वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.49.1
अफलस्तु ततः शक्रो देवानग्निपुरोगमान्।
अब्रवीत् त्रस्तनयनः सिद्धगन्धर्वचारणान् ॥ १.४९.१ ॥
तेव्हा भयभीत नेत्रांनी इंद्र अग्नी-प्रमुख देवतांना, सिद्ध, गंधर्व आणि चारणांना म्हणाला.
1.49.2
कुर्वता तपसो विघ्नं गौतमस्य महात्मनः।
क्रोधमुत्पाद्य हि मया सुरकार्यमिदं कृतम् ॥ १.४९.२ ॥
महात्मा गौतमाच्या तपात विघ्न आणून, त्यांच्यात क्रोध निर्माण करून मी देवकार्य साधले.
1.49.3
अफलोऽस्मि कृतस्तेन क्रोधात् सा च निराकृता।
शापमोक्षेण महता तपोऽस्यापहृतं मया ॥ १.४९.३ ॥
त्यांनी क्रोधाने मला अफल (वीर्यहीन) केले; आणि त्या स्त्रीलाही नाकारले. शापमोचनाच्या निमित्ताने मी त्यांचे महान तप हरण केले आहे.
1.49.4
तन्मां सुरवराः सर्वे सर्षिसङ्घाः सचारणाः।
सुरकार्यकरं यूयं सफलं कर्तुमर्हथ ॥ १.४९.४ ॥
म्हणून, हे देवश्रेष्ठांनो, ऋषिसमूह आणि चारणांसह तुम्ही सर्वांनी देवकार्य केलेल्या मला पुन्हा सफल करावे.
1.49.5
शतक्रतोर्वचः श्रुत्वा देवाः साग्निपुरोगमाः।
पितृदेवानुपेत्याहुः सर्वे सह मरुद्गणैः ॥ १.४९.५ ॥
इंद्राचे बोल ऐकून अग्नी-प्रमुख देव मरुद्गणांसह पितृदेवांजवळ जाऊन सर्व म्हणाले.
1.49.6
अयं मेषः सवृषणः शक्रो ह्यवृषणः कृतः।
मेषस्य वृषणौ गृह्य शक्रायाशु प्रयच्छत ॥ १.४९.६ ॥
हा मेंढा वृषणांसह आहे; इंद्राला वृषणहीन केले आहे. मेंढ्याची दोन्ही वृषणे घेऊन लवकर इंद्राला द्या.
1.49.7
अफलस्तु कृतो मेषः परां तुष्टिं प्रदास्यति।
भवतां हर्षणार्थं च ये च दास्यन्ति मानवाः।
अक्षयं हि फलं तेषां यूयं दास्यथ पुष्कलम् ॥ १.४९.७ ॥
हा मेष आता फलरहित केला गेला आहे, तरीही तो तुम्हाला परम समाधान देईल. तुमच्या आनंदासाठी जे मानव दान देतील, त्यांना तुम्ही अक्षय आणि भरपूर फल द्याल.
1.49.8
अग्नेस्तु वचनं श्रुत्वा पितृदेवाः समागताः।
उत्पाट्य मेषवृषणौ सहस्राक्षे न्यवेशयन् ॥ १.४९.८ ॥
अग्नीचे वचन ऐकून पितृदेव एकत्र आले; मेषाचे वृषण उपटून त्यांनी सहस्राक्ष इंद्रावर बसवले.
1.49.9
तदाप्रभृति काकुत्स्थ पितृदेवाः समागताः।
अफलान् भुञ्जते मेषान् फलैस्तेषामयोजयन् ॥ १.४९.९ ॥
हे काकुत्स्था, तेव्हापासून पितृदेव एकत्र येऊन फलरहित मेषांचे भक्षण करतात; त्यांच्यासाठी फळांसह नैवेद्य जोडतात.
1.49.10
इन्द्रस्तु मेषवृषणस्तदाप्रभृति राघव।
गौतमस्य प्रभावेण तपसा च महात्मनः ॥ १.४९.१० ॥
हे राघवा, इंद्र मेषवृषण झाला आणि तेव्हापासून तसाच राहिला; महात्मा गौतमाच्या प्रभावामुळे व तपामुळे.
1.49.11
तदागच्छ महातेज आश्रमं पुण्यकर्मणः।
तारयैनां महाभागामहल्यां देवरूपिणीम् ॥ १.४९.११ ॥
म्हणून हे महातेजस्वी, पुण्यकर्म्याच्या आश्रमात ये; महाभाग्यवती, देवरूपिणी अहल्येचा उद्धार कर.
1.49.12
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य आश्रमं प्रविवेश ह ॥ १.४९.१२ ॥
विश्वामित्राचे वचन ऐकून राघव लक्ष्मणासह, विश्वामित्राला पुढे करून आश्रमात प्रवेशला.
1.49.13
ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।
लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरैः ॥ १.४९.१३ ॥
तपाने तेजाळलेली प्रभा असलेली, महाभाग्यवती अशी ती त्यांनी पाहिली; लोक, सुर आणि असुर एकत्र आले तरी तिच्याकडे पाहणे कठीण होते.
1.49.14
प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।
धूमेनाभिपरीतांगीं दीप्तामग्निशिखामिव ॥ १.४९.१४ ॥
ब्रह्मदेवाने मोठ्या प्रयत्नाने निर्माण केलेली दिव्य मायामयी जणू; धुराने वेढलेल्या अंगांसह ती प्रज्वलित अग्निज्वाळेसारखी होती.
1.49.15
सतुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।
मध्येऽम्भसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव ॥ १.४९.१५ ॥
दव आणि ढगांनी वेढलेल्या पूर्णचंद्राच्या प्रभेसारखी; पाण्याच्या मध्यभागी जवळ जाणे कठीण अशा, तेजस्वी सूर्यप्रभेसारखी.
1.49.16
सा हि गौतमवाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह।
त्रयाणामपि लोकानां यावद् रामस्य दर्शनम्।
शापस्यान्तमुपागम्य तेषां दर्शनमागता ॥ १.४९.१६ ॥
गौतमांच्या वचनाने ती तिन्ही लोकांनाही न दिसणारी झाली होती; रामाचे दर्शन होईपर्यंत. शापाचा अंत होऊन ती त्यांच्या दर्शनास आली.
1.49.17
राघवौ तु तदा तस्याः पादौ जगृहतुर्मुदा।
स्मरन्ती गौतमवचः प्रतिजग्राह सा हि तौ ॥ १.४९.१७ ॥
तेव्हा दोन्ही राघव आनंदाने तिचे पाय धरले; गौतमांचे वचन आठवून तिने त्यांचा स्वीकार केला.
1.49.18
पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।
प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १.४९.१८ ॥
सुसमाहित मनाने तिने पाद्य, अर्घ्य व आतिथ्य केले; काकुत्स्थ रामाने विधिपूर्वक सांगितलेल्या कर्माने ते स्वीकारले.
1.49.19
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद् देवदुन्दुभिनिःस्वनैः।
गन्धर्वाप्सरसां चैव महानासीत् समुत्सवः ॥ १.४९.१९ ॥
देवदुंदुभींच्या निनादासह मोठी पुष्पवृष्टी झाली; गंधर्व आणि अप्सरांचा महान उत्सव झाला.
1.49.20
साधु साध्विति देवास्तामहल्यां समपूजयन्।
तपोबलविशुद्धाङ्गीं गौतमस्य वशानुगाम् ॥ १.४९.२० ॥
"साधु, साधु" असे म्हणून देवांनी त्या अहल्येचा पूर्ण सन्मान केला; तपोबलाने शुद्ध देह असलेली आणि गौतमाच्या अधीन राहणारी ती.
1.49.21
गौतमोऽपि महातेजा अहल्यासहितः सुखी।
रामं सम्पूज्य विधिवत् तपस्तेपे महातपाः ॥ १.४९.२१ ॥
महातेजस्वी गौतमही अहल्येसह सुखी झाला; विधिपूर्वक रामाचा सत्कार करून त्या महातपस्व्याने तप केले.
1.49.22
रामोऽपि परमां पूजां गौतमस्य महामुनेः।
सकाशाद् विधिवत् प्राप्य जगाम मिथिलां ततः ॥ १.४९.२२ ॥
रामानेही महामुनी गौतमांकडून विधिपूर्वक परम सन्मान मिळवून तेथून मिथिलेकडे प्रयाण केले.