામાં તે ડૂબી ગયા.
1.42.7
तस्य चिन्तयतो नित्यं धर्मेण विदितात्मनः ।
पुत्रो भगीरथो नाम जज्ञे परमधार्मिकः ॥ १.४२.७ ॥
સદા ચિંતન કરતા, ધર્મથી આત્મજ્ઞાની એવા તેને ભગીરથ નામે, પરમ ધાર્મિક પુત્ર જન્મ્યો.
1.42.8
दिलीपस्तु महातेजा यज्ञैर्बहुभिरिष्टवान् ।
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत् ॥ १.४२.८ ॥
મહાતેજસ્વી દિલીપે અનેક યજ્ઞો વડે યજન કર્યું; રાજા તરીકે ત્રીસ હજાર વર્ષ રાજ્ય કર્યું.
1.42.9
अगत्वा निश्चयं राजा तेषामुद्धरणं प्रति ।
व्याधिना नरशार्दूल कालधर्ममुपेयिवान् ॥ १.४२.९ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ! રાજા તેમના ઉદ્ધાર વિશે નિશ્ચય કરી ન શક્યા અને રોગથી કાલધર્મ (મૃત્યુ) પામ્યા.
1.42.10
इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा ।
राज्ये भगीरथं पुत्रमभिषिच्य नरर्षभः ॥ १.४२.१० ॥
નરશ્રેષ્ઠ રાજા પોતાના જ અર્જિત કર્મથી ઇન્દ્રલોક ગયા; પુત્ર ભગીરથને રાજ્ય પર અભિષેક કરીને.
1.42.11
भगीरथस्तु राजर्षिर्धार्मिको रघुनन्दन ।
अनपत्यो महाराजः प्रजाकामः स च प्रजाः ॥ १.४२.११ ॥
હે રઘુનંદન! પરંતુ ધાર્મિક રાજર્ષિ ભગીરથને સંતાન નહોતું; એ મહારાજ સંતાનની ઇચ્છા રાખતા હતા.
1.42.12
मन्त्रिष्वाधाय तद् राज्यं गङ्गावतरणे रतः ।
तपो दीर्घं समातिष्ठद् गोकर्णे रघुनन्दन ॥ १.४२.१२ ॥
રાજ્ય મંત્રીઓને સોંપીને, ગંગાના અવતરણમાં રત થઈ, ગોકર્ણમાં લાંબું તપ કર્યું. હે રઘુનંદન!
1.42.13
ऊर्ध्वबाहुः पञ्चतपा मासाहारो जितेन्द्रियः ।
तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठतः ॥ १.४२.१३ ॥
હાથ ઊંચા કરીને, પંચાગ્નિ તપ કરતા, મહિનામાં એક જ વાર આહાર લેતા, ઇન્દ્રિયોને જીતી ચૂકેલા તે રાજાના ઘોર તપમાં હજારો વર્ષ વીતી ગયાં.
1.42.14
अतीतानि महाबाहो तस्य राज्ञो महात्मनः ।
सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां प्रभुरीश्वरः ॥ १.४२.१४ ॥
હે મહાબાહુ, તે મહાત્મા રાજાના તે વર્ષો વીતી ગયાં; ત્યારે પ્રજાઓના પ્રભુ અને ઈશ્વર ભગવાન બ્રહ્મા અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
1.42.15
ततः सुरगणैः सार्धमुपागम्य पितामहः ।
भगीरथं महात्मानं तप्यमानमथाब्रवीत् ॥ १.४२.१५ ॥
પછી દેવગણો સાથે પિતામહ નજીક આવીને તપ કરતા મહાત્મા ભગીરથને બોલ્યા.
1.42.16
भगीरथ महाराज प्रीतस्तेऽहं जनाधिप ।
तपसा च सुतप्तेन वरं वरय सुव्रत ॥ १.४२.१६ ॥
હે ભગીરથ, મહારાજ, જનાધિપ, તારી આ ઘોર તપસ્યાથી હું પ્રસન્ન છું; હે સુવ્રત, વર માગ.
1.42.17
तमुवाच महातेजाः सर्वलोकपितामहम् ।
भगीरथो महाबाहुः कृताञ्जलिपुटः स्थितः ॥ १.४२.१७ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી, મહાબાહુ ભગીરથે હાથ જોડીને ઊભા રહીને સર્વલોક પિતામહને કહ્યું.
1.42.18
यदि मे भगवान् प्रीतो यद्यस्ति तपसः फलम् ।
सगरस्यात्मजाः सर्वे मत्तः सलिलमाप्नुयुः ॥ १.४२.१८ ॥
ભગવાન, જો આપ મારા પર પ્રસન્ન છો, અને જો મારી તપસ્યાનું કોઈ ફળ છે, તો સગરના બધા પુત્રો મારા દ્વારા જળ પ્રાપ્ત કરે.
1.42.19
गङ्गायाः सलिलक्लिन्ने भस्मन्येषां महात्मनाम् ।
स्वर्गं गच्छेयुरत्यन्तं सर्वे च प्रपितामहाः ॥ १.४२.१९ ॥
ગંગાના જળથી ભીંજાયેલી આ મહાત્માઓની ભસ્મથી સર્વ પ્રપિતામહો અત્યંત સ્વર્ગે જશે.
1.42.20
देव याचे ह संतत्यै नावसीदेत् कुलं च नः ।
इक्ष्वाकूणां कुले देव एष मेऽस्तु वरः परः ॥ १.४२.२० ॥
હે દેવ, સંતતિ માટે હું યાચના કરું છું; અમારું કુળ અને ઇક્ષ્વાકુ કુળ નાશ ન પામે. હે દેવ, આ જ મારો શ્રેષ્ઠ વર હો.
1.42.21
उक्तवाक्यं तु राजानं सर्वलोकपितामहः ।
प्रत्युवाच शुभां वाणीं मधुरां मधुराक्षराम् ॥ १.४२.२१ ॥
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે સર્વલોકપિતામહે તેને શુભ, મધુર અને મધુરાક્ષર વાણીમાં ઉત્તર આપ્યો.
1.42.22
मनोरथो महानेष भगीरथ महारथ ।
एवं भवतु भद्रं ते इक्ष्वाकुकुलवर्धन ॥ १.४२.२२ ॥
હે ભગીરથ, આ તારી મહાન મનોકામના છે. હે મહારથી, એવું જ થાઓ. તારું કલ્યાણ થાઓ, હે ઇક્ષ્વાકુ કુળને વધારનાર!
1.42.23
इयं हैमवती ज्येष्ठा गङ्गा हिमवतः सुता ।
तां वै धारयितुं राजन् हरस्तत्र नियुज्यताम् ॥ १.४२.२३ ॥
આ હિમવાનની જ્યેષ્ઠ પુત્રી ગંગા છે. હે રાજન, તેને ધારણ કરવા ત્યાં હરને નિયુક્ત કરો.
1.42.24
गङ्गायाः पतनं राजन् पृथिवी न सहिष्यते ।
तां वै धारयितुं राजन् नान्यं पश्यामि शूलिनः ॥ १.४२.२४ ॥
હે રાજન, ગંગાનું પતન પૃથ્વી સહન નહીં કરી શકે. હે રાજન, તેને ધારણ કરવા શૂલધારી (શિવ) સિવાય બીજા કોઈને હું જોતો નથી.
1.42.25
तमेवमुक्त्वा राजानं गङ्गां चाभाष्य लोककृत् ।
जगाम त्रिदिवं देवैः सर्वैः सह मरुद्गणैः ॥ १.४२.२५ ॥
તે રાજાને આ રીતે કહીને અને ગંગા સાથે પણ વાત કરીને, લોકકર્તા બ્રહ્મા બધા દેવતાઓ અને મરુદ્ગણો સાથે ત્રિદિવ તરફ ચાલ્યા ગયા.